Basqı bet / Bilgen Şayır aytadı / Şımkentti patşa alğanda aqın Mädeli qojanıñ qoştasuı

Şımkentti patşa alğanda aqın Mädeli qojanıñ qoştasuı

  Aq patşa äskeri Şımkentti 1865-şi Tışqan jılı seysenbi küni tüsten keyin alğan eken. Sonda qazaqtıñ bir qatarı ürkip Jideli Baysın jerge auamız ba, degende Mädeli qoja Jüsipqojawlınıñ  aytqan jırı.

Aynalayın Äziret,

Äulieniñ keni edi.

Toqsan toğız maşayıq,

Otan qılğan jer edi.

Jwrttıñ peyli ketken soñ,

Nä şükirlik ötken soñ,

Maşayıqtar bas bolıp,

Qoja Ahmed äulie,

Mekkege qarap jönedi.

Äzireti Qara tau,

Mal saluşı edik sırtıña,

Jar boluşı edi Äziret,

San siınğan mwrtına.

Äziret mwnnan ketkendi,

Ziyarat Mekke etkendi.

On jıldan soñ kelermin,

Köşip ketken jwrtıma.

Köndire aldı Orıs ta,

Şolaq qorğan,Sozaqtı.

Aldına barğan qazaqtan

Alğanın qayta bermedi,

Qazaq qaldı azapqa.

Aldağanın bilmedi.

Äulieler jay qılğan,

Qara bir taudıñ köbesi,

Kündik jerden köringen,

Äziret Swltan töbesi.

Beydäret barmas qasına,

Qws qonbağan basına,

Orıstıñ şığıp oynadı,

Qamşıday qatqan nemesi.

Äulieler jay qılğan,

Qara bir taudıñ bwlağı.

Din mwsılman amaldı,

Qıla almadı mwndağı.

Bizdiñ qazaq beyşara,

Kiiktiñ jetim lağı.

Twrqım, körkim wqsaydı,

Türkiler tonın qomsaydı.

Bwğız aldı tañdaydı,

Medet ber dep jılaydı,

Tesken tauğa barsañda,

Alğanın orıs qoymaydı.

Din mwsılman joq boldı.

Esitkenniñ qwlağı,

Padşadan quat bolmadı.

Orıs kelip alğan soñ,

Jılağan adam köp boldı.

Käpir boldı begimiz,

Barma edi bizde kegiñiz,

Käpirge qayrat qılmadıñ,

Osı ma edi teñiñiz.

Orıs kelip jaqsılar,

Aralastı pwlımız.

Aynalayın Äziret,

Orıstıñ qaldıq qolında,

Qubbayı jasıl tonıñız

Qor boldı bey sar soñıñız,

Aynalayın Äziret,

Ata jolmen qoyıñız.

Äziretti alğan soñ,

Jasın közim tauıstı,

Orıs aldı qonıstı,

Mwsılmannıñ işine,

Orıs qoydı bolıstı.

On toğız kentin alıp twr,

Külli qazaq nalıp twr,

Qwdaydan qaytpay bwl orıs,

Taşkenge qolın salıp twr.

Otırğan men jaqsılar,

Qaysı birin aytayın,

Toqpağım men Pispegim,

Öñimdey boldı-au tüstegim,

Orıs şıqtı tauıña,

Qiın boldı tüspegiñ.

Äule ata,Talas-ay,

Osında jatqan Alaş-ay,

Orısta qaldı-au qor bolıp,

Mwsılmannıñ balası-ay.

Qayısqan qapta, qwrtı, may,

Qaptay jatqan jwrtım-ay,

Endi seni köru joq,

Qapı qaldıñ bwl küni-ay.

Büyirli Bili kölim-ay,

Jualı, Şaqpaq belim-ay,

Orıs kelip büldirdi-au,

Mamır bop jatqan elim-ay.

Sol eldiñ bärin japırğan,

Jolbarıstay aqırğan,

Bir küni qaştı orıstan.

Qazaqtıñ şoşıp denesi-ay,

Tüzildi, qarañ qaşısı-ay.

Qara saqal, Däu baba-ay,

Öziñdi bastı jau baba-ay.

Qoğalı maydan Kök bwlaq,

Pisiluşi edi köp saba-ay.

Kök betteuli Küreñ jay,

Türlenuşi edi köktemde-ay,

Kök saylıqtı jeri bay,

Pirimdey edi asıl jay,

Qaysı bir qiyar jerimdi,

Käpirde qaldı oy toba-ay.

Maşattıñ bası Iir su,

Qalmauşı edi bie tu,

Qaytip bir qıyam jerimdi,

Zamana jaman boldı qu.

Aq sudıñ bası Arşalı,

Qızdar kier parşanı,

Orısta qaldı au qayran jer,

Joqtay-joqtay şarşadı.

Üş biiktiñ jaylauı,

Baldıberek bası edi,

Ölkesi jatqan betege,

Arqası örkeş tas edi.

Qımızı küşti araqtay,

İşken bir adam mas edi.

Jañğaqtı menen Qoğalı-ay,

Qara töbe,Obalı-ay,

Meken qılğan jerinen,

Jañıldıñ neden tobanı-ay.

Qara mwrttıñ qasında,

Aq jaulıq saydıñ sayları-ay,

Jaylauşı edi üstilerin,

Köktiñ wlınıñ bayları-ay.

Mamır bolğan jerimniñ,

Bwzılar boldı ayranı-ay.

Qorğannıñ biik dualı,

Tastap bir ketken qular-ay,

Tuısında tabısqan,

Qasımbektiñ swñqarı-ay

Imamberdi, Äjibek,

Ziyalınıñ iskeri-ay,

Şapqan sayın örlegen,

Jwrtqa bäygi bermegen,

Täjini qoldan ilmegen,

Qara-da-bayır twlparı-ay.

Qardıñ suı ketpegen,

Esil ğana tauım-ay.

Dem alıp ötken üstine,

Köşip tüsken qauım-ay.

Mwnar ketpes basınan,

Biz jaylauşı edik qasıñda-ay.

Äsil bir taudan bezdirdi,

Orıs degen jauım-ay.

Imamberdi, Mwsabek,

Arılar qaytip twmanıñ,

Küder üzip jwrtınan,

Wzap ketti qasıñnan,

Qamığadı-ay köñilim,

Alıs ketti degenge,

Mıñ kisilik bireui,

Dwşpannıñ edi tarauı,

Üş datqanıñ jaylauı.

Ala taudıñ törinen,

Sauırğa tüsti üş datqa,

Körmeymin dep orıstı-ay.

Közi qıymay qonıstı-ay,

Audarıp edi irgesin,

Ata mülik jerinen.

Äziz Töle äuleti,

Oylanbay ğapıl bolıstı-ay,

Üş datqanıñ soñınan,

Qıdırbay degen bay keldi,

Bir jılda zaman qwbıldı.

Türli-türli ay keldi,

Kök alalı köp jılqı,

Tebinde ösken mıñ  jılqı,

Qay jerden tabar jay endi.

Aptap soqqan añızaq,

Samal twrsa irkiler,

Halıqqa tüsken qauıptan,

Atannıñ beli bügiler.

Erler kirse wrısqa,

Jaman jannan tüñiler.

Kök alalı köp jılqı,

Orıstıñ közi tigiler.

Qayırlı baydıñ jiğanın,

Qayda aparıp siñirer.

Sansız babtar jay qılğan,

Sayram degen qalamız,

Orıs aldı jwrtıñdı,

Şıraqşı bolğan mwrtıñdı,

Bolmadı baba panañız.

Qara bastau quyılğan,

Teke sudıñ salası-ay,

Baba Däuriş er degen,

Uälilerdiñ salası-ay,

Äueli orıs kelgende,

Bir sap bolğan panası,

Ekinşi sap kelgende,

Kelmedi erkin şaması.

Orısqa twrıs bermedi,

Şımkenttiñ berik qalası.

Ayaq astı bolğanı,

Şımkenttiñ balası.

Äsiret qayğı sözimiz,

Esil ğana Şımkent,

Sasqanda moynın sozadı,

Üyrengen jastan közimiz,

Quatı joq şöbiniñ,

Kök ala maysa saz edi,

Qımız işip kerilgen,

Ayaq basuğa eringen,

Qızdarı bolğan hanışa,

Kelinşekter naz edi.

Naşar kelsek özimiz,

Oynap ösken jer boldı,

Jatsaq twrsaq sözimiz,

Esil ğana jwrtımnıñ,

Ne bolar bilik sözine.

Äueli orıs kelerde,

Mwsılman käpir talasıp,

At bauırı qan sasıp,

Qızıl señgir baurında,

Sayda tolğan kesik bas,

Şahid bolğan bir para,

Aşıq şıqqan kişik jas

Masattıñ bası Küreñsay

Jaynauşı edi kilemşe-ay

Gülder ösken sol jerdi,

Orıs aldı-au Qwday-ay.

Soltırabad, Jalğandıq

Biz bwl iste añ qaldıq.

Täşkendi orıs alğan soñ,

Jağanı wstap tañqaldıq. Sirek qoljazbalar qorına 1934  jılı Qazanğap  Baybolov aqın ötkizgen. Jalpı sözdiñ wrınısına qarağanda öleñ birneşe qoldan ötip, däuir talabına say, jatqa aytuşınıñ bilimine say köptegen özgeriske wşırağan. Degende wzın-ırğasında söz jüyesi men maqsattı saqtap qalğan eken. Negizinde bwl öleñdi Äsekeñ marqwm Maylıqojanıñ şığarması dep aqınnıñ şığarmasına qosıp keldi. Biraq ol barı joğı 28-qatar öleñ edi. Mına nwsqada öleñ tolıq, äri dese bas ayağın teñgere qarağan adamğa belgili bir oydı, bir tarihi körinisti, tarih tağlımın tolıqtay bayanday alatın bolğan soñ Mädeliqoja şığarmaşılığına qosıp otırmın. Jırdıñ bası «Äzireti Qaratau»dep bastaluı kerek edi. QR Ğılım akademiyası, sirek qoljazbalar qorındağı nwsqağa özgeris engizgenim joq. Meniñ äkemniñ ağası belgili şejireşi Orınbek Rahımbekwlı aytıp otıratın. Biraq der kezinde jazıp alıp qalmadıq. Aqın Kenjeqoja Baybolov Qazanğaptı

«Qazanğap aqın Janısta,

Tau suınday qaptağan» dep däripteydi. Bwlar zamandas aqındar, demek Qazanğap öz däuiriniñ bir bilermeni bolğan dep tüsinsek, sol atamızdıñ jazıp qaldırğanın tüp nwsqa retinde qarauımızğa twra keledi.

Seyitomar SATTARWLI

 

 

 

Sonday-aq, oqıñız

Qissa Salsal (jalğası)

Jayauğa Omar Baba tipti jüyrik, Ğwmırın ötkeripti jayau jürip. Isqaq payğambardan keremetti kiiz alıp, Ismayıl …

Bir pikir

  1. Muminov Äşirbek

    Mädäli qoja şığarmaların arab jazuında şığaru qajet bolıp twr

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan