ياساۋي مۇراسى

ديۋاني حيكمەت

سايتتىمىزدا  قوجا احمەت ءياسساۋيدىڭ «ديۋاني حيكمەتىن» ءابيبۋللا مۇحامەدجانۇلىنىڭ 1902 جىلى تاشكەنت باسپاسىندا باسىلىپ شىققان نۇسقادان اۋدارىلعان حيكمەتتەرىن جاريالاپ بولدىق. مارقۇم اعامىز:  «ۇلى عۇلاما بابانىڭ بۇل باعا جەتپەس وتە سيرەك كەزدەسەتىن گاۋھار سيپاتتى شىعارماسى مەنىڭ قولىما كۇتپەگەن جەردەن كەزدەيسوق تۇسكەن بولاتىن.

ول 1991 جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ اياعى ەدى. قۇدايى كورشىم قازانباي دەگەن اقساقالعا سالەم بەرۋگە بارسام، قولىنا اراپشا جازىلعان ءبىر ولەڭ كىتاپ ۇستاپ وتىرعان ۇستىنەن شىقتىم.

-بۇل نە كىتاپ، قازەكە؟، – دەسەم،

-بىلمەيمىن، شاماسى قۇران بولۋى كەرەك، – دەيدى.

-ماعان بەرە تۇرىڭىز، كورەيىن، – دەدىم. بەردى، باقسام قوجا احمەت ءياسساۋيدىڭ «ديۆاني حيكماتى» بولىپ شىقتى.

مەن ول كەزدە 1987 جىلى زەينەتكە شىققاننان باستاپ اراپ قارپىن ءوز بەتىممەن مەڭگەرىپ (حاديمشە، جاديتشە، توتە) وقىپ، توتەشە گازەت وقىپ، جازا دا الاتىن دارەجەگە جەتىپ قالعان كەزىم ەدى. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، سول كىتاپتى كورشىمنەن جالىنىپ-جالپايىپ، ەڭ بولماسا ونشاقتى كۇنگە وقىپ شىعۋعا سۇراپ ەدىم، بەردى.  كىتاپتىن ارىپتەرى اراپشا، سوزدەرى ەسكى تۇركى-شاعاتاي تىلىندە ەكەن. اۋەلى ەجەلەپ وقىپ، ونى سول قالپىندە  كيريلليتساعا تۇسىرە باستادىم» دەپ جازىپتى. ءابيبۋللا مۇحاممەدجانۇلى: «مەن بۇل كىتاپتى اتاق، مانساپ ءۇشىن اۋدارعانىم جوق. بەس جىلدىڭ بەدەلىندە ينەمەن قۇدىق قازعانداي حال كەشكەنىمدە، ورەلى تاڭدى كوزىممەن اتقارعانىمدا، تەڭسەلىس، تەبىرەنىس ساتتەردى دە باسىمنان كەشىرگەنىم راس. بىراق مەنى وسى قادامعا كىم يتەردى؟ نەگە شارشاپ-شالدىعۋ دەگەندى بىلمەدىم؟ اسىرەسە جاسىم ۇلعايعان شاعىمدا. ونى مەن دە بىلمەدىم، وزگە دە بىلمەيدى ءبىر اللادان باسقا. مەندە ءبىر-اق ماقسات بولدى، ول: وسى بابا حيكماتتارىن اۋدارىپ بالالارىما، نەمەرەلەرىمە، كەرەك ەتسە، كەلەسى ۇرپاققا جادىگەر ەسەبىندە قالدىرىپ كەتۋ ەدى. قارتايعاندا سول ماقساتىما جەتكىزگەن جاراتۋشى، قۇدىرەتى كۇشتى اللاما مىڭ دا ءبىر شۇكىرشىلىك ەتەمىن»-دەپ اعىنان جارىلادى.

ء«وزىمنىڭ بۇل حيكماتتىڭ ىزىنە تۇسكەنىمە قاراپ تۇرسام، 16 جىل  بولىپ قالىپتى. جاسىم كەلسە دە، ءالى شارشايتىن ءتۇرىم جوق. اللا  بارشامىزعا ءال، قۋات بەرسىن. ەلىمىز، حالىمىز، ەل باسىمىز امان بولسىن، مامىراجاي زامان بولسىن! ءالحامدۋليللاھي راببيعالامين. اللاھۋ اكبار! جاراتقان اللا جار بولىپ، ءمادينادا مۇحاممەد، تۇركىستاندا  قوجا احمەت بابالارىمنىڭ ارۋاقتارى جەلەپ-جەبەي گور»- دەپ ءسوزىن اياقتايدى. وقىرماندارعا جەڭىل بولسىن دەپ  سوزدىكتى دە قوسا ۇسىنامىز.

بيسميللاھيرراحمانيم راحيم

ديۆاني حيكمەتتەرى اراپ-پارسى سوزدەرىنە تۇسىنىكتەمە

ا

اباد /پ/ – ەگەمەن ەل، بەرەكەلى جەر

ادھام /پ/ – قاپ-قارا، قاراشان، ادھام /ادام اتى/

اعما /ا/ – ءازيز، سوقىر، كورسوقھىر.

اعراب /ا/ – كۇنادان تازاراتىن ورىن.

اجابات /ا/ – شاتاستىرماۋ، اداستىرماۋ.

اجيزات /ا/ – رۇقساتشىل، ريزاشىلىق.

اعاھ /پ/ – تاپ-تازا، ارىق، قامال، بۇلاق.

اريع /پ/ – تاپ-تازا، ارىق، قامال، بۇلاق.

ازار /پ/ – ءزابىر-جاپا، رەنىش، قامكوڭىل.

اسان /ا/ – جەڭىل، وڭاي، جەڭىلدىك.

اسيع /ا/ – اسىلىق ايتۋ.

استاعفيراللا /ا/ – كەشىر اللا.

اسرار /ا/ – كۇپيا، سىر، جاسىرىن.

اسايش /پ/ – دەمالۋ، تىنىعۋ، سايابىر.

اسحاب /ا/ – ساحابا، مۇحامەدتىڭ سەرىكتەرى.

استانا /پ/ – ورتالىق قالا، پاتشا سارايى، قۇلشىلىق ەتەتىن ورتالىق.

اۋاز /ا/ – قۇپيا، تىلسىم ءۇن، سىبىر.

افگان /پ/ – كۇيىپ-جانۋ، لاۋلاۋ.

افسۋس /پ/ – وكىنىش، تاۋباعا كەلۋ.

ءافسانا /پ/ – اڭگىمە، اڭىز، ميف.

ايات /ا/ – قۇران سۇرەلەرىندەگى سوزدەر، قۇراندا 114 سۇرە، 6236 ايات بار

ايا شايم /پ/ – پاتشا – قۇداي، ايا مەنى دەگەن ءسوز.

امال /ا/ – ءىس، ارەكەت، قيمىل.

ازەلدەن /ا/ – اۋەل باستان، و باستا، ەجەلگى.

ازارداستان – قايعى، زارلى جالىندى جىر.

ءابجىل – بەساسپاپ، امبەباپ، شەبەر دەگەن ءسوز.

انەلحاق – «مەندە حاق» – دەپ ايتقانى ءۇشىن شاح ءمانسۇردى دۇمشەلەر دارعا استىرعان.

ءانتالھادي /ا/ – زىكىر اتى. اللادان مەدەت تىلەۋ زىكىرى.

ءالحام /ا/ – ماقتاۋ، ماداقتاۋ، العىس. /قۇراننىڭ سۇرەسى/.

ءاۋال /ا/ – ءبىرىنشى، العاشقى، اۋەلگى.

ب

باحيا /پ/- سىپايى، يناباتتى، قاراپايىم.

باعزى – بىرەۋ، كەيبىرەۋ، بىرەۋلەر، باياعى دەگەن ۇعىمدار.

ءبادان /پ/- دەنە، اعزا.

ءباندا /پ/- پەندە ء/پاندا/.

ءباھرا /پ/- ۇلەس، نەسىبە، پايدا، ۇلگى.

بيعانا – بەيشارا، ءمۇساپىر دەگەن ۇعىمدى بەرەدى.

ءبيدام /پ/- الاڭسىز، اسسىز، سۋسىز.

بيعام/پ/- قامسىز، مۇڭسىز، قايعىسىز، بيعامدىق، ۇيىقتاي الماۋ، كوز ىلمەۋ، تىنىشسىز،

ءبيحامدىللا – اللاعا شۇكىر، ءتاۋبا.

بيدار /پ/- مازاسىزدىق.

ءبىرادار /پ/- جاقىن تۋىس، اعايىن، باۋىرلاس.

ءبارباد /پ/- جەڭىلتەك، ۇشىپ-قونبا، تۇراقسىز.

ءباداني كاززاپ /پ/- تۇلا بويى ارام، سۋايت.

بيرۋبارىم /ت/- جالعىز يەم، جالعىز جارىم، اللانىڭ ءبىر ەسىمى.

بي ىحتيار /پ/- ەرىكسىز، ىلاجسىز.

بيپايان /پ/- بايانسىز، تۇراقسىز.

بادباق /پ/- ارامزا، سۇم، سۇمىراي.

بايابان – ەلسىز، سۋسىز اي دالا، ءشول، ماڭ دالا.

گ،ع

گادا /پ/- كەدەي. قايىرشى، تىلەنشى.

گاماك – توپان سۋ، تاسقىن، سەل.

عام – قايعى، قاسىرەت، ۋايىم.

عانيمات- زور بايلىق، مۇڭسىزدىق.

عازيز /ا/- كۇشتى، قۋاتتى، قۇرمەتتى، سۇيكىمدى.

گارىپ /ا/- ءمۇساپىر، سورلى، بەيشارا.

عاريف /ا/- بىلگىر، دانا، وقىمىستى.

عاتا /ا/ – سىي-قۇرمەت، سىيلىق، زياپات.

عايپ /ا/ – جوق بولۋ، قۇرىپ كەتۋ.

عافار /ا/- اللانىڭ كوپ اتىنىڭ /ەسىمىنىڭ/ ءبىرى.

عافىل /ا/- نادان، قاراڭعى، ماڭكۇرت.

عافلات /ا/- ناداندىق، قاراڭعىلىق، ويسىزدىق.

عيبادات /ا/- اللاعا قۇلشىلىق، بەس پارىزدى ورىنداۋ.

عىنايات /ا/- جاقسىلىق، قامقورلىق، جاردەم مەدەت ەتۋدى تىلەۋ. عازا /ا/- تاعام، ءدام-تۇز، ازىق-تۇلىك.

عۇزىر /ا/- سىلتاۋ، سەبەپ، كەشىرىم، ءوتىنىش.

عارشى-گۋرسى /ا/- اسپان الەمى، عارىش، كوك اسپان.

عانىم /پ/- ولجا، ۇلەس سىباعا.

عۇلام /ا/- قۇل، قىزمەتشى، مالاي.

د

داد /پ/- ادىلەت، تۋرالىق تىلەۋ، ءوتىنۋ.

دارگاھ /ا/- دارگەي /داربازا/, اللانىڭ الدىنا بارۋ.

داركاسفال /ا/- جەتى توزاقتىڭ ءبىرىنىڭ اتى.

ءدارماندا /پ/- سورلى، ەم قونبايتىن اۋرۋ.

ءدارۋش /پ/- سوپىلىق جولىنداعى كەزبە، ديۋانا.

ءدىلحام /پ/- جۇرەك

ءدۇنيا تاركي /پ/- ءپاني دۇنيەدەن بەزۋ، دۇنيە تالاق.

دۋردانا ءىپى- گاۋھاردىڭ ۇلكەن بولىگى /داناسى/.

ج

جادا /ا/- جەكە، دارا، ايرىلۋ، بولەكتەنۋ.

جالالات /ا/- قۇدىرەتتى، كۇشتى، داڭقتى، ۇلى.

جانانا /پ/- سۇيىكتى، جانىنداي جاقىن.

جاۋلان – سەرۋەندەۋ، كەزۋ، جاي ءجۇرۋ.

جامال /ا/- ءتۇر، ءتۇس، اجار، بەت، ءجۇز، ديدار.

ءجانناتتى جاۋاددين – 8 پەيىشتىڭ ءبىرىنىڭ اتى.

ءجاللاد /ا/ – جەندەت، جاۋىز، راحىمسىز.

ءجافي /ا/ – قاتىگەز، مەيرىمسىز.

ءجاھىل/ا/ – نادان، كورگەنسىز، قۇدايدى مويىندامايتىن مەنمەن ادام.

ءجۇملا /ا/- بارشا جۇرت، بۇتكىل، بارلىق.

ءجوھىد – ەۆرەيلەر.

3

زاققۇم /ا/- دوزاقتاعى اششى اعاش جەمىسى، دوزاقتاعىلاردىڭ تاماعى.

زاعيپ /ا/- ءالسىز، دارمەنسىز، مۇشكىلدىك، كوز كەمىستىگى.

ءزابارداس /پ/ – قول جەتپەس بيىك، وكىمىن جۇرگىزۋشى، باسشى. زام-ءزام – مەككەدەگى قاسيەتتى سۋ.

زاررا /ا/- ەڭ كىشكەنتاي ولشەم.

زاكىر /ا/- زەرەك، اقىلدى، زىكىر سالۋشى.

ءزاھار /ا/-V, وتە اششى ءدام.

ءزاھىرباند /پ/- قىلىمسۋ، نازدانۋ، سىلقىمسۋ.

ءزۇلمات/ا/- قاراڭعى، تاس-تۇنەك، قاپاس.

زۇلجەلال /ا/- اللانىڭ ەڭ جوعارعى ەسىمى /دارا، جەكە

زىمىستان /ا/- قانارلى قىس، سۋىق، قىتىمىر اياز.

ي

يبادات /ا/- مۇسىلماندىقتىڭ پارىزىن ورىنداۋ.

ينابات /ا/- قامقورلىق، مەدەت، جاردەم تىلەۋ.

يازدان /ا/- اللانىڭ ءبىر ەسىمى.

يجابات /ا/- قابىلداۋ، قاناعاتتانۋ، ريزا بولۋ.

يجازات /ا/- ماقۇلدانۋ، رۇحسات ەتۋ ماقۇلداۋ، كەلىسۋ.

يحراك /ا/- وتقا جاعۋ، ورتەۋ.

يحسان /ا/- جاقسىلىق، قايىرىم ەتۋ.

يسيز /ا/- پايداسىز، ەسىل وتكەن ءومىر.

ءيلھام /ا/- جىگەرلەندىرۋ، رۋحتانۋ، قايراتتانۋ، شابىت.

ينعام /ا/- ىرىس، نەسىبە، ريزىق.

يمان /ا/- سەنۋ، نانۋ، يلانۋ.

يمام /ا/- يسلام ءدىنىنىڭ رۋحاني باسشىسى.

يللاھي /ا/- اللا، جاراتقۋشى.

يللاھي، كادري، كارىم، پارۋارديگار- اللانىڭ ەسىمدەرى.

يسرافيل /ا/- قيامەت قايىمدا سۇرگى تارتىپ /اۋەلى ءولتىرىپ/ كەيىن بار ادامزاتتى ءتىرىلتىپ ماحشارعا ايدايتىن پەرىشتە.

“يشاك سۋرحي، راۋي ءزاردي عۇزرى بولعاي” ماعىناسى: جولدا اقىرعان ەسەك قۇرلى زارى جوق.

ك

كالىم /ا/- ءسوز، سويلەۋ، تىلدەسۋ.

كالام /ا/- بايلانىستى سوزدەر، ءسوز ءتىچ.

كاززاپ /ا/- وتىرىكشى، سۋايت، بۇزىق، ۇرى-قارى.

كامرا /پ/- جولداس-جورا، ساپارلاس، پىكىرلەس.

كۇمرا /پ/- ءۇنسىز قالۋ، ۇيالۋ.

كاۋسار /ا/- جانناتتاعى حاۋز، سۋ، سۋسىن، بالدان ءتاتتى، سۇتتەن اق.

كاتتا ءىتى- زور، ۇلكەن، ءزاۋلىم.

كەربالا /ا/- ارابياداعى ءشول دالا، يمان حۇسەيىننىڭ وپات بولعان جەرى.

كىفايات /ا/- وبال ساۋاپقا قاراما-قارسى ارەكەت كەيدە مولشىلىق دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى.

كابىر /ا/- ۇلكەن، زور، ماڭىزدى، سالماقتى.

كامىل ءپىرىم – حيكمەتتەگى پىرمۇعان. (پىركەمەل)

كافان /ا/- كەبىن كيىمى، احىرەت كيىم.

كامال /ا/- تولىققاي، كەمەلدەنگەن.

ك

قابي /ا/- سۇيىكتى.

قاھار /پ/- قۇدىرەتتى، كۇشتى، اللانىڭ ءبىر ەسىمى.

قادىر /ا/- اللانىڭ 99 اتىنىڭ ءبىرى.

قازي حاجات- ادىلەت، قاجەت قازىسى، ەڭ ءادىل بيلىك.

قاددىكسينۋب /ا/- پەيىشتەگى پەرىشتەنىڭ اتى.

ل

ءلا /ا/- جوق ەمەس، بار. ء(لا ءىللاھا ءىللا اللا)

ءلادىن /ا/- ءدىن عىلىمى، كورىپكەلدىك، الداعىنى بولجاۋ.

ءلابباي /ا/- جاۋاپ دىبىس بەرۋ، ءۇن قاتۋ.

لاۋح كالام /ا/- پەندەنىڭ تاعدىرى جازىلاتىن عارىشتاعى تاقتاي، ءسوز.

لاماكان /ا/- بەلگىسىز تۇراق، مەكەن – جاي، اللانىڭ تۇراعى.

ءلاحاد /ا/- جاناما قازىلعان كور.

ءلاھۋات /ا/- ساۋىق، شاتتىق، ەرمەك، ايىن.

ءلاتيف /ا/- ىزگىلىك، قايرىمدىلىق، راحىمشىلدىق.

لاۋحماحفۋز /ا/- عارىشتاعى ادام تاعدىرى جازىلعان تاقتا.

لارزان /پ/-قالتىراۋ، دىرىلدەۋ، قۇتى قاشۋ.

لاحزا /ا/- سەكۋند، قاس-قاعىم ءسات.

لالا /ا/ -قۇر قالۋ، بوس قالۋ.

لاقا /ا/- كورىسۋ، كەزدەسۋ، ديدارلاسۋ.

لاقا – لاقا، جايىن بالىقتىڭ ءبىر ءتۇرى.

لاعين /ا/-لاعنەت، مالعۇن، شايتاننىتس ەسىمى.

م

ماعريفات /ا/- زاتتىڭ اسىلىن، نەگىزىن بىلەتىن عىلىم، ءدىني فيلوسوفيا.

ماردان /پ/- ەر، جومارت، ءمارت، ساقي، مىرزا.

ماعزام /پ/- كۇناسىز، پىك. مۇنتاز، تازا، كىرشىكسىز.

ماعرۇم /ا/- وزگەرگەن، وڭارعان، اعارعان، تازارعان.

ماعراج /ا/- راسۋلدىڭ جەبىرەيىلمەن كوككە كوتەرىلەتىن ءتۇنى.

ماقبۋل /ا/- سۇيكىمدى، ۇنامدى، جاعىمدى.

مازار /ا/- بەيىت، مولا، ولگەندەردىڭ جايى.

مايحانا /پ/- شاراپحانا. پارسى تىلىندە شاراپتى /اراقتى/ \شي دەپ اتايدى.

ماردۋد /ا/- شايتاننىڭ ارەكەتىمەن يماننان ايىرىلعاندار.

ماحرۋم /ا/- بارىنەن بوس قالۋ.

ماحشار /ا/- قيامەت قايىمنان كەيىنگى جان يەلەرى /ادامدار/ جيىلاتىن جەر.

ماشۋك /ا/- سۇيىكتى، عاشىق.

ءمالامات /ا/- ايىپتاۋ، كىنالاۋ، سوعۋ.

مالىك /ا/-پەرىشتە، دوزاقتىڭ پاتشاسى.

مارھام /ا/- دانەكەر، داۋا، ىلاج.

ءمانزۋر /ا/- ماقسات، وي-ارمان.

ماۋلەت /ا/- تۋعان كۇن. راسۋلدىڭ تۋعان كۇنى.(ماۋلەت كۇنى)

ماحقام /ا/- بەكەم، مىقتى، مىعىم.

ءماۋلىم /ا/- اللانىڭ 1001 اتىنىڭ ءبىرى.

ماشعۇل /ا/-ءبىر عانا ىسپەن شۇعىلدانۋ.

ءماشھۇر /ا/- ايگىلى، اتاقتى، داڭقتى.

ءمۇرداد /ا/- جولدان ازعان، ارامزا، ازعىن.

ءمۇددام /ا/- مۇددە، ماقسات.

ءمۇريد /ا/- شاكىرت، وقۋشى.

مۇكاررام /ا/- جوعارى، سىيلى، قادىرلى. مەككە شاھارىنىڭ تەڭەۋى.

مۋرشيد /ا/- ءدىني باسشى، ءپىر، جەتەكشى.

مۇشريك /ا/- پۇتقا تابىنۋشىلار، كوپ قۇدايشىلار.

مارحابلار /ا/- قول قۋسىرىپ قۇپ الۋشىلار.

ءمىناجات /ا/- تىلەك تىلەۋ. اللادان كەشىرىم سۇراۋ.

مازاريلەر /ا/- زيارات ەتۋ، تاعزىم ەتۋ، جالىنۋ.

ءماد /ا/- داۋىستى ارىپتەردىڭ سوزىلىپ وقۋ بەلگىسى.

ءمۇرسال /ا/- پايعامبارلار. كىتاپ، جازبا تۇسكەندەرىن ءمۇرسال ءنابي دەيدى.

ماتام /ا/- قايعىرۋ، ازا تۇتۋ.

ماحزير /ا/- حابارشى.

ءمالۋل /ا/- رەنجۋ، قىنجىلۋ، كوڭىلسىزدىك.

مانسۋح /ا/- جارامسىز، كۇشىن جويۋ، دوعارۋ.

مالايىك /ا/- پەرىشتەلەر.

ءماۋاددات /ا/- ادالدىق، نيەت، شىن كوڭىل، كەڭ پەيىل.

ءمايىل /ا/- تىلەك، بەيىل، نيەت.

ءمۇپتالا /ا/- ازاپ شەگۋ، زارىعۋ، تاۋەلدىلىك.

ءمۇشتاھيد /ا/- يسلام دىنىنە جەتىك، شاريعات بويىنشا زاڭ شىعارۋشى

ءمۇحاررام /ا/- مۇسىلمانشا 1-اي.

مۇراۋات /ا/- ادامگەرشىلىك، مەيىرىمدى، قايىرىمدى، جومارت.

مۇردار /ا/- ولىمتىك، ءولى دەنە.

مۇستاجاب /ا/-نىقتالعان، بەكىتىلگەن.

مۇشاھيد /ا/ كۋاگەر، كۋالىك ەتۋشى.

مۇشتاح /ا/- ساعىنۋ، ىڭكار بولۋ، اڭساۋ، شابىت، ءتسۇمارلىتس. مۇباراك /ا/- قاسيەتتى، قۇتتى، پاك، تازا.

ءمۇزتار /ا/ – كۇتپەگەن اۋىر جاعدايگا تاپ بولۋ. شاراسىزدىق.

مۇعجيزا /ا/- ايان بەرۋ، كەرەمەت، عاجايىپ.

مۇقابىل ى- قارسىلىق، قاراما-قارسى قايشىلىق.

مۇحتادا ى- كوسەم، باسشى، باستاۋشى.

مۋادداب /ا/- ادەپتى، كورگەندى، سىپايى.

ءمۇھمىن ى- مۇسىلماندىق.يسلام دىنشىلدەر.

مۇنافيح ى- وپاسىز، ەكى ءجۇزدى ساتقىن.

مۋافيح /ا/- ۇنامدى، تۋرا كەلۋ، لايىقتى.

مۋھيم /ا/- ماڭىزدى، باستى ماسەلە.

مۋھلات /ا/- ماۋلەت، تىنىس، ۋاقىت، ءۇزىلىس.

ماشريق /ا/- كۇنشىعىس ەلى /شىعىس/.

ماعريپ /ا/- كۇنباتىس جاق /باتىس/.

ءماردانا /ا/- ە/ز بول، ءباتھىل بول دەگەن ماگىنادا.

ءمۇناسىپ /ا/- جاراسىمدى، لايىقتى.

ماشايىق /ا/- /اۋليە مەن پايعامباردىڭ ارالىعىنداعى دارەجە/.

مۇدداعا /ا/- ارمان، ماقسات، مۇددە.

مۇڭكىر-ڭاڭكىر – ولگەن ادامدى قابىرگە قويعاننان كەيىن كەلىپ، ساۋال سۇرايتىن ءزانارلى، سۇستى پەرىشتەنىڭ اتى.

ن

نادا /ا/- داۋىس قىلۋ، زارلاۋ، شاقىرۋ.

نادامات /ا/- وكىنىش، وپىق جەۋ.

نار ساحار /ا/- جەتى توزاقتىڭ ءبىرىنىڭ اتى.

ناسيع /ا/- وسيەت، ناسيقات.

نايىپ /ا/- ورىنباسار. ۋاكىل، اكىم.

ءنام /ا/- ىلعال، دىمقىل.

نىعمەت /ا/- نەسىبە، ناپاقا.

ءنابي /ا/- پايعامبارلار. كىتاپ تۇسپەگەن پايعامبارلاردى وسىلاي اتايدى.

ءنازىر /ا/- اللاعا ءوتىنىش، تىلەكتەرىن قابىلداتۋعا شىن نيەتىمەن بەرەتىن سىي.

ناۋميد /پ/- ءۇمىتىن ۇزگەن، تۇڭىلگەن.

ناس /ا/- ادام، كىسى، حاچىق. (قۇراننىڭ 114-سۇرەسى)

نار /ا/- توزاق وتى، نارساحار.

ءناجىس /پ/- تەكسىز، ءناسىلسىز. (ارامزات)

نالان /پ/- زارلاۋ، قاقساۋ، ەڭىرەۋ، بوزداۋ.

نالا /پ/- ەگىلىپ، زارلاپ جىلاۋ.

نام /پ/- ات، ەسىم، “نامىڭ كىم؟ «ناسابناما’’

ناما /پ/- شىعارما، جيناق، ولەڭ. (شاھناما)

ءنامارد /پ/- ەز، قورقاق، جاسىق، ساراڭ.

ناعرا /ا/- داۋىستاپ جىلاۋ، بوزداۋ، وكىرۋ.

نىفاس /ا/- دەم، تىنىس.

ءنافسى /ا/- ءناپسى. قۇلقىن قۇمارلىق.

نۇسرات /ا/- تابىس، ولجا، جاردەم.

نياز /ا/- سىي، ساۋعا، ءوتىنىش، تىلەك، قۇداي جولىنا ارنالعان مال-مۇلىك.

ۋ،ءۇ،ۇ

ۋا /پ/- اشىق. “ۋا ءايلاسا’’- اشۋ، اشپاتس.

ۋاحي /ا/- تىلسىم دىبىس، داۋىس، سىبىر.

ۋاعدانيات /ا/- بىرلىك، اللانىڭ بىرلىگى.

ءۋالي /ا/- قاسيەتتى، كيەلى، اۋليە.

ءۋافي /ا/- وپا، سوزىندە تۇرۋ، ادالۋاعدا.

ۋا حاسرات /پ/- ۋا جالعان، ۋا قاسىرەت.

ۋاشۋ /پ/- اشىلۋ، ءتاتساىۋ – «ۋاشۋتسا ديب وزين بيلماي يۋرار دوسلار ’’.

ۋاجد /ا/- شاتتىق، قۋانىش، بولمىس، تۇرمىس.

ۋاسيف /ا/- سيپاتتاۋ، بەينەلەۋ.

ۋاسىل /ا/- دانەكەر، تابىستىرۋشى، جەتۋشى.

ۋاھھاب /ا/- كەڭ پەيىل، جومارت، قولى اشىق. بۇل اللاعا ءتان قاسيەت.

ۋاھيم /ا/- ۇرەي، قورقىنىش، ۋايىم. وي.

ءۇلفات /ا/- دوستىق جاقىنداسۋ، ءىلتيپات.

ءۇممات ءىياى- پايعامباردىڭ جولىن قۋعان ەل. حالىق، قوعام، قاۋىم، ۇمبەت، ۇممەت.

ۋجۋد /ا/- بار بولۋ، بولمىس، تىرلىك، ءتىرى بولۋ

پ

پايىز-ءپاتۋا /ا/- شاريعات شىعارعان ۇكىمگە توقتاۋ، كەلىسىم ءبىتىم.

ءپانھان /پ/- جاسىرىن، وڭاشا، قۇپيا.

ءپاردام /پ/- جانۇشىرىپ، اسىعىپ، زىمىراپ.

ءپايمانا /پ/- ءپايماناسى ءبىتتى، ءومىرى تاۋسىلدى دەگەن ماعىنادا.

ءپارمان /ا/- بۇيرىق، جارلىق.

ءپارۋاز /پ/- ۇشۋ، سامعاۋ.

پارۋارديگار /پ/- اللانىڭ ەسىمى.

پىرعاۋىن  /ا/- مۇسا پايعامباردىڭ ۋاقىتىنداعى مىسىر نچپياسى. ءار پىرگاۋىن وزىنە ارناپ پيراچيدالار تۋرگىزگان. ءى

پىراق /ا/- راسۋلدىڭ ماگراج ءتۇنى اسپانعا كوتەرىلگەندە مڭنگەن قاناتتى تۇلپارى.

پارعاش /پ/- قايعى، مۇڭ، شەر، ۋايىم.

پاراب /پ/- سۋى مول. كوزدىڭ جاسى تەككە كول بولدى دەگەندى مەگزەيدى.

ءپارۋانا /ا/- جارىققا ۇرىنىپ ولەتىن كوبەلەك، بايەك بولۋدىڭ بالاماسى.

پۇرنام /پ/- دىمقىل، ىلعال، كوز جاسى.

پارتۋ /پ/- ساۋلە، نۇر، جارىق.

ءپىر /پ/- ۇستاز، ءدىني باسشى، قاريا.

پىرمۇعان /پ/- ۇلى ۇستاز، كوسەم، پىركامال، كامىل ءپىر.

پيدا /پ/- جان پيدا، /قۇربان بولۋ/.

ر

راباب /ا/’- مۋزىكا اسپابى.

رابب /ا/- اللانىڭ قوسالقى ەسىمى.

راۋزا /ا/- مۇردە جاتقان جەر.

راۋز ءازال /ا/- ماحشار كۇن، ءبىرىنشى كۇن.

راۋي زاردي /ا/- ەلشى، دوسى.

راۋي زاردي /ا/- ايتۋشى، زار ايتۋشى، زارلاۋشى.

راۋايات /ا/- اڭگىمە، حيكايا، اڭىز.

ءراھبار /ا/- جولباسشى، رۋحاني كوسەم.

ريادات /ا/- تازارۋ، ءتان مەن جان تازالىعى، قيىندىققا شىداۋ، ءتوزۋ.

ءراھناما /ا/- باستاۋشى، جول كورسەتۋشى.

رافيك /ا/- جولداس، سەرىك.

راكيف /ا/- باقتالاس، باسەكە.

راۋان /پ/- كەتكەن، بارا جاتقان كەلە جاتقان، ءبىر ءبىر قالىپتى راۋانداعاندا، تاڭ اتاردا، ت.ب.

ءراۋىش /ا/ – ءادىس، امال، سياقتى، سوعان ۇقساس.

راۋدا /ا/- پەيىش، ۇجماق، ءجاننات باعى.

رۋزان /پ/- ساڭلاۋ، تەسىك، ساۋلە نىشان، ءۇمىت.

ريا /ا/- ەكى ءجۇزدى، وپاسىز.

ريزۋان /ا/- پەيىشتىڭ ەسىگىن كۇزەتۋشى پەرىشتەنىڭ اتى.

راۋاج /ا/- ورلەتۋ، گۇلدەۋ، دامۋ، راحمان راحيم، عافار،

راۋز ءالسات /ا/- ماحشار كۇنى كەلگەندە، العاشقى ماحشار كۇنى، ەڭ العاشقى ماحشار كۇن.

س

ساتتار – اللانىڭ 99 اتىنىڭ اتاۋلارى.

سادىق /ا/- شىنشىل، تۋراشىل، ادال دوس.

ساعادات /ا/- باقىت، اماندىق، تابىس.

ساردار /ا/- باسشى، اسكەر باسى.

سانا /ا/- ماداق، ماقتاۋ، ءمىناجات.

ساۋم /ا/- ورازا تۇتۋ.

ساحاۋات /ا/- قايىرىمدىلىق، جومارتتىق.

ساحابا /ا/- مۇحاممەدتىڭ سەنىمدى سەرىكتەرى.

ساف، سافا /ا/- تازا، كىناراتسىز، مۇنتاز، وتە تازا پاك.

ءسارۋار /ا/- كوسەم، باسشى، ءدىن باسشىسى.

سۇبحان /ا/- اللانىڭ كوپ ەسىمىنىڭ ءبىرى.

سۇننەت /ا/- مۇحاممەدتىڭ ءىس-ارەكەتتەرى، وسيەتتەرى.

ءساھار /ا/- تاڭ ءسارى، تاڭ اتار ۋاقىت.

سادا /ا/ – داۋىس، ءۇن، ايقاي-شۋ.

سوفى /سوپى/ ءىياى- جەكە ادام. شاريعات جولىن وتە بەرىك ۇستاگان، تازا تاتسۋا ادام.

ساحي /ا/- جومارت، ءمارت، مىرزا.

سىرات /ا/- قىل كوپىر. ماحشاردا مۇنمىندەردىڭ قىلدان جىڭىشكە، قىلىشتان وتكىر”/وتەتىن كوپىرى

دەلىنەدى.

سيفات /سيپات/ /ا/- سىرتقى كورىنىسى، ۇقساستىق، سيپات، اللانىڭ سيفاتتارى.

سينا /پ/- كوكىرەك، كەۋدە، ءتوس.

ساحيبكامال /ا/- ساحي، اسا جومارت، وتە مىرزا.

ت

تاعات /ا/ -بويسۇنۋ. اللا الدىندا پارىزىن وتەۋ، مويىنداۋ.

تاعير /ا/- تازا، پاك.

تاجاللي /ا/ – اللانىڭ ايان بەرۋى، كورىنۋى، نۇر شاشۋى، ءبىلىنۋى.

تاحات /ا/- شىداۋ، ءتوزۋ، سابىر قىلۋ.

تاسبيح /ا/- 99 دانا ء/تۇيىر/ تاس مونشاقتان جىپكە تىزگەن القا ءتاسپى.

تارسا /ا/- حريستياندار.

تاۋفيح /ا/- مىسە، تاۋباعا كەلۋ، شەكتەۋ.

تاۋحيت /ا/- قۇدايدىڭ بىرلىگىن مويىنداۋ ءىلىمى.

تاحليد /ا/- ەلىكتەۋ، جولىن قۋ.

تاحسيل /ا/- يەمدەنۋ، ەنشىلەۋ.

تاحكيح /ا/- وقىپ ۇيرەنۋ، ورىنداۋ.

تاريحات /ا/- اقيقاتتى تانۋ جولى، شاريعاتتان كەيىنگى جول.

تاھ /ا/- پاك، تازا، شىنى،

تاۋحيلاعنات /ا/- اللانىڭ قارعىس اتقانى. ءىبىلىس.

تاسھيل /ا/- جەڭىلدىك.

ءتابسير /ا/- ءتۇسىندىرۋ، انىقتاۋ، تالداۋ.

تاليب /ا/- شاكىرت، وقۋشى، ستۋدەنت.

ءتاجيد /ا/- ادا بولۋ، ارىلۋ دۇنيە قىزىعىنا بەرىلمەۋ.

تافريح /ا/- ەكى پارسەنىڭ ايىرماشىلىعى، پارقى.

تارك /ا/- الاستاۋ، بەزىنۋ، تاركي ءدۇنيا.

ءتاسديح /ا/- بەكىتۋ ءبىر ءىستىڭ انىعىن بەكىتۋ.

تاعزىم /ا/- باس ءيىپ، مويىنداۋ.

تاكيە /ا/- باسپانا، تىرەك، ءسۇيىنىش، پانا، دارۋشتەردىڭ تۇنەيتىن ورنى جاتىنجەر.

تاۋسيف /ا/- سيپاتتاۋ، ماقتاۋ، سۋرەتتەۋ.

ءتان ءفاراسات /پ/- ءتان پاراساتى.

ءتاحارات /ا/- دارەت ال، تازارۋ، جۋىنۋ، عۇسىل قۇيىنۋ.

ف

فاردۋس /پ/- ۇجماق، 8 پەيىشتىڭ ءبىرى.

فانا /ا/- قۇداي جولىنا جان-تانمەن بەرىلۋ. جوق بولۋ، جوعالۋ، ءولۋ.

فانافي اللا /ا/-اللاعا شىن بەرىلگەن.

فازىل /ا/- وتە بەدەلدى، قۇرمەتتى.

فاراعات /ا/- تىنىعۋ، تىنىشتىق.

فارياد /پ/- زارلاۋ، قاقساۋ، ەڭىرەۋ.

فارساق /پ/- ۇزاقتىق ولشەمى. /ف. 6 كل/

ءفارزانا /پ/- دانا، وقىمىستى. عۇلاما.

فايز /ا/- قايىرىم، مەيىرىم، بەرەكە.

فاسق /ا/- پاسىق، بۇزىق.

X

حابيب /ا/- سۇيىكتى، حابيب اللا – اللانىڭ سۇيىكتىسى. مۇحاممەدتىڭ ەپيتەتى.

حاديس /ا/- راسۋلاللانىڭ وسيەت سوزدەرى.

حازرەت /ا/ – قۇرمەتتى، قادىرلى.

حالاس /ا/- تازا بولۋ، قۇتىلۋ، جاعىمسىز ىستەردەن قالاس قالۋ.

حالقي ءانناس /ا/- قۇداي جاراتقان ادامدار حالىق-قۇدايدىڭ كوپ ەسىمىنىڭ ءبىرى.

حالقي قۇدا /ا/- جاراتۋشى اللا دەگەن ءسوز.

حالىق بيچۋن /ا/- جاراتقۋشى.

حالاۋات /ا/- سىرتقى ومىردەن ءبولىنۋ، وقشاۋلانۋ.

حامدۋ سانا /ا/- اللانىڭ اتىنا ماقتاۋ، ماداق ايتۋ، ءمىناجات ەتۋ.

حاندان /پ/- قۋانىشتى، كوڭىلدى، باقىتتى.

حامدينعا داناي /ا/- ماقتاۋعا تۇرارلىق دانا.

حارام/ا/ – ارام. شاريعات تىيىم سالعان نارسە.

حاراپ/ا/- وپات بولۋ، جوق بولۋ، قۇرۋ، قارشى بولۋ.

حاقيقات /ا/- اقيقات، شىندىق، انىق، اشىق.

حارزان /ا/- قاسىرەت، قايعى، ۋايىم.

حۇزىر /ا/- الدىنا كەلۋ، قول قۋسىرۋ.

حۋررام ى- ەرىكتى، قۋانىشتى، كوڭىلدى.

حورلار /ا/- جانناتتاگى ارۋ قىزدار.

حۇجرا /ا/- مەشىتتەگى يمام تۇراتىن ورىن.

حاتار /ا/- قاۋىپ، قاتەر.

حاسرات /ا/- قاسىرەت، قايعى.

حار /پ/- قور، قورلانعان، قور بولعان.

حام /پ/- شيكى، پىسپەگەن، جەتىلمەگەن.

حامر /ا/- شاراپ، ىشىمدىك، اراق.

حالاقا /ا/- جاراتۋ، جوقتان بار قىلۋ.

حاق پاراسات /پ/- قۇداي سۇيگەن، بەرىلگەن.

ءميىيى /ي/ سىيلى شاپان، كيىم، تون.

قىلۋەت /پ/- جالعىزدىق، وڭاشا جەر استى، وزىمەن – ءوزى وىتىرىپ قۇدايعا تابىنۋ.

حاندان /پ/- قۋانىشتى، كوڭىلدى.

حانا  /ا/ ءۇي-جاي، جاتىن جەر.

حيكمەت /ا/- كەرەمەت عىلىم، ءبىلىم، دانالىق.

حۋررام /پ/- شاتتىق، قۋانىش، راحات.

حالقا /ا/ القا، دوڭگەلەك، شەڭبەر، دارۋشتەردىڭ زىكىر سالاتىن القاسى

حۇمرا /پ/ اراق-شاراپ قۇياتىن ىدىس.

ھ

ھادي /ا/ – باستاۋشى، جولباسشى.

ھام-ءدام /پ/- دوس، جولداس، سەرىك.

ھاممان /ا/- پىرعاۋىن زامانىنداعى پاتشا.

حازار /پ/- مىڭ، 1000.

ھامرا /پ/ – كامرا، جولداس، سەرىك، پىكىرلەس.

ھاۋا/ا/- دۋا، دەم.

ھاي /پ/-ءاي،  ەي، قاراتپا سوز.

ھۋش/پ/-اقىل، ەس، قابىلەت.

ءھيوات /پ/- وكىنىش، وپىق جەۋ.

ش، چ

شابنام /پ/- ءمولدىر شىق، ازانعى شىق، تازا.

شاريعات /ا/- يسلام ءدىنىنىڭ نەگىزى، كودەكسى.

شافقات /ا/- مەيىرىم، قايىرىمدىلىق، شاپاعات.

شارافات /ا/- راحىم، جاقسىلىق، ادامگەرشىلىك.

شافاعات /ا/- قورعاۋشى، جاقتاۋشى.

شاھماردان  /پ/- پاتشا، جويقىن جومارت پاتشا، پاتشالاردىڭ پاتشاسى.

شان راباب /ا/- مۋزىكا اسباپتارى.

ءشاديار /ا/- شاھاريار  مۇحاممەدتىڭ ورنىن باسارلارى «اۋباكىر،  ومار، وسپان، ءالي”.

شاكىر /ا/- وقۋشى، ۇيرەنۋشى، باس ءيىۋشى.

ءشايدا /پ/- بەرىلە ءسۇيۋ، ءوزىن-ءوزى ۇمىتۋ.

ءشاھادات /ا/- يمان كەلتىرۋ، كۋالىك بەرۋ.

ءشاھي اللا /ا/- پاتشا قۇداي.

ءشاھاريار /ا/- ءشاديار.

شەيح /شايقى/ /ا/- قۇرمەتتى اقساقال، ءدىني لاۋازىم، ءدىن باسىلارىنىڭ ەڭ جوعارعى اتاعى.

ءشاھيد /ا/- قۇربان بولۋ، كىسى قولىنان قازا بولعاندار. ءدىن جولىندا جانە سوعىستا قازا بولعاندار ءشاھيد دەلىنەدى.

ءشاددات /پ/- كۇش، قايرات. (قۇدايىن ۇمىتقان ءبىر پاتشانىڭ ەسىمى)

ءشۇبھا /ا/- كۇدىك، ءشۇبا.

شاكير /ا/- ريزالىق، شۇكىرشىلىك، قاناعات.

شاكۋا /ا/- شاعىنۋ، نازالانۋ، قايعىرۋ، زارلانۋ.

ءشاھار /ا/- قالا.

چاكير /پ/- اللاعا بەرىلۋ، قۇل، مالاي.

ءشاربات /پ،ا/- ءتاتتى سۋ، ءجۇزىم ءسولى.

يا

ياھۋد /ا/- ياھۋديلەر، ەۆرەيلەر.

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان