بىلگەن شايىر ايتادى

ايقان قىز بەن جارىلقاسىن قوجانىڭ ايتىسى

اۋەلى ءسوز باستادىم بيسميللادان،
ولمەي قالماس انادان تۋعان ادام.
جىگىتتەر جامان جانعا جاقىن بولما،
جولداس بولماس وزىڭە دە بولساڭ جامان.

دۇنيەدەن جاقسى دا ءوتتى جامان دا ءوتتى،
كەرۋەندەي بۇرىنعىلار ءوتىپ كەتتى.
تابە قىلىپ جىگىتتەر قۇدانى ويلا،
بۇرىنعى ءوتىپ بىزدەرگە كەزەك جەتتى.

دۇنيەنى پايعامباردا وتكەن كورىپ،
مەكە مەن مەدينەدە داۋرەن ءسۇرىپ.
ءتورت شاريار نەشە مىڭ اسحابى مەن،
سوعىسقان يمانسىزبەن قانشا ءجۇرىپ.

ونان سوڭ قانشا اۋليە ءوتتى، كەتتى،
دىنىنە تاعات قىلىپ، ءدىنىن كۇتتى.
قۇداي جازعان رىزىعى بىتكەنەن سوڭ،
ءبىر ساعات كەشىكپەي-اق قازا جەتتى.

مەن ءبىر پاقىر قولىما قالام الدىم،
ءبىر قىسا جازايىن دەپ كوڭلىمە الدىم.
تىلىمە جاردەم بەرگىل حاق تاعالا،
ايقىن قىزدىڭ ولەڭىن جازا سالدىم.

جاعىما مەدەت بەرگىل حاق تاعالا،
مەدەت بەرسەڭ سويلەيىن مەن ءبىر شارا.
جارىلقاسىن قوجانىڭ ايتىسقانىن،
ايتايىن تىڭلاساڭىز مەن بەيشارا.
قوجەكەڭ اق مەشىت،تۇركىستاندى مەكەن ەتكەن،
ايتقان ءسوزى ءار رۋ، ەلگە كەتكەن.
ءتاۋىپ بولىپ شاراپاتتى ءوزى قوجا،
ءار كۇنى نەشە ءتۇرلى اۋرۋ كۇتكەن.

قوجەكەڭنىڭ قوڭىرات ەلگە بارعان جەرى،
ايقىن قىزبەن ايتىسىپ كورگەن جەرى.
نەشىك بارىپ قىز بەنەن ايتىسقانىن،
تامامداپ كەلىستىرىپ ايتقان جەرى.
مۇنان بىلاي قۇلاق سال اي جىگىتتەر،
قوجانىڭ ءوزى-ءوزى مەن ايتقان جەرى.

اۋەلى سىيىنايىن ءبىر اللاعا،
جاراتقان جۇملا جاندى پادىشاعا.
قوجانىڭ ايقىن قىزبەن ايتىسقانىن،
ايتايىن حيكاياتتاپ،تىڭلاعانعا.

زاھاردان بال،تىكەننەن گۇل جاراتتى،
اي مەن كۇن ارسى-كۇرسى ءتۇن جاراتتى،
قۇدانىڭ قۇدىرەتىنە قيىن ەمەس،
جاراتتى نەشە ءتۇرلى ماقلۇقاتتى.
سويلە دەپ ازاماتتار رۇحسات بەرسەڭ،
ءسوز بەنەن كوتەرەيىن كوڭىل شاتتى.
سويلەسە ءسوز تابىلار بارلى -جوقتى،
ءۇمىت كوپ تىرلىكتە جاببار حاقتان.
سويلەسپەي قاتارى مەن زامانىندا،
كوڭىل مەن كىم جۇرمەيدى ءوزى تاپقان.
جولىقتىم قوڭىرات ەلدىڭ جۇيرىگىنە،
جۇرگەندە سويدەر سوزگە بولىپ باتپان.
ۋاقتىم قىرىنداۋعا كەڭ بوپ جۇرگەن،
شىعاردىم ءتۇرلى قىيال كوڭىل شاتتان.

قوڭىراتتىڭ سول جۇيرىگى ايەل ەكەن،
بۋرالعان تال شىبىقتاي ادام ەكەن.
جاسى بار جيىرمانىڭ بىرەۋىندە،
ءوزى دە نۇرى جانعان ادام ەكەن.
ءام جانە كوپ وقىعان ادام ەكەن،
قولىندا قاعازى مەن قالامى بار.
جەل سوزگە ءاربىر جاننان وزىپ جۇرگەن،
حالقىنا جۇيرىكتىگى ءمالىم ەكەن.
اتادان ءبىر ۇل مەنەن ءبىر قىز ەكەن،
وقىعان اعاسى دا ءتالىپ ەكەن.
جاماعات قۇلاق سالىپ تىڭلاساڭىز،
بولادى قوجاڭ دۋشار قاي ءتۇر مەنەن.
بۇل دۇنيە ويلاپ تۇرسام جالعان ەكەن،
بۇرىنعى پايعامباردان قالعان ەكەن.
اۋەلى قارا قۇسشى مانزىلىندە،
قالاعا شاقىرتۋ مەن بارعان ەكەن.
جاراتقان جاننىڭ ءبارىن جاببار قۇداي،
بەندەگە بىتسە باقىت كوڭىلى جاي.
قازاقتىڭ يناباتتى ءتاۋىبى دەپ،
شاقىرتىپ العان ەكەن اۋرۋ نوعاي.
نوعايدىڭ دەرتىن قاراپ ءدارى سالعان،
ءام جانە دەرتىن جازىپ ماقسۇت العان.
ءبىر ءتاۋىپ اق مەشىتتە قوجا بار دەپ،
جوعارعى قوڭىرات ەلى حابارلانعان.
ءتاڭىرىم ءوزى بەرگەن ۋاقتىندا،
قوجانىڭ كوڭلى وزعان ءار ءبىر جاننان.
راحمەت اتاڭىزعا دەمەي قالماس،
بۇل سوزگە قۇلاق سالىپ تىڭداعان جان.
كىمنەن وتپەي قالادى دۇنيە جالعان،
پاسىق انتقا،مۇسىلمان دىنگە نانعان.
جوعارعى قوڭىرات ەلى قۇلاقتانىپ،
ەلىنە شاقىرتۋ مەن الىپ بارعان.
ەلىنە سول قوڭىراتتىڭ بارعانىندا،
ات شاپتىرعان ءبىر تويعا دۋشار بولعان.
كادەسى توي باستاتىپ، قوناق قوي دەپ،
سەيىل قىپ قوجاڭ بايعۇس تۇرالاعان.
ەجەلدەن وزعان جۇيرىك جۇراعاتى،
ءبىر نەشە قوسىپ ولجا ساناپ العان.
بار ەكەن ءبىر اقساقال كارى كىسى،
بەندەگە ءار نە قىلسا حاقتىڭ ءىسى.
اقساقال ايتقان ءسوزىن قابىل الىپ،
جۇرەدى ورتاعا الىپ بارلىق كىسى.
قوناققا باستا دەيدى تويدىڭ ءسانىن،
ەش كىمنەن مۇدىرمەستەي كورىنەدى.
سول شاقتا ول قوجاعا سالسا كوزىن.
سول جەردە تۇرعان حالىق كەڭەسەدى،
قوجانىڭ بىلگەنەن سوڭ ىشكى سىرىن.
ەكەۋىن ايتىستىرىپ كورەيىك دەپ،
اپ كەلدى بەكسارىنىڭ اقىن قىزىن.
قوجانىڭ سوندا كوڭلى جابىرقادى،
ايتپاسقا ەش ءبىر ايلا تابىلمادى.
قوجاعا سۇيەۋ بولعان تاعى جەرى،
كىم ەدى دەپ بەكسارىنىڭ قىزى تاڭىرقادى.
سوندا بىرەۋ سويلەدى شىعاناقتان،
كوڭىلگە ءسوز سويلەيدى بولىپ باتپان.
جاراسا، جاراماسا مەيلى ءبىلسىن،
قالىپتى حابار تاۋىپ ءار تاراپتان.
بەتىنە جىلى سوزبەن جان قاراماس،
ول قىزدا جۇرگەن ەكەن وزىپ توپتان.
ەلىنە اقىن دەگەن اتى شىققان،
شىعارىپ تالاي جىلى ءسوز كوڭىل اشقان.
بەكسارى دەگەن كىسى بار دەپ ايتتى،
بۇل سوزگە قۇلاعىڭدى سال دەپ ايتتى.
قىرىق بويداق، باعلان جاقتان الىپ كەلگەن،
قويدى سوي نەشە ادامدىق نار دەپ ايتتى.
ءبىر ۇلى،ءبىر قىزى مەن بار دەپ ايتتى،
ايتقانى ولەڭ مەنەن جىر دەپ ايتتى.
تولىقپاي قىزدىڭ كوڭلى كۇيەۋىنە،
بۇل جاقتا سول سەبەپتەن ءجۇر دەپ ايتتى.
ەسىتىپ قوجاڭ تۇردى ونىڭ ءبارىن،
كەڭ دۇنيە ۋايىم مەن بولدى تارىڭ.
ەكەۋى ءار نە بولسا ايتىسادى،
ول قىزدىڭ قۇداي بىلەر نە قىلارىن.
ول قىزدا ىسىلعان قىز كورىپ كوپتى،
ءار كىمنەن ايتار ءسوزدى ۇيرەنىپتى.
الىپ كەل قوجا مەنەن ايتىسسىن دەپ،
ءبىر قىزبەن ەكى جىگىت جىبەرىپتى.
ءبىر قىزبەن ەكى جىگىت قىزعا كەتتى،
كەلمەي-اق سول جەردە ونىڭ ىزعارى ءوتتى.
جۇرت اسىپ بەتى اشىلعان كورىم عوي دەپ،
اعالار مەنىڭ زالىم ءجۇدا كەتتى.
استىندا كەلگەن ەكەن ءمىنىپ جورعا،
ينىندە كوك بارقىتتان ءىلىپ ءدۇريا.
ەشكىمنىڭ ايتقانىنا كونبەيدى ەكەن،
بەس جىگىت الىپ كەلگەن بارىپ زورعا.
اقىرىن ءتاڭرىم بەرسىن بۇل تۇعىردىڭ،
جولىقتى قوجاڭ بايعۇس جايعان تورعا.
باسىنا كيگەن ەكەن كامشات بورىك،
بولعاندا شاشى ءسۇمبىل قاسى كەرىك.
پورىمى ەش ادامعا ۇقسامايدى،
اقىلى اجارىنا بولعان سەرىك.
ولارعا جالعىز جۇرمەك ءمىناس ەمەس،
قاسىنا كەلگەن ەكەن بەس قىز ەرىپ.
ول قىزدىڭ مىرزالىعىن مەن ايتايىن،
اعالار تىڭلاساڭىز كەلىستىرىپ.
سول تويدىڭ شاشۋىنا كەلگەن جەردەن،
كەتىپتى بەس اتپەنەن بەس سوم بەرىپ.
كيگەنى اياعىنا قىزىل ەتىك،
بەس مانتىپ كيەر ەمەس اقشا جاتىپ.
ءوزىنىڭ تاربيەلى مىنەزىنەن،
ءجۇر ەكەن جۇرتى جاقسى كوڭىل ەتىپ.
زارەسى قوجاڭ بايعۇس ەش قالمادى،
مىنا قىز كەتەر-اۋ دەپ الدان ءوتىپ.
جىبەرگەن تويحاناعا قىزدار كەلدى،
قوجاڭ بايعۇس الىستان بايقاپ كوردى.
ول قىزدىڭ كەلبەتىن-اۋ كورگەنەن سوڭ،
دانىشپان ەكەندىگىن قوجاڭ ءبىلدى.
ءبىز تۇرمىز ات ۇستىندە ۇيگە كىرمەي،
ءتورىمىز بويىمىزدى بيلەي الماي.
ۇمىتتىق باعاناعى توي باستاۋدى،
سول جەردە ءالى تۇرمىز ۇندەي الماي.
شاقىرعان تويحاناعا قىزدار كەلدى،
ەسىتكەلى بىرنەشە مىرزا كەلدى.
ءار كىمنەن ايتار سوزگە ارتىق ەكەن،
كەلدى دە توقتالماي-اق سويلەي بەردى.
جاماعات قۇلاق سالىپ تىڭلاسىڭىز،
مىنەكي سول جەردەگى ايتقان ءسوزى:

قىزدىڭ ايتقانى:
قوجەكە ەسەنبىسىز، سالەم بەردىك،
مۇباراك ديدارىڭدى جاڭا كوردىك.
جۇزىڭدە راحماتىڭ بار جان ەكەنسىڭ،
جوق شىعار كوڭلىڭىزدە تاكاببىرلىك.
ءوزىڭ ءبىل سويلەسكەندە نە دەرىڭدى،
ءازىر الىپ كەل قولىڭدى، كورىسەلىك.

قوجانىڭ جاۋابى:
جارقىنىم، سالەم بەرسەڭ سالامات بول،
جەتەدى مۇراتىنا ولمەگەن قۇل.
ءسىز سالەم بەرسەڭىز، ءبىز الىك الدىق،
ءسۇنناتى پايعامباردىڭ قازۋلى جول.
كورىسسەڭ كورىسەم دەپ ايتقان ءسوزىڭ،
ءار قاشان شاريعاتقا تەرىس ەمەس جول.
تارالعان توتى قۇستاي بالا ەكەنسىڭ،
جانە-دە ەكى بەتىڭ القىزىل گۇل.
پورىمىڭ قاتارىڭنان ارتىق ەكەن،
جانە-دە قاسىڭ قارا، شاشىڭ ءسۇمبىل.
ات ءبىلىپ، ءجۇز تانىماق ءبىر عانىبەت،
ابزال ءدۇر سويلەسپەككە، اتىڭ ءبىلدىر.

قىزدىڭ جاۋابى:
بەكسارى اتام اتى، ايقىن اتىم،
سۇيگەننەن ايىمتورى دەيدى حالقىم.
قىرىق بويداق ، باعلان جاقتان بىيىل كەلدىم،
بىلمەيدى بۇل جاقتاعى ءبىزدى حالقىم.
بەكمۇرات بىرگە تۇعان جالعىز اعام،
وسىلايشا ايتايىن ءسوزدىڭ سالتىن.
وسىنداي ءتۇسىندىرىپ تامام ەتتىم،
شۇبالتىپ نە قىلايىن ءسوزدىڭ ارتىن.
كوڭلىمدى قالدىرار دەپ ويلامايمىن،
سەكىلدى ءسوزىڭ جىبەك، ءجۇزىڭ التىن.
ادامزات ايتسا بىلەر، اششا كورەر،
بىلمەيدى بۇل جاقتاعى ءسىزدى حالقىم،
قوجەكە، ءوزىڭ ايتىپ بىلدىرمەسەڭ،
قوجانىڭ كىم بىلەدى قازاق، سارتىن.
قوجانىڭ جاۋابى:
ويلاپ ەم ءبىر بالا ەكەن دەپ ءجۇزىڭ جارقىن،
ءتىلىڭ كىلت، كەۋدەڭ ساندىق، اقلىڭ التىن.
اقىلىڭ كوپتە بولسا، شاشىڭ ۇزىن،
جىبەردىڭ كەلىستىرىپ ءسوزدىڭ ارتىن.
قىز تورى بۇل ءسوزىڭ-اۋ، نە دەگەنىڭ،
قوجانىڭ بىلمەيمىن دەپ قازاق-سارتىن.
كۇل توبە دەگەن جەردە پىرلىك قىلعان،
بارىنە اتام سوپى بۇل حالقىڭنىڭ.
ايىم تورى دامەڭ سەنىڭ سونداي ما ەدى،
دىنىمە ءتىل تيگىزىپ نە دەپ ايتتىڭ.
عازيزىڭ سونداي جاقسى بىلە المايمىن،
ەلىڭدە شىن بىلەتىن جوق پا قارتىڭ.

قىزدىڭ جاۋابى:
قوجەكە، ءسوزىڭ شىرىن، ءجۇزىڭ التىن،
تارتتى ما مالال كەلىپ كوڭلىڭ سالقىن.
ايتتى دەپ مۇنداي ءسوزدى كوڭلىڭە الما،
ايتىپ ەم اشەيىن-اق ءسوزدىڭ سالتىن.
قىلاتىن ەلدى تانىس قوڭسى ەدى،
سۇراماي ناعىپ ءبىلسىن ءسىزدى حالقىم.
بايان قىل تاقسىر ماعان ءوز زاتىڭدى،
باباڭنىڭ كىر كەلەتىن جەرى بار ما،
اتاڭنىڭ ايتساڭ ماعان قويعان اتىن.
قوجانىڭ جاۋابى:
ايت دەسەڭىز ايتايىن اتىمدى مەن،
قىلايىن سىزگە بايان زاتىمدى مەن.
تامىر جاۋ ءار ارتىعى اسىل تاستى،
كوتەرسەڭ ايلا مەنەن باتىمدى سەن.
ەر تۇتىپ ايەل باسىڭ ءسوز ايتاسىڭ،
بولماسپىن وتىرىكشى باتىر دەسەم.
اتىمدى ءوز ەركىڭمەن بىلە الماسسىڭ،
قىز ايقىن ءوزىم ايتىپ بىلدىرمەسەم.
ءوتىپتى بىزدەن بۇرىن حازرەت ءالى،
ۇجماقتان شىققان ونىڭ زۇلپىقارى،
ارعى اتامدى سۋراساڭ سۇگىرالى،
بەرگى اتام ودان تۇعان ءىبىرالى.
بابام حان، بابام تورەجان، اتام شىربان،(سىرمان)
ءپىر تۇتىپ قول تاپسىرعان جۇرتتىڭ ءبارى.
ويلاماي ءتۇرلى كەڭەس تابىلعانىن،
بىلەسىڭ بە وسىلايشا قوجا اۋلەتى.
سۇراساڭ ءوزىم اتىم جارىلقاسىن،
جەل ءسوزدىڭ قايدان ءبىلدىڭ تابىلماسىن.
اتام مەن ءوز اتىمدى بايان قىلىپ،
كەلتىردىم وسىلايشا ءسوزدىڭ باسىن.

قىزدىڭ جاۋابى:
قوجەكە، ناعىز اۋلەت ءپىر ەكەنسىز،
ارتىقشا سويلەر سوزگە ءدۇر ەكەنسىز.
قوجەكە، ناعىز اۋلەت پىردە بولساڭ،
جەل سوزبەن جەڭىل تارتىپ ءجۇر ەكەنسىز.
قوجاعا ناعىز ولەڭ بۇيرىق ەمەس،
قويماساڭ اتا جولىن كىر ەتەسىز.

قوجانىڭ جاۋابى:
ونەردى ءتاڭرىم بەرگەن ايقىن ماعان،
ەر ەدىم ايتار سوزدەن توقتاماعان،
تىلەۋقور ناعىز ءپىردىڭ بالاسىمىن،
بارماسپىن جاماندىققا كەلسە شامام.
ورىنسىز جامان ءسوزدى ايتا المايمىن،
ۇياتتى ءتاڭرىم بەرگەن ايقىن ماعان.
بۇل ولەڭ كۇنا بولسا نەگە ايتاسىڭ،
ەسىتتىم سەندە ەكەنسىڭ قۇران، كالام.
بۇل ولەڭ كۇنا ەمەس، ساۋاپ تا ەمەس،
ايتادى كۇن عوي دەپ بىلمەس نادان.
جىعىلعان سۇرىنگەنگە كۇلەد دەگەن،
كەلدى مە سونىڭ كەرى ايقىن ساعان.

قىزدىڭ جاۋابى:
اتىڭدى جاڭا ءبىلدىم جارىلقاسىن،
كورەدى اركىم ءتاۋىر ىقىلاسىن،
باسىڭدا باقىت قۇسىڭ بار شاعىڭدا،
كەم ەمەس پادشادان دا قارا باسىڭ.
ەسىتىپ كورگەن جەردەن ابايلارسىڭ،
ايقىننىڭ ايتقان ءسوزىن دارەجەسىن.
جىگىتكە ماقتاپ ايتقان جارامايدى،
ايتامىن ماقتاماي-اق ءسوز راسىن.
قويماساڭ جىگىتتىك پەن ولەڭىڭدى،
حالقىڭنىڭ قايتاراسىڭ ىقلاسىن.

قوجانىڭ جاۋابى:
جارقىنىم بۇل سوزىمە قۇلاق سالشى،
قالمايدى ەردىڭ جەردە قارا باسى.
ەردى ايەل كەمىتتى دەگەن راستى،
قىز ايقىن سولاي ما ەدى ءسوزدىڭ باسى.
ايتامىن ناسيحات مەن ولەڭىمدى،
جۇرتىمنىڭ نەگە قايتسىن ىقىلاسى.

قىزدىڭ جاۋابى:
تۇيە مال جۇك كوتەرمەس مەشەۋىندە،
ءسوزىمدى قالدىرماڭىز كەشەۋىلگە.
جۇزىندە بۇل دۇنيەنىڭ ءتىرى ءجۇرمىز،
ولەرىن بەندە بىلمەس نەشە كۇندە.
سۇرايىن سىزدەن تاقسىر بىلمەك ءۇشىن،
جاسىڭىز جيىرمانىڭ نەشەۋىندە.

قوجانىڭ جاۋابى:
تۇيە مال جۇك كوتەرمەس مەشەۋىندە،
ءسوزىڭدى قالدىرمايىن كەشەۋىلگە.
جۇزىندە بۇل دۇنيەنىڭ ءتىرى ءجۇرمىز،
ولەرىن بەندە بىلمەس نەشە كۇندە.
قاي جىلى تۋىلعانىمدى بىلمەي ءجۇرمىن،
جاسىمىز اتا-انانىڭ ەسەبىندە.
بىلمەسەك تە جاپسارلاپ ايتار ەدىك،
كوڭلىڭىز رازى بولار نەشەۋىنە.
كادىمگى قىرىق جارتىسى جيىرمانىڭ،
قىز ايقىن اللوھۋ اعلام ۇشەۋىندە.

قىزدىڭ جاۋابى:
قوجەكە، ديدارىڭدى جاڭا كوردىك،
الدىندا مىرزالاردىڭ اتتاي جەلدىك.
دۇنيە ءپاني دەگەن ءسوز كىتاپتا بار،
بۇل ءۇش كۇندىك دۇنيەدە داۇرەن سۇردىك.
بىلمەي ايتىپ ۇيالىپ قالمايىق دەپ،
سول سەبەپتەن جاسىڭىزدى بىزدە سۇردىك.
بىزگە ءسىز ەكى جىلدىق اعا ەكەنسىز،
اعاعا قارسى بولماي جاڭا بىلدىك.

قوجانىڭ ساۋالى:
ءدام ايداپ ءسىز كەلدىڭىز سونشا جەردەن،
دۇشپانى كوپ جاقسى ەمەس سوڭىنا ەرگەن.
تارقاماس سوزدەن قۇمار ايىم تورى،
سونى مەن ءبىر سويلەسەم ارمان-بەرمەن.
ادامزات ايتسا بىلەر، اششا كورەر،
بۇل جاققا ءسىز كەلدىڭىز نە ءتۇر مەنەن.

قىزدىڭ جاۋابى:
بىلمەيدى حاق ءامىرىن نادان كىسى،
ءسوز ايتپاق تىڭلاماققا كوڭىل قۇسى.
ءبىر ەلدىڭ ايىم تورى اقىنى ەدىم،
وكسىتىپ نە قىلاسىڭ مەن بايعۇستى.
جاۋىنا اتتا قاشىپ ۇستاتپايدى،
ەگەسى قىلعان بولسا جاقپاس ءىستى.
جۇلدىزدار اسپانداعى جەرگە تۇسەر،
قۇدىرەتى قۇدايىمنىڭ سونداي كۇشتى.
ءدام ايداپ سونشا جەردەن كەلىپ ءجۇرمىز،
ەجەلدەن بۇل وقيعا حاقتىڭ ءىسى.

قوجانىڭ جاۋابى:
جارقىنىم، ەرگە سىڭبەس، ەردىڭ مالى،
اللانىڭ ەكى بولماس بۇيىرعانى.
تاككابىرلىك كوڭلىڭە كەلىپ قالىپ،
ەلىڭنەن كوشىپ شىقتىڭ كوپ تۇيەلى.
نامرۋد پەن شاددات مالعۋن پادشا بولعان،
ولارعا قۇداي بەرگەن ءام زاۋالدى.
ولارداي جۇرتتى ۇستاعان پاتشا ەمەسسىڭ،
ەسىڭە نەگە المادىڭ وسىلاردى.
جاستىق پەن مۇنشا جەرگە قالدىڭ كەلىپ،
اراداعى دۇشپاننىڭ تىلىنە ەرىپ.
تاعدىردا ءتابدىر جوق قوي دەگەن ءسوز بار،
كىسى جوق ەرىپ شىققان ساعان سەرىك.
اعايىندى ۇمىتىپ جۇرمەگەيسىڭ،
سوزگە جاۋاپ بەرسەڭدە اتتاي جەلىپ.

قىزدىڭ ايتقانى:
اۋەلى سىيىنامىز قۇدىرەتكە،
سىيىنساق مەدەت بەرەر قاتتى دەرتكە.
سىر اشپاي سۇيەنىسىپ وتىر ەدىك،
سەن-داعى ءبىر ءسوز ايتتىڭ شاۋىپ بەتكە.
عالام ءبىر كىتاپ ورتاق دەگەندەيىن،
كوڭلىڭىز تۇرمادى ما قۇدىرەتكە.

قوجانىڭ ايتقانى:
بىزداعى سۇيەنەمىز قۇدىرەتكە،
سۇيەنسەك مەدەت بەرەر قاتتى دەرتكە.
سىر اشپاي سۇيەنىسىپ وتىر ەدىك،
سەن-داعى ءبىر ءسوز ايتتىڭ شاۋىپ بەتكە.
عالام ءبىر كىتاپ ورتاق دەپ ايتقان سوڭ،
اياعى سول سەبەپتەن سين بوپ كەتتى.
كوڭىلىن كۇيەۋىڭنىڭ نەگە اۋىرتتىڭ،
قىز تورى كوڭلىڭ تۇرسا قۇدىرەتكە.

قىزدىڭ ايتقانى:
سو لما ەكەن باسىمداعى جالعىز ءمىنىم،
ءسىز ايتتىڭ ءبىز بىلمەگەن ءسوزدىڭ شىنىن.
بەكمۇرات بىرگە تۇرعان جالعىز كوكەم،
وتىر ما ەكەن كورمەي سىزدەن بۇرىن.
كەلمەي-اق سۇيەۋ سوزگە تامىرلاندىڭ،
جوق-پا ەكەن ايتىپ كورگەن ونى بۇرىن.
كوپ جوڭكىپ وسى سوزدەن داۋام تاپسىن،
ءشوپ جەلكە جامان-جاۋتىك قىزدى بۇرىن.
ايەلشە وسەك اشپاق ءسوز ايتاسىڭ،
قوجەكە سولاي ما ەدى سەنىڭ سۇرىڭ.
ريزاسىز ماقسات حارام دەگەن قايدا،
جوقپا ەدىڭ وقىپ كورگەن ونى بۇرىن.

قوجانىڭ ايتقانى:
جارقىنىم ءجۇزىڭ كوركەم، سۇلۋ سىرتىڭ،
قىيادى كورگەندى ادام نەعىپ ۇلتىن.
مەن بىلگەندى ەش ادام بىلمەس دەيسىڭ،
وسىلايشا ايىم تورى پىعىل قىلدىڭ.
ريزاسىز ماقسات حارام دەگەن بولسا،
قالدىما ريزالانىپ قايىن جۇرتىڭ.

قىزدىڭ ايتقانى:
قالدىرما قوجا ءبىزدى قاسىرەتكە،
كەتەدى ءىشىم تولىپ قايعى دەرتكە.
ءبىز ءجۇرمىز سوزىمىزگە جەتەلىك دەپ،
ءبىرىنشى جەر ءوبىسىپ ايتقان سەرتكە.
ءوزىنىڭ ءوز قىلعانى كەلدى الدىنا،
دۇنيەنىڭ ءوشى قالماس اقىرەتكە.

قوجانىڭ ايتقانى:
جارقىنىم ەرگە سىڭبەس ەردىڭ مالى،
تاككاببىر مومىن بولسا شىقسىن جانى.
ناحاقتان قۇر جالاعا قالدىرساڭىز،
قايتەسىڭ ءبىر جاراتقان پادشا عانى.
ناحاقتان سىزگە كەلىپ ول ۇرىنسا،
موينىنا مەيلى بولسىن ءوز وبالى.

قىزدىڭ ايتقانى:
بولىپتى سىزگە دايىن بارلىق سىرىم،
ءسىز ايتتىڭ ءبىز بىلمەگەن ءسوزدىڭ جايىن.
شىعاردىڭ قىراۋلانعان ءتۇرلى قاياۋ،
ءسىز ايتىڭ ءبىز سۇرادىق ساۋال ءتۇرىن.
سۇرايمىن سىزدەن تاقسىر بىلمەك ءۇشىن،
قۇدايىم نە جاراتتى جاننان بۇرىن.

قوجانىڭ ايتقانى:
جارقىنىم ءسوز سۇرادىڭ قيىن قاتتى،
جەل سوزبەن كوتەرەيىك كوڭىل شاتتى.
سۋراساڭ سۇلۋ ايقىن ءبىز ايتايىق،
اۋەلى حاق تاعالا تاۋ جاراتتى.
قىزىل كول، تاۋ ىشىندە باق جاراتتى،
جاببار ەگەم وزدەرى راحىم ەتىپ،
حاق تاعالا ول تاۋعا نازار ەتتى.
تاۋ ەرىپ قورعاسىنداي بالقىعان سوڭ،
ماۋجىراپ كوبىكتەرى اسپانعا اتتى.
قۇدايىم سول كوبىكتەن جەر جاراتتى،
ەرىمەي تۇبىندەگى قالعان تاستان،
بايت ال-ماسۋد اتتى ءبىر نۇر جاراتتى.
قۇدايدان وزگە جاننىڭ ءبارى دە جوق،
ءبىر ۇلكەن ءتۇسى جاسىل قۇس جاراتتى.
كەڭدىگى بۇل دۇنيەدەي ون مىڭ شاحار،
بارشاسىن قۇدىرەتى مەن حاق جاراتتى.
تولتىرىپ سول شاھاردىڭ ءبارىن دانگە،
حاق تاعالا ول قۇسقا ءامىر ەتتى.
سول ءدان اتا وسكەن سوڭ ولەسىڭ دەپ،
ءار كۇنى سول ءداننىڭ نۇرىن جۇتتى.
اقىرىندا سول دانا تاۋسىلىپتى،
بىرەۋى سول دانانىڭ قالعان ەكەن،
ونىدا 60-جىل ساقتاپ تاعى جۇتتى.
سول دانانى جۇتقان سوڭ جانىن الدى.
سول قۇستىڭ دەنەسىنەن ادام شىقتى،
حاق ءوزى قۇدىرەتى مەن جاراتىپتى.
العاراز بارشالارى يمانسىز بوپ،
ونان سوڭ حاق تاعالا ھالاك ەتتى.
مۇنان بۇرىن بۇل دۇنيەنىڭ جارالعانىن،
سۇراساڭ جارىلقاسىن تامام ەتتى.

قىزدىڭ ساۋالى:
قوجەكە، كوتەرەيىك كوڭىل شاتتى،
جاراتقان جادىما الىپ جاببار حاقتى.
جەل ءسوزدى ءتاڭرىم بەرگەن سويلەسىن دەپ،
جاراتقان مياسار قىپ ءتىل مەن جاقتى.
تىرىلىكتى وتەيىك بازار ەتىپ،
بولسادا وزگە جالعان ءولىم حاقتى.
دۇنيەگە ءنازىل بولعان جاننىڭ ءبارىن،
ءبىر كۇنى جۇمىرادى توپىراققا.
سۇرايمىن، سىزدەن تاقسىر بىلمەك ءۇشىن،
ءتاڭىرىم بۇرىن جاراتتى قاي ءارىپتى.

قوجانىڭ جاۋابى:
ويلايدى اقىلدى ادام سابىرلىقتى،
ويلايدى جامان ادام جابىرلىكتى.
سۇراساڭ سۇلۋ ايقىن ءبىز ايتايىق،
ءتاڭىرىم بۇرىن جاراتتى نۇن مەن كاپتى.
ءتاڭىرىم بۇرىن جاراتقان سوڭ نۇن مەن كاپتى،
جاراتتى كاپتان جەردى، نۋننان كوكتى.
كاپتان جەردى، نۋننان كوكتى جاراتقان سوڭ،
ون سەگىز مىڭ الەمدى تامام ەتتى.

قىزدىڭ ساۋالى:
مۇحامماد قىلعان ەكەن ءدىنىن جارىي،
دوزاققا قارسى قويعان كىتاپتارى.
قوجەكە قۇلاق سالىپ تىڭلاساڭىز،
الدىڭدا ءازىر بولسىن ءسوزدىڭ ءبارى.
ءبىر اق قوي، ءبىر قارا قوي كەزەك وتتاپ،
تىنبايدى ءبىر ساعاتقا اۋىزدارى.
قارا قوي وتقا شىقسا حالىق اۋىرىپ،
قالمايدى وتىرعان جان ەش ءمانزىلى.
ال اق قوي كەزەكپەنەن وتقا شىقسا،
بولادى شات-شادىمان جاننىڭ ءبارى.
قوجەكە، سول ەكى قوي نە دەگەن قوي،
بايان قىل ءبىز سۇرادىق تاقسىر انى.

قوجانىڭ جاۋابى:
تىلەيمىن اۋەل تىلەك قۇدايىمنان،
پايدا جوق ەر جىگىتكە ۋايىمنان.
بولسا دا ساعان قيىن بىزگە انسان،
جارقىنىم ءسوز سۇرادىڭ وڭايىنان.
ءبىرى كۇن، ەكەۋىنىڭ بىرەۋى ءتۇن،
دەپ ايتتىڭ مۇنى ساۋال قالايىنان.
ءتۇن بولسا حالىق ۇيقىدان تۇرا المايدى،
جورىدىق بۇل ءسوزىڭدى سولايىنان.
حالىق جادىراپ، كۇن بولسا سىرىن ايتار،
مەن سەنىڭ توقتالمايمىن مۇندايىڭنان.
ءسوز سۇرا مۇنان گورى قيىنىراق،
جەل سوزدە وزىپ ءجۇرمىن تالايىنان.

قىزدىڭ ساۋالى:
كىمنەن وتپەي قالادى دۇنيە جالعان،
پاسىق انتقا، مۇسىلمان دىنگە نانعان.
ارمانسىز ءبىر سۇرايىن ساۋالىمدى،
ءبىلىمىڭ ارتىق بولسا جۇملا جاننان.
قۇدايعا قۇل بولعان سوڭ، راسۋلعا ۇمبەت،
بىلەدى پايعامباردى ءدىن مۇسىلمان.
جاۋاپ بەر بۇل سۇراققا اقلىڭ كەمەل،
نەشە جىل ابۋ باكىر پادشا بولعان.

قوجانىڭ جاۋابى:
قىز تورى قىرلى سوزگە كەلدىڭ جاڭا،
تىلىمە مەدەت بەرگىن حاق تاعالا.
دۇنيەدەن قازا جەتىپ سولاردا ءوتتى،
اللانىڭ امىرىنە بارما شارا.
ايتايىن بىلگەنىمشە حيكايات قىپ،
سۇراساڭ بىلمەك ءۇشىن ايقىن بالا.
حازرەتى حاق پايعامبار وتكەنەن سوڭ،
مەكە مەن پادشا بولعان ماديناعا،
سۇراساڭ سۇلۋ ايقىن ءبىز ايتايىق،
ەكى جىل، التى اي پادشا بولدى ابۋ باكىر رازى انھا.

قىزدىڭ ساۋالى:
قوجەكە، بىزگە ايتاسىڭ اقىلىڭدى-اي،
كىم بىلەر كىمنىڭ جامان، ماقۇلىن-اي.
ءار كىمدەر بۇل سوزىمە توقتاۋشى ەدى،
وتىرمىن توقتاتا الماي ياپىرىم-اي.
ەجەلدەن جان جوق ەدى جولداس بولعان،
قالىسپاي ءبىر توقتاۋدىڭ قارقىنىندا-اي.
ءبىر ەلدىڭ ايىم تورى تۇلپارى ەدىم،
وزۋشى ەم ايباتىم مەن اقىرىپ-اي.
قالۋشى ەم قۇيىن سوققان ۇيدەي بولىپ،
ەكپىندى قوڭىر سۋدىڭ سالقىنىنداي.
سۇراعان ساۋالىما جاۋاپ بەردىڭ،
اركىمنەن جاڭا ءبىلدىم ارتىعىڭدى-اي.
وتكەن سوڭ سول ازىزدەر بۇل دۇنيەدەن،
قايسىسى تاققا ءمىنىپ پادشا بولدى.

قوجانىڭ جاۋابى:
بۇل ءسوزدى سويلەي،سويلەي بولدىق اسى،
كەمشىلىك كورمەگەن سوڭ ادام باسى.
قۇدايىم ءوزى بەرىپ، ءوزى الادى،
بولمايدى قۇدىرەتىنە كىم رازى.
وتكەن سوڭ سول ازىزدەر بۇل دۇنيەدەن،
التى ايلىق پادشا بولعان حاسان ءازىز.

قىزدىڭ ساۋالى:
بىلەدى ءسوز ءمانىسىن سىزدەي ەرلەر،
سوزگە ءسوز قايىرادى كەمەڭگەرلەر.
اللانىڭ اق ديدارىن كورە المايدى،
بۇل جالعاندا مەن-مەندىك تاككابىرلەر.
جاۋاپ بەر بۇل سوزىمە اقىلىڭ كەمەل،
مىسالىن بۇل دۇنيەنىڭ نەگە مەڭزەر.

قوجانىڭ جاۋابى:
التىن دەپ ۇستاعانىن تاسقا مەڭزەر،
جاقىن دەپ دوس تۇتقانىن قاسقا مەڭزەر.
ءىنجۋ-مارجان جاقۇت دەپ ۇستاعانىن،
وتپەسە ءبىر پۇرىشتى تاسقا مەڭزەر.
مىڭ-مىڭداپ مالىڭ بولسا ەش پايدا جوق،
توقپىن دەپ جۇرگەندەردى اشقا مەڭزار.
دۇنيەدەن وتپەستەن جان ەش قالمايدى،
شوقى دەپ انىق كورگەن تۇسقا مەڭزەر.

قىزدىڭ ساۋالى:
كوپ دەيدى تاريحتا نازىك جەرلەر،
تامامداپ ۇستار ونى قانداي ەرلەر.
پاسىق پەن ولگەنىنشە دوس بولماعان،
ول سىددىق، ۋمار، ۋسمان، ءالي شەرلەر.
جاۋاپ بەر بۇل سوزىمە اقىلىڭ كامىل،
پەيىلى ادام زاتتىڭ نەگە مەزگەر.

قوجانىڭ جاۋابى:
قىز تورى سۇرايسىڭ-اۋ بىلمەگەن سوڭ،
لۇقمان مىڭ جاساعان ولمەگەن سوڭ.
ەردىڭ پەيىلىن سولاي دەپ ايتىپ بولماس،
كوزىڭ مەن قياناتىن كورمەگەن سوڭ.
ايەلدىڭ نەشە ءتۇرلى مەكەرى بار،
بىلمەيسىڭ ءوز باسىڭا كەلمەگەن سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى شايتانعا ۇقسار،
ارتىقشا اقىل يەسى بولعاننان سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى قاسقىرعا ۇقسار،
اماناتقا قيانات قىلعانان سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى يتكە ۇقسار،
قاناعات قالاۋىنا قىلماعان سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى ايۋعا ۇقسار،
اقىرىپ ەر بەتىنەن العاننان سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى ەشەككە ۇقسار،
جۇگەنسىز ءوز بەتىمەن جۇرگەننەن سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى سۋىرعا ۇقسار،
ورنىندى سوزگە قۇلاق قويماعان سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى دوڭىزعا ۇقسار،
وسقىرىپ سوزگە جاۋاپ بەرمەگەن سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى مايمىلعا ۇقسار،
ىرجاڭداپ اركىمدەر مەن ءبىر كۇلگەن سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى ساۋىسقانداي،
شىقلىقتاپ سىرتتان عايبات قىلعاننان سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى قارا قۇستاي،
جەمتىكتى اركىم اكەپ بەرگەننەن سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى قوڭىزعا ۇقسار،
كوزى تۇسكەن نارسەنى جىيعاننان سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى شايتانعا ۇقسار،
ەرىن الداپ ءار كىممەن جۇرگەننەن سوڭ.
ايەلدىڭ ءبىر پەيىلى تورعايعا ۇقسار،
سىزدەردەي ءار بۇتاعا ءبىر قونعاننان سوڭ.
قىز تورى بۇل بۇزىقتىڭ بىرەۋىسىڭ،
ايلاڭ جوق كوڭىلىڭدە بولماعان سوڭ.
قوجانىڭ ءسوزى مۇنداي اسىپ كەتتى،
كوڭىلى پەيىلىن ءار تۇرمەن باسىپ كەتتى.
ءسوز اياعىن تىڭلاۋعا شىداي الماي،
ايقىن قىز ءتۇن ىشىندە قاشىپ كەتتى.
ون ءۇش ءتۇرلى پەيىلىن تاپقاننان سوڭ،
جەڭگەننەن سوڭ قوجانىڭ كوڭىلى ءبىتتى.
قوجەكەڭ اتىن ءمىنىپ، شاپان كيدى،
ءبىر ۇلكەن بازار قىلدى، ۇزاق ءتۇندى.
وتىرعان مىرزالاردى تۇگەل ماقتاپ،
ءبىرىن قويماي تەگىستەپ ءبارىن جيدى.

مۇنى جازعان شايماردان مەنىڭ اتىم،
قازاق ەمەس نوعاي ءدۇر اسىل زاتىم.
وقىعاننان ءبىر دۇعا ءۇمىت ەتىپ،
كۇناھار بەيشارا دەپ جازعان حاتىم.
قاتەسى بولسا مەنى سوكپەڭىزدەر،
قاتە بولسا تۇزەتپەي كەتپەڭىزدەر.
وقىعان اعا-ىنىگە دۇعاي سالەم،
مۇننان ارتىق بىزدەن ءسوز كۇتپەڭىزدەر.
اكەمىز اق شەشمەلىك ەسىمى اياز،
وسىلايشا كەلەدى عوي ءسوز جوباسى.
شاھي احمەد بەكەەۆ اتالادى،
بىدەر ونىڭ ەڭ كىشى نەمەرەسى.
شاھماردان، اكەم اتى نۇرمۇحامماد،
اللا قۇلى بولعاندا راسۋلگە ءۇممات.
لا يللاھا يللا اللا مۇسىلمانمىن،
اقىرەتتە يا راسۋل قىل شاپاعات.
بىلمەگەن مەن ءبىر نادان وڭ مەن سولدى،
قۇدايىم ءوزى بەرسىن تۇرى جولدى.
كوپ ويلانىپ مۇنى دا كۇشپەن جازدىم،
ءسوزىمنىڭ تامام قىلار ۋاقتى بولدى.
ءبىر مىڭ توعىز ءجۇز ءبىرىنشى جىلدا،
ون بەسىنشى يانۆاردا تامام بولدى.
كوزىمە تۇسكەن جەردەن جازىپ الدىم،
مۇنى ەندى باستىرۋعا ويىما الدىم.
ارى-بەرى قاتەسىن تۇزەپ الىپ،
زاكازدى پوشتاليونعا ايتىپ سالدىم.

شىعارما اقمولا وبلىسىنىڭ كوكشەتاۋ ۋەزىنىڭ ماحدۋم
شاھماردان موللا نۇر مۇحامماد ۇلى شاھي احمەد بەكەەۆتىڭ قامقورلىعىمەن
1913-جىلى قازان قالاسىنان كىتاپ بولىپ شىققان.

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان