Basqı bet / Sır-swhbat / “Triumfator tragediyası” – ğwmırnamalıq şığarma

“Triumfator tragediyası” – ğwmırnamalıq şığarma

Şığarmanıñ minsiz şığuına bar önerin salıp, keyde jwrttı şarşatıp ta jiberetin jazuşı Äbdijämil Nürpeyisov bir küni Mwhtar Qwl-Mwhammedke öz tvorçestvosı turalı jazğan mäskeulik avtordıñ  kitabın sıyğa tartadı. Kitap avtorı Mäskeu oqırmandarı ortasında esimi qwrmetpen atalatın MGU-diñ professorı Nikolay Arkad'eviç Anastas'ev eken. Etene aralaspağanımen Nikolay Anastas'evti ol sırtınan jaqsı biletin. Äygili amerikalıq jazuşılar Nobel' sıylığınıñ laureattarı E.Heminguey men U.Fol'knerdiñ tvorçestvosı jayında jazğan kitaptarın, bir kezderi şığarmaları orıs oqırmandarına «samizdat» arqılı ğana jetken Vladimir Nabokov turalı «Odinokiy korol'» deytin klassikalıq monografiyasın oqığanı bar. Kitaptı oqi salısımen ertesine Äbeñe telefon şalıp, alğan äseri men avtorğa degen erekşe rizaşılığın quana-quana jetkizedi. Biregey jobanıñ jüzege asqanı anau-mınaudı jalınan sipata bermeytin tarpañ minezdi qazaq ädebieti üşin tolayım tabıs ekenin bildiredi.

-Endeşe öziñ maqtap otırğan sol avtormen keşke keñ otırıp swhbat qwrayıq, – dep aqsaqal jazuşı kütpegen wsınıs jasaydı.

Eki ziyatker üşin de bwl kezdesu esten ketpes erekşe keş boldı. Birneşe sağatqa sozılğan äserli äñgime barısında qart Çoserden bastap, wlı drammaturg Şekspir, qaysıbir derekterde Qara teñizdiñ soltüstigin meken etken köşpeli skif taypasınan şıqqan atı añızğa aynalğan korol' Artur bastağan rıcarlar turalı dañqtı roman avtorı Melori (orayı kelgende ayta ketken jön: ortağasırlıq europa ädebietinde barınşa damığan rıcarlıq romandar Ispaniya arab biliginde bolğanda mısırlıq bahadür bileuşiler Salah ad-din, Beybarıs  turalı mwsılman şığısında köp tarağan halıqtıq romandar äserimen payda boldı), ağılşıntildi jaña romannıñ basında tuğan Fil'ding, Riçardson, bergi zaman aqındarı Berns, Bayron, Bleykterden bastap, Uayl'd, Şou, Djoysqa deyingi wlı ağılşın ädebietiniñ klassikterin tügendep swhbat qwradı. Mine osı oqiğadan soñ Mwhtar Äuezov jayında basqa emes, tap osı Nikolay Anastas'evqa «JZL» seriyasımen kitap jazdırtu turalı tamaşa ideya tuadı.

Orıs baspageri F.F.Pavlenkov 1890 jılı negizin qalap, socialistik realizm ädebietiniñ atası M.Gor'kiy 1933 jılı qayta jalğastırğan «JZL» seriyasımen Abay men Äuezov jayında kitap şığaru Mwhtar Qwl-Mwhammedtiñ wzaq jıldan beri kökeyinde jürgen armanı edi.

«Molodaya gvardiya» baspasınıñ derekterine jüginsek, 2001 jılğa deyin «JZL» seriyasımen jalpı tirajı 100 millionnan astam 1000 kitap şığıptı. Tipti, Resey mädeniettanuşılarınıñ bwl seriyanı orıs keskindeme önerinde Tret'yakov galereyasınıñ ornı qanday bolsa, orıs kitap basu isindegi «JZL»-diñ ornı da sonşalıqtı biik deñgeyde dep bağalauları tegin emes. Onıñ üstine – «JZL» – Reseyde, mümkin tipti bükil dünie jüzinde 116 jıldan beri üzdiksiz şığıp kele jatqan biregey basılım. Milliondağan oqırmandarın qalıptastarıp ülgergen dañqtı seriyamen keñes jıldarında Şoqan Uälihanov, Säken Seyfullin jäne keyin zor qiındıqpen Qanış Sätbaev turalı kitaptardıñ  jarıq körgeni ayan.

Äzirbayjan ağayındar «Nizamiın» ötken ğasırdıñ qırqınşı jıldarı, al tatar tuğandar «Toqaydı» toqsanınşı jıldarı şığardı. Sol kitaptardı oqıp şıqqan Mwhtar Qwl-Mwhammed osı qatarda Abay men Äuezovtiñ joqtığına iştey qattı qınjılıp jüretin.

2001 jılı ministr qızmetine tağayındala salısımen ol atalğan  seriyamen Abay, Äuezov, Abılay, Kenesarı turalı kitaptar şığaru isin mıqtap qolğa ala bastadı. Reseylik äriptesi M.E.Şvıdkoydı alğa sala jürip, bwl eñbekterdi şığaruğa reseylik ministrliktiñ de, baspanıñ da kelisimin alıp, taqırıptıq josparğa engizip te qoyadı. İstiñ säti kelip twrğanımen,  oydağını jüzege asırudıñ eñ qiını –  osı kitaptardı jazuğa bel buıp, täuekel etetin avtordı tabu bolıp şıqtı. Ädebiettiñ de, ädebiettanudıñ aydınında erkin jüzetin klassikterimiz Äbiş Kekilbay men Rımğali Nwrğali ağalarına qolqa salıp körgenimen, ekeui de wlılar aruağı aldındağı jauapkerşilik jüginen jüreksindi me, älde bauırın jazıp, erkin kösiluge äbden üyrengen qalam-qarımın «JZL-diñ» qatañ talabımen şektegisi kelmedi me, bwl tamaşa bastamağa bataların berip, aq tileumen şığarıp saladı. Anastas'evpen tanısu Äuezov jaylı «JZL-dan» şığaruğa josparlağan kitap turalı oyına qaytadan qanat bitiredi. Tañdaudıñ Anastas'evqa tüsuiniñ zañdı sebepteri de bar-twğın.

Birinşiden, N.Anastas'ev – ädebietşi ğalım.  Ğalım bolğanda älem ädebietine onnan astam Nobel' sıylığınıñ laureattarın bergen ağılşın-amerikan ädebietiniñ asqan bilgiri. Äuezovtiñ bükil dramaturgiyası –  Şekspirmen, alğaşqı äñgime, povesteri – Dj.London, Dj. Konrad, wlı epopeyası – Dj.Golsuorsi, U.Folknerdiñ äygili romandarımen ündesip jatır. Al Anastas'ev euroatlantika ädebietiniñ aydınında armansız jüzip, joğarıdağı jampozdardıñ är şığarmasın jilik mayın şağa taldağan zertteuşi.

Ekinşiden, Anastas'ev qazaq ädebietiniñ bügingi klassigi, Mwhtar Äuezov ädebi mektebiniñ tülegi Äbdijämil Nwrpeyisov turalı tamaşa monografiyalıq kitap jazğan adam. Demek, Nwrpeyisov şığarmaşılığına üñilu arqılı ol qazaq ädebietiniñ arğı-bergi tarihın şolıp şıqqan dayındığı bar ğalım. Eger bwğan Anastas'evtıñ aytuı men qaytuı, tolquı men şalquı, qarpuı men şarpuı qatar keletin älem ädebieti alıp mwhitınıñ ortaq stihiyasın on sausağınday biletin has şeber jäne  kün  sayın  qwbılıp  jatqan  ädebiet aydınındağı til, stil', jüye, jülge, tolqın, ağım siyaqtı san aluan qwbılıstar tılsımın tap basıp anıqtay alatın  bilimpazdığın  qosar  bolsañız,  Äuezovtey  alıp jaylı kitapqa bwdan artıq avtor tabudıñ qiın-aq ekendigi özinen tüsinikti.

Üşinşiden, Äuezov şığarmaşılığı keñes zamanında türli ideologiyalıq şekteulikterdiñ kesirinen qazirgi älem ädebietiniñ damuı konteksinde qarastırılmay keldi. Ol zamandastarı işinde arı ketkende francuzdıñ kommunist jazuşıları Lui Aragon, Andre Stil', nemis qalamgeri Anna Zegers, beride Mihail Şolohov şığarmalarımen ğana şendestirilip zertteldi.  Al keñes zamanınıñ özinde ädebi zertteuleriniñ bastı taqırıbı retinde batıs ädebietin tañdağan Anastas'ev – osı olqılıqtıñ ornın toltıra alatın birden-bir ädebietşi ğalım edi.

Törtinşiden, jäne eñ bastısı,  endi bwrınğıday “bizderde mınaday bar, mınaday bar” dep öz buımızğa özimiz pise bergenşe, eñ aldımen özimizdi özgelerge tanıtıp, “mıqtılardıñ” mıqtısına moyındata biluimiz kerek. Sonda ğana wlı twlğalarımızdı Qazaqstannıñ şeñberinen şığarıp, älemdik biikke  köteretin bolamız. M.Äuezov turalı kitaptıñ avtorı jay ğana mäskeulik avtor emes, şığarmaları köptegen şet elderde basılıp, ädebi jwrtşılıqtan joğarı bağasın alğan äygili avtor boluınıñ osınday artıqşılıqtarı bar edi.

Tipti, Reseydiñ tanımal ädebiettanuşısına Äuezov turalı kitap jazdırtudıñ artında  Mwhtar Qwl-Mwhammedtiñ oyında odan da zor maqsat jattı. Ol wltımızdıñ kemeñgeri Abay  taqırıbına qaray Nikolay Anastas'evtiñ köñilin bwru. Birinşiden Äuezovtiñ ömiri men şığarmaşılığın zerttegen ğalımnıñ Abay taqırıbına tereñirek üñiluge mäjbür bolatını aytpasa da tüsinikti. Söz joq  ol bwl irgeli eñbekti jazu barısında wlı Abaydıñ ömiri men şığarmaşılığına qayta-qayta qaraylap, köptegen derekter jinaydı, ol ömir sürgen zamandı jan-jaqtı bajaylap, köñil eleginen ötkizedi.

Ekinşiden Abay tvorçestvosımen egjey-tegjeyli tanısqan ğalımnıñ aqıl-parasatına  «mıñmen jalğız alısqan» kemeñger oylarınıñ jarığı tüsip, janın tebirentpeui mümkin emes. «Abay jolı» romanındağı suretteletin keyipkerlerdiñ tağdırı arqılı ol wlı aqın ömir sürgen däuirdiñ lebin sezip, qasqır uaqıttıñ talauına tüsken zamannıñ kürdeli bet-beynesin tani tüsedi.

Üşinşiden Äuezov şığarmaşılığımen jaqın tanısqan ğalımnıñ Abay taqırıbına bara alatın dayındığı da mol boladı. Wltımızdıñ eki wlı perzenti jayında orıs oqırmanı qızığa oqitın kitap jazılıp jatsa, ädebietimiz üşin odan artıq qanday olja boluı mümkin. Jäne eñ bastısı memleketke salmaq salmay, ol bwl eki kitaptı şığaru üşin ketetin qomaqtı  qarajattı öz qaltasınan tölemekke bel buıp otır. Bilimi telegey-teñizdey Nikolay Anastas'evpen birneşe märte äñgime-swhbat qwrğannan keyin Abay men Äuezovtıñ şığarmaşılıq talantına layıq bağasın bere alatın kitaptı orıs ädebiettanuşısınıñ jazıp şığa alatınına anıq közi jete bastadı. Endeşe Qwdaydıñ özi berip twrğan ğajayıp mümkindikti paydalanbay qaluğa bolmaydı.

Kökten izdegen adamı, jerden tabılğanına quanğan ol erteñine Nikolay Arkad'eviç jatqan qonaq üyge soğıp, oğan «JZL» seriyası boyınşa M.Äuezov turalı kitap jazudı wsınadı. Mäseleniñ basın birden aşıp, onı şığaruğa qajetti barlıq jağdaydı özi tuğızıp, bar şığındı özi köteretinin aşıq aytadı, Ol oylanuğa mwrsat swrap, ertesine Mäskeuge attanıp ketedi.

Bir-eki aptadan soñ Mwhtar Qwl-Mwhammedtiñ elektrondıq poştasına professordan köpten kütken jauap ta kelip jetedi. Jaña taqırıptıñ oñaylıqpen aldıra qoymaytının bilgen avtor öziniñ birqatar talap-tilekterin alğa tartıp, solar orındalğan jağdayda kitapqa kirisuge äzir ekendigin bildiredi. Professordıñ ötinişteri tolığımen qanağattandırılıp jobağa wlı suretkerdiñ bel balası Mwrat Äuezov bastağan birqatar keñesşiler tartıladı. Köp wzamay Nikolay Arkad'eviç qazaqtıñ wlı jazuşısı  jaylı kitaptı jazuğa kirisip te ketedi..

***

«JZL» seriyasımen şıqqan qwndı kitap 2006 jıldıñ qırküyeginde qazaqstandıq oqırmannıñ qolına tidi.  Bwl eñbektiñ jarıq köruin   täuelsiz Qazaqstan tarihındağı eleuli oqiğalardıñ biri  retinde bağalasaq asılıq aytqandıq emes.  2006 jıldıñ 28 qaraşasında Alaştan süyinşi swrap jazğan  «Äuezov älemi» attı ğajayıp essesinde Mwhtar Qwlmwhammed onıñ sebebin saralap, jan-jaqtı taldap ta berdi. Biz sol ädebi essedegi aytılğan oylardı säl ıqşamdap oqırman esine qayta salğımız keledi.

«Kitaptıñ qadır-qasietin tüsinu üşin Äuezovtiñ  eñ aldımen – qazaq, sosın twtas türki, sodan keyin mwsılman Şığısınan şıqqan wlı jazuşı ekenin wmıtpağanımız abzal. Wlı twlğanıñ wltın şeksiz süyui, türki düniesiniñ twtastığına qızmet isteui, älemdik ğılım-bilim men örkeniettiñ damuına ölşeusiz üles qosqan mwsılman oyşıldarı, filosoftarı men aqındarı şığarmalarına jii-jii jüginip ötui osınıñ ayqın ayğağı bolsa kerek. Sol üşin wlı suretkerdiñ soñınan şıraq alıp tüskender köp bolıp, ömir boyı ol wltşıl, pantyurkist, pansilamist retinde quğındaldı.

Eger küni keşege deyin Äuezovtiñ Batıstıñ ozıq önerinen tağılım alğanı söz bolıp kelse, Anastas'ev wlı suretkerdiñ tabiğatı san qırlı talant ekenin asqan şeberlikpen aşa bilgen. Äsirese, jwrt asa nazar audarmay kelgen has şeberdiñ şığısşıldığına zor män berip, bwl qasiettiñ onıñ boyına ana süti, ata  tärbiesi, Alla nesibimen kelgenine közimizdi jetkize tüsedi. Anastas'ev şığısşıldıq qasiettiñ jas Mwhtarğa wstağan qalam, oqığan kitap, toqığan şejiremen ğana emes, ata-babalardıñ qanımen de darığanın zerdeleydi.  Berisi Omarhan, Äuez, arısı Berdiqoja, Sayaqıptardan bastalıp, äride Bab Arıslan, YAsaui, Baqsayıs qojadan bir-aq şığatın ata-baba şejiresi de avtor nazarınan tıs qalmağan. Mwhtar Abrarwlınıñ aytuına qarağanda, bwl – Äuezovtiñ közi tirisinde özi de şeşilip ayta almağan, özgeler de öz biiginde kötere almağan taqırıp. Islam örkenieti düniege qanat jayıp, köne arab, parsı, türki, ündi ädebietiniñ ozıq ülgilerimen türlenip, orta ğasırlarda Şığıs pen Batıstıñ bar ädebietine şamşıraq bolğan mwsılman renessansı attı qwdiretti qwbılıstı tuğızdı. Mine, osı mwsılmandıq qayta örleu batıs pen şığıstıñ filosofiyalıq oy-sanasın jaña biikke köterip, ädebietin jañğırttı.

Jas Mwhtar alğaşqıda öz atası Äuezdiñ ädemi äñgimeleriniñ äserimen, keyin danışpan Abay şığarmaları arqılı, al qalam wstap, qara tanığan kezde oqığan kitaptarınan, studenttik jıldarı Bartol'd, Samoyloviç, Jirmunskiylerden tıñdağan lekciyaları arqılı şığıs ädebietiniñ bar qwnarın boyına siñirip, bal şırınımen susındadı. Şığarmaların arab, parsı, keyde türki tilderinde jazğan Ibn äl-Arabi, Ibn äl-Faridi, Firdousi, Rudaki, Hafiz, Jami, Sağdi, Sayhali, Rumi, Fizuli, Şamsi, Nizami, Nauai siyaqtı tañğajayıp şayırlardıñ jırları onıñ jan-düniesine şuaq bolıp şaşılıp, jüreginde şıraq bolıp jağıldı. Bwğan mwsılman şığısı ğana emes, Europadağı ortağasırlıq filosofiyalıq oy-sananıñ damuına ölşeusiz äser etken Ibn Ruşd, Äl-Farabi, Äl-Ğazali, Ibn Sinalardıñ şığarmaşılıq mwrasın qosar bolsañız, qaşanda alıp mwhittay tolqıp, tasıp jatatın Äuezovtiñ telegey-teñiz biliminiñ sırı tüsinikti bola tüsedi. Professor Anastas'ev osı taqırıptı barınşa aşuğa talpınıs jasağan jäne mwnısı öte sätti şıqqan. Ol şığıs poeziyasınıñ orıs, batıs aqındarı şığarmaşılığınıñ da şırayın qalay kirgizgenin ädemi mısaldarmen ädiptey bilgen.

Äuezov äleminiñ tağı bir twnıq twması – qazaq ädebietiniñ köne qaynarları – fol'klor, mif, kök türik, köne türki ädebieti, bi-şeşen baylamdarı, aqın-jırau tolğauları. Anastas'ev osınıñ bäriniñ Äuezov şığarmalarında keyipkerleriniñ kesek-kesek söz tastaularında, obrazdar jüyesinde qalay körinis tapqanın şeberlikpen talday bilgen. Tipti, dala danışpandarınıñ oy-tolğamdarı batıs filosoftarınıñ eñbekterimen qalay ündesetindigine de nazar audarudı wmıtpağan.

Äuezov ädebietiniñ tağı bir ülken aydını – batıs ädebieti. Bwl taqırıpqa kelgende professor Anastas'ev tört ayağın teñ basqan jorğaday jönep beredi. 

Avtor Äuezovtiñ kez kelgen tuındısın älem ädebietiniñ klassikalıq şığarmalarımen şendestire zertteydi. Äsirese, “Eñlik-Kebekti” Şekspirdiñ “Romeo-Djul'ettasımen” salıstıra otırıp, Kebek – Eñlik – Esendi  Romeo – Djul'etta – Parispen qatar qoyıp, qabattastıra qarastıruı, Montekki men Kapuletti arasındağı küyki tirlik kikiljiñderin naymandar men tobıqtılar arasındağı bitpeytin daumen salıstıra surettep, tipologiyalıq türlendirudiñ suretkerlik sırına üñiledi. Avtor mwnımen de şektelmey, şığıs ädebieti ülgilerine de qayırılıp, “Eñlik-Kebekten” Älişer Nauaidıñ “Läyli-Mäjnünine” wqsas qayırımdar men ortaq ündesuler izdeydi.

Mwhtar Äuezov ömiriniñ är kezeñinde Şekspir dramaturgiyasına aynalıp soğıp otırğan. Wlı dramaturgtıñ  qazaq tilindegi eñ üzdik audarmasın jasağan da däl osı –  Äuezov. Endeşe Anastas'evtiñ altın şıqqan jerdi belden qazıp, Mwhañnıñ tañdaulı dramalıq tuındılarınan Şekspir äserin izdeui qwptauğa twratın izdenis.

N.Anastas'ev Äuezov dramaturgiyasınıñ “Eñlik-Kebekten” keyingi tağı bir şıñı “Ayman-Şolpandı” tağı sol Şekspirdiñ “Qatelikter komediyası”, “Asauğa twsau” attı tuındılarımen salıstıra taldap, wlılar ündestigi jaylı twşımdı twjırımdar jasaydı. Avtordıñ “Qaragöz” ben “Gamlet” avtorları arasındağı közqaras jaqındığı, Ofeliya men Qaragöz obrazındağı tragediya törkini men tabiğatı jönindegi sonı avtorlıq baylamdarı kitap oqırmandarın tıñ oylarğa jeteleydi.

Mwhtar Äuezov – öziniñ 20-30-şı jıldarı jazğan äñgime, povesterimen-aq sol twstağı europalıq proza biigine köterilgen suretker.  Eger HİH ğasırdağı orıs ädebieti özine deyingi klassikalıq ağılşın, francuz jäne nemis ädebietiniñ äserimen boy tüzep, iıq teñestirse, bwl jıldarda Äuezov aldıñğısın keyingi üşeuine qosa tügel tauısıp, qalamgerlik qoltañbasın qalıptastırıp ülgergen edi. Däl osı kezeñde Äuezov siyaqtı älem ädebieti alıptarınıñ şeberlik mektebinen ötken mwhittıñ arğı-bergi jağındağı ädebiettiñ jas börileri şığarmaşılıq tabıstıñ qansonarına şıqqan bolatın.

Avtor Äuezovtiñ 20-30-şı jıldarda jazğan “Qorğansızdıñ küni”, “Qaralı swlu”, “Kim kinäli”, “Eskilik köleñkesinde”, “Bürkitşi”, “Barımta”, “Qilı zaman”, “Qaraş-Qaraş oqiğası”, “Kökserek” şığarmaların talday kele Mwhtar Äuezovti  dalanıñ wlı jırşısı nemese dala Ayvazovskiyi degen tosın teñeudi alğa tartadı. Şındığında Dj.London üşin – soltüstik, E.Heminguey üşin – savanna, D.Konrad üşin – teñiz, M.Tven üşin – jabayı amerikalıq batıs, H.Borhes üşin – pampa qanday jaqın bolsa, Mwhtar Äuezovtiñ jüregine dala da sonday jaqın. Öytkeni, ol – Dala perzenti. Osı turalı oyın N.Anastas'ev: “eto peredast prejde vsego istoriçeskiy slom stepnoy civilizacii i kul'turı, kotorıy, sobstvenno, i sostavlyaet osnovnıe soderjanie, imenno soderjanie, a ne çastnıe syujetı, rannih veşey Muhtara Auezova”, – dep tüyindeydi.

 N.Anastas'ev “Kökserekti” Folknerdiñ “Ayuı”, Dj.Londonnıñ “Aq azuı”, L.Tolstoydıñ  “Holstomerimen”salıstıra surettep, Äuezov äñgimelerindegi Dala kelbetin, polyak tekti ağılşın jazuşısı Djozef Konradtıñ “Tayfun”, “Tünek törinde” povesterindegi teñiz stihiyasımen şendestiredi. Osı twsta mına bir aqiqattı ayta ketpeske bolmaydı. “Kökserekti” Çehovtıñ “Kaştankası”, Tolstoydıñ “Holstomeri”, Londonnıñ “Aq azuı”, Seton-Tompsonnıñ “Vinnipeg qasqırımen” salıstıra zerttegen twñğış ädebietşi qazaq ğalımı, akademik Rımğali Nwrğali bolatın.

Avtor şığarmaşılıq parallel'der jürgizgen U.Folkner, Dj.Konrad şığarmaların däl sol jıldarı jas Äuezov oqi qoymağan da bolar, biraq qazaqtıñ wlı jazuşısı älem ädebietindegi jaña ürdisti has suretkerge ğana tän erekşe intuiciyamen sol kezdiñ özinde-aq añday bilgen.

Mwhañnıñ bas kitabı – “Abay jolın” taldauğa kirispes bwrın avtor dala danışpanı Abaydıñ wlı twlğasın tanuğa özinşe talpınıs jasaydı. Ol Abaydıñ kemeñgerlik kelbetin miftik Proteyden bastap, Sokrat, Aristotel', Mark Avreliy, äl-Farabilermen qatarlastıra zerttese, onıñ aqındıq talantın Abay – Gete – Bayron – Puşkin – Lermontov arqılı tanuğa tırısadı. Al Abaydıñ oyşıldığın Europa aqıl-oyınıñ alıptarı francuzdıñ filosof, ğalım, jazuşıları Laroşfuko, Monten', Montesk'e, Klodel', tipti Paskal'ğa deyin, ağılşın filosofı Bentam, dat danışpanı K'erkegordıñ dünietanım közqarastarımen salıstıra taldap, Abay aqılmandığı jöninde batıl da baysaldı, kökeyge qonıp, köñilge wyalaytın twjırımdar jasaydı. Avtordıñ Abay taqırıbın germenevtikalıq taldauınıñ tereñdigi sonşalıq, onıñ orıs  tilindegi eñ tañdaulı audarmalarınıñ tüpnwsqadan äldeqayda alısta jatqanın da orındı añğara bilgen.

Biz bwğan deyin: “Abay jolı” – qazaqtıñ twñğış epopeyası, qazaq ömiriniñ enciklopediyası, keñ tınıstı tarihi-epikalıq tuındı, tereñ filosofiyalıq roman degen siyaqtı anıqtamalardı oqıp keldik. Anastas'ev osınıñ eşqaysısın joqqa şığarmay-aq, wlı tuındınıñ bwğan deyin özge zertteuşiler nazarınan qağa beris qalıp kelgen, özi bayqağan jeti sipatın aşadı.

Birinşiden, “Abay jolı” – tärbielik roman. Avtor mwnıñ Geteniñ “Vil'gel'm Meysteri”, R.Rollannıñ “Jan-Kristofı”, Dj.Londonnıñ “Martin Ideni”, Dj.Djoystıñ “Suretşiniñ jastıq şaqtağı portretimen” şendestire otırıp däleldeydi.

Ekinşiden, “Abay jolı” – şıtırman oqiğalı roman. Tört kitaptan twratın epopeyanıñ alğaşqı kitabındağı “Qaytqanda”, “Qat-qabatta”, “Jolda”, “Şıtırmanda”, “Bel-beleste”, “Örde”, “Qiyada” deytin taraularınıñ özi-aq kelesi kitaptarda odan äri şirığa tüsip,  soñğı kitapta “Tün-tünekte”, “Qwz-qiyada”, “Qapada”, “Qastıqta”, “Şayqasta”, “Jwtta” degen taraularmen tolığadı. Eger bwğan şapqan at, wşqan qws, jügirgen añ, quğın-sürgin, qaşu-qwtılu siyaqtı ünemi şiırşıq atqan şım-şıtırıq oqiğalardı qosar bolsañız, epopeyanıñ osınday sipatına eş kümäniñiz qalmaydı. “Abay jolınıñ” şıtırmandığı Fenimor Kuper, Mayn Rid romandarındağı äbden jauır bolğan jeñil ekzotikadan emes, är keyipkerdiñ qilı tağdır-talayı men ömirlik kolliziyasınıñ qiın tüyinderinen twradı.

Üşinşiden, “Abay jolı” – äskeri roman. Ärine, Stendal', Heminguey, Remark şığarmalarınday “Abay jolınıñ” är betinen oq-däri iisi añqıp twrğan joq. Bir kezdegi Attila, Şıñğıshan äskerleriniñ jantürşigerlik jahanger soğıstarın da tappaysız. Tipti jartı älemdi qayqı qılıştıñ qaharımen tabanına tüsirgen keşegi köşpendilerdiñ jauıngerlik ruhı da mülde körinbeydi. Biraq romanda orıs patşasınıñ ozbır, otarşıl sayasatınıñ arqasında qılış ornına – şoqpar, nayza ornına qwrıq wstap qalğan sol jauınger halıqtıñ bügingi jwqana wrpağınıñ talas-tartıs, barımta-qarımta, tipti üş künge sozılğan qandı şayqasınan (Mwsaqwl şayqası) deyingi dala vendettasınıñ bükil belgileri körinis tapqan.

Törtinşiden, “Abay jolı” – mahabbat jaylı roman. Romanda Abay – Toğjan, Abay – Quandıq, Abay – Äygerim arasında ıstıq süyispenşilik bar. “Mahabbatsız dünie bos”, – dep jer-jahanğa  jar salğan Abay turalı epopeyanıñ mahabbatqa arnalmauı da mümkin emes. Ärine, mwnda batıs romandarındağıday lap etip janıp, üp etip sönetin bir sättik mahabbat emes, saharanıñ qay twsınan bolmasın samaladay jarqırap közge tüsip, jas jürekterdegi sezim şoğın mazdata jağatın sıpayı da şınayı mahabbat bar.

Besinşiden, bwl – psihologiyalıq roman. Şığıs pen Batıs, bodandıq pen bostandıq, eski men jaña, ata men bala arasındağı talas-tartıs – bäri-bäri “mıñmen jalğız alıstım, kinä qoyma” dep Şıñğıstau biiginen qarap twrğan wlt wstazınıñ wlı beynesi töñireginde toptastırılğan.

Altınşıdan, bwl – naturalistik roman. Batıs ädebietindegi E.Zolya, ağayındı Gonkurlar men G.Gauptman şığarmalarınıñ ülgisindegi HİH ğasırdıñ ekinşi jartısı – HH ğasır basındağı qazaq qoğamınıñ bar şındığın eşbir boyama-bükpesiz körsete bilgen, ömir şındığına suarılğan tuındı.

Jetinşiden, “Abay jolı” – mifologiyalıq roman. Epopeyada ejelgi mifologiyalıq jeliler elenip, ekşelip, keyipkerlerdiñ öñi, tüsi, sözi, oyı, is-äreketi arqılı ünemi körinis tauıp otıradı.

Avtor özi wsınğan “Abay jolınıñ” alğaşqı üş sipatın älem ädebietiniñ klassikalıq tuındılarımen şendestire taldağanımen, keyingi törteuin sanamalap şığumen ğana şektelgen. Äuelgi täsilmen bwlardı da odan äri naqtı mısal, ülgilermen däleldep, tereñdete tüskende onıñ ayşıqtı oyı odan äri ärlene tüser edi dep oylaymız.

Professor Anastas'ev “Abay jolı” turalı öz oyın jinaqtay kele, onı avtorlarına Nobel'dik sıylıq äpergen HH ğasırdıñ eñ wlı romandarı – R.Rollannıñ – “Jan Kristof”, Dj.Golsuorsidiñ – “Forsayttar turalı saga”, Roje Marten dyu Gardıñ – “Tibonıñ otbası”, M.Şolohovtıñ – “Tınıq Donı” jäne U.Folknerdiñ äygili trilogiyasımen qatar qoyadı. Onımen de şektelmey, qazaqtıñ wlı klassigi turalı öz oyın: “Bıt' mojet, on voobşe posledniy klassik v literature HH veka, posledniy zakonnıy naslednik Zolotogo veka romana” degen tamaşa twjırım jasaydı. Şının aytu kerek, bwl bağanıñ özge emes, osı zamanğı orıs ädebiettanu ğılımınıñ eñ ozıq twlğası professor N.A.Anastas'ev siyaqtı bilimpazdıñ auzınan şığuı biz üşin öte qımbat, öte qajet». 

Maqala avtorınıñ däl bayqağanınday “Triumfator tragediyası” – ğwmırnamalıq şığarma. Avtor san aluan şırğalañ, şıtırmanğa tolı Äuezov ömiriniñ är kezeñderin sol zamannıñ şındığımen, ömirde, önerde bolğan naqtı keyipkerlerimen biregey birlikte qarastıra bilgen.

Mwhtar Äuezovtiñ ata-babası, ata-anası, öngen öñiri, ösken ortası, oqığan mektebi, bilim alğan universitetteri, qızmet istegen orındarı, däris oqığan bilim ordaları – bäri-bäri avtor nazarınan tıs qalmağan. Kitapta A.Baytwrsınov, Ä.Bökeyhanov, H.Dosmwhamedov, M.Tınışpaev, M.Dulatov, M.Jwmabaev, M.Şoqay, J.Aqbaev, Ä.Ermekovterdiñ esimderi atalıp qana qoymay, olardıñ ömiriniñ är kezeñindegi Äuezovpen ruhtas, niettes, seriktes bolğandığı naqtı faktilermen däleldengen. Alaş partiyası bağdarlamasınıñ mazmwnı, “Alqa” ädebi wyımınıñ qam-qareketi, Äuezov-Ermekovterdiñ äygili “moyındauları”, tipti töñkeristen keyingi bükil ğwmırın Türkiyada ötkizgen başqwrt ziyalısı Zäki Uälidi Toğannıñ estelikteri öz isine zor jauapkerşilikpen qarağan avtordıñ nazarınan tıs qalmağan.

Äuezovtiñ bükil ömiri “soqtıqpalı, soqpaqtı zamanda ösken” danışpan Abay siyaqtı ünemi talas-tartıs, quğın-sürginde ötkeni belgili. Mäskeulik avtor mwnı da wmıtpaydı. Äuezov – Mwqanov arasındağı är kezeñde ärtürli “sipat” alğan kürmeui qiın qarım-qatınastıñ jay-küyi, qaharman jazuşı Bauırjan Momışwlımen ağa-inidey kirşiksiz köñilmen wğınısuı, är kezeñde wlı jazuşınıñ qasınan tabılğan qalamdas dostarı men ümit artqan şäkirtteri –  bäri-bäri özine layıqtı orın tapqan.

***

2008 jılı ğalım, filologiya ğılımdarınıñ doktorı Bauırjan Omarovqa jolıqqanımda ol mağan «JZL» seriyasımen orıs tilinde şıqqan «Abay» jäne «Muhtar Auezov» degen eki ülken kitaptı sıyladı.  Qazaqtıñ kemeñgerleri jayında ıstıq ıqılaspen jazılğan eñbekterdi qızığa da, qwmartıp oqıp bolğannan keyin mäskeulik ädebiettanuşı Nikolay Anastas'evti bwl zertteulerdi jazuğa qanday sebepter itermeledi degen saual kökeyimde tuıp, köñilimnen ketpey qoyğanı bar. Alğan äserimdi jetkizip, oğan  hat ta jazğım kelgen.  Degenmen, atın ğana estigenim bolmasa, ömirimde bir ret te körmegen adamğa hat jazuğa jüregim daualamadı.  Ğalımnıñ Abay, Äuezov jäne Nwrpeyisov turalı kitaptarınan basqa eñbekteri közime tüspegenimen, internetten Nobel' sıylığınıñ laureatı, älemge äygili jazuşı Uil'yam Fol'knerdiñ şığarmaşılığın zerttegen monografiyasın tauıp alıp, bas almay oqıp şıqtım. Zertteu mağan qattı wnadı.  Eñbekti oqıp bitkenimde Fol'kner şığarmaşılığın tanuğa degen ıqılasım oyanıp, jwrttıñ köbine jwmbaq qalamgerdiñ kürdeli älemine  tereñirek boylay tüstim.  Snoupstar äuletiniñ tragediyasın surettegen üş kitaptan türatın trillogiyasın, «Sartoris», «Ayğay men aşu», «Tamızdağı säule» t.s.s. bwrın at üsti qarap şıqqan tuındılarına qayta oralıp,  bwrın-soñdı bilmey kelgen jaña Fol'knermen qauıştım.  Wlı suretker jayında tolğanğan Anastas'evtiñ essesi qalay şeber  bastalğan, deseñizşi.

«Oqırmanğa, körermenge, tıñdarmanğa suretkerler türli joldarımen keledi. Bireulerin  jwrt birden qabıldaydı, endi bireuleriniñ moyındaluı qiın bolıp, tanıluı wzaqqa sozıladı. Tipti, şığarmaşılıqtıñ nağız mänine üñile almağandıqtan nemese onı bilgisi kelmegendikten nağıp suretkerdiñ ornına onıñ sıñarın tauıp alatın jağday da bar. Sodan soñ barıp qañqu söz tarap, añız tuadı. Bizdiñ bärimizge de belgili onday mısaldar jetilip artıladı – kezinde Edgar Podan ülken aqınnan göri töbelesqwmar men däruişti, Konradtan talanttı jazuşıdan göri – teñizşi men qañğıbastı, önerge mülde jaña estetikanı wsınğan Uayl'd.., Hemingueylerden de sonday adamdardı köru jeñilirek boldı. 

 Folknerdiñ de soñınan da wzaq uaqıt boyı türli añızdar tuıp keldi. Şarua qojalığında jwmıs istey jürip, egin jinau nauqanınıñ ortasında adam tüsinbeytin kitaptarın jazıp, jwrtpen söylesuden qaşıp jüretin taqua turalı añızdar elge tarap jattı.  Osınday añızdardıñ jayıluına Fol'knerdiñ öziniñ de tikeley qatısı bar ekenin aytpay ketuge bolmaydı. Ol ılği da öziniñ jazuşı emes, qarapayım ğana auıldıñ twrğını, eşqanday da ideyasınıñ joq ekenin t.s.s. aytuğa äues boldı. Bir küni qır soñınan qalmağan tilşige jazuşı «1826 jılı qwldıqta jürgen negr äyelden tuğanın» aytıp, onıñ betin qaytarıp tastaydı».

Zertteuden göri, körkem şığarma deuge de keletin esseniñ bastaluınıñ özi köñiliñdi jılanday arbap, bükil ıqılasıñdı wrşıqtay üyirip äketedi.

Batıstıñ älem moyındağan suretkerleriniñ şığarmaşılığın zerttey kelip, ömiriniñ bir kezinde qazaqtıñ eki wlı kemeñgeri Abay men Äuezov şığarmaşılığına tereñdep, jüregiñdi tebirentetin mahabbatpen olar jayında kitap jazğan Nikolay Arkad'eviç Anastas'evti bir köru meniñ ülken armanım bolıp jürdi. Birneşe jıldan soñ onımen Almatıda kezdeysoq kezdesip, äñgimelesu baqıtına ie bolamın degen oy meniñ üş wyıqtasam da tüsime kirmegen bolatın.

2014 jıldıñ  qısında Almatıda «Penklubtıñ» jıl sayınğı dästürli jinalısı ötti. Bwl basqosuğa sonau Mäskeuden at terletip Nikolay Arkad'eviç Anastasev ta keldi. Äbeñ (Nürpeyisov) sol jılı oğan «Penklubtıñ» sıylığın tabıs etti. Saltanattı jiınnan soñ kelgen qonaqtardıñ qwrmetine arnalıp meyramhanada dastarhan jayıldı. Dastarhan basında birazdan beri körmegen Äbeñmen äñgimelesip qaldım. Ol  mağan:

– Erteñ üyge soğıp ket. Tölenge berip jiberetin «Soñğı parızdıñ» soñğı şıqqan variantı bar edi. Öziñ de tanısıp şıq. Biraq at üsti şolıp emes, nazarıñdı kidiristetip asıqpay oqı. Köp tüzetuler engizdim. Biraz jerin ayamay qısqarttım. Aytpaqşı seniñ Tölen jayında jazğan esseñ mağan wnadı. Oqıp şıqqan soñ oğan telefon şalıp «Osınday maqaladan keyin endi eşteñe jazbay-aq qoysañ da boladı» dep ayttım. Jaraydı, erteñ söylesemiz. Qazir uaqıtım joq, – dep äñgimesiniñ soñın şort kesti.

Josparlağan şärualarımnıñ bärin keyinge qaldırıp, erteñine Äbeñniñ üyine tañ ata salısımen jetip bardım. Üyinde qonaq bar eken. Kirip kelgenimde birinşi qabattağı as bölmede Äbeñ men Nikolay Anastas'ev  şäyların işip, bir-birimen sırlasıp otır eken.  Esikten attağanımda men körip balaşa quanğan Äbeñ maqtauımdı kelistirip meni Nikolay Anastas'evqa egjey-tegjeyli tanıstırdı. Jwrttı asa maqtay bermeytin klassiktiñ sözinen soñ ol da mağan jılı peyil tanıtıp, tez til tabısıp,  aramızdağı äñgime ädemi üylesip ketti. Reti kelip twrğan mümkindikti paydalanıp, men odan Abay men Äuezov jayındağı kölemdi eñbekti jazuğa qanday jağdaylardıñ türtki bolğanınıñ sebebin swradım. Jarıq körgen eñbekteriniñ köñilimnen şıqqanına şın nietimen quanğan Nikolay Anastas'ev ol kitaptardıñ jazılu tarihın mayın tamızıp äñgimelep berdi.

-Men Mwhtar Qwl-Mwhammedtey öz wltına bar jan-tänimen adal qızmet etip, eliniñ wlı perzentteriniñ esimin ardaqtauda jankeştilikpen jwmıs jasaytın azamattı jolıqtırğanı üşin tağdırıma razımın. Eger osınday jaqsı adammen tanısıp, şarapatın körmegenimde qazaqtıñ ğana emes, adamzattıq aqıl-oydıñ mwhitına teñiz bolıp qwyılğan Abay men Äuezov äleminiñ twñğiığına tereñ boylay almas edim. Men osı eki kemeñgerdiñ şığarmaşılıq tabiğatın, kisilik kelbetin, mwrat-maqsattarın zerttey jürip qazaq degen halıqtıñ danışpandığına bas wrdım, – dep äserli äñgime üstinde şeşilgen ğalım kösilip söyledi. Äñgime barısında Nikolay Arkadeviç osı kitaptardı jazu barısında talay eñbektermen tanısqanın ayta kelip, Gerol'd Bel'gerdiñ «Abay men Gete» essesin oqıp şıqqandağı alğan äserimen de oy bölisti. Qızdı-qızdı äñgimemen uaqıttıñ qalay öte şıqqanın da bayqamay qalıppız. Kün besinnen aua bastağanda Anastas'ev bizben qoştasıp, Mäskeuge wşıp ketti….

***

Qoş. Sonımen qwrmetti oqırman äñgimemizdi tüyindep, nüktesin qoyatın da uaqıt keldi. Biz bwl kölemdi essemizdi jazuğa bel buğan kezimizde qazaqtıñ ruhani dünietanımın bayıta tüsuge zor üles qosqan eki ziyatkerdiñ ömirdegi dostıq qarım-qatınasın mısalğa ala otırıp, ädebiettiñ tek şabıttan ğana tuındamaytının, ol sonday-aq tärtip, eñbek, tabandılıq üştağanınıñ qosındısı ekenin körsetudi aldımızğa maqsat etip qoyğan edik. Onıñ qanşalıqtı jüzege asqanınıñ şın bağasın berudi märtebeli oqırmannıñ  enşisine qaldırayıq.

HİH ğasırdıñ ayağında ömirdiñ esigin aşqan hakim Abaymen birge qazaqtıñ ruhani jañğıruınıñ jaña kezeñi bastaldı. Wltımızdıñ sana-sezimi de, dünietanımı da tübegeyli özgerdi.  Kemeñgerimizdiñ asıl mwrasınıñ mañızdılığın däriptep, onı qalıñ qazaqtıñ wlttıq ruhına aynaldıru missiyası wlı Äuezovtıñ peşenesine jazıldı.  Abaydıñ wlı ruhına janasa otırıp, dünietanımı tereñdey tüsken Äuezov te uaqıt öte kele halqımızdıñ birtuar twlğasına aynaldı.

Bwl äñgimeni qozğaumızğa türtki bolğan bizdiñ eki keyipkerimiz Gerol'd Bel'ger men Mwhtar Qwl-Mwhammedtiñ adamdıq tabiğatı men azamattıq bolmısınıñ qalıptasuına da Abay men Äuezov tağılımınıñ tigizgen şarapatı mol ekenin biz osığan deyin de aytqanbız.  Eki ziyalınıñ ömir jolı osı sözimizdiñ ayqın däleli bola alatınına imanımız kämil. Wlılardan tağılım alıp, ruhımen ündesu olarğa ömirdi keñirek tüsinuge kömektesti, önerdegi nağız aqiqattı tanuğa jol aştı.

«Ädebiette keşe jäne erteñ degen wğımdardıñ joq, onda tek mäñgilik büginniñ ğana bar» ekenin Borhestiñ  «Mäñgilik kitaphanasınan» oqığanım bar.  Mäñgilik el boluğa wmtılğan el eñ aldımen söz önerine zor män berui tiis. Öytkeni, ädebiet halıqtıñ jan älemin bayıtıp, qwldıq minezden arıltıp, qwlazudan qwtqaradı. Söz öneri arqılı halıq ömirde qol jetpegen şıñdarın bağındıruğa tırısadı.

Bir ğajabı bizdiñ halqımızdıñ wlılardıñ ruhın tanuğa qwmartqan qwştarlığı eş uaqıtta da tolas tapqan emes. Bel'gerdiñ wlı Abayımızdıñ qaytalanbas qwbılıs bolğan talantın aşu maqsatında jasağan ädebiettanudağı ereñ eñbegi, Mwhtar Qwl-Mwhammedtiñ täuelsizdiktiñ eleñ alañında Abay enciklopediyasın şığarıp, «Abay» jäne «Äuezov» attı kitaptardıñ jarıq köruine bastamaşı boluı sonıñ jarqın mısalı emey, nemene.

Kemeñgerlerimizdiñ ruhani mwraların egjey-tegjeyli zertteu men jan-jaqtı tanu däuiri endi ğana bastaldı. Qwdayğa şükir, täuelsizdigimizdiñ arqasında Abay men Äuezov tvorçestvosınıñ türli qırların älem oqırmandarına tanıstırudıñ mol mümkindigi aşıldı.

Bwl wlı missiyanı ağa buın ökilderi bar jan-tänin salıp adal atqara jürip Abay men Äuezovtiñ jwmbaq bolıp kelgen, biz bilmeytin talay qırların aşuğa kömektesti. Halıq üşin qan jwtıp, qasiret şekken kemeñgerlerimizdiñ ruhın tanuğa degen qwlşınıs eş uaqıtta da toqtap qalmaq emes. Ömirge keletin äli talay wrpaq Abay men Äuezovtıñ ädebi mwrasına üñile otırıp, halıqtı saqtap qalatın qwndılıqtardı izdep, mäñgilik mwrattarğa qol sozatın boladı. Wlılardıñ ruhımen ündesip,  olardıñ minezi men boyındağı asıl qasietterin boyına siñirgen halıq qana wlttıq mwrat-maqsattarın ayqındap, mäñgilik el boludıñ jolın taba aladı.

Amangeldi KEÑŞİLİKWLI

Soñı

Sonday-aq, oqıñız

Äulet turalı äñgime

Qalqaman. Ol Ayımğazı şañırağınıñ eñ kenjesi. Alla tañdayına jırdıñ balın tamızıp, kieli sözdiñ köş kerueninde …

9 Pikir

  1. Qarağandılıq

    Egemendik alğalı ataqtı JZL seriyasımen bwrın jarıq körmegen Kenesarı, Abay, Mwhtar Äuezov turalı kitaptar düniege keldi. Osığan mäyek bolğan Mwhtar Qwl-Mwhammed ekeni şındıq. “Triumfator tragediyası” – «Tragediya triumfatora» degen kitaptı orısşasın oqıp, özime danışpan Abaydıñ mwrasıñ europalıq közimen qarağan Anastas'ev talay qızıqtı, ğajayıptı qırın aştı. Mwqaña sol üşin alğısım şeksiz. Rahmet, Mwqa!

  2. Mañğıstaudıñ qazağı

    Esse öte keremet jazılğan. Bas almay barlıq bölimin oqıp şıqtım. Halqımızda «jaqsınıñ jaqsılığın ayt nwrıs tasısın» degen söz bar ğoy. Mwhtar Qwl-Mwhammedtiñ ädebietke, mädenietke siñirgen eñbegin fil'm etip şığsar da artıq etpeydi. Özgelerge ülgi bolsın. Bilik twtqasın wstap jürgenderdiñ arasında wlt ruhaniyatın bar ınta-jigerimen qızmet etip jürgender az. Qwl-Mwhammedti sol üşin qwrmetteuimiz kerek.

  3. Äuezov turalı JZL-men şıqqan bwl kitap mende bar. Keremet dünie. Abay turalısı özimde bolmağanımen, tanısımnan alıp oqıp şıqtım. Wlttıñ asıldarın älemge tanıtu üşin eñbek etip jürgen azamattarğa Alla razı bolsın.

  4. Dämeli apay

    Maqalanıñ avtorı da, keyipkerleri de arda azamattar ğoy. El üşin, halıq üşin jar qwlağı jastıqqa timey eñbektenip jürgen jandarğa halıq qaşanda riza.

  5. Gülmira AYMAĞANBET

    Mwhtar Qwl-Mwhammed «JZL» seriyasımen Abay men Äuezov jayında kitap bolıp şığuına tikeley atsalıstı. Osı bastama jalğasın tauıp, wlı dalamızdıñ sañlaq twlğaları turalı tuındılar jarıq körip jatsa nwr üstine nwr bolar edi.

  6. Rayımbek batır

    Belgili sınşı Amangeldi Keñşilikwlınıñ «Mäñgilikpen ündesu» attı eñbegin oqıp şığıp oyğa qaldım. Twlğalarımız turalı söz osılay bolsa kerek-ti. İsi, sözi, önegesi men qwrmeti jäy sıylastığı qazaq mädenietiniñ mäyegindey emes pe?!

  7. Alaştanuşı Serik.

    Tauday twlğalarımızdı tani bilu de mädeniettiñ körinisi.

  8. Janna Amanjolqızı

    Bir qızığı, tuındıda söz etilgen twlğalardı baylanıstıratın bir jayt bar eken. Qazaq ädebietine adal qızmet etken Gerağamız nemistiñ balası bolsa, qazağına Abaydıñ sözin jetkizgen, qazağımızdıñ salt-dästürin möldiretip jazıp, qazağımnıñ özine jetkizgen Mwhtar ağanıñ da ataları alıstan kelipti. Qazaqqa qwrmet osı emes pe?!

  9. Amangeldi Keñşilik wlınıñ osı şığarmaların oqi otırıp, men özime jañalıq aşqan siyaqtımın: Mwqtar Äuezov, Abay, Bel'ger,M.Qwlmwhammet siyaqtı twlğalar turalı… äñgime örbitu, ğibrat alu kim kimge bolsa da, äsirese, keyngi jastarğa qajet- aq. Qazaq bolğanıñ uşin maqtanuğa twratın keremet äserler. Mınau dalbasa bolıp bara jatqan qoğamda ömirge basqaşa qaraysıñ, qanağattanasıñ. Rahmet!

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan