Sır-swhbat

Asıldardıñ asılı

Ol – Siz üşin janın beruge äzir…
Ol – Siz üşin Äzireyilmen de şayqasadı…
Ol – Siz üşin tozaq otına küyuge bar…
Ol kim deysiz be?
Ol – ANA…
Ana turalı tolğanbaytın adam joq şığar…

Asıldardıñ asılı, ayaulılardıñ ayaulısı, ardaqtılardıñ ardaqtısı – Ana jaylı adal perzent qana şınayı tolğanıp, tebirene aladı…
El ağası Ömirzaq Särsenov öz ANASI turalı estelik aytqanda, közi nwrlanıp, jan tükpirinen bir erekşe meyirim şuaq şaşıp twrğanday boldı…

ÖTKENGE ÖKPE JÜRMEYDİ

–…Meni köpşilik «Aytıstıñ» demeuşisi dep biledi. Onday ataqtı izdegen emespin, sondıqtan meni olay madaqtaudıñ eş qajeti joq. Aytısker aqındardı qoldap-qolpaştap jüruimniñ özindik sebebi bar…
Ötken künder elesine süñgip ketken boluı kerek, Ömirzaq ağa bir sät ünsiz qaldı. Bir qazınanıñ aqtarılatının iştey sezip otırmın…
– Meniñ atam Ospanqoja Müsäpirwlı öz zamanında eldi auzına qaratqan aqın, körkemsözdiñ şeberi bolğan. Äkem Särsen de önerden kende bolmağan körinedi. Anamnıñ aytuınşa, äkem änşiligimen elge tanılğan, öz ortasında sıylı, auıldıñ qwrmetti adamı bolğan eken. Anam Aqjünis te aqın edi. Auıl arasında tañdı tañğa wrıp aytısqa tüsetin. Mine, meniñ aytısqwmar bolıp, önerge jaqındauıma osı sebep boldı. Bwl meniñ Ospanqoja atamnıñ äruağına bas igenim, keş te bolsa, Aqjünis anamnıñ talantına tamsanğanım. Sondıqtan bügingi talanttı aqındarğa demeu boludı azamattıq parızım dep bilemin…
Bayıptap qarasaq, oñ-solın tanıp ülgermegen jas adam ata-anası turalı mändi-mazmwndı estelikke şorqaqtau keledi. Jası wlğayğan sayın adam balasınıñ ata-anağa degen mahabbatı bölekteu bolatın siyaqtı, erekşelene tüsetin tärizdi. Büginde jetpistiñ jalınan wstağan el ağası «äkem», «anam» dep äñgime aytqanda, közderi janıp, beynebir bala keyipke engendey boldı…
– Ospanqoja atamnıñ, Aqjünis anamnıñ el auzında saqtalğan azın-aulaq mwrasın jiıp-terdim. Erterek äreket etkenimde osı eki qwdıretti söz şeberleriniñ ruhani mwrası qazirgiden qomaqtıraq bolar ma edi?!. Käsibim men qızmetim basqa bolğandıqtan, der kezinde män bermeppin. Ökinetinim – sol kezde qanday asıl qazınanıñ qasında jürgenimdi sezbeppin, tausılmas kenniñ qadirin bilmeppin, män bermeppin, tereñine boylamappın. Erterek qimıldağanımda ğoy… Ol kezde üyde eski kitaptar saqtalğan sandıq bar edi… Ospanqojanıñ sözin tıñdap, aytısın jattap alğan qwymaqwlaq qariyalardıñ talayı tiri edi… Qay aytısta kimge qalay jauap aytqanın, qay aytısta kimniñ ne degenin qağazğa tüsirmey-aq, köñilinde jattap qalğan anam Aqjünis qasımda edi… Amal ne?..
HH ğasırdıñ basında Baqanas öñirinde Ospanqoja Müsäpirwlınan asqan bilimdi, sözge şeşen adam kemde-kem eken. «Ospanqoja aytuşı edi», «Ospanqojadan qalğan» degen öleñder men naqıl sözder küni büginge deyin el esinde saqtalıptı. «Twtastıqtı bölşektep, büldiru köp, Tarta almas künämizdi qara nar da…» Nemese:
«Tar peyildiñ tübinde tas boladı,
Zerdeli adam jas bolsa da bas boladı.
Bilik tise qolına aqımaqtıñ,
Atağın kötere almay mas boladı…»degen tärizdi san-aluan naqıl sözderi men öleñ şumaqtarı auızdan-auızğa tarağan.
Ospanqoja Müsäpirwlı eluge de tolmağan, nağız kemel şağında keñestik sayasattıñ qwrbanı bolıptı. Keñestik qızıl qırğında «halıq jauı» atanıp, 1937 jılı NKVD türmesinde alğaşqılardıñ biri bolıp atılıptı…
Ospanqoja sındı asa bilimdi atağa kelin bola bilgen Aqjünis ana qayın atası turalı estelik äñgimelerdi balasına qaldırıptı. Özin twtqındaytının Ospanqoja ata aldın-ala sezipti. Kelinine «men tısqa taqiyamen şığamın, sosın bas kiimimdi kiip şığuğa rwqsat swraymın. Rwqsat berse, keyin soñımnan izdep kelersiñder, rwqsat bermese, artımnan izdep äure bolmañdar» dep tapsırıptı.
Aytqanınday, keşikpey auılğa eki NKVD qızmetkeri keledi de, Ospanqojanı twtqındaydı. Ospanqoja üyge kirip, tımağın kiip şığuğa rwqsat swraydı, biraq aydauıl rwqsat etpeydi. Bäribir kelini Aqjünis atasın İle beketine deyin izdep barıptı. Ospanqoja sol ketkennen mol ketedi, türmege qamaladı, köp keşikpey atıladı…
– Ol kisini kimder twtqındağanın şeşem közimen körgen. Tipti, atamdı aydap äketkenderdiñ biri – Ayjigit Qazanbaevqa keyin öz siñlisi Lätipa twrmısqa şıqqan. Anam siñlisi men küyeu balasına qırın qarap, jeti jıl aralaspay jüripti. Jürektegi mwzdı keler wrpaq jibitken siyaqtı. «Oñ-solın ayıra almaytın jas wrpaq aldında ötkendi qozğasam, keler wrpaq bir-birimen öştesip öter…» dep, anam siñlisi men küyeu balasın qabıldaptı.
1980 jıldarı KGB mwrağattarındağı Ospanqojağa qatıstı derektermen tanıstım. Tigindiden atamdı körsetken adamnıñ arızı aldımnan şıqtı. Tekebaev Äbdirahman degen kisi eken. Sol zamandağı sauattılardıñ biri edi. Onı da anam Aqjünis jaqsı bilgen. Biraq bizge köztürtki etpegen. Jäne sonısı dwrıs boldı. Sol Äbdirahman ağamızdıñ qızı Älimamen qatar östim. Ol meniñ bala kezden dosım Däuirdiñ äyeli boldı… Atamdı aydap äketken aydauıl Ayjigittiñ balası Äşimbekpen de bauır siyaqtı birge östik. Eñ qiın sätte qasımnan tabıldı. Ömir boyı sıy-qwrmetimiz joğalğan emes. Osınıñ bäri – parasat-payımı biik şeşemizdiñ arqası dep oylaymın. Anam ağayınnıñ, wrpaqtıñ tatulığı üşin köp närsege keñşilikpen, kisilikpen qaraytın. Anamnıñ äruağınıñ aldında meniñ keri tartqanım jaramaydı. Mağan da keregi – bolaşaq wrpağımnıñ birligi. Ötkenge ökpe jürmeydi, keyingi wrpaqtıñ oğan eş qatısı joq…

AR-NAMISTI BIİK QOYĞAN AQJÜNİS

Ospanqojanıñ jalğız twyağı Särsen kezinde Almatıda halıqtıñ köñilin änmen demep, quat bergen, odan keyin ekijıldıq KomVUZ-dı bitirgen. Jas maman elge oralıp, tuğan jerge qızmet etuge kirisedi. Äueli kolhoz bastıq boladı, keyinnen audandıq partiya komitetinde hatşı bolıp jürgende soğıs bastaladı. Öz erkimen maydanğa attanğan Särsennen jetken üşbu hattardıñ birinde batal'on politrugı bolıp tağayındalğanı aytılıptı. Sonan soñ habarsız ketken…
Nebäri 31 jasında iştegi balamen jesir qalğan Aqjünis anamız jalğızdıq qasiretin elmen birge jeñedi. Özi siyaqtı qamköñil qwrbılarınıñ köñilin änmen jwbatıp, jetimderdi jırmen terbetedi. Aqjünis ana turalı «Estelikter» jinağında Saylaubek Baydüysenwlı bılay deydi: «Swm soğıstıñ saldarınan 31 jasında jesir atanğan Aqjünis qiındıqqa qaramastan, aqındıq şabısınan jañılmay, qayta boyın tiktep, bauırın jaza, äruaqtana tüsken-di. El mwñın jüregimen sezinip, özin özgelerden bölip-jarıp qaramay, aqındığın el qajetine jaratuğa wmtılğandığı bayqaladı. Ol bir sözinde:
«El qanday, erler qanday, jerim qanday,
Desem de, arılmağan sordan mañday.
Er jigit aman kelip esik aşsa,
Särsenim qayta ortağa oralğanday…» – dep, oyın tereñge tartıp, el azamattarın süygen jarınan bölip-jarıp qaramay, nazdı sözdiñ sazına bölep, elin de, özin de jwbatıp otırudan jalıqpaydı…
Särsen ot oynağan ortadan oralmadı. Wtqır wyımdastıruşı, sonau alıstağı auıldan izdep kelip, mwqtajdarın aytıp, sabılıp jatatındarğa qol wşın beruge asığıp jüretin asıl azamat Särsenniñ Aqjüniske ğana emes, auıl-aymağına, el-jwrtına qwrmetti, qadirmendi bolğanın osıdan tanimız. Särsen Ospanqojawlınıñ jolın adal jar, aqın-ana ğana emes, eli de zarığa kütkendigin bayqaymız. Al Aqjünis eriniñ osınday adamgerşiligin ayşıqtı aqındığımen biiktete bildi…»
– Anam aqın edi. Onda da ağıp twrğan aqmıltıqtıñ özi bolatın. Talay ret şarşamay-talmay, sözi sarqıl-may, äni tausılmay, tañğa deyin aytısqanın eldegi közkörgender  äli jır etip, tamsanıp aytadı. Qağazbek degen qızılsözdiñ körigin qızdırğan aqınmen bir tañ aytısqanın bala künimde özim de kördim. Onda söz qadirin, jır quatın qaydan bileyik. Añdığanımız – söz emes, mämpäsi, nauat, bauırsaq bolğan şığar. Tipti, sol tüni üyge qaşan qaytar ekenbiz dep tıqırşığanım sanamnıñ bir tükpirinde saqtalıptı. Keyin özime eñ kerektisi – däl sol keştegi dastarhannıñ dämi emes, anam aytqan aytıstıñ mäni boların bilsemşi…
Ömirzaq ağanıñ eñ ülken ökinişi osı. Anasınıñ auzınan şıqqan asıl sözderdi der kezinde eşkim jinap ülgermepti.
– Ol zamanda aytıs keyingi kezdegidey jii ötpeydi, beynetaspağa basılmaydı. Saraydıñ töresi men sahnanıñ töri bwyırmaydı. Kimmen kim aytısarın jerebe tastap anıqtap, jeñimpazdı jyuri ayqındamaydı. Öz önerin öltirmegen halıq jiın-toylarda önerge beyim önerpazdardı qiqulap, qoşemettep aytıstırsa kerek. Keybir şeşender oyda joqta söz qağıstırıp, sodan wşqındağan sözder äri qaray alaulağan aytısqa wlasıp ketetin…
Şın mäninde, ayaulı Aqjünis anamızdıñ el auzında saqtalğan aytıstarınan ol kisiniñ nağız suırıpsalma, aqmıltıqtıñ özi bolğanı bayqaladı Äsirese, el este saqtap, auızdan-auızğa jetken «Aqjünistiñ Sädiğwlmen aytısı», «Aqjünistiñ Qwlahmetpen aytısı» – aqın-ananıñ wşqır oydı kesteli sözben örnekteytin, tıñnan türen salatın tapqır aytısker bolğanın añğartadı, şeşendikten de kende bolmağanın körsetedi.
Ar men namıstı qaşanda biik qoya bilgen Aqjünis ana oşaqtıñ otın öşirmey, tütinin tüzu wşırdı. Süygen jarı – Särseniniñ qara şañırağın saqtap qaldı. «Jalğızım» dep öbektep jürip Ömirzağın erjetkizdi. Ol kisi qolı aşıq, aqköñil jan bolğan eken. Swrapıl soğıs jıldarı kün-tün demey eñbek etken, sonıñ arqasında eşkimge alaqan jaymağan. Ärkez «barğa – qanağat, joqqa – salauat» aytıp otıradı eken. Joqşılıq pen tarşılıq eki büyirden qısqan jıldarı mañaydağı körşiler men ağayındar Aqjünis ananıñ üyine jii bas swğatın. Jalğız siırdıñ süti men qatığı aş qwrsaq jürgen talaylarğa talğajau bolıptı.
İştarlıq, arsızdıq, qatıgezdik degendi qoysañşı… Arızqoy ağayınnıñ biri «bwl qızıl äskerdiñ otbası emes, järdemdi zañsız alıp jür» dep domalaq arız jazıptı.
– Sonıñ kesirinen anam birneşe ay kömekten qağıldı. Degenmen, anamnıñ pısıqtığı men eñbekqorlığınıñ arqasında aş qalmadıq. Anamnıñ özi bertinde, ömirden öterinde «elimniñ quanğan kezin de, qinalğan kezin de kördim» degeni bar…
Elmen birge quanıp, elmen birge qayğırğan Aqjünis ana «köppen körgen wlı toy» degendi jalğızınıñ qwlağına jastayınan qwydı. «Jalğızdan qalğan jaqwtım, beseuine bermeytin, bas barmağım, baqıtım…» dep, küdiz-tüni jalğızınıñ tileuin tilegen Aqjünis ananıñ salmaqtı da saliqalı sözderi Ömirzağınıñ bolaşağına bergen batasınday edi. Ananıñ aq tilegi qabıl bolıp, jalğız twyaq er-azamat bop jetildi…
– Mağan eşteñege qadalıp qarauğa, qağazdı şwqşiıp köp oquğa bolmaydı, därigerler tıyım salğan. Öytkeni bes jasımda soqır bolıp qalğanım bar. Ol zamanda qızılşa degen auru bar edi. Bükil auıl-aymaqtı jaypap ötip, jas säbilerdi bauday qırıp, ata-ananı zar qaqtıratın. Men de qızılşamen auırıppın. Bet-auzıma, bükil deneme qaptap şıqqan qızılşadan anamnıñ arqasında jazılıppın, biraq eki közim körmey qaldı. Sonda anamnıñ soqır balasın jetektep, tanımaytın Almatıdan tanıs tauıp, däriger izdep jürgeni küni büginge deyin köz aldımda. Baqanastan qalağa şığu üşin qarjı kerek. Qayran anam, auıl aralap, jolğa jeterlik tiın-tebendi qalay jinağanı da esimde…
Baqanastıq Hasen degen kisi Almatıda twradı eken. Baqanastan kim kelse de, sonıñ üyine tüneytin körinedi. Ärkimnen swrap jürip Aqjünis ana sol Hasenniñ üyin tabadı. Odan qaladağı köz därigerin tauıp, balasın soğan tapsıradı.
Qanşa kün emdegeni esinde joq, tek esinde qalğanı – közindegi oramanı şeşip, «al, köziñdi aş» degeni.
– Bes jasar balağa da jarıq dünie kerek eken. Sol sätten bastap ömirge degen qwştarlığım arttı, jarıq säulege degen iñkärlikti sezindim. Sol üşin anama mıñ alğıs! Anamnıñ tabandılığı, öjettigi, qaysarlığı bolmağanda, men auılda soqır bolıp qala berer me edim, kim bilsin?!.
Anam ekeumiz dos boldıq. Jesir äyel, jetim bala bop kün kördik. Anam meni «qanattığa qaqtırmay, twmsıqtığa şoqıttırmay» ösirdi. Eşqaşan betimnen qaqqan emes. Studenttik ömirdi bir fufayke, bir kerzi etikpen bitirsek te, kolhoz bastıqtıñ balası siyaqtı jürdik, öytkeni köñilim toq boldı. Ol zamannıñ balaları – barğa qanağat ete bildik, uaqıtpen kelistik, «meniñ kiimim osı bomazıy şalbar, osı fufayka, mına kerzi etik… bılğarı etik degen bolmaydı, oğan qolımız qısqa…» dep, öz jağdayımızben kelistik. Bılğarı etik kigen auqattı adamdar da boldı, ärine, biraq, mende nege sol joq dep, soğan bola torığıp, sol üşin anamızdıñ qwlaq etin jemedik. Anam köñilimdi bay qılıp ösirdi. Jalğız bala bolğandıqtan şığar, qolımnan qaqqan joq. Auıl arasında aytıstarğa qatısıp, jülde alıp jüretin. Baydıñ qızı bolğan eken. Minezdi kisi edi. Jaqsı mağınasındağı pañdığı da, täkäpparlığı da boldı. Biraq kişireyetin jerinde kişireye de biletin.

AQJÜNİS ANANIÑ AQ BATASI

«Şın qamqorşım – el-jwrtım bolsın aman…» dep, ne körse de elmen birge körudi mwrat sanağan aqın Aqjünis, ana Aqjünis swrapıl soğıs jıldarınıñ qiındığına qasqaya qarsı twrıp, tağdır-talayı wsınğan auırtpalıqtı er-azamatqa bergisiz tözimdilikpen jeñip şıqqan edi. Aqjünis ananıñ sözge şeşen suırıpsalmalığı da, anau-mınauıñdı eki auız sözben sileytip salatın aqındığı da, qazaq qızına layıq batıldığı da, qazaq äyeline tän adaldığı da, jalğız perzentiniñ jolında ömirin qwrban etuge dayın analıq aq peyili de auızdan auızğa köşip, bügingi künge jetti. El aqındarı Aqjünis ana turalı jır jazıp, küyşiler küy arnadı. Mısalı, aqın Şömişbay Sarievtiñ öleñi Aqjünis anamızdıñ qazaq äyeline tän kelbetin köz aldımızğa äkelse, Seken Twrısbektiñ küyi sezimiñdi terbetip, jüregiñdi jılılıq besigine böleydi. Ana äldii qwlağıña keledi. Ömirzaq Särsenov «Aqjünis» küyi turalı bılay deydi: «Küyden äulie äjelerimiz ben alıp analarımızdıñ kirşiksiz taza jüreginiñ lüpili seziledi. Meyirim men adaldıqtı, ömirge degen şeksiz mahabbattı jırlaytın, märtebesin mäñgilik saqtauğa ündeytin ana ötinişi köñil terbeydi».
«Köppen körgen wlı toy… Ne körseñ de, eliñmen kör…» dep jii qaytalaytın ana sözi adal wldıñ qwlağında mäñgi jattalıp qaldı. Önerli atanıñ qanımen, önegeli ananıñ aq sütimen darığan önerge degen qwştarlıq, ömirge degen süyispenşilik Ömirzaq Särsenovti biik twğırğa köterdi. Ol jastayınan jwrttıñ jügin moynına artıp, eldiñ qamın küytteudi dağdığa aynaldırdı. Kezinde KSRO Joğarğı keñesine eki ret, QazKRO Joğarğı keñesine bir ret deputat bolğan Ömirzaq Särsenov respublikanıñ ğana emes, odaqtıñ sayasi-qoğamdıq ömirine belsene aralastı. Keñester odağı twsında el men eldi, jer men jerdi, dala men qalanı jalğap twrğan altın köpir – «Kazpotrebsoyuzdı» talay jıldar boyı adal basqardı. Onan keyin Qazaq twtınuşılar odağınıñ tizginin wstağan Ömirzaq Särsenov büginde «Baqanas» auıl şaruaşılığı tauar öndiruşileriniñ twtınu korporaciyasınıñ törağası retinde auıldağı ağayınnıñ basın qosıp, käsipke üyretip jürgen jayı bar. Aqjünis ananıñ aq batası darığan Ömirzaq ağa qazaqtıñ wlttıq än-jır, terme-küy, aytıs önerlerine qoldau körsetuden jalıqpaydı. Osınday mecenattığın bağalağan qazaq onı «Atımtay jomart» atap ketken. Ol kisiniñ tağılımğa tolı ömir jolı men önegeli isterin bir maqala auqımına sıyğızu mümkin emes. «Aqın da emespin, jazuşı da emespin» dese de, ömirden körgenin, kökeyine tüygenin «Öz ölşemim» attı eñbeginde beyneli bayandaydı. Tausılmas qazınaday tereñnen tartqan sayın, aqtarıla beretin tüpsiz qazına siyaqtı, äñgime-şejireni jaqsı aytadı…
Şañıraqtıñ qwtı, ırıs-berekeniñ bası bolğan Aqjünis ana soğıstan qaytpağan süyikti jardan qalğan köz – Ömirzağınıñ el azamatı, el ağası bolğanın közimen kördi.
– Talay ret jalğızdıqtıñ tauqımeti men zarın kördim. Sondıqtan öz kindigimnen örbigen bes balamdı bar baqıtım dep bilemin. Ärine, anamnıñ tiri kezinde bes balanıñ salmağı da meniñ moynımda emes, sol kisiniñ moynında bolğanı ras. Anam ekeumiz bir-birimizdi qattı jaqsı kördik, erekşe qwrmettedik. Ömir boyı janımda, özimmen birge twrdı. Anam meni ğana emes, meniñ balalarımdı da erjetkizip, ösirip, meniñ jügimdi barınşa jeñildetip barıp, ömirden ötti. Nemereleriniñ azamat bolıp, atqa mingenderin kördi, biraq şañıraq iesi bolğanın köre almadı…
«Apasınıñ balası» bolıp ösken, Ömirzaq ağa «balam» deuge anasınıñ äruağınan asa almay, «inim» dep aytatın Sağiyatolla Särsenov büginde «Aq jol» partiyasınıñ qatarında Parlament Mäjilisine saylanğan el qalaulısı. Şarapat, Läzzat, Äniyat, Marinalar da – kirpiş dünieniñ tetigin tauıp qalanğan, ömirden öz ornın tapqan, öz isteriniñ bilikti mamandarı, ärqaysısı bir-bir üydiñ otağası men otanası.
Al Ömirzaq ağanıñ quanışı men qayğısın qatar bölisip jürgen Ekaterina jeñgey – süyikti jarınıñ äri aqılşısı, äri kömekşisi.
Aqjünis ana kelindi qas-qabaqpen tärbielese, bes nemereni astı-üstine tüsip, bağıp-qaqtı. Olardıñ azamat bolğanın kördi. Tağdırına mıñ qaytara şükirşilik etken Aqjünis üşin bwdan asqan baqıt ta joq edi…
Aqjünis ana1997 jılı qaytıs boldı. Jer jännatı Jetisu öñiriniñ qasietti Baqanas jerinen topıraq bwyırğan AQJÜNİS kesenesine büginde wrpaqtarı jii atbasın bwrıp, tağzım etedi. Bwl kesene Almatı oblısı Balqaş audanına qarastı tarihi eskertkişter qatarına qosılğan erekşe ğimarat, säulet öneriniñ jetistigi desek, artıq aytqandıq emes.

KÖKEYDEN KETPEYTİN QOS OQIĞA

Adam balası tüzu joldan tayamın dese, ayaqastı. Onday sätte qasıñnan qanday adam  tabıları da belgisiz. Jaqsı adam tabılsa, qol wşın sozıp, twñğiıqqa batıp bara      jatqan jeriñnen suırıp aladı. Jaman adam balşıqqa odan äri batıra tüsedi. Al ANA degen qwdiret qay kezde de, qanday auır sätte de perzentiniñ janınan tabılatın eñ adal, eñ senimdi dos. Qiındıqtan qwtqarudıñ san-aluan joldarın biletin de – ANA…
Ömirzaq ağa o basta injener, brigadir bolıp jwmıs istegenimen, keyinnen sauda salasına auısadı. Sol kezde bir şaruada saudagerlermen şatısıp, isti boladı. 30-40 şaqtı işki ister ministrliginiñ adamdarı kelip, auıldı bir-aq künde tügel jauıp tastaydı.
– Ana düken de jabılğan, mına düken de jabılğan… Mekemeniñ bäri jabıq, bäri jerde tek organnıñ adamdarı… Bir ay auılğa tekseru jürgizdi. Sonda tañerteñ jwmısıma ketemin, kontorğa kelemin. Künde biri kirip, biri şığıp, sabılıp jatatın adamdardıñ biri de joq. Ol kezde jora da köp, joldas ta köp, ağayın da köp, tuıs ta köp. Qwdaydıñ qwttı küni anau da, mınau da habarlasadı, jwmısıma izdep keledi… Sodan bir ay boyı keşke deyin öli tınıştıq ornadı, ne qoñırau bolmaydı, ne eşkim bas swqpaydı, jalğız özim sostiıp otıramın. Söylesetin bir adam joq. Tañerteñ kelemin, keşke ketemin. Bir kün… eki kün… üş kün… bes kün… üyge de adam soqpay qoydı… Bizdiñ üy ayaldama siyaqtı bolatın – arı ötken, beri ötken adamdardıñ bäri bizdiñ üyge bas swqpay ketpeytin.
Sodan ne isteymin?.. Keşke kelemin de, bir bötelke araqtı işip alamın. Ol men üşin wyqı däri siyaqtı boldı… işip alamın da, wyıqtaymın. Arada onşaqtı kün ötkende bir bötelke azdau körindi, eki bötelke işetin boldım. Sonıñ bärin körip, bilip jürgen anam bir küni: «Äy, balam, beri kel, otırşı, – dep qasına şaqırdı. – Seni jwrt «bügin jauıp tastaydı eken, erteñ jabadı eken… türmege otırğızadı eken…» dep şuıldap jür. Elder ayta beredi ğoy… Biraq seniñ mına tirşiligiñ mağan tüsiniksiz. Jetim bala siyaqtı, kelesiñ de, bir bötelke araqtı jalğız işesiñ. Soñğı uaqıtta eki bötelke bolıp bara jatır. Aynalayın, men osı äuletke kelgeli seniñ ülken äkeñde bar bolıp twrıp – joq bolıp qalğan, eki ret qwlap, eki ret köterilgen. Öz äkeñ de solay bolğan… Ülken äkeñdi halıq jauı dep atıp tastadı, öz äkeñ soğıstan qaytqan joq. Seniñ janıñ solardan artıq pa? Öletin bolsañ, tınış ölşi, aynalayın! Sottalatın bolsañ, tınış sottal. Äytpese, bizdiñ berekemizdi ketirmey, mına arağıñdı qoyşı!.. Kim sottalmay jatır? Azar bolsa, bes-altı jıl otırıp kelersiñ… men wl taptım dep jürsem, şwlğauğa jaramsız şüberek tapqan ekem ğoy!..» – dedi.
Sol sözi jetkilikti boldı. Bwl 1971 jılğı oqiğa edi.

Ekinşi oqiğa – Aqjünis ana dünieden ozarınan bes-altı jıl bwrın, 90-şı jıldardıñ basında bolğan äñgime.
– Men ol kezde «Kazpotrebsoyuzdıñ» bastığımın. Bir siñlisi bar edi, sol äpkemiz meniñ jwmıs ornıma kelip: «Äy, Ömirzaq, şeşeñ 100 jasaydı deysiñ be? Qalağa äkeldiñ de, tört qabırğağa qamap qoydıñ… «Olay-bwlay bolıp ketsem, elge aparıp qoy» dese, äkemizdiñ, şeşemizdiñ jatqan jerin elde biletin men ğanamın. Sondıqtan, men sağan sol kisilerdiñ jatqan jerin körseteyin…» dedi.
Men anammen qaljıñdasa beretinmin. Sodan keşke üyge barğanda anama:
– Siz bir jaqqa jol jüreyin dep jürsiz be? – dedim.
– Ne bop qaldı?
– Bilmeymin, törkinderiñiz sizdiñ äke-şeşeñizdiñ jatqan jerin körsetemin deydi… auılğa aparıp qoy deydi… ana jaqtan habar kelip qaldı ma?.. – dedim sabırlı qalpımdı bwzbay.
– Sandala beredi. Sağan kep jürgen Tügel ğoy, şaması… – Kim kelip, ol äñgimeniñ kimnen şıqqanın da bilip otır.
– Sağan qaybir jılı da aytıp edim ğoy… Keyin meni bälen jerge aparıp qoy deyin-aq. Bügin seniñ jağdayıñ bar, bastıq bop jürgen şağıñda ol qolıñnan keler. Al tura men ölgen kezde seniñ jağdayıñ oğan kele me, kelmey me, bir qwdayğa ayan. Meni aytqan jerime aparuğa şamañ kelmey qalsa, qalğan tiri ömiriñ qwsamen ötedi ğoy, «anamnıñ amanatın orınday almadım» dep. Qazir jasım bälenbayğa keldi, seni äjeptäuir bastıq dep estimiz ğoy, sonda şeşeñ ölgende wltaraqtay jer taba almasañ, onda nesine bastıq bolıp jürsiñ?!.» dep, söziniñ soñın äzilge süyegeni bar…
Osı eki äñgime kökeyimde mäñgi jattalıp qaldı…

Äñgimelesken
 Säule ÄBİLDAHANQIZI

«Aqjünis-Astana» jurnalı. 2012 jıl

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan

Sonday-aq, oqıñız

Jabu