Basqı bet / Bir surettiñ sırı / Äke men balanıñ maydan jolı

Äke men balanıñ maydan jolı

Esteriñizde bolsa, Wlı Otan soğısı kezinde äkesi men balası bir maydanda şayqasqanı turalı  fil'm boldı. Birinde gruzin şaruası Georgiy Maharaşvili balasın gospital'ğa izdep keledi. Alayda balası sauığıp, qaytadan maydanğa attanğanın  biledi. Sodan keri qaytpay, qolına mıltıq alıp qan maydanğa tüsedi. Äskermen birge Germaniyağa da jetedi. Jau şebinde birge soğısıp, bir üydiñ eki şetinde twrıp tek ündesudiñ säti tüsedi. Sol şayqasta auır jaralanğan balasın qart Maharaşvili öz qolımen jerleydi. Ekinşi fil'm Mihail Şolohovtıñ «Adam tağdırı» attı şığarması negizinde tüsirilgen. Soğıs qaharmanı barlıq beynetti basınan keşirip Germaniyağa jetedi. Jeñisti künde balasınıñ qaytıs bolğanı turalı habar jetedi. Ökiniştisi, äkeli-balalı  ekeui de bir jerde şayqasıp jürgeninen habarsız eken.

Al, biz äñgime etkeli otırğan,  äkeli-balalı eki soldattıñ tağdırı müldem basqaşa boldı. Olardıñ deregin astanalıq Sarbinaz Älibekova bizderge jetkizip, maydanger  atası men äkesi turalı estelik-qwjattarımen bölisken edi.

-Meniñ atam Äbdumajit Ahmetov 1942 jılı 5 qazanda maydanğa şaqırıladı. «Qızıl jwldız ordendi №216 minadan tazartu jeke otryadında  miner bolıp  soğısqan. Bas qolbasşı I.Stalinniñ bwyrığımen Kalinkoviç qalasın, Kovel' qalasın, Visla, Oder özenderindegi nemis qorğanısın bwzıp ötudegi wrıstarğa qatısqanı üşin Berlinniñ oñtüstik-şığıs bağıtındağı jaudı joyudağı wrıstarğa qatısqanı üşin alğıstar beriledi. 1945 jılı qırküyekte  armiya qatarınan bosap, elge oraladı.

Al balası Mahmud Mäjitov  äkesinen keyin, bir aydan soñ 1942 jıldıñ jeltoqsanında maydanğa attanadı. 1945 jıldıñ jeltoqsanına deyin Qızıl Armiya qatarında baylanısşı bolıp soğısıptı.

Atam men äkemniñ maydan joldarı toğısıp otırğan jäne bir şayqastağı erlikteri üşin bir bwyrıqpen marapattalğan. Mısalı, äkemniñ Kalinokoviç qalasın azat etkeni üşin Stalinniñ alğısın atam da alğan. Order özeni üşin şayqasta erligi men Berlindi alğanı üşin de bir bwyrıqpen äkeli-balalı birge marapttaladı. Mahmud Mäjitovtıñ maydan joldarı – Bobruysk, Baranoviçi, Slonim qalaları üstimen ötken eken. Belarussiya, Pol'şa şekarasındağı Narev özenine de ötip, Plen'sk, Mlava, Dzyalbovo, Stargard, Gnev, Gdans'sk, Pazevel'sk, Ştrasburg, Tempern, Ştaral'zunt, Grimen, Lemmen, Mal'hin, Varent, Vizenbarg qalların artqa tastaydı. Baltıq teñizindegi iri porttarı men äskeri-teñiz bazaları Rostok pen Varnemyundeni alğanı üşin, Vart qalası, Şgral'zuddersorvasser qalası men Rigel' araldarın nemis basqınşılarınan azat etkeni üşin marapattarı bar. Osınşama Europa qalaların bilmes pe edik, biraq äkemiz, osı eldi mekenderdi jayau basıp jürip ötipti. Onıñ däleli artında qalğan qwjattarı, -dep Sarbinaz äñgimesin ayaqtadı.

Mahmud Mäjitovtıñ barlıq qwjattarına mwqiyat bolğanın bir sebebi onıñ soğıstan keyingi jıldarı bas esepşi bolıp qızmet atqaruımen de baylanıstıruğa boladı. Soğıs jıldarınıñ qwjattarı osılayşa  saqtalıp, tarihtıñ jädigerine aynalıp otır.

-Äkem anam Şarapatpen birge 10 bala tärbielep ösirdi. Alayda ğwmırı qısqa bolıp, 49 jasında dünieden ötti. Büginde Atadan jalğız bolğan äkemizdiñ 43 nemere, 75 şöbere, 4 şöpşegi elimizdiñ är tükpirinde jasap jatır.

Qos jauıngerdiñ maydan tarihı osınday. Eger olardıñ atalarınıñ ötken jolına üñilip körsek, onıñ bastauında alıs arab eline bastaladı.

Payğambarımızdıñ küyeu balası Äziret Äliden taraytın Diuana, Mädi qojadan wrpaqtarı.  Qojjan qojanıñ bir balası Zaman bolsa, odan – Älim, Älimnen -Tañsıq qoja bolıp jalğasadı. Tañsıq qoja batır bolğan dep aytadı. Odan Qwljan Qalpe, Süleymen işan tuadı. Süleymen işan babamız qajılıqqa barğan saparında dünieden ötken eken.

Ülkenderdiñ aytuınşa, seksennen asqan şağında Süleymen babamız Mekkege üşinşi ret sapar şegedi. Osı saparında atalarınıñ qasında qalam dep niet etip baradı ğoy. Parızın ötep bolıp, qajılar tañ ata  jolğa şığamız degende, Alladan belgi bolsa kerek, qajı atamız: «Men babalarımnıñ qasında qalatınğa qwsaymın. Jwrtıma aytıñdar, elge, Türkistanğa köşsin» dep, sälem aytıp qoştasadı.

Sodan Arqada qalğan äuleti Türkistan öñirine köşip keledi. Qojaların qimastıqpen şığarıp salğan Temeş arğındar, «qojalardan qol üzip qalmayıq, aramız üzilmesin» dep üş qızın ertip jiberedi. Olar boyjetkende ertip jibergen kelgen qojalarına qosıp, übirli-şübirli boladı.

Arada köp jıl ötkende Arqadağı ağayındarı qosıp jibergen qızdardıñ biri Jämi apamızdıñ bauırınıñ wrpağı Erkin jezdemizge Mahmud Mäjitovtiñ qızı Sarbinaz twrmısqa şığadı. Eki äulettiñ süyek jañğırtqan  dästürimen ağayındardıñ  arası üzilmey keledi.

  Aygül UAYSOVA

 

Sonday-aq, oqıñız

Hisamiden Isqaqov

Wstaz turalı söz qozğau, onıñ ömiriniñ paraqtarına üñilu, ädil bağasın bere bilu ülken jauapkerşilik artadı. …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan