Jañalıqtar

Diuani Hikmet jäne bügingi audarma

Qwl Qoja Ahmed Iasauiydiñ asıl mwrası «Diuani hikmet» jayında talas tartıs tolastar emes. Qazir meniñ qolımda «Hikmettiñ» 7 nwsqası twr:

  1. 1890 jılğı Qazan baspası;
  2. Özbek tilinde jarıq körgen, türkistandıq Rasul Mwhammad Äşirbaywlı audarğan 1992 jılğı Taşkent baspası;
  3. Rasul Mwhammad Äşirbaywlı audarğan qazaqşa nwsqası. Türkistan, Atamwra, 1992 jıl;
  4. Quanşıbek qajı, Ğaliya Qambarbekova, Rasul Ismail Zade dayındağan. Tegeran, 2000 j
  5. Sarı Ağaştıq Twrsınäli Aynabekov audarğan 2001 jılğı nwsqası, Şımkent baspası;
  6. Esenbay Düysenbay dayındağan 1998 jılğı Almatı nwsqası;
  7. Ibatov Ä.M, Jandarbek Z., Nwrmanov A.Ş. audarğan Almatı nwsqası.

Özim ädebietşi emespin, biraq sol auılğa qaray köp jayılamız. Osı nwsqalardı oqıp şığıp, körip, ätteñ-ay dep qoyıp otıratın edim. Maman emes ekenimdi ayttım, biraq men biletin dünie asıl nwsqağa, avtordıñ aytayın dep twrğan oyın teris mağınamen basqa arnağa bwrıp jiberuge eşkimniñ de qaqısı joq. Ädeyi tapsırıspen bolsa, oğan amal joq. Jalañ sözdi qoyıp, iske kiriseyik.

  1. Qazan baspası, 1 hikmet:

Bismillah – dep bayan aylay – hikmet aytıp

Talaplarğa dur ua gauhar şaştım mna

Riazatnı qattığ tartıp, qanlar uitup

man daftari sani suzin aştim mna;

  1. Özbekşe:

Bismilloh dep baen aylay hikmet aytıp

Toliblarğa durru gavhar soçtim mana

Riezatni kattiğ tortib, qanlar yutib

Man daftari soniy suzin agtim mana;

  1. 1992 jılğı Türkistan nwsqası:

Bismillah dep bayandayın hikmet aytıp

Tolipterge dur men gauhhar şaştım mäna

Rizayattı qattı tartıp, qandar tütip,

Men «Däpter sani» sözin aştım mine.

  1. Esenbay Düysenbay nwsqası, körkem audarma:

Bayandap hikmet aytıp bismildamen

Dür-gauhar şäkirtterge şaştım mine.

Erkimmen qan jwtıp, şer qwştım da, men

«Ekinşi däpter» sözin aştım mine.

  1. 2000 jılğı Tegeran twsqası:

«Bismillä» dep bayan ettim hikmet aytıp

Şäkirtterge dür men gauhar şaştım mine

Jıldı jaldap, qayğı şegip, qandar jwtıp

Men «Däpter sani» sözin aştım, mine.

  1. 2000 jılğı Almatı, QR BĞM R.B. Süleymenov atındağı Şığıstanu institutınıñ nwsqası (bwdan bılay Ibatov Nwsqası):

«Bismillä» dep bayandayın hikmet aytıp

Şäkirtterge dür men gauhar şaştım mine

Jandı jaralap, qayğı şegip, qandar jwtıp

Men «Daftari-i sani» sözin aştım mine.

Mine, alğaşqı üş nwsqa Qazan baspası, özbek nwsqası men M. Äşirbaywlı nwsqası bir jön, keyingi qazaqşa audardıq degen üş nwsqa bir bölek. Alğaşqı üş nwsqada «bayan aylay» «bayandayın» dep jolğa endi kiriskenin bildirse, keyingi üş nwsqada Esenbay nwsqası men Tegeran nwsqasında bayan ettim dep, jwmıstıñ bitkenin, yağni, bastamay twrıp tauısqanınan habar beredi.

Alğaşqı üş nwsqada birdey «riazatni» «riyazattı» qattı tartıp, qandar jwtıp» dep, negizgi hikmetti jazudağı maqsat, islamdıq tariqat jolındağı maqam, basqıştardıñ bireuin, şıdamdılıq, tözim, şükirdiñ jetilgen, solihtıñ ğana amalında kezdesetin orındauda qandar jwtıp, yağni özine tän qanşa qiın bolsa da Alla razılığı üşin qabıldağan amaldı aytıp otır.

Soñğı üşeuinde, yağni Esenbay, Tegeran, Ibatov nwsqasında bwl jay joq. Esenbay men Tegeran nwsqasındağı jandı jaldap qayğı şegip, qandar jwtıp degen joldar eşteñe de aytıp twrğan joq.

Alğaşqı üş nwsqada birdey «talipterge» dep islam ğılımın üyrenuge, meñgeruge wmtılğan sanalı azamat jayın aytsa, soñğı üş nwsqada birdey «şäkirtterge» dep, jañadan molda aldın körgen jetkinşek därejesindegi jastardı meñzeydi. YAğni, şäkirt islmdıq şariğattı oqitın, üyrenetin jastar bolsa, tolib-tariqat jolına tüsken Rizayatqa dayın azamat.

Körinip  twrğanınday, alğaşqı şumaqtı soñğı üş nwsqada wqsastıq öte mol. Tek, soñğı Ibatov nwsqasında jandı jaralap jäne «Daftari-i sani» degen sözder şığıs ädebietinen sälde bolsa habarı bar jannıñ qolınan şıqqanın körsetip twr. Ekinşi şumaq:

  1. Qazan nwsqası:

Süzni aydim härkim bulsa didar talab

Jannı janğa payuand qılip rakni aulap

Ğarıp, itim, faqirlarni kunklin aulap

Kunkli butun halaikdin qagtim mäna;

  1. Özbek nwsqası:

Suzni aydim harkim bulsa diidor talab

Jonni jonga payvand qilib, rangi ulab

Ğarib, etim, faqirlarni kunglin siylab

Kungli butun halayqdin qagtim mino;

  1. Türkistan nwsqası:

Sözdi ayttım ärkim bolsa didar talap

Jandı janğa wlastırıp, räkki aulap

Ğarıp, jetim, paqırlardıñ köñlin qosıp

Köñli bütim halayıqtan  qaştım mine;

  1. Esenbay nwsqası:

Sözdi ayttım kimderge de etse talap

Aşıq söylep, jaqın jandı jalğa balap

Ğarım, paqır, jetimderdiñ basın sipap

Dini qattı halayıqtan qaştım mine;

  1. Körkem audarma:

Jaratsa ıqılas qoyıp aqılğa kim

Jalğanda twtar sonı jaqın janım

Jedim de jetim, jesir, paqır qamın

Jetesiz kerdeñderden qaştım mine;

  1. Tegeran nwsqası:

Sözdi ayttım kimderge de etse talap

Aşıq söylep, jaqın jandı janğa balap

Ğarıp, paqır, jetimderdiñ basın sıylap

Dini qattı halayıqtan qaştım mine.

Mine, alğaşqı üş nwsqa bir kelki, azğana ayırmaşılıq «Qazan» baspasında «rakni a, a, aulap» dep äliptiñ üstine mät belgisin qoyıp a-nı sozğan. Özbek nwsqasında  «ragni ulap» deydi. Türkistan nwsqası «räkti aulap» depti. Qazan nwsqası «kunklin aulap», özbek nwsqası «kunglin siilap», Türkistan nwsqası «köñlin qosıp» depti.

Qazan nwsqasında  «janni narğa payuand kilip» deydi, özbek nwsqası «jonni jonga payvand qilip», Türkistan nwsqası «jandı janğa wlastırıp» depti. Osı jerde bir ayta ketetin mäsele «payvond qılıp» degen söz. Jemis ağaştarı köp jıldıq bolğandıqtan dänin seuip, şıqqan köşetin ärkim qalağan sortqa ulay aladı. Almanı almanıñ jaqsı sortına, örikti örikke wlamasa şıqqan köşet jabayı bolıp, önimi naşar, köp jağdayda jeuge kelmeydi. Qazaqşa ulau degen sözdi eski türik tilinde, qazirgi özbek tilinde «payvond» deydi. Bwl jerde wlı ğwlama öz sözin tüsinetin jandı, adamdı öz bilimine ulap, jaqsı önim beretin därejege jetkizip, Rak-tı, yağni adamdı negiz «kemel bendelik» jolğa salıp «didar talap» etetin, yağni Allanıñ didarına layıq etip tärbieledim demekşi.

Al, bizdiñ qolımızdağı Esenbay nwsqasında «etse talap», Tegeran nwsqası da «etse talap» dese, Ibatov nwsqası «didar talap» dep maqsatqa jaqındağanımen üşeui de «aşıq söylep jaqın janğa balap» degen söz eşqanday bir oy aytıp twrğan joq, anıqtauşı, jol basşı söz qaysı, oy qaysı  anıq emes.Al, maqsat didar talap etetin tolib tärbielep şığaru.

Ayta ketetin bir jayt «paqır» beyşara emes. Han tağında otırıp ta «faqırlıq» qırqasın kigender az bolğan joq. Paqır demek, äjeti bitpegen, didar körmegenşe zar eñirep tınbaytın, altın-kümisti topıraq qwrlı körmeytin jan. Ol sizge mañdayınan sipatpaydı.

Al osı hikmettegi 12 tört tağan, şumaqtı audarğanın körgende jağamdı wstadım.

Qazan nwsqası:

Imança çankal urub kildi ğamnak

Pir muğon hazr bul şaşti tarnaq

Şaytan lağin qaçip kitti bipak

Biham Allah nur iman açtim mna;

Özbek nwsqası:

Imonimga çangal urub, qildi ğamnok

Piri muğon hazir bwl, dep saçti tarek

Şaytan lağin mennen qaçip bepok

Bihamdilloh, nuri iman ogtim mano;

Esenbay nwsqası:

Imanıma qol wrıp qayğı saldım

Pir mwğan äzir  bol dep apiın aldı

Şaytandığım bar künäsimen kete bardı

«Bihamdilla» – nwrlı iman aştım mine;

Körkem audarma:

Jebeb bir kezinde sol şırıldağan

Jetti ğoy jeti kämil pirim mağan

Qalpında qaldı ibilis bwrılmağan

Nwr iman biğamdillah aştım mine;

Tegeran nwsqası:

Imanıma qol wrıp qayğı saldı

Pir mwğan äzir bol dep, apiın şaştı

Şaytan qarğıs mündan qaşıp kete bardı

«Bihamdilla» nwrlı imam aştım mine;

Ibatov nwsqası:

Imanıma tırnaq sap qayğı qıldı

Tärik şaştı pir mwğan äzir bol dep

Şaytan lağnet menen qaşıp twrdı

Iman nwrın – «bihamdillah» ayttım mine.

Aynabekov nwsqası:

Imanıma şeñgel wrın saldı qasiret

Kämil pirim dayındal dep, twrdı jebep

Şaytan lähin qaştı menen qara niet

Şükir etip nwr imanıma aştım mine.

Alğaşqı eki nwsqasıda imanğa şeñgel salğanın aytadı, al tırnaqtıñ eki mağınası bar ekeni bizdiñ audarmaşılarımızğa belgisiz bolğan. Apinnıñ bir atauı tarnak ekeni ras, biraq sol köknäriniñ ösimdiginen dayındaytın, apiınnıñ zärin qaytaratın däri bar, onıñ öziniñ atauı tarnak. Bwl jerde Esenbay da, Tegeran nwsqası da pir mwğan mağan apiın berdi, mağan qarap şaştı dep, keşegi din apiın köz qarasın aytıp otırğanday äser qaldıradı. Al Ibatov nwsqasında «imanına tırnaq saldı dep, äsil nwsqağa säl jaqındağanımen, tärik şaştı degeni dünie mülik apiınına, mänsäp, bilim mastığına wrınıp qalmasın dep «tırnak şaştı» demekşi sekildi. Al Esenbay şaytandığım meniñ qaştı dep, Şaytandı jekelendirip alğan. Biraq, asıl nwsqadağı bi pak» degen sözge män bermegen, yağni şaytan özi, be päk «taza, päk» bolmağan soñ, pir mwğanıñ eteginen wstağan menen qaştı demekşi. Biz mwnı añlamadıq.

Jağalap otırıp 23 hikmetke keldik.

Qazan nwsqası:

Un segz mink ğalamğa saruar bulğan Muhammad

Utuz uçmink ashabğa rahbar bulğan Muhammad

Ialankaç, açlikqa qanağatlik Muhammad

Ğası, jafi ummatqa şapağatlik Muhammad;

Özbek nwsqası:

Un säkkiz miñ olamga sarvar bulğan Muhammad

Utuz uç miñ ashobga rahbar bulğan Muhammad

Elonğaçu, oçlikka qonoğatlik Muhammad

Osiy, jofiy ummatğa şofoatliğ Muhammad;

Esenbay nwsqsı:

On segiz mıñ ğalamğa dañqı şıqqan Mwhammad

Otız üş mıñ sahabağa basşı bolğan Mwhammad

Jalañaştar men aştarğa qanağat bolğan Mwhammad

Kemtarlıq körgen ümbetke şapağat bolğan Mwhammad;

Körkem audarma:

On segiz mıñ ğalamğa sardar bolğan Mwhammed

Otız üş mıñ sahabağa arman bolğan Mwhammed

Aş-jalañaş ğarıpterdiñ qanağatı Mwhammed

Jarılqağan kemdik körse jamağatı Mwhammed;

Tegeran nwsqası:

On segiz mıñ ğalamğa dañqı şıqqan Mwhammed

Otız üş mıñ sahabağa basşı bolğan Mwhammed

Jañaştar men aştarğa qanağat bolğan Mwhammed

Kemtarlıq körgen ümbetke şapağat bergen Mwhammed;

Ibatov nwsqası:

On segiz mıñ bwl ğalamğa sardar bolğan Mwhammed

Otız üş mıñ sahabatqa arman bolğan Mwhammed

Aş-jalañaş ğaripterdiñ qanağatı Mwhammed

Jarılqağan kemdik körse jamağatı Mwhammed.

Körip twrğanımızday, alğaşqı eki nwsqağa, yağni Qazan nwsqası men özbek nwsqasına bizdiñ üş audarmaşımız da oq boyı jaqınday almağan. Bwl jerdegi kiltipan Bertel's aytqanday «sofılıqtıñ özin bilmey twrıp, sopılıq poeziyanı bilu mülde mümkin emes». Sebebi, Qazan nwsqası «saruar», özbek nwsqası «sarvar» bolğan Muhammed dese, Esenbay nwsqasın «dañqı şıqqan Mwhammed» Tegeran nwsqası eş qatesiz qaytalaydı. Tek Mwhammed dep d-nı t-ğa ayırbastaydı. Ibatov nwsqası «sardar» bolğan dep, basqa töbege şığıp ketedi. Ekinşi jol Esenbay men Tegeran nwsqasında birdey alınsa, Ibatov nwsqasında «otız üş mıñ sahabatqa arman bolğan» dey saladı. Üşinşi, törtinşi jol audarma retinde tipti sın kötermeydi. Asıl nwsqa dep alınğan qazaq baspasında – jalañaş, aştıqqa qanağatlı Muhammad dep aydan aşıq etip, sol wlı zattıñ özin – yağni Mwhammad (s.ä.u) dı aytıp otırsa, bizdiñ audarmaşılar – Esenbay «jalañaştar men aştarğa qanağat bolğan» deydi. Tegeran nwsqası osını qatesiz qaytalaydı. Ibatov nwsqası «aş-jalañaş ğaripterdiñ qanağatı» deydi. YAğni, bizdiñ oqımıstılar wlı şayırdıñ oyın tüsinbegen. Sebebi, wlı şayır Allanıñ soñğı Rasulı osı därejege aş-jalañaş bolsa da qanağattığınan ajıramay jetti demekşi edi. Al, törtinşi joldağı Ası-jafi degen sözdiñ teris jağın, yağni kemtarlıq, qorlıq körgen ümmät dep tüsingen. Olay emes, «ası» degen asılıq, menmendiñ, täkäpbarlıq. «Jafi» degende özin qorşağan ortağa jäbir bergen, biraq täube etken soñ payğambardıñ şapağatına layıq bolğan ümmät. Özi täube etip Allağa qarap qadam qoymasa Alla da onıñ rasulı da oğan qaydan şapağat etsin.

Wlı şayıh Allanıñ rasulı öz qara basınıñ äreketimen qanağat etuge köndirdi. Qanağat  arqılı halayıqtıñ qarnın toyğızdı.

Öziniñ körkem minezimen asılıq etken menmen täkäpbar ümmätpen jafi qorşağan ortağa japa bergen ümmättı jaqsı jolğa bet bwrğızıp Allınıñ rahmetin layıq etti demekşi.

Qazan nwsqası:

Astanağa başim kuiib zari qilsam

Halqqa kurub kim zkr aytsa iari birsam

Zikrin aytib ol suhbatda durlar tirsam

Jan ua dilda hay zkrin aytiñ duslar;

Özbek nwsqası:

Astanağa boşim kuyib zori qilsam

Halqqa kurub kim zikr aytsa eri bersam

Zikrin aytib wl swhbatdin durlar tersam

Jonu dilda hay zikrin ayting dustlar

Esenbay nwsqası: jolma jol audarma, 33 hikmet, 3-şi şumaq:

Aruaqtarğa basım qoyıp, zor ilesem

Sopılarmen zikir aytuğa jaray bersem

Zikir aytıp sol swhbatta dürler tersem

Jan men dilde haq zikirin aytqın dostar.

Esenbay nwsqası, körkem audarma:

Bir aunap tüskenşe kil aruaq qaşan

Qosılıp sopılarğa zar qaqsasam

Dür terip sol swhbattan barmaqtasam

Qan jürek haq zikirin aytqın dostar.

Tegeran nwsqası:

Aruaqtarğa basım qoyıp zor ilesem

Sopılarmen zikir aytuğa jaray bersem

Zikir aytıp sol swhbatta dürler tersem

Jan men dilde haq zikirin aytıñ dostar.

Ibatov nwsqası:

Bir aunap tüskenşe kil aruaq qaşan

Qosılıp sopılarğa zor qaqsasam

Dür etip sol swhbatta barmaqtasam

Qan jürek haq zikirin aytıñ dostar.

Alğaşqı eki nwsqadağı astana, tabaldırıq, esiktiñ közi, hay dep attap ötu kerek. Al bizdiñ audarmaşılar öz aldına tüye aydap ketti.

Zikir aytıp otırğan halayıqqa qalqa, pana bolsam degen wğımdı «sopılarmen zirkir aytuğa jaray bersem» deydi. Esenbay jolma jol audarmada özi däl qarsı betine qoyıp qoyğan hay sözin nege haq dep alğanın özi ğana biletin bolar. Sebebi, Iassauia zikirine «haiy» dep işti bir bosatıp, odan äri Alla jadın aytatın zikir bar. Bälkim, «haiy» dep nesine äure bolamız, haq desek tüsinikti boladı dese kerek.

Osı hikmettiñ besinşi şumağı, Qazan nwsqası men özbek nwsqası:

Munkir nakir «Man rabbuk» dib saval qilğay

Qol ilmidan bir nwqtası kor qilmağay

Vo hasrato, amalsizlar neçuk qılğay

Jonu dildi hay zikirini ayting dustlar

Esenbay nwsqası, jolma-jol audarma:

Mäñkür-näñkür: «Rabbıñ kim» dep swraqqa alğay

Qanşa zarlasañ da aytqanıñnan payda bolmas

E-sorlılar, sonda haliñ neşik bolğay

Jan men dildi haq zikirin aytıp dostar.

Körkem audarma:

Qorlığı mäñkür-nüñkür sıyıñ bolar

«Rabbıñ kim?» dep şaqqanda miıñdı olar

E-sorlı sonda haliñ qiın bolar

Qan jürek haq zikir aytıñ dostar.

Tegeran nwsqası:

Mäñkür-näñkür «Rabbıñ kim» dep swraqqa alğay

Qanşa zorlasan da aytqanıñnan payda bolmas

E-sorlılar, sonda haliñ neşik bolğay

Jan men dilde haq zikirin aytqın dostar.

Ibatov nwsqası:

Qorlığı mäñkür-nüñkür sıyıñ bolar

«Rabbıñ kim?» dep şaqqanda miıñdı olar

E-sorlı, sonda haliñ qiın bolar

Qan jürek zikir aytqın dostar.

Bwl şumaqtağı ekinşi jolda «qol ilimidan bir nwqtası qol qılmağay» degende, wlı şayır düniege auınıp istegen eşqanday amalıñ järdem etpeydi, qol ilimi degende ömir süru zañdılıqtarın aytıp otır. Sebebi, osı küni «Men eşkimniñ aqısın jegen joqpın, nege namaz oquım kerek», – deytin toğışarlar tabıladı. Mine, kündelikti küybeñ tirlik, qora-qora mal, qap-qap aqşa eşkimge järdem bermeydi. «Vo hasrato» mine qasiret, sol küni amalı joqtar ne istey aladı. Sol sebepten jan diliñizben hay zikirin aytıñız demekşi.

Osı hikmet barısında Esenbaydıñ aytıp jürgeninde şındıq bar. Tegeran nwsqasında osı hikmet tolıq berilgen. Bwl jerdegi bir qızıq mäsele Esenbaydıñ eñbegin   Tegeran nwsqası da, Ibatov nwsqası da erkin paydalanğanı anıq. Joq, osı eki nwsqadan alıp Esenbay paydalandı ma? Bwlay bola qoyuı neyğabıl, sebebi, Ibatov nwsqası Türkistannıñ 1500 jıldığına ürdis dayındalğan sekildi. Al, Esenbay 1998 jılı baspadan öz eñbegin şığarğan.

55 hikmet, özbek nwsqası:

Qol ilimini uqubon, hol ilimiga etibon

Yuqluq içra bobiton  borliqlardan oliñlar, – degen eki jol Qazan nwsqasında da osılay qospasız berilgen. Sözbe söz audarma, Esenbay nwsqasında 47 hikmet:

Söz önerin meñgerip, ömir ilimine jetiñder

Joqşılıqpen küneltken, bar baylıqtı alıñdar, – deydi.

Körkem audarma:

Söz önerin tanıñdar, ömir nama qanıñdar

Joqşılıqpen küneltken bar  baylıqtı alıñdar, – dese, Tegeran nwsqası:

Söz önerin meñgerip, ömir ilimine jetiñder

Joqşılıqpen küneltken bar baylıqtı alıñdar.

Ibatov nwsqası:

Söz önerin tanıñdar, Ömir nama qanıñdar

Joqşılıqpen küneltken bar baylıqtı alıñdar.

Bwl jerde bizdiñ audarmaşılar sopılıq ilimi tasavvuvtan mülde habarsız, yağni qol ilimi men hol iliminiñ ne ekenin bilmeydi.

Bwl jerde wlı şayır qal ilimin, şariğattı tolıq bilip meñgerseñ, yağni qal-ahual zañdılığın igerip, dünie bılığınan päktenu kerek ekenin mine osı kezde ilgeri wmtılğan janğa hol ilimi Ilohiy ilim jolı aşıladı, islam ilimindegi «ölmey twrıp ölu» – qağidası amalğa asadı. «Joqtıq işine batu»degenimiz osı, yağni öziñ mına düniede bar bol, biraq läpsi tilegiñ, köñil qalauıñ bes kündik barlıqqa emes, mäñgilik barlıqqa, Ilohiy rahmetke wlasıp, Alla didarına dauğa qılatın därejege jetiñder deydi.

Esenbay nwsqası, 9 hikmet, sözbe söz audarma:

Pirmwğan ıqılas etti, şarap iştim

Şäbilge wqsap zikir aytıp, jannan keştim, – dese, körkem audarma:

Pir bergen şarapqa eltip qara bastım

Şäblidey jan dertimen jağalastım,- deydi.

Mine, osı jerde men de zertteudi toqtattım. Sebebi, bwdan arı qaray mına kitaptı oquda män qalmadı. Aqın özi audarıp otırğan jädigerdiñ  tüpki maqsatın bilmeydi. YAğni, mına asıl dünie halıqqa igilik bolsın dep emes, audaru üşin ğana audarıp otır. Al, halayıq bir kezderi memlekettik baqılau cenzura aqın-jazuşılarğa qol baylau boldı dep jürdi. Baqılaudan bosağandağı şıqqan töbemiz osı bolsa, bwl masqaralıqtıñ bastaluı. Segiz ğasır ne bir alaman tasır, ğalamattardan aman ötken asıl jädiger el egemendik aldı degen zamanda osınşa qorlıqqa wşıraytın bolsa, yağn «Türkistan mülkiniñ şayh wl-moşayhı» dep Alişer Navoii däriptegen Qwl Qoja Ahmed Iassauiy Pir Mwğannan şarap işip, qara bastı dep ayttı dep otırsaq, arı qaray söz aytuğa bolmas.

Sonımen, soñğı söz joğarıdağı oyımızdı jinaqtasaq, biz söz etken audarmaşılar Qwl Qoja Ahmed Iassauiy şığarmasın audaruğa eş dayındıqsız kelgen. Onı täptiştep teksergen eşkim bolmağan. Audarmağa qol tiuimen Qwday jarılqadı dep ala jügirip, baspağa tapsırıp, kitap etip şığarıp, osı küni özderi sonıñ buına mas bolıp otır.

Bwl ärine ğılım salasınıñ ülken kemistigi. Bwl mäseleni qolğa aluğa tiesili är deñgeydegi ädebiet-mädeniet wyımdarı, ğılımi zertteu institutı, joğarı oqu orındarındağı osı salada qızmet etip jürgen azamattar osı mäseleni, yağni Qwl Qoja Ahmet Iassauiy mwrasın zertteudi qolğa almasa, tağı bir-eki audarmaşıdan keyin osı bağıtta kete berse, halayıq Qwl Qoja Ahmetten şınımen at-tonın ala qaşatın boladı.

Biz esti biletin kezde el arasında «azğan halıq aldımen pirin jeydi, sonan soñ birin biri jeydi» deytin maqal bar edi. Osı twrğıdan iisi türki halqınıñ piri, maşayıhı atanıp, älemge jayılğan Qwl Qoja Ahmed mwrasın qasterlep, qadir qasietin halıqqa jetkizip, tınış tirşiliktiñ nasihatı etu qarız da parız bolıp twr.

Esenbay Düysenbay qanşalıqtı däl tüsip, ädil audarma jasay almasa da, köz mayın tauısıp jazğan eñbeginiñ qoldı bolğanı ras. Sondıqtan, Ibatov marqwmnıñ atınan Şığıstanu institutı Esenbaydan keşirim swrauı kerek. Al, audarmanıñ mäni Esenbaydıñ ar-namısına qalsın.

Esenbay nwsqasınan: 15, 17, 18, 19, 20, 22, 23, 24, 27, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 48, 50-şi hikmetterdiñ Ibatov nwsqasında  13, 15, 16, 17, 23, 27, 25, 28, 30, 31, 32, 36, 37, 38, 39, 40, 42, 43, 44, 45, 46, 47 48-şi hikmetteri barımtağa wşırağan.

Sonımen qatar, Tegeran nwsqası oñıp twrğan joq. Esenbay nwsqasınıñ jolma jol audarmasınıñ egiziniñ sıñarı. Qajettilik bolmağan soñ, qadalıp swrıptauğa zauqım soqpadı.

 

Seyit-omar SATTARWLI

 

 

 

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan