باسقى بەت / بىلگەن شايىر ايتادى / قيسسا سالسال (جالعاسى)

قيسسا سالسال (جالعاسى)

جىلاعانىن بۇلاردىڭ كوزى كوردى،

ءابىلماجىن باتىردىڭ ءىشى كۇيدى.

قىلىشىن سۋىرىپ الىپ ء“يا، اللا” دەپ،

سانسىز قولعا اقىرىپ جالعىز ءتيىپتى.

 

اقىرىپ قالدى باتىر ارالاسىپ،

استىن-ءۇستىن بولىپتى كاپىر ساسىپ.

ءابىلماجىن كاپىردى قويداي قىردى،

قالعاندارى شاھارعا كىردى قاشىپ.

 

ءابىلماجىن سوعىستى ايعاي سالىپ،

كاپىر كىردى شاھارعا قاشىپ بارىپ.

سانسىز قولدى ءابىلماجىن قىرىپ سالىپ،

قىز ءبىلان سادۋاقاستى قالدى الىپ.

 

پايعامبار ءۇشىن قينادى ولار جاندى،

ءابىلماجىن سول جەردە سوعىس سالدى.

ءبىر ازىراق كاپىر شاھارعا قاشىپ باردى،

قىز ءبىلان سادۋاقاستى الىپ قالدى.

 

كاپىرلەردى شوقپارمەنەن توپەلەدى،

ول ءتۇنى سانسىز كاپىر كوپ ولەدى.

ساۋ-سالامات ەكەۋىن شەشىپ الىپ،

شۇكىر قىلىپ بۇلار دا جونەلەدى.

 

ۇشەۋى جاد قىلادى ءبىر قۇدايدى،

امانداسىپ ءبىر-بىرىنەن ءسوز سۇرايدى.

بۇلاقتارى جاق-جاققا اعىپ جاتقان،

بۇلار دا تاپتى دەيدى ءبىر جاقسى جايدى.

 

كاپىرگە بۇل ۇشەۋى سالدى بۇلىك،

ول ءتۇنى سانسىز كاپىر قالدى ءولىپ.

سول بۇلاقتان سۋ ءىشىپ، تاماق جەپ،

ەندى ۇشەۋى وتىردى شۇكىر قىلىپ.

 

ولارعا جالعىز قۇداي قىلعان جاردەم،

كاپىر جانى ورىن الار تامۇق ناردان.

ول ۇشەۋى سول جەردە جاتا تۇرسىن،

ءبىراز كەڭەس ايتايىن پايعامباردان.

 

بالەگە قالدى كيىك ىزدەي بارىپ،

پايعامبار ءجۇر بۇلارعا قايران قالىپ.

ءابىلماجىن، سادۋاقاس كەلمەيدى دەپ،

پايعامبار ايتتى جۇرتىن جيىپ الىپ:

 

– جاقسى بولدى جيىلىپ كەلگەندەرىڭ،

بار ما ەدى ات ۇستىنە مىنگەندەرىڭ؟

كوپ كۇن بولدى ەكەۋى كەلمەيدى عوي،

بار ما حابار ولاردان بىلگەندەرىڭ؟

 

كوپ كۇن بولدى، جاراندار، كەلمەي ولار،

تامام سوندا جيىلعان ساحابالار.

پايعامبار جۇرتىن جيىپ ءسوز سۇرايدى:

– بار ما، – دەپ، – ھەش ولاردان بىلگەن حابار؟

 

پايعامباردى حاق دەسەڭ تاپتىڭ ساۋاپ،

كۇشىڭ جەتسە، مەككەگە قىلشى ءتاۋاپ.

وزگەلەرى ۇندەمەي تۇرعان ەكەن،

ءبىر كىسى كەرۋەننەن بەردى جاۋاپ.

 

يمان بىلمەس كاپىرلەر نادان ەكەن،

يمانسىزدار تامۇقتا قالعان ەكەن.

ءبىر ادام پايعامبارعا جاۋاپ بەردى،

تالانعان كەرۋەننىڭ ادامى ەكەن.

 

– كەرۋەن ەدىك جۇرگەن تۇزدە، – دەدى،

ۇلكەن لاشكەر جولىقتى بىزگە، – دەدى.

كاپىر ەكەن، بىزدەردى تالاپ الدى،

ءبىز سيىنىپ جىلادىق سىزگە، – دەدى.

 

لاشكەر قويداي كەرۋەندى تالاپ الىپ،

سوندا ءبىزدى ايادى جاپپار حالىق.

مۇباراك اتىڭىزدى اۋىزعا الىپ،

شۋىلداسىپ جىلادىق ايعاي سالىپ.

 

ءبىز تاڭ قالدىق ەكى ادام كۇشتەرىنە،

جاڭا ءتۇستى سول ۋاقيعا ەستەرىمە.

ءۇشبۋ ءىستى باستاعان، ەي، جاراندار،

ەكى باتىر بار ەكەن ىشتەرىندە.

 

سوندا بىزگە راقىم قىلدى حاق تاعالا،

جاراندار، بۇ ءسوزىمدى تىڭداپ قارا.

ءبىزدىڭ داۋىستى ەستىگەن سوڭ ەكى باتىر،

ءوز قولىن قىرىپ سالدى پارە-پارە.

 

جىلاعان ول ايادى ءحالىمىزدى،

ول ەكەۋى قۋانتتى جانىمىزدى.

سول ەكەۋى ءوز قولىن تامام قىرىپ،

الىپ بەردى ول تارتىپ مالىمىزدى.

 

كەرۋەن بولىپ ءبىر سونداي كوردىك ءبۇلدى،

ەكى باتىر كۇشىنە كوڭىلىم تولدى.

ەكەۋىنىڭ بىلمەدىك كىم ەكەنىن،

جاراندار، ويلاپ قارا ەندى سونى.

 

قايران قالدى بۇ سوزگە شاھاريارلار،

قايران قالدى بۇ سوزگە ساحابالار.

باستارىنا مۇشكىل ءىس تۇسكەن-ءدى دەپ،

ىشىنەن بىلەدى حاق پايعامبار.

 

– قايدا، – دەپ شاقىردى، – ءالي حايدار،

بالەگە دۇشار بولدى عوي، جانىم، ولار.

“اتتان!” دەپ ەر اليگە جارلىق قىلدى:

“ەكەۋىنەن كەلشى، – دەپ، – الىپ حابار”.

 

– قىزمەتىڭ قىلايىق، ەي، جان اتا،

تىڭداماسام قىزمەتىڭ بولۇر قاتا.

زۇلپىقار مەن ءدۇلدۇلىن ءمىنىپ الىپ،

“اتا، بەرگىل بىزدەرگە، – [دەيدى]، – جاقسى باتا”.

 

باتاسىن حاق پايعامبار بەردى سوندا،

ءبىر قۇداي ەر ءاليدى ءوزىڭ وڭدا.

وسىلايشا باتاسىن بەرگەننەن سوڭ،

اللاعا تاۋەكەل قىلىپ ءتۇستى جولعا.

 

ءبىر قۇداي پانا بەرسىن باستارىڭا،

ۇزىن عۇمىر ول بەرسىن جاستارىڭا.

امانداسىپ ەر ءالي ءتۇستى جولعا،

قانباردى جولداس قىلىپ قاستارىنا.

 

قانباردى الىپ ەر ءالي ءجۇرىپ كەتتى،

ول جولدا بەس كۇن، بەس ءتۇن كۇندەر ءوتتى.

باسى كوككە تاقالعان، ەي، جاراندار،

بەس كۇننەن سوڭ ءبىر ۇلكەن تاۋعا جەتتى.

 

ول تاۋعا جەتىپ باردى ءالي باتىر،

بىرگە باردى جولداس بولىپ قانبار پاقىر.

قاراپ تۇرسا، ول تاۋدىڭ ارت جاعىندا

بەك تاماشا ءبىر بۇلاق اعىپ جاتىر.

 

ھەش نارسەدەن قورىقپايدى ءالي ساباز،

كاپىرلەر بۇ دۇنيەگە بولادى ءماز.

ەكىسى ول بۇلاقتان تاھارات الىپ،

سول جەردە الدى ەكەۋىسى وقىپ ناماز.

 

قانبارعا ايتتى: – بۇ تاۋعا مىنەيىن، – دەپ،

نە تاماشا بار ەكەن كورەيىن، – دەپ.

قانبارعا وسى جەردە تۇر دەپ ايتتى،

تاۋعا شىعىپ، ايلانىپ كەلەيىن، – دەپ.

 

ءالي كەتتى ول شىعىپ بيىك ورگە،

قانبار قالدى ماناعى ايتقان جەردە.

تاۋ باسىندا ءبىر ۇلكەن اجداھانى،

ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن جۇرگەن سوڭ كوزى كوردى.

 

دەمىمەن ول اجداھا تارتىپ الدى،

جۇندەي ۇشىپ اۋزىنا جەتىپ باردى.

جۇتىلار جەرگە جەتكەن سوڭ تاقسىر ءالي،

زۇلپىقارىن سۋىرىپ سالىپ قالدى.

 

زۇلپىقار اجداھانى كەتتى ءبولىپ،

ەكى بولەك ول بولىپ قالدى ءولىپ.

ءبىر تامعان قانى ءجۇز مىڭنان، ءاي، جاراندار،

ەر اليمەن سوعىستى ديۋ بولىپ.

 

زۇلپىقارىن ەر ءالي قولىنا الدى،

كۇن باتقانىنشا ديۋمەن سوعىس سالدى.

ءبىر تامشى قانى ءجۇز مىڭنان ديۋ بولىپ،

سوعىسىنىڭ باسىنەن جەر قوزعالدى.

 

كۇن باتقانشا ديۋمەن سوعىس بولدى،

ديۋ قىرىلىپ، قاندارى سۋداي اقتى.

جالعىز ديۋ قالدىرماي قىرىپ بولىپ،

تاقسىر ءالي ول كۇنى سوندا قوندى.

 

بۇرىنعىنىڭ قاراشى ەرلەرىنە،

جان كورىنبەس ءاليدىڭ كوزدەرىنە.

تاڭ اتقان سوڭ ەر ءالي جەتىپ كەلدى،

ماناعى قانباردى قويعان جەرلەرىنە.

 

قانباردى ىزدەپ ەر ءالي كەلە جاتىر،

كاپىرگە تۇتقىن بولىپتى قانبار پاقىر.

ماناعى قويعان جەرگە جەتىپ كەلسە،

قانباردى كورە المايدى ءالي باتىر.

 

ول جەرگە مىڭ سان كاپىر كەلگەن ەكەن،

ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن ارادا وتكەن ەكەن.

سانسىز كاپىر سول جەردە دۋشار بولىپ،

قانباردى ۇستاپ الىپ كەتكەن ەكەن.

 

ەر ءالي پايعامباردىڭ ءتىلىن الدى،

ءتىلىن الىپ ەكەۋىن ىزدەپ باردى.

وسى جەردە جوعالىپ قانبار كەتتى،

قايسى جاققا جۇرەرىن بىلە المادى.

 

ەر ءالي وسى جەردە قايران قالدى،

جانىنان قورقىپ ەر ءالي ايانبايدى.

پايعامباردىڭ بۇرىنعى جارلىقتارىن،

ءالي ارىسلان وسى جەردە ويىنا الدى.

 

راسۋلدىڭ جارلىعىن قىلايىن دەپ،

ءبىر جاراتقان قۇدايعا جىلايىن دەپ.

قانباردى ءبىر قۇدايعا تاپسىردىم دەپ،

ەكى ساحابا ارتىنان اياڭدايدى.

 

ەر ءالي جالىنادى ءبىر قۇدايعا،

قانبار بايعۇس ول كەتتى الدە قايدا.

ءبىر كۇن ءوتىپ جانە ءتۇن بولعان شاقتا،

ءبىر نارسە قاتتى اقىرىپ بولدى پايدا.

 

نە نارسە دەپ قارايدى ءالي سوندا،

قۇداي تاعالا باستايدى مۇنداي جولعا.

داۋسىمەنەن جەر جارعان اجداھاداي،

تۇندە اليگە ءبىر نارسە بولدى پايدا.

 

سىلتەيدى ەر اليگە كەلىپ نايزا،

تۇندە ءالي نە ەكەنىن تانىمايدى.

نايزاسىن سىلتەگەندە قاعىپ قالىپ،

دەنەسىنە جەتكەرمەي قىلدى قايلا.

 

زۇلپىقارمەنەن بۇ داعى قالدى شاۋىپ،

ولتىرگەلى ويلايدى ەبىن تاۋىپ.

زۇلپىقارمەنەن بۇ داعى سالعان شاقتا،

و داعى تيگىزبەستەن قالدى قاعىپ.

 

ءبىر-بىرىنە ەكەۋى قىلدى قايلا،

قىلىش شاۋىپ، سىلتەيدى بەك كوپ نايزا.

شوقپارمەنەن جانە ەكەۋى ۇرىسادى،

قارۋمەنەن ھەش نارسە قىلا المادى.

 

ياپىرىم-اي، زۇلپىقارعا نەتتى دەيدى،

قارۋ تاستاپ، ءبىر-بىرىنە جەتتى دەيدى.

ات ۇستىنەن ءبىر-ءبىرىن الامىز دەپ،

جاعالارىن سۋىرىپ كەتتى دەيدى.

 

ءالي باتىر جولىقتى مۇنداي ەرگە،

جەڭىلمەي ولار ءجۇر بىرمە-بىرگە.

تاڭ اتقانشا ەكەۋى الىسادى،

اتتارى ءجۇر تىزەدەن كىرىپ جەرگە.

 

تاڭ اتقانشا ەكەۋى الىسادى،

شوقپار ۇرىپ، قىلىشتار شابىسادى.

ءبىر-بىرلەرىن جەڭە الماي قويا بەرىپ

جاي-جايىنا قايتىسىپ بارىسادى.

 

جەڭىلمەي ءبىر-بىرىنەن ايىرىلادى،

سويلەسىپ ءبىر-بىرىنە قايرىلادى.

“زۇلپىقارمەنەن ول ماعان نە بولدى؟” دەپ،

بەك قاتتى ءالي ارىسلان قايعىرادى.

 

سول قايعىنى كوڭىلىنە الدى دەيدى،

وزىنە تاڭ-تاماشا قالدى دەيدى.

پىكىر قىلىپ، قايعىرىپ جاتقانىندا،

ءاليدىڭ كوزىنە ۇيقى باردى دەيدى.

 

سول قايعىنى الىپ جاتتى ەستەرىنە،

ءوزىنىڭ كوڭىلى تولماي كۇشتەرىنە.

ء“اي، بالام، قايعىرما” دەپ حابار بەردى،

نۇر مۇحاممەد ول كىرىپ تۇستەرىنە.

 

“ول ادامعا قايعى جەمە، ءالي بالام،

ءابىلماجىن باتىر تۇندە كەلگەن ساعان.

ءبىرىڭدى-بىرىڭنەن ساقتادى حاق تاعالاڭ،

تاڭ اتسا جولىعارسىڭ تاعى دا سوعان”.

 

ءالي ارىسلان وسىلايشا ءبىر ءتۇس كوردى،

نۇر مۇحاممەد تۇسىندە حابار بەردى.

كوزىن اشسا تاڭ اتىپ كەلە جاتىر،

ء“يا، اللا” دەپ ورنىنان تۇرەگەلدى.

 

بۇنى دوس دەپ الادى كوڭىلىنە،

وسىنداي ءبىر ءتۇس كوردى ءالي سوندا.

ەكى راكاعات شۇكىرىنە ناماز وقىپ،

ء“يا، اللا” دەپ مىنەدى دۇلدۇلىنە.

 

كەلە جاتىپ قارايدى جان-جاعىنا،

ءبىر قۇداي، جاردەم بەرگىل ءتىل-جاعىما.

ءبىر ادام ناماز وقىپ، ازان ايتقان،

ەستىلەدى ەر ءاليدىڭ قۇلاعىنا.

 

ازان ايتقان ول جاققا ءتۇستى جولعا،

ءبىر قۇداي باتىرلاردى ءوزىڭ وڭدا.

ءابىلماجىندى كورەدى جەتىپ بارسا،

نامازىن جاتىر ەكەن وقىپ سوندا.

 

ەر ءالي جەتىپ وعان باردى دەيدى،

و دا وقىپ نامازىن الدى دەيدى.

ارىسلاندى ول تانىپ سالەم بەرىپ،

كورىسىپ، قۇشاقتاسىپ قالدى دەيدى.

 

قۋانادى ءبىر-ءبىرىن تانىپ قالىپ،

ولاردى ارتىق جاراتقان جاپپار حالىق.

ءابىلماجىن، ءاي، جاراندار، ەر ءاليدى،

جونەلەدى ءبىر شاھارعا باستاپ الىپ.

 

كاپىرگە جالعىز ويران سالعان ەكەن،

ءابىلماجىن ءبىر شاھاردى العان ەكەن.

ءابىلماجىن شوقپارىنان قورىققانىنان،

ول شاھار مۇسىلمان بولىپ قالعان ەكەن.

 

قالاي مىقتى، جاراندار، ول شاھبازىڭ،

سوگە كورمە ءسوزىمدى، بولسا جازىم.

ەر اليمەنەن شاھارعا جەتىپ كەلىپ،

قاۋىم بولىپ وقيدى تاڭ نامازىن.

 

ھەش نارسەدەن قورىقپايدى، باتىر ولار.

اشۋلانىپ كاپىرگە ويران سالار.

ءابىلماجىن باتىردان ەر ارىسلان:

“سادۋاقاس قايدا؟” – دەپ سۇردى حابار.

 

ناۋاديردە قىز ءبىلان قويدىم، – دەدى،

كاپىرلەرمەن كوپ بولدى ويىنىم، – دەدى.

جالعىز كەلىپ مەن مۇندا سوعىس قىلىپ،

بۇ شاھاردىڭ كاپىرلىگىن جويدىم، – دەدى.

 

– ەر ارىسلان، سۇراساڭىز بۇ حاباردى،

ناۋاديردە قويعانمىن مەن ولاردى.

كاپىرلەر لاشكەرىنىڭ قيسابى جوق،

كوپ تە بولسا ولارعا جوق زارارى.

 

ءابىلماجىن بۇلايشا ءسوز ايتادى،

كوپ كەشىگىپ تۇرمايدى، تەز ايتادى.

ەكەۋى وسىلايشا تەز سويلەسىپ،

ناۋادير شاھارىنا جول تارتادى.

 

ەكەۋى جولعا ءتۇسىپ جۇرىسەدى،

ناۋاديرگە جەتىپ كەلىسەدى.

ناۋاديردە ۋاقاس پەنەن ديلافرۋزگە،

ساۋ-سالامات بۇلار دا كورىسەدى.

 

سادۋاقاستى كوردى كوزى ءالي حايدار،

بۇلاردى و دا كوردى بەيشارالار.

كاپىردىڭ كوپتىگىنەن ۋاقاس قورقىپ،

جازعىتۇرعى جاڭبىرداي جىلايدى زار.

 

قورلىقتار ۋاقاس كورگەن ءبىرتالاي-دى،

ارىسلاندى كورگەن سوڭ زار جىلايدى.

ەسەندىك-ساۋلىق سۇراپ ول كورىسىپ،

كوپ شۇكىرلىك قىلادى ءبىر قۇدايعا.

 

شاڭداق باستى قاپ-قارا كۇننىڭ كوزىن،

جاراندار، تىڭداپ وتىر ايتقان ءسوزىم.

داريادايىن تولقىنى قيسابى جوق،

كاپىر قولى باسىپ تۇر جەردىڭ ءجۇزىن.

 

جاراندار، سول ۋاقىتتا كۇن كەش بولدى،

كاپىرلەرگە ول جەردىڭ ءجۇزى تولدى.

ەسەندىك-ساۋلىق سۇراپ ءبىر-بىرىنەن،

ۇشەۋى شۇكىرلىك قىلىپ بىرگە قوندى.

 

كوردى سانسىز كاپىردىڭ قاماعانىن،

كۇناھلى ولسەڭ، قينالار شىبىنداي جانىڭ.

تاڭ اتىپ سوعىسقالى مايدان تۇزەپ،

كاپىرلەر قاعادى ۇرىس بارابانىن.

 

تورتەۋى سيىنىپ تۇر قۇدىرەتكە،

“قولدا” دەپ جالىنادى مۇحاممەدكە.

ناۋافيل دەگەن كاپىردەن ءبىر پالۋان،

كۇندەي كۇركىرەپ شىعىپتى جەكپە-جەككە.

 

تورتەۋى كاپىرلەرگە قاتتانادى،

بۇلار دا ۇرىسقالى اتتانادى.

ءوزىن-ءوزى كوتەرىپ، ءاي، جاراندار،

اقىرىپ الگى كاپىر ماقتانادى.

 

– ادام بولماس قىلىشىم ۇرعان ادام،

رۇستەم داستاندايىن بار-دى ءحالىم.

بىرمە-بىرگە بىرەۋىڭ ماعان كەلسەڭ،

ءتىرى بولىپ قايتپاسسىز، كەتەر ءسانىڭ.

 

ناۋافيل دەگەن كاپىردەن شىقتى ءبىر ەر،

بەك قاتتى پالۋان ەكەن پارۋارديگار.

اقىرعاننان، ياپىرىم-اي، ول كاپىردىڭ،

كوك جاڭعىرىپ، قوزعالدى جەتى قات جەر.

 

تورتەۋىن قاماپ الدى مۇنشا دۇشپان،

كاپىر ەستىپ جيىلدى ءھاربىر تۇستان.

ناۋافيل كۇندەي كۇركىرەپ تۇرعان شاقتا،

قارسى شىقتى الدىنان ءالي ارىسلان.

 

– مىنگەنىم استىمداعى ءدۇلدۇل ەدى-اۋ،

زۇلپىقارىم كاپىردى بۇلدىرەدى-اۋ.

پايعامباردىڭ كۇيەۋى ءاليمىن، – دەپ،

بۇ دا ءوز جايىن كاپىرگە بىلدىرەدى-اۋ.

 

– نۇر مۇحاممەد – جاردەمشى بابام، – دەدى،

ءتاڭىرى ارىسلان دەپ ات قويعان ماعان، – دەدى.

جۇبايىم فاتيما، جولداسىم – ءتورت شاھاريار،

حاسەن، حۇسايىن – ول مەنىڭ بالام، – دەدى.

 

كىم قورىقپاي، قايتىپ ماعان ۇمتىلار، – دەپ،

كاپىر قور بولىپ قولىما تۇتىلار، – دەپ.

ءالي ارىسلان اۋجارىن ايتىپ ءبىر اقىردى،

كىمدە-كىم يمان ايتسا، قۇتىلار، – دەپ.

 

ءاليدىڭ اقىرعانىن تاڭ كورىپتى،

جەكپە-جەكتى ناۋافيل ءسان كورىپتى.

ناۋافيل اتتان جىعىلدى اقىرعاننان،

ون ەكى مىڭ كاپىرلەر جان بەرىپتى.

 

ون ەكى مىڭ كاپىردەي قالدى ءولىپ،

ءالي سونداي اقىردى كارى كەلىپ.

ناۋافيل جىعىلعانىن كوزى كورىپ،

ءابىلماجىن تاستايدى ەكى ءبولىپ.

 

ءالي كەتتى كاپىرمەنەن ارالاسىپ،

كاپىر تولعان ول جەردىڭ ءجۇزىن باسىپ.

تامام كاپىر جابىلا ات قويادى،

قۇرت-قۇمىرسقا، ماساداي دۋىلداسىپ.

 

جەردىڭ ءجۇزىن باسىپ تۇر كاپىر-دوڭىز،

كاپىر وسكەن جەر ەكەن، قىلىپ قونىس.

تورتەۋى دە اقىرىپ قولعا كىرىپ،

بەت-بەتىمەن كەتىپتى قىلعالى ۇرىس.

 

وي جەرلەر قىر، قىر جەرلەر وي بولىپ تۇر،

كاپىرلەرگە بۇل ۇلكەن توي بولىپ تۇر.

كاپىرلەر – قامىس، بۇلار وت سەكىلدى،

بۇلار – قاسقىر، كاپىرلەر قوي بولىپ تۇر.

 

كوپ كاپىرلەر ايىرىلدى جاندارىنان،

كوپ باس بولەك بولىپتى تاندەرىنەن.

ءالي ارىسلان جىعىپتى كاپىر تۋىن،

كاپىردىڭ ات جۇرمەيدى قاندارىنان.

 

قيتاردى ءالي ارىسلان ءولتىرىپتى،

تورتەۋى كوپ كاپىردى زىتتىرىپتى.

تۋىن جىعىپ پاديشاسىن ولتىرگەن سوڭ،

قالعاندارى حاققا يمان كەلتىرىپتى.

مۇسىلمان بولعان تورتەۋىن قۇرمەت قىلىپ،

باستاپ الىپ جونەلدى شاھارىنا.

 

تورتەۋى قوسىلىپ بىرگە ءجۇردى،

شاھارداعى بۇلاردى كوزى كوردى.

شاھارداعى ءبارى دە دىنگە كىردى،

پاتشا سارايىنا بارىپ كىردى.

 

قىزىق قىلىپ شاھاردا قىلدى تويدى،

شوقىناتىن سۋرەتتىڭ ءبارىن جويدى.

ءماسجيد، مەدرەسە سالدىرىپ، ءدىن ۇيرەتىپ،

سارماند دەگەن ءۋازىردى پاتشا قويدى.

 

بىرنەشە كۇن ءدىن ايتىپ تۇردى سوندا،

ءبىر قۇداي باتىرلاردى ءوزىڭ وڭدا.

وتىز تۇيە جۇك جونەلتىپ التىن-كۇمىس،

قانباردى ىزدەي تورتەۋ ءتۇستى جولعا.

 

ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن ەندى ولار جول ءجۇرىپتى،

اقىلداسىپ تورتەۋى بىرىگىپتى.

ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن جول ءجۇرىسىپ كەلە جاتسا،

كوزدەرىنە ءبىر شاھار كورىنىپتى.

 

سولاردان دا ءوتىپتى ءبىر دۇنيە سۇم،

كورىنەدى ءبىر شاھار بەك ۇلكەن تىم.

كورىنگەن شاھار جاققا جول تارتىسىپ.

اراسىندا ءوتىپتى ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن.

 

جاراندار، تاۋسىلمايتىن بۇل نە ءجۇرىس،

قولدا – شوقپار ولاردىڭ، بەلدە – قىلىش.

شاھارعا كىرسە، وندا ھەش ادام جوق،

ءىشى تولعان شاھاردىڭ التىن-كۇمىس.

 

شاھارعا تاڭ-تاماشا قالىسادى،

تۇيەگە تولعانشا التىن سالىسادى.

يەسى جوق شاھاردا سول تورتەۋى،

جاتىپ ءبىراز تىنىشتىق الىسادى.

 

شاھارعا تاڭ قالادى بۇلار سوندا،

نۇر مۇحاممەد، بۇلاردى ءوزىڭ وڭدا.

ۇيىقتاپ الىپ، سيعانشا التىن الىپ،

اللاعا تاۋەكەل قىلىپ، ءتۇستى جولعا.

 

شاھاردىڭ التىنىنا قالادى تاڭ،

بۇلاردان باسقا وندا ھەشبىر جوق جان.

جارتى كۇن جول ءجۇرىسىپ كەلە جاتسا،

بۋداق-بۋداق الىستان كورەدى شاڭ.

 

بۇلاردىڭ كوزدەرىنە كورىنەدى شاڭ،

جاعىما جاردەم بەرگىل، ءيا، سۇبحان.

كەركۇدان دەگەن استىنا ءمىنىپتى اڭ،

ول شاڭنان شىعا كەلدى ء[بىر] ادام.

 

قاراپ تۇر ول ادامنىڭ سوزدەرىنە،

جەتىپ كەلدى بۇلاردىڭ وزدەرىنە.

– جاندارىڭنان بەزگەن نەتكەن جاندارسىڭ، – دەپ،

بۇلاردى ءتىپتى المايدى كوزدەرىنە.

 

قىرارمىن ديۋ، پەرى جىن دا بولسا،

قانجار – بەلدە، شوقپارىم – قولدا بولسا

اقىرادى: – قويمان، – دەپ، جالعىزىڭدى،

ءبىر-ءبىرىڭنىڭ جانىڭىز مىڭ دا بولسا.

 

ول پالۋان جولى ءتۇسىپ جاتقان ەكەن،

جولىققاندى شوپتەي-اق قاققان ەكەن.

مۇسايىپ پالۋان كاپىر ەكەن، ءوزى ءدىنسىز،

شويىن شوقپارى سەگىز ءجۇز باتپان ەكەن.

 

شوقپارىمەن ەر ءاليدى كەلدى دە ۇردى،

ءالي ارىسلان قالقان تۇتىپ، قاراپ تۇردى.

شوقپاردىڭ سالماعى قول كۇشىمەنەن،

ءدۇلدۇلى تىزەسىنەن جەرگە كىردى.

 

تىزەسىنە شەيىن ءدۇلدۇلى كىردى جەرگە،

ءالي ارىسلان جولىقتى سونداي ەرگە.

زۇلپىقارىن شابادى، كار قىلمايدى،

سەكسەندەي قارۋ قىلدى ءبىر-بىرىنە.

 

ءبىر-بىرىنە سىلتەستى جانە نايزا،

قارۋمەنەن ھەش نارسە قىلا المايدى.

ءبىرتالاي ات ۇستىنەن اۋدارىسىپ،

تاعى دا اتتان ءبىر-ءبىرىن الا المايدى.

 

اشۋلانىپ ەر ءالي ءىشى كۇيدى،

اشۋلانىپ ەر ءالي كۇشىن جيدى.

اقىرىپ، كيىمدەرىن تۇگى تەسىپ،

كوتەرىپ مۇسايىپتى جەرگە ۇردى.

 

ۇشەۋى تۇر سيىنىپ، وڭتايلانىپ،

باتتى جەرگە مۇسايىپ كاپىر، كوزى جايناپ.

ولتىرمەدى مۇسىلمان بولار ما دەپ،

تاس قىلىپ قول-اياعىن الدى بايلاپ.

 

مۇسايىپ ول بايلانىپ ءتۇستى قولعا،

ءوز اتىنا ارتادى ونى سوندا.

بايلاۋلى مۇسايىپپەن بەسەۋ بولىپ،

قانباردى ىزدەي تاعى دا ءتۇستى جولعا.

 

تاۋ باسىندا ەكەۋى اۋعا شىقتى،

قانبار بايعۇس مۇڭلىق بولىپ جاۋعا كەتتى.

ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن بەسەۋى جول ءجۇرىسىپ،

تاعى دا ءبىر ۇلكەن، بيىك تاۋعا جەتتى.

 

ول تاۋدا ءبىراز عانا تىنىشتىق الدى،

تىنىشتىق الىپ، تاعى دا ءجۇرىپ كەتتى.

كۇنى-ءتۇنى ون بەس كۇن جول ءجۇرىسىپ،

حيۋاراننىڭ شاھارىنا جەتىپ كەپتى.

 

شاھاردىڭ جاندارىندا تۇرا قالدى،

تۇرايىق دەپ كەڭەستى قۇرا قالدى.

اتتارىنان ءتۇستى دە تىنىشتىق الدى،

قانبار بولسا شاھاردان سۇراعالى.

 

ساۋداگەر دەپ ويلايدى ەندى ولار،

ايبات ءبىلان قارايدى ءالي حايدار.

ءاليدىڭ تۇلعاسىنا قايران قالىپ،

شاھار حالقى پاديشاعا بەردى حابار:

– بۇ دۇنيەدە، پاديشا، تەڭدەسى جوق،

كورەر بولساڭ ىشىندە ءبىر جىگىت بار.

 

– ولاي بولسا كورەيىك اقىر، – دەيدى،

جولداسقا لايىق بولماسىن باتىر، – دەيدى.

لايىقپەنەن ونى جىبەرەيىن دەپ،

كورۋگە جارلىق ايتىپ، شاقىر، – دەيدى.

 

قارۋلارىن اسىنىپ جاندارىنا،

تاۋبە قىل، مۇسىلماندار، جان بارىندا.

“پاتشامىز ءسىز تاقسىردى شاقىرادى”، – دەپ،

كەلىپتى ەر ءاليدىڭ الدارىنا.

 

“قۇپ بولار” دەپ كاپىرمەن كەتتى ءجۇرىپ،

زۇلپىقارىن بايلانىپ، ءدۇلدۇل ءمىنىپ.

پاتشاعا جەتىپ بارىپ، قايران قالدى،

دۇنيەدە سالتاناتىن ارتىق كورىپ.

 

تاڭ قالار ول پاتشاعا باتىر ءالي،

“پاتشالىققا لايىق، – دەيدى، – ءپالى”.

سول جاعىندا – ول سانسىز سۇلتاندارى،

وڭ جاعىندا – سانى جوق وتىر حانى.

 

وڭ جاعىندا وتىرعان كوپ حاندارى،

سول جاعىندا سانى جوق سۇلتاندارى.

اينالاسىن قاماعان، ءاي، جاراندار،

اجداھاداي اقىرعان پالۋاندارى.

 

جاراندار، قۇلاق سال كەڭەسىمە،

كەلگەن ءاليدى ول پاتشا كورمەسىن بە.

ارىسلاندى كورگەن سوڭ پاديشانىڭ،

تىتىرەۋ پايدا بولىپتى دەنەسىنە.

 

ەر ءالي مۇنداي جەرگە جولىقتى كەز،

جالعىزبىن دەپ قورىقپايدى، ءسىرا، ءھار كەز.

تۇلا بويى قالتىراپ كەتكەن پاتشا،

“كىمسىڭ؟” دەپ ەر اليدەن سۇرايدى ءسوز.

 

– شاقىرعاندا تارتىنباي كەلىپ كىردىڭ،

نە ەستىدىڭ، نە ءبىلدىڭ، نەنى كوردىڭ؟

اتىڭىز كىم، جول بولسىن ەندى وزىڭە،

قايدان كەلە جاتىرسىڭ، قايدا ءجۇردىڭ؟

 

– ءاي، پاتشا، مەنىڭ ايتقان ءسوزىم ۇستا،

ساۋداگەرمىن، قوسىم بار وسى تۇستا.

اتىمىزدى سۇراساڭ، قاشيمشيم-ءدۇر،

كۇنباتىستان بارامىن كۇنشىعىسقا.

 

– ءاي، باتىر، سوزىمە اڭ-تاڭ قالارمىسىڭ،

كۇنشىعىسقا جول تارتىپ بارارمىسىڭ؟

ءالي ءۇشىن ون مىڭ قول جىبەرىپ ەدىم،

قۇلىن الىپ كەلدى، تانىرمىسىڭ؟

 

ءاليدى تاپپاي، قۇلىن كەلدى الىپ،

تاپپاي قايتتى، ءاليدى ىزدەي بارىپ.

ءاليدىڭ قۇلى ما ەكەن، ءوزى مە ەكەن،

بىلسەڭىز ايىرىپ بەر، سونى تانىپ؟

 

– ول، ءسىرا، ءالي قۇلى بولماس، – دەيدى،

پاديشا ءوزىڭىز دە ويلاشى، – دەيدى.

ءاليدىڭ قۇلى بولسا مەن تانىرمىن،

ھەش جانعا ءالي ونى قويماس، – دەيدى.

 

ءالي دەگەن ول اسقان ءبىر باتىر، ەر،

قۇلى بولسا جاقسى قىلىپسىز، ساقتاي كور.

ءاليدىڭ قۇلى بولسا جانعا قويماس،

جاقسى قىلىپ ساقتاڭىز، ءالى-اق كەلەر.

 

جەر ءجۇزىن ءالي كەزگەن دۇلدۇلمەنەن،

پاتشا “قانباردى كەلتىر” دەپ جارلىق بەرگەن.

پاتشا ايتقان سوڭ قانباردى الىپ كەلدى،

قول-اياعىن بايلاعان شىنجىرمەنەن.

 

قانباردى ەر ءاليدىڭ كوزى كوردى،

شىنجىرمەن بايلاپ قويعان قانبار ەردى.

بەرمەدى كاپىرلەرگە بۇلار سىردى،

سىر بەرمەستەن، ۇندەمەي قاراپ تۇردى.

كاپىرلەر قاراسىپ تۇر سوندا ءبارى،

“زىندانعا تاستا” دەيدى، ول قانباردى.

 

قانبارعا كەلدى پاتشا اشۋلارى،

ءبىر زىندانى بار ەكەن سالاتۇعىن.

كىمدە-كىمنىڭ كوپ بولسا كۇناھلارى،

قانباردى سوندا اپارىپ سالدى كاپىر،

ول زىنداننىڭ ءتۇبى ءجۇز سەكسەن قارى.

 

ەر ءالي سابىرلىقپەن وي ويلاعان،

كوپ كاپىرلەر قۋانىپ، توي تويلاعان.

تىس جاقتان ەستيدى بۇلار داۋىس،

شۋىلداسىپ، جىلاسىپ، ويبايلاعان.

 

شۋىلداسىپ، جىلاسىپ جەتىپ كەلدى،

“قاشيمشيم اتىنان جەتپىس كىسى ءولدى.

قاشيمشيم اتى بىرەۋدى ءتىرى جۇتتى” دەپ،

جىلاسىپ پاديشاعا حابار بەردى.

 

پاتشا بۇعان اڭ-تاڭ قالىپ تۇردى،

جىلاعانىن بۇلاردىڭ كوزى كوردى.

“قاشيمشيم اتى تىستا بۇلىك سالىپ،

كاپىردەن جەتپىس كىسىنى قىردى”  دەيدى.

 

حابار بەردى بۇلايشا پاديشاعا،

ەر ءالي سيىنىپ تۇر «ءبىر اللا»عا.

پاتشا حان-سۇلتانىن جيىپ الىپ،

ات كورگەلى شىعىپتى تاماشاعا.

 

كورگەلى تامام كاپىر قامدانادى،

بىلدىرمەدى ءوز-ءوزىن سوندا ءالي.

كورسە، ءدۇلدۇل كاپىردى قىرىپ جاتىر،

ھەش جان بارماي قاسىنا، تاڭ قالادى.

 

ءبارى شۋلاپ: – بۇ قالاي ات؟ – دەپ ايتتى،

قاشيمشيم، ءبىر اقىلدى تاپ، – دەپ ايتتى.

پاتشا كورىپ اتىن تاماشا عىپ،

قاشيمشيم: – وسى اتىڭدى سات، – دەپ ايتتى.

 

– پۇلىنا مۇنىڭ ساتىپ باتامىن، – دەپ،

بۇ شاھاردا ساۋدا قىلىپ جاتامىن، – دەپ.

ەر ءالي پاديشاعا جاۋاپ بەردى:

– ءباسى كەلسە، اتىمدى ساتامىن، – دەپ.

 

ھەش ونەردەن قۇر ەمەس اتىڭ، ءسىرا،

اتىڭنىڭ ارتىق كوردىم زاتىن، ءسىرا.

پاديشا ەر اليگە ءسوز ايتادى:

– اتىڭنىڭ لايىقتاپ حاقىن سۇرا.

 

ءدۇلدۇلىن باتىر ءالي[دىڭ] ساتىپ سالدى،

پاديشادان ءبىر قالتا التىن الدى.

ەر ءالي قالتا التىندى قولىنا الىپ،

ءدۇلدۇلىنىڭ قاسىنا جەتىپ باردى.

 

تاڭ قالدى ەرلىك پاتشا قىلعانىنا،

اتىن ساتىپ، ول جاياۋ بولعانىنا.

ەر ءالي ءبىر قالتا التىندى الىپ بارىپ،

ءدۇلدۇلىنىڭ سىبىرلايدى قۇلاعىنا:

 

– ءبىلدىڭ بە، سەنى ورىسقا بەرگەنىمدى،

ءبىر قالتا التىن الىپ كەلگەنىمدى.

وكپەلەمە، ءبىر تۇگىڭە دۇنيە المان،

كاپىرلەرگە كورسەتەمىن ەرلىگىمدى.

 

كاپىردىڭ ءدۇلدۇل قالدى البارىندا،

ءالي ارىسلان جالىندى جاپپارىنا.

ءدۇلدۇلدى ساتىپ ءبىر قالتا التىن الىپ،

ءالي كەلدى جولداسىنىڭ جاندارىنا.

 

ەر ءالي جاياۋلاپ قايتادى ەندى،

وسىلايشا ءدۇلدۇلىن ساتادى ەندى.

ءابىلماجىن، سادۋقاسقا جەتىپ بارىپ،

كورگەنىن باستان-اياق ايتادى ەندى.

 

ەندى ولار ءبىر قۇدايعا سيىنادى،

كاپىرلەر قۇمىرسقاداي جيىلادى.

ءالي ساتىپ كەتكەن سوڭ الگى ءدۇلدۇل،

تىڭداپ تۇر، ول كاپىرگە نە قىلادى.

 

ۇستاعالى اتشىلار باردى قاماپ،

ءبارى دە جەتەكتەۋگە قىلدى تالاپ.

پاديشانىڭ ون ەكى اتشىلارىن،

ول ءدۇلدۇل ءبىر تەپكەننەن قىلدى ھالاك.

 

ءدۇلدۇل ەندى تۋلايدى قىزىپ-قىزىپ،

كىمىن تەۋىپ، كىمىنىڭ باسىن ءۇزىپ.

ءجۇز جەتپىس كاپىردى ھالاك قىلدى،

ويران قىلدى شاھاردىڭ ءىشىن بۇزىپ.

 

پاديشا دال بولادى قايران قالىپ،

ءدۇلدۇل ءجۇر ول شاھارعا ويران سالىپ.

پاديشا ەر اليگە حابار سالدى:

“قاشيمشيم كەتە كورسىن اتىن الىپ”.

 

ءالي كەلىپ ءدۇلدۇلدى شاقىرادى،

قولىن بۇلعاپ، دۇلدۇلگە “كەلگىل” دەيدى.

ءدۇلدۇل كورىپ ءاليدى قۇرمەت قىلىپ،

ءاليدىڭ اياعىنا باس ۇرادى.

 

– ءاي، باتىر، كوڭىلىم تولدى سوزىڭىزگە،

تاڭ قالدىم ەرگە بىتكەن جۇزىڭىزگە.

پاتشا ماقتاپ اليگە قايران قالدى:

– باراك اللا اتىڭىز مەنەن وزىڭىزگە.

 

بۇ ىسكە، قاشيمشيم، قايران قالدىم،

ەرلىك قىلىپ اتىڭدى ساتىپ سالدىڭ.

كوڭىلىم رازى بولدى عوي ونەرىڭە،

التىنىمدى ءھام بەردىم، اتىڭدى الساڭ.

 

ءدۇلدۇلىن ءمىنىپ الدى ۇستىنە ەندى،

دۇلدۇلدەن تامام كاپىر قاشتى ما ەندى.

ءبىر قالتا التىن الىپ، ءدۇلدۇل ءمىنىپ،

ءالي كەلدى جولداسىنىڭ قاسىنا ەندى.

 

ءدۇلدۇلىن ءمىنىپ ءالي قامشى باستى،

قاسىنا بارىپ، كوڭىلى سۋداي تاستى.

اۋەلى شىعارعالى قانبار جاستى،

قوستاعى ۇشەۋىنە اقىلداستى.

 

ءالي ايتتى: – زىندانعا بارايىن، – دەپ،

ارقان سالىپ قانباردى الايىن، – دەپ.

بۇلارعا “سابىر قىلىپ تۇر” دەپ ايتتى،

سوعىستى كەلگەننەن سوڭ سالايىن، – دەپ.

 

ۇشەۋى “جارايدى” دەپ قالدى سوندا،

ءدۇلدۇل ءمىنىپ، زۇلپىقار الدى قولعا.

“مەن كەلگەنشە سوعىسپاي تۇرىڭىز”، – دەپ،

قانباردى ىزدەي ەر ءالي ءتۇستى جولعا.

 

زىندانعا جەتىپ كەلدى ءبىر زاماندا،

زۇلپىقار مەنەن ءدۇلدۇلىن قويادى اندا.

“قانباردى ءوزىم الىپ شىعارام”  دەپ،

ەر ءالي ءوزى كىردى ول زىندانعا.

 

ەر ءالي ءوزى كىردى ول زىندانعا،

ءابىلماجىن قوستاعى كەتىپتى اڭعا.

كاپىرلەر ءديلافرۋزدىڭ كوركىن كورىپ،

پاتشاعا حابار بەردى بارىپ تاڭعا.

 

ءالي باتىر زىنداندا جاتادى ەندى.

ءابىلماجىن قۇلان-بۇلان اتادى ەندى.

كاپىرلەر كورىپ قىزدى قايران قالىپ،

پاتشاعا بۇل حاباردى ايتادى ەندى:

 

– جان كوردىك، پاتشا، ءبىر اي ءجۇزدى،

جالعانشى دەپ ويلاما، تاقسىر، ءبىزدى.

ساۋداگەرلەر قاسىندا، تاقسىر پاتشام،

كورىپ كەلدىك كۇن ءجۇزدى ءبىز ءبىر قىزدى.

 

پاتشاعا وسىلايشا حابار بەردى،

“كۇڭ شىعار، ساتىپ اكەل!” دەپ بۇيرىق ايتتى.

– بۇ قىزىڭدى ساتامىسىڭ؟ – دەپ ول كاپىرلەر،

سادۋاقاس قاسىنا جەتىپ كەلدى.

 

– قاتىندى بار ما ساناڭدا ساتپاق، – دەيدى،

نەگە كەلدىڭ، ادەپسىز، قاقتاپ، – دەيدى.

– بۇ مەنىڭ قاتىنىم-ءدۇر، ءاي، كاپىرلەر،

ۇياتسىز، كەتىڭ ارمەن، بەتپاق، – دەيدى.

 

پاتشاعا قايتىپ باردى ەندى ولار،

وسىنىڭ ءتۇبى جامان ويران بولار.

“قاتىنىم” دەپ ول ايتىپ ۇرىستى” دەپ،

پاتشاعا وسىلايشا بەردى حابار.

 

شاقىرادى، جاراندار، اشۋىن سول،

قۇمىرسقاداي پاتشانىڭ لاشكەرى مول.

پاتشا “تارتىپ اكەل” دەپ جارلىق قىلىپ،

و قىزعا اتتاندىرىپتى جەتى مىڭ قول.

 

بۇ قولدى ۋاقاس باتىر كوزى كوردى،

مايدانعا كىرىپ جالعىز كوبىن قىردى.

قولدىڭ كوبى قىرىلىپ، جەتە الماي،

قالعاندارى شاھارعا قاشىپ كىردى.

 

اشۋلاندى پاديشا تاعى دا تىم،

سولاردان دا ءوتىپتى بۇ دۇنيە سۇم.

ء“ولتىرىپ، قىزدى تارتىپ الىپ كەل” دەپ،

لاشكەر تاعى جىبەردى جيىرما مىڭ.

 

ۋاقاس جالعىز كاپىرلەرگە ارالاستى،

كاپىر قانىن ول جەردە سۋداي شاشتى.

سوعىستىڭ باسىمىنان كۇننىڭ كوزىن،

ءبىر-ءبىرىن كورە المايدى، شاڭداق باستى.

 

قىز دا ۇرىس قىلعالى وڭتايلاندى،

كاپىرلەر سادۋاقاسقا اڭ-تاڭ قالدى.

بايلاۋدا مۇسايىپتىڭ ءىشى كۇيىپ،

سوندا قىزعا ءبىر ءسوزدى ايتىپ سالدى:

 

– ايەلدە كوپ بولا ما كۇش، – دەپ ايتتى،

بۇ ءسوزىمنىڭ مانىسىنە ءتۇس، – دەپ ايتتى.

بۇلارمەنەن سوعىستى مەن سالايىن،

ءديلافرۋز، قول-اياعىم شەش، – دەپ ايتتى.

 

قىز ايتتى: – وسى كۇندە سەن دە دۇشپان،

ءالي باتىر بايلاعان، ءتىپتى، شەشپەن.

قول-اياعىڭ شەشەيىن، يمان ايتىپ،

شىن كوڭىلىڭمەن، مۇسايىپ، بول مۇسىلمان.

 

– ونىڭ راس، وسى كۇندە مەن دە دۇشپان،

يمانسىز اقىرەتتە بولار پۇشمان.

ءديلافرۋزىم، بىلگەنىڭشە ۇيرەت يمان،

نە دەپ ايتسام، بولارمىن مەن مۇسىلمان؟

 

قىز ۇيرەتىپ، مۇسىلمان بولىپ قالدى،

يمان نۇرى كوڭىلىنە تولىپ قالدى.

حاق مۇسىلمان بولعانىن ءبىلدى دە قىز،

مۇسايىپتىڭ قول-اياعىن شەشىپ الدى.

 

سەگىز ءجۇز باتپان شوقپارىن قولىنا الدى،

كاپىرلەر مۇنى كورىپ قايران قالدى.

اقىرىپ ء“يا، راسۋل اللا، ءيا، اللا” دەپ،

مۇسايىپ كاپىرلەرمەن سوعىس سالدى.

 

مۇسايىپ شاقىرادى كارى-جىنىن،

قول-اياقتان شەشكەن سوڭ ول شىنجىرىن.

كاپىرلەردىڭ قانىنان ات جۇرمەيدى،

مۇسايىپ جوق قىلىپتى جەتى مىڭىن.

 

مۇسايىپ تاقسىر اسقان باتىر كۇشتى،

كاپىرلەرگە كورسەتتى تەپەرىشتى.

قالعان كاپىر شاھارعا قاشىپ كىردى،

مۇسايىپقا جەتپىس جەردەن جارا ءتۇستى.

 

تاۋسىلمايتىن كورگەن جوق مۇنداي ەلدى،

قالجىراتتى ون ەكى قايران ەردى.

جەردىڭ ءجۇزىن باسقان كاپىر تاعى كەلدى،

ۇشەۋى دە سوعىسقا بىردەي كىردى.

 

كاپىردەن جانە ون مىڭدى قىرىپ سالدى،

اتتارى ولىكتەردەن جۇرمەي قالدى.

ۇشەۋى جارالى بولىپ قالجىرادى،

قىز ءبىلان ەكى باتىردى ۇستاپ الدى.

 

كاپىرلەر ۇشەۋىن دە ۇستاپ الدى،

كاپىرلەرگە تۇتقىن بولىپ ولار قالدى.

پاتشا الگى قىزبەن وينايمىن دەپ،

التىندى ءبىر اۋلاق ۇيگە الىپ باردى.

 

قىز جالىنىپ جىلايدى ءبىر قۇدايعا،

“مەدەت قىل” دەپ جىلايدى ءھام پايعامبارعا.

وسى قىزدىڭ تىلەگى قابىل بولىپ،

قىز جانىنان ءبىر اجداھا بولدى پايدا.

 

جۇتقالى پاتشاعا ۇمتىلادى، اۋزىن اشىپ،

قىز سوندا قۋانادى سۋداي تاسىپ.

قىز تۇگىل، جانىمەن قايعى بولىپ،

پاديشا ەسسىز بولىپ، شىقتى قاشىپ.

 

“وت جاق” دەپ بۇيرىق بەردى تامام جۇرتقا،

ەسى كەتىپ، ول قاشىپ شىعىپ سىرتقا.

“دۇشپانىمىز تۇتىپسىز، بۇيرىق قىل”  دەپ،

“قۇدايىم” دەپ باس ۇردى جانعان وتقا.

 

پاتشا قىزدان كەرەمەتتى مۇنداي كوردى،

“قۇدايىم” دەپ جالىنىپ وتقا كەلدى.

“ول ۇشەۋى سيقىرشى، ءولتىرىڭ” دەپ،

وت ىشىنەن شايتان كەلىپ حابار بەردى.

 

– ول ۇشەۋى سيقىرشى، قاس، – دەپ ايتتى،

جاقىن بارماي، جانىنان قاش دەپ، – ايتتى.

سىزدەردەن، حالايىقتار، رازى بولام،

جۇرتتى بۇزار، دارعا اس، – دەپ ايتتى.

 

پاتشانىڭ وسى سوزگە كوڭىلى تولدى،

سانى جوق كاپىرلەردەن جيدى قولدى.

شايتاندى بىلمەي كاپىر قۇدايىم دەپ،

ەندى ۇشەۋىن دارعا اسپاق بولدى.

 

يماندى قۇل ولگەندە ۇجماق تابار،

ۇشەۋى جاتا تۇرسىن، ءاي، جاراندار.

ماناعىدا ول كەتكەن ىزدەپ قانبار،

ءالي ارىسلان باتىردان الىڭ حابار.

 

ءالي كورگەن زىنداندا قيىندىق كوپ،

قانباردى شىعارىپتى باتىر ەپتەپ.

قانباردى ول زىنداننان الىپ شىقسا،

قويعان جەردە زۇلپىقارى مەن ءدۇلدۇلى جوق.

 

فيرۋز، ءناھار، ءجامشيد پاتشا كەلگەن ەكەن،

مىڭ قولمەن اڭ اۋلاپ جۇرگەن ەكەن.

بۇلار وسى زىندانعا دۋشار بولىپ،

يەسىز ات، قىلىشتى كورگەن ەكەن.

 

بۇلار كورىپ قالىپتى تاماشاعا،

ءبىر ات پەن قىلىش تۇر وڭاشادا.

ەكى پاتشا ءدۇلدۇلدى ۇستاعالى،

مىڭ سان كاپىر اينالىپ قاماسادى.

 

ءدۇلدۇل تىستەپ زۇلپىقاردى، اسپانعا ۇشتى،

دۇلدۇلدەن كاپىر كوردى مۇنداي ءىستى.

ۇستاي الماي كاپىرلەر قايتىپ كەتتى،

ءدۇلدۇل ۇشىپ ءبىر الىس جەرگە ءتۇستى.

 

ۇشىپ ءدۇلدۇل ءتۇسىپتى جىراق جەرگە،

باتىرلار دۋشار بولدى مۇنداي ەلگە.

فيرۋز پاتشا اڭ اۋلاپ جۇرگەن ەكەن،

ءدۇلدۇل مەن قىلىشتى و دا كوردى.

 

و دا كوردى ءدۇلدۇلدى ۇستاعالى،

مىڭ سان كاپىر ءدۇلدۇلدى ول قامادى.

زۇلپىقارىن تىستەمەي ۇشىپ كەتتى،

ءدۇلدۇل كەتتى، زۇلپىقار سوندا قالدى.

 

ءدۇلدۇل ءتۇستى ءبىر جەرگە ۇشىپ بارىپ،

كاپىرلەر قالدى وعان اڭ-تاڭ قالىپ.

ءدۇلدۇل ءوزى ۇستاتپاي ۇشىپ كەتتى،

زۇلپىقاردى فيرۋز دا كەتتى الىپ.

 

فيرۋز پاتشا زۇلپىقاردى الادى ەندى،

سۋىرا الماي قايرانعا قالادى دەيدى.

سۋىرا الماي جانىنا سالىپ قويىپ،

فيرۋز كوزى ۇيقىعا بارادى ەندى.

 

قۇدايدىڭ تاڭ قالاسىڭ ىستەرىنە،

ءاليدىڭ جان شاق كەلمەس كۇشتەرىنە.

فيرۋز پاتشا ول ۇيىقتاپ جاتقانىندا،

ءالي ارىسلان كىرىپتى تۇستەرىنە.

 

ء“دۇلدۇل مەنەن زۇلپىقارىم مەنىڭ” دەدى،

كاپىرلىك، يمان بىلسەڭ، ءدىنىڭ” دەدى.

ءۇمىتىڭ بولسا حاقتان ۇجماق ءۇشىن،

“پايعامبار – حاق”  دەپ دىنگە كىرىڭ” دەدى.

 

فيرۋز پاتشا وسىلايشا ءبىر ءتۇس كوردى،

ءالي ارىسلان وسىلايشا حابار بەردى.

كوڭىلىنە يماننىڭ نۇرى تولىپ،

كورمەيىنشە فيرۋز دا دىنگە كىردى.

 

قۇدايىم وعان سالدى جاقسى ويدى،

كاپىر ءدىندى ول قولدىڭ ءبارى جويدى.

ءدۇلدۇلدىڭ قاستارىنا زۇلپىقاردى،

مۇسىلمان بولىپ اپارىپ بۇلار قويدى.

 

كاپىردىڭ قارا سانسىز جيىلعانىن،

باترىلار توكتى سانسىز كاپىر قانىن.

زىنداننان شىقسا ءدۇلدۇل، زۇلپىقار جوق،

جاماعات، تىڭدا ءاليدىڭ نە قىلعانىن.

 

ءالي باقتى قايران بولىپ جان-جاعىنا،

ءبىر قۇداي، جاردەم بەرگىل ءتىل-جاعىما.

ەسى كەتىپ، ەر ءالي قاراپ تۇرسا،

شۋىلداعان داۋىس كەلىپتى قۇلاعىنا.

 

زىنداندا ءالي كورگەن قيىندىق كوپ،

قوسقا قاراي ءجۇرىپتى ولار بەتتەپ.

قوسقا كەلسە، ولىكتەن تاۋلار بولىپتى،

جولداسىنىڭ ول قوستا جالعىزى جوق.

 

كورسە، كاپىر تاۋداي بولىپ كوپ ءولىپتى،

قوستاعى ءبىر بالە كەز كەلىپتى.

ءالي ارىسلان سول جەردە قايران قالىپ،

ماناعى داۋىس جاققا جونەلىپتى.

 

داۋىس جاققا ەر ءالي ەندى ءجۇردى،

شۋىلداعان داۋىسقا جەتىپ كەلدى.

مۇسايىپ، ۋاقاس پەنەن ءديلافرۋزدى،

دارعا اسىپ جاتقانىن كوزى كوردى.

 

ەر ءالي قاھارلانىپ ايعاي سالدى،

قۇلاعىنا ءدۇلدۇلدىڭ داۋسى باردى.

ون ەكى كۇندىك جەردەن داۋىسىن تانىپ،

زۇلپىقاردى  تىستەپ الىپ جەتىپ قالدى.

 

ءابىلماجىن دە بەك اسقان باتىر ەكەن،

ولاردىڭ جالعىز جۇرگەن سالتى ما ەكەن؟

ءالي ارىسلان ول ايعاي سالعان شاقتا،

ديۋلارمەنەن سوعىسىپ جاتىر ەكەن.

 

ابىلماجىننەن ديۋدىڭ كوبى ءولدى،

ەر ءاليدىڭ داۋىسىن و دا ءبىلدى.

قىرىپ جۇرگەن ديۋىن و دا تاستاپ،

كوز جۇمعانشا سول دارعا جەتىپ كەلدى.

 

دار استىنا ەكەۋى قىلىش ۇردى،

ول جيىلعان كاپىردىڭ ءبارىن قىردى.

سادۋاقاس، مۇسايىپ، قىز ۇشەۋىن،

ساۋ-سالامات كاپىردەن حالاس قىلدى.

 

تورتەۋى قوسقا كەلدى جولعا ءتۇسىپ،

قۋانادى قانبارمەنەن ءھام كورىسىپ.

بەسەۋى ءبىر قۇدايعا شۇكىرلىك قىلىپ،

وتىرادى اسىن جەپ، سۋىن ءىشىپ.

 

حيۋاران پاتشا بۇلارعا قايران قالدى،

نە قىلارىن بۇلاردى بىلە المادى.

ء“بىر ايتاتىن ءسوزىم بار، قاشيمشيم” – دەپ،

پاتشا ەر اليگە كىسى سالدى.

 

پاتشانىڭ قارا اقىلىنىڭ مولىن ەندى،

شاقىرعان سوڭ ەر ءالي اتقا ءمىندى.

جاسىرىپ پالۋاندارىن پاتشا قويدى،

ءاليدىڭ كەلەتۇعىن جولىنا ەندى.

 

– تۇسىرەيىك قاشيمشيمدى قايلاعا، – دەپ،

كەلسە قىلىش، مىلتىق، نايزالا دەپ.

پالۋاندارعا بەرىپتى تەمىر ارقان،

بۇعىپ تۇرىپ، تۇزاقتاپ، بايلاپ ال دەپ.

 

پالۋاندار جاسىرىنىپ قالىسادى،

قىلىش، ارقان قولىنا الىسادى.

ەر ءالي حابارى جوق كەلە جاتقان،

تۇزاق سالىپ، قىلىشپەن شابىسادى.

 

ارىسلاننىڭ قاراپ تۇر ويىنىنا،

كاپىرلەر جابىلادى ءبارى سوندا.

قىلىش شابىلىپ باسىنا ەر ءاليدىڭ،

جەتپىس ارقان ءتۇسىپتى مويىنىنا.

 

تۇزاق سالىپ، جابىلىپ كاپىر تارتتى،

ەر ءاليدىڭ باسىنا قىلىش شاپتى.

اقىرىپ جەتپىس ارقاندى بىت-شىت قىلىپ،

شىن اتىن كاپىرلەرگە سول جەردە ايتتى.

 

زۇلپىقارمەن پالۋاننىڭ ءبارىن قىردى،

جەتپىس ارقاندى ءبىر تارتىپ، پارە قىلدى.

ء“الي – مەنمىن، قايتىپ كاپىر ۇستارسىڭ”، – دەپ،

جايىن، كەبىن ايتۋعا قاراپ تۇردى:

 

– اتام – مۇحاممەد، جولداسىم – ءتورت شاھاريار.

حالال جۇفۇتىم – فاتيما، بىلسەڭىزدەر،

سوعىستاعى ءبىر اتىم ءالي حايدار،

قىلىشىم ءۇش: – قامقام، سامسام ءھام زۇلپىقار.

ءدۇلدۇلىم ايشىلىقتى التى باسار،

قايتىپ مەنى الارسىڭ، ءاي، كاپىرلەر.

 

ءالي وسىلايشا ءسوز ايتىپ، شىعىپ كەتتى،

قوستاعى قالعاندار جەتىپ كەلدى.

“قاشيمشيم ەمەس، بۇ كەلگەن ءالي ەكەن” دەپ،

پاتشا حيۋارانعا حابار جەتتى.

 

پاتشا وسى ىسكە قايران قالدى،

قىرىق كۇندەي ءتورت جاقتان جيدى قولدى.

جاق-جاقتان قيسابى جوق تۋ كورىنىپ،

قايىستىرىپ كەلەدى قارا جەردى.

 

جاراندار، ول بەسەۋى جاتسىن سوندا،

ءبىر قۇداي، باتىرلاردى ءوزىڭ وڭدا.

پايعامباردان ايتامىن ءبىراز كەڭەس،

قۇلاق سالىپ، جاراندار، ءسوزىم تىڭدا.

 

بۇ ءسوزىمدى تىڭداڭىز، ءاي، جاراندار،

پايعامبارمەن وتىر ەكەن شاھاريار، ساحابالار.

ء“بىر اللاڭ سالەم ايتتى”، – دەپ پايعامبارعا،

جابىرەيىل ءبىر كۇن كەلىپ بەردى حابار.

 

– ءيا، مۇحاممەد، سالەم ايتتى ساعان قۇداي،

اسىعىپ كەلىپ تۇرمىن مەن دە بۇلاي.

كوكتەگى سانسىز تولعان پەرىشتەلەر،

سالاۋات ايتتى، – دەيدى، – شۋلاي-شۋلاي.

 

ايتسام كەلگەن جۇمىسىم بىلەرسىڭ، – دەپ،

قۇدىرەتىن ءبىر اللانىڭ كورەرسىڭ، – دەپ.

ءبىر اللاڭ جارلىق ەتتى: – مالىكاجداردى،

باس قىلىپ، ەر اليگە جىبەرسىن، – دەپ.

 

حيۋاراننىڭ ۇستىنە بارسىن، – دەيدى،

اليگە قوسىلىپ سوعىس سالسىن، – دەيدى.

حاۋارزامين دەگەندە ءجامشيد پاتشا،

ونىڭ داعى شاھارىن السىن، – دەيدى.

 

ءجامشيدتىڭ بار ءبىر ۇلكەن تەمىر شاھارى،

ويران قىلسىن، – دەپ ايتادى، – تاعى ولاردى.

مالىكاجداردى باس قىلىپ قول اتتاندىر،

مۇحاممەد دوستىم، اللانىڭ بۇ حابارى.

 

وسىلايشا ءبىلدىردى ايتىپ-ايتىپ،

جابىرەيىل ايتتى داعى كەتتى قايتىپ.

مالىكاجدار جونەلدى ەر اليگە،

قىرىق مىڭ قول جيىپ الىپ، شەرۋ تارتىپ.

 

وسىلايشا مالىكاجداردى حابارلادى،

قىرىق مىڭ قولمەن مالىكاجدار جونەلەدى.

ەندى ولار سولايشا بارا تۇرسىن،

تىڭداڭىز، ەر اليدەن ءسوز كەلەدى.

 

جاراندار، تىڭداپ وتىر ەندى ءسوزىم،

كەلىستىرىپ سويلەيتىن بولدى كەزىم.

حيۋاران قولى ءاليدى قاماپ الىپ،

قايىستىرىپ جاتىپتى جەردىڭ ءجۇزىن.

 

بەسەۋى قولدى كورىپ قايعىرادى،

قورىققانىنان اللاعا زار جىلايدى.

قولدى كورىپ، ءبىر ءوزىڭ قۋات بەر دەپ،

ءمىناجات قىلىپ ەر ءالي زار جىلايدى.

 

جاراندار، ەستىدىڭ بە ءالي ءسوزىن،

شاڭداق باستى قاپ-قارا كۇننىڭ كوزىن.

بەسەۋى دە اللاعا زار جىلايدى،

قۇمىرسقاداي باستى كاپىر جەردىڭ ءجۇزىن.

 

كاپىر سوقتى ول ۇرىس بارابانىن،

ۇرىسقا بۇلار دا جيدى قامىن.

ادينا ماسقارا دەگەن ول كاپىرلەر،

جەكپە-جەككە شىعاردى ءبىر پالۋانىن.

 

ءجۇز باتپان كۇرزىسى بار قولدارىندا،

لات، ماناتقا “قولدا” دەپ جالبارىنادى.

اقىرىپ ادينا ماسقارا شىققانىندا،

مۇسايىپ عازى شىعىپتى الدارىنا.

 

مۇسايىپتى ول سوقتى جۇزىقارا،

تۇتا بەردى قولىنا قالقان الا.

ادينا ماسقارانىڭ شوقپارىنان،

مۇسايىپتىڭ قالقانى بولدى پارە.

 

ەكەۋى ءبىر-بىرلەرىن ۇرىسادى،

قارۋدان ءھاربىر قايلا قىلىسادى.

قارۋمەن ھەشنارسە قىلىسا الماي،

قايران بولىپ ەكەۋى دە تۇرىسادى.

 

جاعالاسىپ، اتتان ءتۇسىپ بەك كوپ ءجۇردى،

مۇسايىپقا قۇدايىم جاردەم قىلدى.

ادينا ماسقارانى جەرگە ۇردى،

كۇل-كۇل بولىپ جاھاننامعا جانى كىردى.

 

مۇسايىپتىڭ ويىنى بار الۋان-الۋان،

كاپىرلەر قايراتىنا اڭ-تاڭ قالعان.

كۇن باتقانشا مۇسايىپ بىرمە-بىرگە،

كاپىردەن ھالاك قىلىپتى جەتپىس پالۋان.

 

كەش بولعان سوڭ بارابان كاپىر قاقتى،

سوعىستان كەش بولدى، كۇن دە باتتى.

ەكى لاشكەر ءبىر-بىرىنەن ايىرىلىسىپ،

قايتىسىپ جاي-جايىنا بارىپ، جاتتى.

 

تۇندە تىنىشتىق ەكى قول الىسادى،

كۇندىز ۇرىسىپ، قىلىشتار شابىسادى.

تاڭ اتىپ، ەكى جاقتان مايدان تۇزەپ،

ۇرىساتۇعىن جەرىنە بارىسادى.

 

كاپىرلەر جايىلادى قۇرتتاي قايناپ،

كاپىر شىقتى جەكپە-جەككە قارۋ سايلاپ.

ول كۇنى بىرمە-بىرگە ءابىلماجىن،

جەتپىس پالۋان كاپىردى الدى بايلاپ.

 

كاپىرلەر شىدامايدى ەرلەرىڭە،

قىلىشتارىن بايلاعان بەلدەرىنە.

كۇن كەش بولىپ، بارابان تاعى سوعىپ،

قايتادى قايتاتۇعىن جەرلەرىنە.

 

كەلەر كۇنى مايدانعا تاعى باردى،

ول كۇن سادۋاقاس دايارلاندى.

كۇن باتقانشا سادۋاقاس بىرمە-بىرگە،

جەتپىس پالۋان كاپىردى بايلاپ الدى.

 

بەسەۋى جالىنادى قۇدايىنا،

ۇزىلمەي سوعىس بولدى ۇدايىنا.

كۇن كەش بولىپ، بارابان تاعى سوعىپ،

ەكى لاشكەر قايتادى جاي-جايىنا.

 

بۇلاردان كاۋىپ قىلادى كاپىرلەر سۇم،

بىرمە-بىرگە كەلۋدەن قورقادى تىم.

“تاڭ اتسا، – دەپ پاتشا جارلىق قىلدى،

ءبىر-بىرىنە ات قوي”، –  دەپ ون ەكى مىڭ ەردى.

 

تاڭ اتىپ ول مۇسايىپ تاعى كىردى،

مۇسايىپتى كاپىرلەردىڭ كوزى كوردى.

مۇسايىپقا كەلۋگە باتا الىسپاي،

قويداي عانا ۇيلىعىپ قاراپ تۇردى.

 

كاپىرلەر ھەش كەلمەيدى بىرمە-بىرگە،

قورقۋ سالدى مۇسايىپ باتىر مۇنشا ەلگە.

جەكپە-جەككە كاپىرلەر كەلمەگەن سوڭ،

مۇسايىپ ءبىر ءسوز ايتتى كاپىرلەرگە:

 

– مەن تۇرمىن جالعىز كەلىپ الدارىندا،

ۇرىسۋعا جيساڭشى قامدارىڭدى.

بىرمە-بىرگە قورىقساڭىز، ءبارىڭ جابىل،

جاھاننامعا جىبەرەم جاندارىڭدى.

 

مۇسايىپ باتىر قارامايدى ءتىرى جانعا،

تامام كاپىر جابىلا سوعىس سالدى.

مۇسايىپ جالعىز ءوزى سوعىس قىلىپ،

ءۇش مىڭ كاپىردى جىبەردى جاھاننامعا.

 

كاپىر، ءاسلا، قىرۋدان تاۋسىلمايدى،

بەسەۋى دە كاپىرلەرگە سالدى نايزا.

كاپىردىڭ ولىگىنەن ول كۇن قىرىلعان،

ءاي، جاراندار، بولىپتى تاۋلار پايدا.

 

كۇن كەش بولىپ كاپىرلەر تاعى قايتتى،

بەسەۋى دە ورنىنا بارىپ جاتتى.

حيۋاران پاتشا ءجامشيد پاتشا ءىنىسى ەكەن،

– بىزدەر ويران بولدىق، – دەپ حابار ايتتى.

 

حابار بارسا، قول جىبەر بىزگە، – دەدى،

دۇشپان قاتتى كورىندى كوزگە، – دەدى.

حاتپەن حابار ايتتىم، ساقتانا كور،

ءبىزدى العان سوڭ، ول بارماق سىزگە، – دەدى.

 

ءجامشيدتىڭ حاتى جەتەدى قولىنا ەندى،

اشۋلانىپ سىيمايدى تونىنا ەندى.

ەكى ءجۇز مىڭ پالۋانعا يملاقتى باسشى قىلىپ،

حيۋاراننىڭ ءتۇسىردى جولىنا ەندى.

 

بىرنەشە كۇن ءجۇرىپ، بۇلار كەتتى-اۋ،

بىرنەشە ءتۇن ارادا كۇندەر ءوتتى-اۋ.

ەكى ءجۇز مىڭ پالۋاندى يملاق باستاپ،

حيۋاراننىڭ شاھارىنا جەتىپ كەپتى-اۋ.

 

كەلگەن سوڭ قۋانىشتى بولىسادى،

قايعىنى كوڭىلدەگى جويىسادى.

باراك اللا، حوش كەلدىڭ، قۋانىش قىلىپ،

شاتتىق ءبىرلان ول تۇندە قۋانىسادى.

 

پاتشا ايتتى: – تىڭداپ وتىر ءسوزىمىزدى،

تەز كەلگەن ءتاۋىر كوردىم ءوزىڭىزدى.

جابىلا ءبارىڭ بىردەي ۇرىس قىلىڭ،

بىرمە-بىرگە بارۋدان بەزىڭىز-ءدى.

 

– سولاي جارلىق قىلدىڭ با، جانىم، ءسىرا،

بۇ دۇشپاننان تۇڭىلەمىز ارىڭ، ءسىرا.

ءبىز كەلگەن سوڭ، پاديشا، قايعى جەمە،

جالعىزدىڭ قويماسپىن جانىن، ءسىرا.

 

كاپىر قورىقتى سوعىستا بىرمە-بىردەن،

يملاق سوعىس قىلدى جولداسىمەن بىرگە كەلگەن.

كۇن باتقانشا بەك قاتتى سوعىس قىلدى،

باتىرلار جارالى بولدى جەتپىس جەردەن.

 

كاپىرلەردى جاپىرادى قىرىپ، جويىپ،

ءبىر-بىرىنە جاتادى بارىپ، قونىپ.

بەسەۋى جاراسىنا ءدارى جاعىپ،

ءبىر اللاعا جاتادى شۇكىر قىلىپ.

 

ەر ءالي قورىقپايدى، ءوزى مىقتى،

ۇرىسىپ كوپ كاپىردى جەرگە تىقتى.

ءالي كىرىپ مايدانعا ءبىر اقىردى،

ون ەكى مىڭ كاپىردىڭ جانى شىقتى.

 

ول كۇنى باتىر ءالي سوعىس سالدى،

جەر جۇزىنە اعىزدى سۋداي قاندى.

وزگەلەرى جارالى بولىپ تاۋعا شىقتى،

كاپىرلەر توبە-توبە ءولىپ قالدى.

 

بەسەۋى جاد قىلادى ءبىر قۇدايدى،

تاۋ باسىندا بەسەۋى الدى جايدى.

ء“بىر اللا، بىزگە جاردەم بەر ءوزىڭ” دەپ،

بەسەۋى تاڭ اتقانشا زار جىلايدى.

 

كاپىرلەرگە ول تولعان جەردىڭ ءجۇزى،

قاراڭعى بولدى شاڭمەن كۇننىڭ كوزى.

تاڭ اتىپ وزگەلەرى قالجىراپتى،

ەر ءالي سوعىس قىلىپتى جالعىز ءوزى.

 

جەردىڭ ءجۇزىن ول باسقان كاپىر ەكەن،

جالعىز سوعىسقان ارىسلان باتىر ەكەن.

كاپىرلەردىڭ وعىنان جان تابا الماي،

ەر ءالي جالعىز سوعىسىپ جاتىر ەكەن.

 

ءبىر قۇداي، ەر ءاليدى ءوزىڭ ساقتا،

جالعىز سوعىسقان مىڭ سانمەن سونى ماقتا.

كۇنشىعىستان ءبىرتالاي شاڭ كورىندى،

ارىسلان بۇلايشا ۇرىسىپ جاتقان شاقتا.

 

ءبىر قۇداي، ەر اليگە ءوزىڭ جار بول،

ءبىرتالاي لاشكەر ەكەن كورىنگەن سول.

شاڭ ىشىنەن بىرنەشە تۋ كورىنىپ،

سول جاقتان جەتىپ كەلىپتى سەكسەن مىڭ قول.

 

باياعى زۇلپىقاردى كورگەن ەكەن،

زۇلپىقاردى كورىپ، دىنگە كىرگەن ەكەن.

مۇسىلمان بولىپ ول پاتشا قولىن جيىپ،

ارىسلاندى كورگەلى كەلگەن ەكەن.

 

كىتاپتىڭ تاپ وسىلايشا  حاتىن ايتسام،

مۇسىلمان بولىپ كەلگەندەر سانىن ايتسام.

ميرزينھار شاح، فيرۋز، شاھاۋر پاتشا،

ۇشەۋىنىڭ وسىلايشا اتىن ايتسام.

 

جالعىز جۇرگەن ءاليدى بۇلار كوردى،

ارىسلان اسىعام دەپ جىلدام ءجۇردى.

سەكسەن مىڭ قولىمەن بۇ ءۇش پاتشا،

كاپىرلەرگە كەلدى دە قىلىش ۇردى.

 

كاپىرگە بۇلار سالدى اقىرزامان،

ارىسلان قايراتتاندى ونان جامان.

بۇلار كەلىپ اليگە قوسىلىسىپ،

كاپىردەن جەتپىس مىڭدى قىردى تامام.

 

كۇن باتقانشا ۇرىسىپ جۇرىسەدى،

كەش بولعان سوڭ قايتىسىپ كەلىسەدى.

ءۇش پاتشا قايتقاننان سوڭ لاشكەرمەنەن،

ەر اليگە كەلىسىپ كورىسەدى.

 

قايعىدا بولىپ جاتتى ول كۇن كاپىر،

باسىنا تۇسكەننەن سوڭ زاماناقىر.

اس ءىشىپ، مۇسىلماندار بىرگە قونىپ،

تاڭ نامازىن قاۋىم بولىپ وقىپ جاتىر.

 

كاپىر ۇردى داعى ۇرىس بارابانىن،

مۇسىلمان وقىپ الدى تاڭ نامازىن.

مايدانعا قارسى شىقتى، ەي، جاراندار،

ەر ءالي باستاپ الىپ مۇسىلمانىن.

 

ۇرىستا ءجۇر كاپىردىڭ ءبارى قاپتاپ،

مۇسىلمان دا قارۋىن الدى وڭداپ.

ەكى لاشكەر دارياداي تولقىن بولىپ،

قارسىلاسىپ تۇرىستى تۇتىسىپ ساپ.

 

كاپىر قولى دارياداي قيساپسىز كوپ،

قاراڭعى بولدى شاڭمەن سوندا اسپان-كوك.

فيرۋز پاتشا قولىندا ءبىر پالۋاندارى،

اتىن ايتادى ەكەن ءساماندۇر دەپ.

 

مۇسىلمان جالىنادى قۇدىرەتكە،

جالىنىپ “جار بول” دەيدى مۇحاممەدكە.

كەركۇدانىن ءساماندۇر ءمىنىپ الىپ،

كاپىرگە شىقتى اقىرىپ جەكپە-جەككە.

كاپىردەن جانە بىرەۋ قارسى كەلگەن،

ول دا پالۋان جالعىز شىققان سونشا ەلدەن.

ساماندۇرگە كاپىردەن بىرەۋ كەلدى،

ونىڭ اتىن سۇراساڭ، ءسامانت دەگەن.

 

ەكەۋى ءبىر-بىرىنە تيىسەدى،

قارۋىمەن شانشىسىپ وتىسەدى.

ءبىر-ءبىرىن نايزامەنەن الا المايدى،

ون-وننان نايزالارىن سىلتەسەدى.

 

تۇرعان جۇرت تاڭ كورەدى ۇرىستارىن،

ءبىر-ءبىرىن جولبارىستاي جۇلىسقانىن.

نايزاسىن ەكەۋى دە تاستاي بەرىپ،

قيساپسىز شابىسادى قىلىشتارىن.

 

تاڭ قالدى قايراتىنىڭ مولدارىنا،

سىيمايدى اشۋلانىپ توندارىنا.

قىلىشتارىن ەكەۋى تاعى قويىپ،

شوقپارلارىن الادى قولدارىنا.

 

كاپىرگە ەندى بالە كەز كەلەدى،

ءبىر-ءبىرىن شوقپارمەنەن توپەلەدى.

ءساماندۇر شوقپارمەنەن كۇل-كۇل قىلىپ،

ءسامانتتى جاھاننامعا جىبەرەدى.

 

ءساماندۇر مىقتىلىعىن بىلگىزەدى،

مۇسىلماندى قۋانتىپ كۇلگىزەدى.

ون بەس پالۋان كاپىردەن بايلاپ الىپ،

سەكسەندى جاھاننامعا كىرگىزەدى.

 

ءساماندۇر تۇر كاپىرگە ايعاي سالىپ،

سەكسەندى ءولتىرىپ، ون بەسىن بايلاپ الىپ.

ءجامشيد پاتشادان ول كەلگەن يملاق كاپىر،

ەندى ءوزى شىعىپتى اشۋلانىپ.

 

ءساماندۇردىڭ كەلىپتى قاسىنا ەندى،

كۇشى كەتەر كاپىردىڭ اسىپ ەندى.

جۇدىرىقپەن ءبىر ۇرىپ ءساماندۇردىڭ،

ايامادى، ۇشىرادى باسىن ەندى.

 

مۇسىلمان قارسىسىنا وڭتايلانىپ،

يملاق كاپىر تۇر ەندى، و دا ايقايلاپ.

يملاق كاپىر بەسەۋدى شاھيد قىلىپ،

مۇسىلماننان جيىرما الدى بايلاپ.

 

يملاق قاھار كورسەتتى اسقان سونداي،

سادۋاقاس قايراتىن كوردى مۇنداي.

ۋاقاس تاقسىر يملاققا جەتىپ كەلدى،

بۇل قىلعان قورلىعىنا شىداي الماي.

 

اۋەل نايزا ونەرىن قىلۋشى ەدى،

ءبىر-بىرىنە نايزامەن ۇرىسادى.

نايزامەن ءبىر-ءبىرىن جەڭىسە الماي،

قايران بولىپ ەكەۋى دە تۇرىسادى.

 

شوقپار ۇرىپ ساداقپەن اتىسادى،

قىلىشپەنەن ءبىر-ءبىرىن شابىسادى.

جەڭىسە الماي كۇن جاتىپ ەكى لاشكەر،

جاي-جايىنا قايتىسىپ، جاتىسادى.

 

ول كۇن جاتتى، تاعى دا تاڭ دا اتتى،

مۇسىلماندار ناماز وقىپ، ازان ايتتى.

مايدان تۇزەپ، سوعىسقا كاپىر تۇرىپ،

بارابانىن جان-جاقتان كاپىر قاقتى.

 

مۇسىلماندار ناماز وقىپ الىسادى،

ءبىر-بىرىنە قايراتتى سالىسادى.

ناماز وقىپ، بۇلار دا ۇرىسقالى،

مايدان تۇزەپ، ساپ تارتىپ بارىسادى.

 

تىڭداساڭىز، ايتايىن جاقسى كەپتى،

شاڭداق باسقان سەكىلدى اسپان-كوكتى.

ءسامانت دەگەن كاپىردەن ءبىر پالۋان،

جانە بىرەۋ اقىرىپ جەتىپ كەلدى.

 

ول كاپىردىڭ مۇشەسى بۇزىق ەكەن،

كەلىستىرسەم قول-اۋزى قىزىق ەكەن.

ەكى ءيىنىنىڭ اراسى تاپ ەلۋ كەز،

بويىنىڭ ۇزىندىعى ءجۇز كەز ەكەن.

 

اقىرىپ كەلدى، كوزىنە جان كورىنبەي،

كەركۇدان مىنگەن ءاليدىڭ دۇدۇلىندەي.

قولى – شىنار اعاشتاي، مۇرنى – مىستاي،

اۋزى بەينە تاۋدىڭ ۇڭگىرىندەي.

 

اقىرىپ: – جەكپە-جەككە كەلىڭ، – دەيدى،

جالعىز مەنى جەڭبەس-اۋ ەلىڭ، – دەيدى.

داۋسىمنان جەر جارىلىپ، كوك جاڭعىرىپ،

بۇ زاماننىڭ رۇستەم داستانى مەنمىن، – دەيدى.

 

ول كاپىردىڭ داۋىسى كوكتى جاردى،

مۇسىلماننان شارىق دەگەن پالۋان باردى.

ءبىر ۇرۋمەن ول شارىقتى شاھيد قىلدى،

بىرنەشە مۇسىلماندار ءولىپ قالدى.

 

ول كاپىردىڭ كۇشىنە اڭ-تاڭ قالدى،

بىرنەشە شاھيد بولىپ ءولىپ قالدى.

بىرمە-بىرگە كەلگەننەن سوڭ وسى كاپىر،

مۇسىلماننان وتىزدى بايلاپ الدى.

 

شىداي الماي مۇسايىپ باتىر تۇردى دەيدى،

كاپىرلەرگە قارسى قاراي ءجۇردى دەيدى.

سەگىز ءجۇز باتپان شوقپارىن ۇرعان ەكەن،

كۇل-كۇل بولىپ جاھاننامعا كىردى دەيدى.

 

ات-ماتىمەن بولىپتى پارە-پارە،

مۇسايىپ باتىر سيىنىپتى ءبىر اللاعا.

مۇسايىپ ۇرعان شاقتا ء“يا، اللا” دەپ،

جاھاننامعا كەتىپتى جۇزىقارا.

 

كاپىرلەر مۇسايىپتان جامان ساستى،

ءسامانت پالۋان ولگەن سوڭ، قايعى باستى.

حيۋاران پاتشا ء“بارىڭىز جابىلىڭ” دەپ،

“بىرمە-بىرگە بولماس-تى” دەپ اقىلداستى.

 

كاپىرلەر قورقىستى ءبىرى كەلمەي،

پاتشا تۇر جەكپە-جەكتى ءمىناسىپ كورمەي.

پاتشا جارلىق قىلعان سوڭ مۇسايىپقا

كاپىرلەر ات قويىپتى ءبارى بىردەي.

 

جاراندار، تىڭداپ وتىر ايتقان ءسوزىم،

كاپىر قولى باسىپتى جەردىڭ ءجۇزىن.

ءۇش پاتشا لاشكەرمەنەن سوعىس سالىپ،

قاپ-قارا شاڭداق باستى كۇننىڭ كوزىن.

 

كاپىرلەرگە ول كۇننىڭ ءجۇزى تولدى،

ەر ءالي دە كىرىپتى باستاپ قولدى.

كوك جىعىلدى، جاراندار، كۇن تۇتىلدى،

دۇنيە ءھامما بۇزىلعانداي سوعىس بولدى.

 

ەر ءالي دە سوعىستى سالادى ەكەن،

زۇلپىقارىن قولىنا الادى ەكەن.

ءھار مارتەبە زۇلپىقارىن شاپقانىندا،

ەكى ءجۇز جاھانناماعا بارادى ەكەن.

 

قىلىشتىلار شابىسادى قىلىشپەنەن،

شوقپارلى ءولدى، شوقپارلاسىپ ۇرىسپەنەن.

نايزالىلار قىرىلدى نايزالاسىپ،

كەتتى ھاركىم ءبىر ءتۇرلى جۇمىسپەنەن.

 

قالقاندىلار ۇرىستى تۇتىپ قالقان،

ساۋىتتىنى كەلىستىرىپ قايتىپ ايتام؟

ەر ءالي تۋ جىعارعا تايانىپتى،

كاپىر قولىن ول قىلىپ تالقان-تالقان.

 

باتىرلاردى قامادى مۇنشا دۇشپان،

كاپىر ەستىپ جيىلدى ءاربىر تۇستان.

كاپىرلەر قاشارعا بەت قويعان شاقتا،

جانە ءبىر شاڭ كورىندى كۇنشىعىستان.

 

ول شاڭدا ءتورت تۋى بار قول كورىندى،

از-ماز كىسى ول ەمەس، مول كورىندى.

ول ءتورت تۋدىڭ تۇبىندە ءبىر ءجۇز مىڭنان،

ءجامشيد پاتشا كىسىسى سول كورىندى.

 

مۇسىلماننىڭ بۇلاردى كوزى كوردى،

كاپىرلەرگە كەلدى دە بۇلار كىردى.

ناۋادير دەگەن پالۋان باسشى بولىپ،

بەس ءجۇز پالۋان ىشىندە جەتىپ كەلدى.

 

كاپىرلەردەن ءتورت ءجۇز مىڭ كاپىر كىردى،

قايىستىردى تاعى دا قارا جەردى.

جانە كەلگەن كاپىرلەر مۇسىلمانعا،

كۇن باتقانشا سوعىستى، قىلىش ۇردى.

 

مۇسىلماندى قىلىپتى استىن-ءۇستىن،

سوعىسپەنەن شاڭ قىلدى جەردىڭ ءجۇزىن.

كۇن كەش بولىپ ەكى لاشكەر قايتىپ بارىپ،

جاي-جايىنا جاتادى تاعى دا ول ءتۇن.

 

مۇسىلمان جاتتى ورنىنا قايتىپ كەلىپ،

ناماز وقىپ جاتادى بىرگە قونىپ.

مۇسىلماندار ولىكتەرىن قيساپ قىلسا،

ءۇش مىڭ كىسى ءولىپتى شاھيد بولىپ.

 

ولىكتەرىن مۇسىلماندار كورىسەدى،

تانىپ-تانىپ الىسىپ كەلىسەدى.

ءۇش مىڭ كىسى ولىگىن شاھيد بولعان،

جانازا وقىپ، ول تۇندە كومىسەدى.

 

جاراندار، قىرعىن بولدى ەكى جۇرتقا،

مۇسىلماندار، يمانىڭ ھەش ۇمىتپا.

ول كۇن ولگەن كاپىردىڭ قيسابى جوق،

ولىكتەرىن كاپىرلەر جاعىپتى وتقا.

 

قولدى تاعى كوبەيتتى كاپىر جيناپ،

كاپىر باستى جەر ءجۇزىن، قۇرتتاي قايناپ.

مۇسىلماندار ول تاڭدى ۇيىقتاماستان،

وتىردى ءبىر قۇدايعا زارى جىلاپ.

 

قاراڭعى بولدى شاڭمەن سوندا اسپان-كوك،

مۇسىلمان كورسە، كاپىر قيساپسىز كوپ.

قۇم مەنەن قۇمىرسقاعا سان جەتكەندەي،

كاپىرلەر ونان دا كوپ ھەشبىر سان جوق.

 

 

سونداي-اق، وقىڭىز

شورتانباي مەن اسان بۇعى ايتىسى

شورتانباي قانايۇلىنىڭ تۋعانىنا 200 جىل شورتانباي قانايۇلىنىڭ جىرلارى 1993 جىلى عانا جەكە جيناق بولىپ شىقتى. …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان