Basqı bet / Minber / Klış Babaev
K.Babaev sprava sredi soratnikov: Şayahmetov, Karim Mınbaev, Daulbaev (ministr s/h KazSSR) Kistauov (minsitr sovhozov) 1945-46gg

Klış Babaev

Babaev Klış Babaeviç zaslujennıy deyatel' nauki Kazahskoy SSR zanimaet vidnoe mesto sredi predstaviteley agrarnoy nauki Kazahstana.

Babaev Klış Babaeviç rodilsya v 1913 godu v Bayan Aul'skom rayone Karagandinskoy oblasti. Posle okonçaniya sel'skoy şkolı i şkolı krest'yanskoy molodeji v Bayan-Aule on uçitsya na rabfake pri Kazahskom sel'skohozyaystvennom institute v g. Alma-Ate, posle okonçaniya kotorogo postupaet v Kazahskiy sel'skohozyaystvennıy institut.

V stenah instituta s pervogo do poslednego kursa on bıl otliçnikom uçebı vel obşestvennuyu rabotu sredi studentov. On bıl organizatorom i duşoy studençeskoy molodeji, izbiralsya predsedatelem profkoma instituta. Po rekomendacii stareyşego professora instituta N.I.Malova, buduçi studentom, Klış Babaeviç çital lekcii v institute sovetskogo stroitel'stva po kursu obşego zemledeliya i organizacii sel'skohozyaystvennogo proizvodstva. Naçinaya s 3 kursa obuçeniya v institute pod rukovodstvom togo je professora N.I.Malova on vedet nauçnuyu rabotu po teme «Vliyanie nitragina na urojay mnogoletnih bobovıh trav i drugih sel'skohozyaystvennıh kul'tur». Obstoyatel'no provedennoe izuçenie deystvie nitragina v usloviyah Kazahstana na urojay zernobobovıh kul'tur i mnogoletnih bobovıh trav, kotoroe vıpolnil K.B.Babaev, poluçilo vseobşee priznanie. Rezul'tatı etoy rabotı bıli opublikovanı v broşyure «Nitragin v bor'be za vısokiy urojay sel'skohozyaystvennıh kul'tur», vışedşey v 1938 g.

Posle okonçaniya sel'skohozyaystvennogo instituta s otliçiem ego ostavili na kafedre organizacii socialistiçeskih sel'skohozyaystvennıh predpriyatiy, gde on rabotaet snaçala assistentom, zatem starşim prepodavatelem, docentom i zaveduyuşim kafedroy. Ego soderjatel'nıe i prekrasno podgotovlennıe lekcii pol'zovalis' bol'şim uspehom u studentov, a sam Klış Babaeviç pol'zovalsya bolıiim avtoritetom v kollektive instituta. On nikogda ne ostanavlivalsya na dostignutom, postoyanno rabotal nad povışeniem svoego professional'nogo urovnya. «Ni odno uçebnoe zavedenie, sçital on, ne daet zakonçennıh znaniy. Nauka i tehnika şagaet semimil'nımi şagami vpered i dlya togo, çtobı ne otstat' ot jizni neobhodimo postoyanno uçit'sya».

V 1942 g. Klış Babaeviç Babaev bıl naznaçen direktorom Kazahskogo nauçno- issledovatel'skogo instituta zemledeliya im. V.R.Vil'yamsa, vıpolnyaya po sovmestitel'stvu obyazannosti zavedu

yuşego kafedroy organizacii socialistiçeskih sel'skohozyaystvennıh predpriyatiy v sel'skohozyaystvennom institute. Nesmotrya na zagrujennost' nauçno-issledovatel'skoy rabotoy v institute zemledeliya , imeyuşem şiroko razvetvlennuyu set' nauçno-issledovatel'skih i opıtnıh uçrejdeniy, K.B.Babaev prodoljaet prepodavatel'skuyu rabotu po podgotovke agronomiçeskih kadrov. Na postu direktora Instituta yarko proyavilsya talant organizatora, Klış Babaeviç umelo splaçivaet kollektiv

nauçnıh rabotnikov na reşenie slojnıh i aktu

al'nıh problem pod'ema sel'skogo hozyaystva.

provedennoe issledovanie vliyaniya nitrogila v usloviyah Kazahstana na urojay bobovıh, mnogoletnih trav i drugih sel'skohozyaystvennıh kul'tur, kotoroe sdelal K.B.Babaev, poluçilo vseobgcee priznanie, t.k. vnimanie rabotnikov sel'skohozyaystvennoy nauki uje davno bılo privleçeno v probleme obogaşeniya poçvı naibolee usvoyaemımi soedineniyami azota.

Za otliçnuyu uçebu, aktivnuyu obşestvennuyu deyatel'nost' i issledovatel'skuyu rabotu pri kafedre instituta Klış Babaeviç bıl nagrajden Prezidiumom Verhovnogo Soveta KazSSR znaçkom «15 let Kazahstana».

Okonçiv s otliçiem Alma-Atinskiy sel'skohozyaystvennıy institut v 1937 godu, molodoy specialist prodoljaet issledovaniya i vedet prepodavatel'skuyu d

eyatel'nost' na kafedre organizacii socialistiçeskih sel'skohozyaystvennıh predpriyatiy. Ego soderjatel'nıe, prekrasno podgotovlennıe lekcii studentı osobenno lyubili: v auditoriyu, gde çital lekcii Klış Babaeviç çasto prihodili sluşateli s drugih kursov instituta. Bol'şaya zasluga ego v masterski

organizovannom laboratorno-praktiçeskom obuçenii studentov. Naryadu s akademiçeskim materialami i uçebnımi posobiyami, on şiroko privlekal materialı sel'skohozyaystvennoy praktiki – proizvodstvennıy opıt peredovikov kolhozov i sovhozov, a za poslednie godı ispol'zoval rabotı Geroev Socialistiçeskogo truda. Takoy podhod sposobstvoval bıstroy orientacii i osvoenii molodıh specialistov slojnoy sel'skohozyaystvennoy praktiki.

Soçetaya prepodavatel'skuyu rabotu s nauçno-issledovatel'skoy deyatel'nost'yu Klış Babaeviç v korotkiy srok vırastaet kak pedagog i uçenıy, naçinaya ot starşego prepodavatelya,  i çerez aspiranturu i docenturu podnimaetsya do zaveduyuşego odnoy iz veduşih kafedr instituta – kafedrı organizacii krupnıh socialistiçeskih sel'skohozyaystvennıh predpriyatiy. Klış Babaeviç nikogda ne ostanavlivalsya na dostignutom, postoyanno rabotal nad povışeniem svoego urovnya professional'nıh znaniy. «Ni odno uçebnoe zavedenie, – govoril on, – ne daet zakonçennıh znaniy. Nauka i tehnika şagayut semimil'nımi şagami vpered, i dlya etogo, çtobı ne otstat' ot jizni, neobhodimo postoyanno uçit'sya i uçit'sya». Klış Babaeviç uçitsya v veçernem universitete marksizma-leninizma i zakançivaet filosofskoe otdelenie. On gluboko izuçaet zolotoy fond agronomiçeskoy nauki i stanovitsya na pozicii uçeniya akademika A.R.Vil'yamsa o travopol'noy sisteme zemledeliya, ostavayas' do konca svoey jizni vernım ego posledovatelem, strastnım propagandistom i principial'nım zaşitnikom etogo uçeniya.

V 1942 godu Babaev K.B. naznaçaetsya direktorom Instituta zemledeliya imeni V.R. Vil'yamsa Kazahskogo filiala Vsesoyuznoy Akademii sel'skohozyaystvennıh nauk im. V.I.Lenina (VASHNIL). On sovmeşaet rabotu s obyazannostyami zav. kafedroy. Nesmotrya na zagrujennost' nauçno- issledovatel'skoy rabotry v Institute zemledeliya, imeyuşem şirokuyu set' nauçno-issledovatel'skih i opıtnıh stanciy K.B. Babaev prodoljaet prepodavatel'skuyu rabotu po podgotovke agronomiçeskih kadrov respubliki.

Na postu direktora Instituta zemledeliya Klış Babaeviç raskrılsya kak talantlivıy organizator, vospitatel' bol'şogo kollektiva uçenıh. Blagodarya ego usiliyam v korotkiy srok rasşirilas' set' periferiynıh nauçno-issledovatel'skih centrov, ukrepilis' suşestvuyuşie nauçnıe uçrejdeniya. Şirokiy krugozor Klışa Babaeviça sposobstvoval razvitiyu nauçno-issledovatel'skoy rabotı po vsem otraslyam nauki – zemledeliyu i rastenievodstvu. – po vsem prirodnım zonam respubliki. On yavlyalsya neposredstvennım rukovoditelem issledovaniya i vnedreniem travopol'noi sistemı zemledeliya akademika V.R.Vil'yamsa v konkretnıh prirodnıh usloviyah zon Kazahstana.

 

Pod rukovodstvom Klışa Babaeviça Institut zemledeliya prodelal ogromnuyu nauçno-issledovatel'skuyu rabotu po vsem otraslyam nauki po vsem prirodnım zonam respubliki. Bıli razrabotanı effektivnıe shemı travopol'nıh sevooborotov i çeredovanie kul'tur; vıvedenı 62 novıh perspektivnıh i vısokourojaynıh sorta sel'skohozyaystvennıh kul'tur; razrabotanı original'nıe sistemı agrotehniçeskih meropriyatiy, obespeçivayuşih poluçenie vısokih i ustoyçivıh urojaev v usloviyah razliçnıh prirodnıh zon Kazahstana. Hleb bıl strategiçeskim orujiem i krayne neobhodimıy naşey strane, voevavşey s faşistskimi zahvatçikami.

Klış Babaeviç uspeşno zaşişaet dissertaciyu na soiskanie uçenoy stepeni kandidata sel'skohozyaystvennıh nauk po teme:  «Sistema polevodstva v jivotnovodçeskih i zemledel'çeskih rayonah Kazahskoy SSR», v kotoroy soderjatsya konkretnıe praktiçeskie meropriyatiya po pod'emu obşey kul'turı zemledeliya v respublike, po povışeniyu urojaynosti sel'skohozyaystvennıh kul'tur i sozdaniyu ustoyçivoy kormovoy bazı dlya rastuşego jivotnovodstva.

S momenta zaşitı kandidatskoy dissertacii po den' svoey tragiçeskoy gibeli Krış Babaeviç neustanno trudilsya nad svoey doktorskoy dissertaciey na temu: «Razmeşenie sel'skohozyaystvennıh otrasley i sistema polevodstva po prirodnım zonam Kazahstana». Vıbor temı bıl prodiktovan jiznennımi nujdami proizvodstva i zadaçami partiey i pravitel'stvom pered sel'skim hozyaystvom Kazahstana, çto bılo sopryajeno s potrebnost'yu v razrabotke pravil'noy sistemı polevodstva v sootvetstvii s osnovnım napravleniem togo ili inogo rayona. On provel ogromnuyu issledovatel'skuyu rabotu i sobral bogateyşiy nauçno- eksperimental'nıy material. V svoey dissertacii on daet konkretnıe praktiçeskie rekomendacii i meropriyatiya po povışeniyu vısokih i ustoyçivıh urojaev sel'skohozyaystvennıh struktur i sozdaniyu ustoyçivoy kormovoy bazı dlya rastuşego jivotnovodstva, po pod'emu obşey kul'turı zemledeliya vo vseh rayonah respubliki. Dissertaciya poluçila vısokuyu ocenku.

V godı Velikoy oteçestvennoy voynı Klış Babaeviç proyavil sebya kak plamennıy patriot svoey rodinı. On otdaval vse svoi znaniya i silı, pomogaya kolhozam i sovhozam obespeçit' vısokie i ustoyçivıe urojai vseh sel'skohozyaystvennıh kul'tur. On ne tol'ko razrabatıval sovmestno s nauçnımi sotrudnikami novıe agrotehniçeskie priemı, no prinimal neposredstvennoe uçastie v pravil'nom primenenii ih na polyah. V godı voynı kollektiv uçenıh razrabatıval optimal'nuyu sistemu agrotehniçeskih meropriyatii po zernovım, plodovo-yagodnım, ovoşe- bahçevım kul'turam, kartofelyu, saharnoy svekle, çto pozvolilo kolhozam i sovhozam poluçit' bol'şe produkcii dlya snabjeniya naşey armii i trujenikov tıla, rabotavşih na nujdı fronta. Tak na osnove nauçno- obosnovannıh meropriyatiy, razrabotannıh Institutom zemledeliya, bıli dostignutı mirovıe rekordı urojaya risa (Ibray Jahaev, Kim Man Sam).

Posle uspeşnoy zaşitı kandidatskoy dissertacii Klış Babaeviç prodoljal issledovaniya po doktorskoy dissertacii «Razmeşenie sel'skohozyaistvennıh oiraslei i sistema polevodstva po prirodnım zonam Kazahstana». Zamısel avtora bıl bol'şim. On provel ogromnuyu rabotu po izuçeniyu bogateyşego nauçno-issledovatel'skogo materiala po vsem oblastyam i prirodnım zonam Kazahstana. Znaçenie etoy rabotı neosporimo, t.k. rezul'tatı ego truda bıli vnedrenı v praktiku sel'skohozyaystvennoy deyatel'nosti kolhozov i sovhozov.

V 1948 godu Institutom zemledeliya imeni V.R. Vil'yamsa vo glave s Klışem Babaevım bıla organizovana Kompleksnaya ekspediciya dlya detal'noy razrabotki voprosov pod'ema obşey kul'turı zemledeliya i povışeniya urojaynosti sel'skohozyaystvennıh kul'tur v Kazahstane. Ekspediciey bıli osnovnıe zemledel'çeskie rayonı Karagandinskoy, Akmolinskoy, Severo-Kazahstanskoy, Kustanayskoy i Aktyubinskoy oblastey. Ekspediciey bıl sobran bogateyşiy material po opıtu vvedeniya i osvoeniya otdel'nımi hozyaystvami travopol'nıh sevooborotov, vıyavlenı novıe formı pşenicı, ustanovlen areal ih rasprostraneniya, usloviya proizrastaniya i sobran bogatıy semennoy material. Bıli sobranı obrazcı dikorastuşih vidov zlakovıh, bobovıh i drugih rasteniy dlya izuçeniya voprosov ih okul'turivaniya i vnedreniya v sel'skohozyaystvennuyu praktiku, izuçenı porodı, konstrukcii, agrotehnika vozdelıvaniya polezaşitnıh lesnıh polos i razrabotanı rekomendacii bolee effektivnıh priemov iz razvedeniya; obsledovanı vodnıe resursı dlya razvitiya oroşaemogo zemledeliya, izuçenı klimat, poçva, voprosı differencirovannoy agrotehniki polevıh kul'tur i ryad drugih voprosov pod'ema zemledeliya. Vse eto svidetel'stvuet o sistemnoy podhode k issledovaniyu, kotorıy pozvolil sdelat' cennıy vklad v razvitie sel'skogo hozyaystva Kazahstana. On bıl odin iz pervıh, kto vvel v nauçnıe issledovaniya sintetiçeskiy i analitiçeskiy podhodı. Rezul'tatı etoy ekspedicii voşli v praktiku rayonov i kolhozov central'nıh i severnıh oblastey Kazahstana, polojili naçalo obosnovaniya organizacii rabot po pod'emu celinnıh i zalejnıh zemel' Kazahstana.

V avguste 1948 goda v Moskve prohodila sessiya Vsesoyuznoy Akademii sel'skohozyaystvennıh nauk im. V.I.Lenina, gde bıli znaçitel'nıe uspehi razvitiya agrobiologiçeskoy nauki. Posle sessii Klış Babaeviç osvetil pered nauçnım kollektivom itogi sessii i perspektivnıe planı na optimizaciyu nauçnıh issledovaniy, a takje ostanovilsya na ser'eznıh nedostatkah. 29 sentyabrya 1948 goda na rasşirennom zasedanii prezidiuma akademii nauk Kazahstana K.B.Babaev vıstupil s plamennoy reç'yu ob ob'edinenii vseh nauçnıh sil respubliki, ustanovlenie tesnogo kontakta v rabote Kazahskogo filiala VASHNIL i Akademiey nauk KazSSR s cel'yu reşeniya postavlennıh zadaç po razvitiyu nauki i proizvodstva.

Za zaslugi v oblasti nauki i praktiki po sel'skomu hozyaystvu i pedagogiçeskoy deyatel'nosti po podgotovke professional'nıh kadrov Klış Babaeviç bıl nagrajden ordenom Lenina, medal'yu « Za doblestnıy trud v Velikoy Oteçestvennoy voyne 1941-1945 goda» i tremya poçetnımi gramotami Prezidiuma Verhovnogo Soveta Kazahskoy SSR. Emu bılo prisvoeno zvanie zaslujennogo deyatelya nauki Kazahskoy SSR.

Babaev K.B. tragiçeski pogib 30 sentyabrya 1948 godu v samom rascvete ego tvorçeskoy naturı i, k sojaleniyu, ne realizovav vse zamıslı i planı v razvitii nauçnoy, organizacionnoy, tvorçeskoy deyatel'nosti na blago Kazahstana. Klış Babaeviç bıl vsestoronne obrazovannım, vısokokul'turnım, obayatel'nım çelovekom. Emu bıli prisugci skromnost', çutkost' po otnoşeniyu k okrujayuşim. On ne tol'ko bıl posledovatel'nım i tvorçeskim uçenım, no i smelım eksperimentatorom, kotorıy stavil zadaçi na perspektivnoe razvitie Kazahstana, a takje yavlyalsya istinnım patriotom svoey stranı. Po Postanovleniyu Soveta Ministrov Kazahskoy SSR bıla opublikovana monografiya Klışa Babaeviça Babaeva «Za pod'em kul'turı zemledeliya v Kazahstane», (Alma-ata, gos. izdanie, 1952, s. 300)

Sem'ya Klışa Babaeviça Babaeva sostoyala iz çetıreh çelovek: on, jena, sın i doç'. Supruga – Muhamedova Magruy Hafizovna 1914 g rojdeniya okonçila Kazahskiy sel'skohozyaystvennıy institut v g. Alma-Ate vmeste s Klışem Babaeviçem. Po sostoyaniyu zdorov'ya (porok serdca) bıla oçen' slaboy, rabotala laborantom, zatem po sostoyaniya zdorov'ya stala netrudosposobnoy. Ona ne smogla perenesti tyajeluyu utratu — tragiçeskuyu smert' rodnogo, goryaço lyubimogo muja, i v dekabre 1950 goda posle oçerednogo serdeçnogo pristupa skonçalas'. Posle tragiçeskoy gibeli Babaeva K.B. ostalis' 11-letniy sın i 8 letnyaya doç'.

Sın Klışa Babaeviça – Marat Klışeviç Babaev rodilsya v 1937 godu. S otliçiem okonçil şkolu, postupil v Kazahskiy Gosudarstvennıy universitet im. S.M.Kirova na fiziçeskiy fakul'tet, kotorıy uspeşno zakonçil po special'nosti «fizik-teoretik» i bıl napravlen na rabotu v Institut yadernoy fiziki AN KazSSR. Zanimalsya issledovaniyami v oblasti kosmiçeskih luçey (Vısokogornaya kosmiçeskaya stanciya – 1960-1890 gg), zaşitil kandidatskuyu dissertaciyu. On obladal darom stihotvorçestva i v stihah otrazil svoyu lyubov' k jizni, prirode. V nastoyaşee vremya nahoditsya na pensii, imeet dvoih sınovey (Rustem i Damir), çetıreh vnuçek i neobıknovennuyu, predannuyu, obojaemuyu suprugu – Eleonoru Hamitovnu Babaevu.

Doç' Klışa Babaeviça – Mayya Klışevna rodilas' v 1940 g. Posle okonçaniya şkolı postupila v Kazahskiy gosudarstvennıy universitet im. S.M.Kirova na biologiçeskiy fakul'tet. Rabotala nauçnım sotrudnikom Instituta botaniki AN KazSSR. V nastoyaşee vremya nahoditsya na pensii, zanimaetsya obşestvennoy rabotoy.

 

Otcı uhodyat…

Moy otec uşel, kogda mne bılo 10,

Letel na yubiley Lısenko (14 IL), çtobı ne sest'…

I ohnuv, prinyala  Zemlya navek svoih je zemledel'cev,

Komu putevku v jizn' dala i na kogo vsegda nadeyalas'.

 

Celinnım klinom Kazahstana otec zrya bıl uvleçen,

Odnim iz pervıh videl, kakim on karavaev stanet.

V sorok vos'mom iz'ezdil step' on vdol' i poperek,

Uveren, çto budet vdovol' nakonec v strane poslevoennıy hleba

 

Sostavil kartu teh zemel', çto otdıhali vekoveçno,

Çtob oni dlya vsego Oteçestva plodonosili bı teper'.

Otcı uhodyat… Moy otec uşel, kogda mne bılo desyat',

No sotaetsya pamyat' serdca i step' pşeniçnaya teper'.

(Maratu Babaevu bılo  11 let, kogda on napisal eto stihotvoreniya)

Sonday-aq, oqıñız

Asılbek Seitov – dostoynıy sın i patriot zemli omskih kazahov

V etom godu ispolnilos' 115 let so dnya rojdeniya vidnogo obşestvennogo deyatelya Kazahstana, odnogo iz …

Bir pikir

  1. Bektemir mukhadasovb@gmail.com

    Rahmet Aygul qarındasım!!! Men istemesem kim isteydi degen qağidamen qolına qalam alıp şeşine kiriskeniñ üşin.Janım qanatıñ talmasın. Ata-babalardıñ aruağı qoldasın,jürgende qıdır joldasıñ bolıp,barmaqtay baq bersin. BEKTEMİR ağañ

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan