قيسسا سالسال

داستاننىڭ ىلكى باسىلىمى 1879 جىلى، قايتا باسىلۋلارى 1883, 1888 جىلدارى جارىق كوردى. بۇدان سوڭ پاتشالىق تسەنزۋرا بۇل كىتاپقا تىيىم سالعان. 1906 جىلى سالسال تۋرالى كىتاپ قايتا باسىلا باستادى. كەيىننەن تاعى بەس رەت شىعارىلدى. ءتورت باسىلىمنىڭ جالپى تارالىمى – 23200 دانا.

داستاندى ەل اۋزىنان جيناپ، جۇيەلەپ، كەي تۇستارىن وزىنشە جىرلاپ، باسپاعا ۇسىنعان – ماۋلەكەي جۇماشۇلى. “سالسال” – وقيعالار جەلىسىنە  ەجەلگى ميفتىك اڭىزدار، ارحايكالىق سيۋجەتتەر مەن موتيۆتەر، قازاقتىڭ ەپيكالىق جىرلارىنىڭ سارىندارىن، ورتاعاسىرلىق ادەبي ەسكەرتكىشتەردىڭ وقيعالارىن، سونداي-اق ونداعى كەيىپكەرلەردىڭ تاريحي ءھام اڭىزدىق بەينەلەرىن يسلام قايراتكەرلەرىنىڭ باستى ماقساتتارى مەن ومىرباياندىق جورىق جولدارىمەن ۇشتاستىرا جىرلاعان، قيالعا باي ءدىني-باتىرلىق داستان دەپ باعالاۋعا بولادى. ۇسىنىلىپ وتىرعان داستان ءماتىنى 1909 جىلعى باسىلىم بويىنشا دايىندالدى.

 قيسسا  سالسال

اۋەلدە جاد ەتەمىن ءتاڭىرىم اتىن،

سۇراساڭ، ماۋلەكەي-ءدۇر – مەنىم اتىم.

تۇمەن مەنەن ومبى اراسىندا،

ھەش ادامنان كەم ەمەس سالتاناتىم.

 

سويلەي بەر، قىزىل ءتىلىم، ولمەي تۇرىپ،

ھەش ادامنان قورلىقتى كورمەي تۇرىپ.

ءتىل مەنەن جاق، سويلەي بەر مىنا تويدا،

جەڭ، جاعاسى جوق توندى كيمەي تۇرىپ.

 

سويلەي بەر مىنا تويدا، ولمەي تۇرىپ،

باسى جوق ءبىر اتقا مىنبەي تۇرىپ.

سويلەپ قال مىنا تويدا، بايعۇس ءتىلىم،

تۇڭلىكسىز قاراڭعى ۇيگە كىرمەي تۇرىپ.

 

ءتىل بەردى سويلەسىن دەپ جاپپار قۇدا،

قۇدايعا قۇلدىق قىلىپ تۇرساق تا مۇندا.

ماڭگى باقي تامۇقتا قالماس ەدىك،

قۇلدىققا بولساق ماشعۇل بۇ دۇنيەدە.

 

سويلەي بەر الماي تۇرىپ، جاق پەنەن ءتىل،

جىل قيسابىن ايتايىن، جاقسىلاپ ءبىل.

بۇ دۇنيەدە حاق تاعالا جاراتىپتى

بارشاسى ساناپ كورسەك، ون ەكى جىل.

 

اۋەلى قۇداي جاراتقان تىشقان جىلىن،

كەي ادامنىڭ الادى ءوز پەيىلىن.

جىل قيسابىن جازامىن بۇ ورىندا،

ارالاپ كەلىپ ەدىم ومبى جەرىن.

 

مۇنان سوڭ كەلەتۇعىن سيىر جىلى،

جاماعات، جاقسىلاپ ءبىلىڭ مۇنى.

ھارقايسىسىن جازايىن ءھاربىر جولعا،

وسىلايشا جازايىن مەن دە مۇنى.

 

بارىس كەلدى مۇنان سوڭ ايعاي سالىپ،

كوپ حايۋاندار بارىستان قالعان تالىپ.

قابىلان بولار بارىس دەگەندەرى،

بۇ سوزدەردى قازاقتان كەلدىم الىپ.

ءتورتىنشى جىل قيسابى بولۇر قويان،

قۇدانى ەسىڭە الساڭ، شوشىپ ويان.

كوپ كاپىردى يسلامعا كىرگىزەم دەپ،

كوپ ساحابا سوعىستا شاھيد بولعان.

 

بەسىنشىسى ساناسام، اتى – ۇلۋ،

تومسكى گۋبەرنە بىزدەن بۇرۋ.

قيساپتاپ وسىلايشا مەن جازايىن،

باسپاشىلار، قاعازعا باسىڭ سۇلۋ.

 

التىنشى جىلان بولۇر قيسابىندا،

كەلتىرگەن ون ەكى جىل ەسەبىندە.

قاعازعا ولەڭ جازىپ، شيماي سالدىم،

اقىلى قىسقا ماۋلەكەي سونداي پەندە.

 

جەتىنشىسىن تاعى ايتسام، جىلقى جىلى،

جۇگىرەر تاۋ جاعالاي قىزىل تۇلكى.

ون ەكى جىلدى ءحالىم كەلسە مەن جازايىن،

سوڭعىعا بىزدەن بۇلاي قالسىن ۇلگى.

 

سەگىزىنشى قوي جىلىن تاعى جازسام،

بىلە تۇرىپ لايىق پا، جولدان ازسام؟

جات ەلدەردى قىدىرعان مەن ءبىر عارىپ،

ولەڭ ايتىپ كوڭىلىمدى ءوزىم باسسام.

 

توعىزىنشى جىل بولدى، اتى – مەشىن،

ءھار ادام اقىرەتتىڭ قامىن جەسىن.

بۇ دۇنيەدە جاقسىلىق ھەش قىلماسا،

اقىرەتتە جاۋابىن نە دەرسىڭ؟

 

ونىنشى جىل بولار، بىلسەڭ – تاۋىق،

ايتامىن وسىلايشا ەبىن تاۋىپ.

رۋزە تۇت، جىگىتتەر، ناماز وقى،

ءالى-اق ءبىر كۇن قالارسىڭ توپىراق قاۋىپ.

 

ون ءبىرىنشى جىل بولۇر دەگەن يت-ءتى،

كوپ ادام بىزدەن بۇرىن ءوتىپ كەتتى.

قۇدايعا قۇلشىلىق قىلماعاندار،

اقىلى جوق، ويلاسام، ءسىرا، ءتىپتى.

 

ايتايىن ون ەكىنشى جىلى – دوڭىز،

بوق استىنان شىقپايدى قارا قوڭىز.

تاكبىر ايت، زىكىري دەگەن ءسوز بار،

دۇنيەنى اينالىپتى مۇحيت-تەڭىز.

 

وسىلايشا ون ەكى جىل تامام بولدى،

كوكىرەگى داڭعىل ادام ۇعىپ الدى.

ءبارىن دە اقىلمەنەن ويلاپ كورشى،

اتا-باباڭ، بارشاسى دۇنيە سالدى.

 

جاسىڭدى ۇمىتپاسسىڭ، مۇنى بىلسەڭ،

جازعاندى بىلەرسىڭ ەندى وقىساڭ.

ون [ەكى] جىل اتتارىن جازىپ قويدىم،

بىلەرسىڭ جاقسىلاپ وقىپ كورسەڭ.

 

ءمانجىلدىڭ مەدرەسەسى – تۇرعان جەرىم،

ومبىدا اتىعاي – جۇرگەن جەرىم.

جەتپىس توعىز جىلىندا، قويان جىلى،

ءوزىمنىڭ مەشىن بولۇر تۋعان جىلىم.

 

كورىپ تۇر، ەندى ءبىر قيسسا كەلەر،

وقىعاندار بۇ سوزدەن عيبرات الار.

ساحابالار سوعىسىن ەستىگەننىڭ

كوڭىلى تولقىپ، كوزىنەن جاسى اعار.

 

ماي چيسلو وتىزىندا ومبى كەلدىم،

احۋن اكاڭ ۇيىنە مەيمان بولدىم.

جانە ءبىر كۇن تاسەكەڭە قونىپ الىپ،

سول تۇندە بۇ قيسسانى تامام قىلدىم.

 

داموللا ابدوللا جولداس بولدى،

تارسۋدان پاراحودپەن بىرگە كەلدى.

تاسەكەڭ بالاسى دا ابدوللا-ءدۇر،

قاسىمدا ازىراق وتىردى دا ۇيىقتاپ قالدى.

 

احۋن مەنەن تاسەكەڭ مەيمان قىلدى،

بىزدەي عارىپ جانمەنەن عالام تولدى.

جوق-باردى كوپ سويلەپ نە قىلايىن،

حازىرەت ءالي قيسساسى ەندى كەلدى.

 

قيسسا سالسال

 

“سالسالدى” تۇمەندە تابا المادىم،

ومبىعا بارۋعا ەندى ويلاندىم.

جۇيتكىگەن پاراحود ارالىمنان،

ون بەس كۇندە ومبىعا كەلىپ قالدىم.

 

سونىڭ ءۇشىن ومبىعا بارىپ قالدىم،

سالسالدى بىرەۋدەن تاۋىپ الدىم.

ولاي-بۇلاي قاتاسىن تۇزەپ الىپ،

زاكازنوي پوچتالونعا ايتىپ سالدىم.

 

ءتورت كىتاپ باستىردىم مۇنان بۇرىن،

“سەيىتباتتال”، “شەيح بۇرقى”، “قارا تۇلىك”.

ءتورتىنشىسى ء“مىناجات” دەگەن ءبىر ءسوز،

ەندى “سالسال” باستىرۋ – مەنىم ويىم.

 

ءوزىم ولسەم، ولمەي-ءدۇر جازعان حاتىم،

جالىتۇر ويازىنان اسىل زاتىم.

“سەيىتباتتال” قيسساسىن وقىپ كورسەڭ،

سوندا ەندى كورەرسىڭ مەنىم اتىم.

 

وسى ءىسىم ۇناي ما، اعالارىم،

ايىپ قىلىپ جۇرمەڭىز، بابالارىم.

مۇنى جازعان كۇناھار، بەيشاراعا،

ءبىر دۇعا قىلىپ قويىڭىز، ىنىلەرىم.

 

عازات ءالي ءال-مۇرتازا

 

جاردەم بەرگىل بىزدەرگە، جالعىز اللا،

تۇعرى جولدى اسان قىل بارشا جانعا.

شاريعاتتان تىسقارى ءسوز سويلەتىپ،

شەرمەندە قىلىپ، توزاققا ءبىزدى سالما.

 

ءبىر اللا، تۇعرى سويلەت ءتىلىمىزدى،

جامان جولعا سالدىرما كوڭىلىمىزدى.

ءبىر ءوزىڭ راقىم قىلىپ فازىلىڭ ءبىرلان،

جارىلقا بىزدىك اسى قۇلىڭىزدى.

 

جارىلقا بىزدىك عاسى قۇلىڭىزدى،

شاريعاتقا تۋرا قىل موينىمىزدى.

بۇ نيەتىم قابىل قىلىپ، جاپپار قۇداي،

باتين-زاھير اشقايسىڭ كوزىمىزدى.

 

پايعامبار مەكەن تۇتقان مادينەدە،

“ۇمبەتىم” دەسىن ءبىزدى و دۇنيەدە.

ءبىر ازىراق پايعامباردان ءسوز سويلەيىن،

جاعىما جاردەم بەرگىل، جاپپار يە.

 

جاعىما جاردەم بەرگىل، جاپپار يە،

پايعامبارلار بارشالارى ءبىزدى سۇيە.

قىرىق شىلتەن، عايىپ ەرەندەر، جاردەم بەرگىل،

جانە مەدەت بەرگەيسىڭ، جۇملا اۋليە.

 

بىزدەرگە جاردەم بەرگىل، شاھاريارلار،

“شاپاعات قىل، – دەپ، –  ماحشاردا” قىلامىن زار.

بۇ سوزىمدە جاردەمشى بولىڭىزدار،

حاسەن، حۇسايىن ول بارشا ساحابالار.

 

ايتايىن باياعىدان ءبىراز كەڭەس،

جاقسى ادام جەتىمنىڭ حاقىن جەمەس.

بۇ كەڭەسىم تىڭداساڭىز، ءاي، جاراندار،

وڭگە ءسوز بۇ بارىنە كەڭەس ەمەس.

 

بىزدەرگە جاردەم بەرگىل، پايعامبارلار،

يمانسىزدار تامۇقتا قىلا-ءدۇر زار.

پايعامباردى يمام قىلىپ، ءاي، جاراندار،

ءبىر كۇن ناماز وقىپتى ساحابالار.

 

جاستارى ۇلكەن ىشىندە كارى دە بار،

ابۋباكىر، ومار، وسمان، ءالي دە بار.

حازىرەتى ازانشى بىلالمەنەن،

وتىز ءۇش مىڭ ساحابا ءبارى دە بار.

 

پايعامباردىڭ اۋەل اسىل ءتۇبى – اراب،

ء“حابيبىم” دەپ ات قويعان ءتاڭىرىم قالاپ.

ءتاسبيح تارتىپ، نامازىن تامام قىلىپ،

فاتيحاسىن وقيدى قارسى قاراپ.

 

پاتشالىق قۇردى تاقسىر سالتاناتىن،

تۇعرى جولعا باستايدى تامام حالقىن.

ءدۇر-جاۋھار اۋزىنان ءسوز شىعارىپ،

ساحاباعا ايتادى ناسيحاتىن.

 

جىلدان-جىلعا جاقىندار اقىرزامان،

پايعامباردى ارتىق ءسۇيدى حاق تاعالام.

ۋاعداسىز دۇنيەگە الدانباڭ دەپ،

ناسيحاتىن پايعامبار قىلدى تامام.

 

– جاراندار، تىڭداپ وتىر ايتقان ءسوزىم،

از-ماز ءسوز الىپ جۇرسەڭ وسيەتىم.

كىم قىلار وسى ايتقان ءبىر قىزمەتىم،

كوڭىلىمىز تىلەپ وتىر كيىك ەتىن.

 

مەن باتامدى بارعانعا بەرسەم ەكەن،

بىرەۋىڭىز كيىك الىپ كەلسەڭ ەكەن.

كوڭىلىم ءتۇستى، جاراندار، الدەنەگە،

كيىك ەتىن باحۋزۋر جەسەم ەكەن.

 

پايعامبار وسى ءسوزدى ايتىپ سالدى،

ساحابالار بارشاسى اڭ-تاڭ قالدى.

ءابىلماجىن ءبىر باتىر ساحابامەن،

سادۋاقاس الدىنا جەتىپ باردى.

 

– كيىك اۋلاي شىعارمىز تۇزگە، – دەدى،

ءبىر قىزمەت ەتەرمىز سىزگە، – دەدى.

بۇ قىزمەتتى جانىمىزبەن قىلار ەدىك،

تاقسىر، باتا بەرە كور بىزگە، – دەدى.

 

بۇلاردىڭ ءبىلدى ەندى اتتانارىن،

باتا بەرسە بىلەدى شاتتانارىن.

ء“بىر اللا وڭعارسىن، – دەپ، – جولدارىڭدى”،

مۇباراك تاقسىر بەردى باتالارىن.

 

پايعامبار فاتيحاسىن بەردى دەيدى،

قۋانىسىپ اتىنا ءمىندى دەيدى.

سايماندارىن، بارشاسىن سايلاپ الىپ،

ەكەۋى جولعا ءتۇسىپ ءجۇردى دەيدى.

 

ءابىلماجىن، سادۋاقاس ەكى باتىر،

ولاردىڭ ايتقان ءسوزى بالداي تاتىر.

“پايعامبارعا ءبىر قىزمەت قىلامىز” دەپ،

كيىك ىزدەپ ەكەۋى كەلە جاتىر.

 

بۇلارعا جولىقپاي تۇر جالعىز كيىك،

ءۇش كۇن، ءۇش ءتۇن كەلەدى تىنباي ءجۇرىپ.

كيىك ىزدەپ ەكەۋى كەلە جاتسا،

ءبىر تاۋعا جەتتى دەيدى تىم-اق بيىك.

 

كيىك ىزدەپ ەكەۋى شىقتى اۋعا،

قارسىلىق قىل، جاراندار، ءناپسى جاۋعا.

مۇندا كيىك بولار دەپ، نيەت قىلىپ،

ەكەۋى شاپقىلاسىپ شىقتى تاۋعا.

 

جاراندار، قۇلاق سالعىل سوزدەرىمە،

ءبىر كەڭەس تىڭداتايىن وزدەرىڭە.

كيىك ىزدەپ ول تاۋعا شىققان ەكەن،

ءبىر شاھار كورىنەدى كوزدەرىنە.

 

شاھار جاققا جول تارتىپ كەتتى دەيدى،

ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن تاعى دا ءوتتى دەيدى.

ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن تىنباستان جول ءجۇرىسىپ،

سول كورىنگەن شاھارعا جەتتى دەيدى.

 

ەكەۋى شىعىپ كەتتى مۇنداي شەتكە،

سيىنادى ءبىر جاساعان قۇدىرەتكە.

ءبىر التىندى سارايعا جەتىپ كەلىپتى،

بيىكتىگى تالاسقان اسپان-كوككە.

 

اعىپ جاتقان ءتورت جاقتا بۇلاعى بار،

سايرايتۇعىن بۇلبۇلداردىڭ تۇراعى بار.

قۇبىلا تاراپىندا ول سارايدىڭ

باۋ-باقشالى، جەمىستى شارباعى بار.

 

مۇنداي جاقسى شارباقتى كوردى دەيدى،

بۇرىن مۇنداي كورگەن جوق بۇنى دەيدى.

“تاماشاسىن شارباقتىڭ كورەيىك” دەپ،

ەكى باتىر ىشىنە كىردى دەيدى.

 

نامازعا جامان ادام ەرىنەدى،

نامازدىعا ول ۇجماق بەرىلەدى.

ءابىلماجىن، سادۋاقاس قايران قالدى،

ەرامباعى سەكىلدى كورىنەدى.

 

ول شارباقتىڭ ىشىندە اشىلعان گۇل،

گۇل دەگەن ءيىسى جۇپار، بارىڭىز جۇل.

بۇلاقتارى ءھار تاراپقا اعىپ جاتىر،

سايرايدى جانە ىشىندە ءتۇرلى بۇلبۇل.

 

جەمىسى بار ول شارباقتىڭ ءپىسىپ تۇرعان،

جىبەكتەن جايىلىپ-ءدۇر كوپ داستارحان.

التىندى اياق، التىندى تاباق، قاسىق،

ءھار ءتۇرلى اس قازاندا ءپىسىپ تۇرعان.

 

توسەكتەرى بار جاقسى سالتاناتتى،

مۇنداي جەردى كورگەن جوق اسىل زاتتى.

دۇنيەدەگى اس، جەمىستىڭ ءبارى دە بار،

جەپ قاراسا، بىرىنەن-ءبىرى ءتاتتى.

 

سۋساپ بۇلاق سۋىنان ءىشتى دەيدى،

اتتارىن وتقا قويىپ ءتۇستى دەيدى.

التىندى توسەكتەرگە شىقتى دەيدى،

جىلىنىپ كيىمدەرىن شەشتى دەيدى.

 

جەلپىندى كيىمدەرىن شەشىپ سالىپ،

شارباققا قاراستى قايران قالىپ.

ەكى تاقسىر نامازعا كىرىسەدى،

اعىپ جاتقان بۇلاقتان تاھارات الىپ.

 

ھەش نارسەدەن قورىقپايدى سابازدارىڭ،

شارباقتىڭ تاماشا قىلىپ كەزدى ءبارىن.

شۇكىر قىلىپ وتىردى «ءبىر اللا»عا،

تامام قىلىپ ەكەۋى نامازدارىن.

 

جاق-جاققا اعىپ جاتىر بۇلاقتارى،

ات اسايتىن جانە بار قۇراقتارى.

اسپان-كوكتى قوزعالتقان ءبىر داۋىستى،

ەكى باتىر ەستيدى قۇلاقتارى.

 

ەكىسى ورنىنان تۇردى دەيدى،

قاراسىپ، مويىندارىن بۇردى دەيدى.

قارۋ-جاراق كوكپەڭبەك تەمىر كيگەن،

ەكى ءجۇز اتتى كاپىردى كوردى دەيدى.

 

جاراندار، سول ەكەۋى سونداي كۇشتى،

قۇدايىم دۋشار قىلدى مۇنداي ءىستى.

ەكى باتىر الدىنا جەتىپ كەلىپ،

بارشاسى قول قۋسىرىپ، اتتان ءتۇستى.

 

– پاديشامىز ءامىر قىلدى بىزگە، – دەيدى،

ءسىزدى قاراۋىلشى كورىپتى تۇزدە، – دەيدى.

بۇ شارباق پاديشامىزدىڭ شارباعى-ءدۇر،

“الىپ كەل” دەپ جىبەردى ءبىزدى [دەيدى].

 

مەنىڭ پاديشا ەكەنىمدى ءبىلسىن، – دەيدى،

پاديشالىق سالتاناتىم كورسىن، – دەيدى.

پاديشالىق سالتاناتىم ايتا جۇرەر،

مەيمان بولىپ، قايىر قىلام، كەلسىن، – دەيدى.

 

بارۋدان قورقىپ ءاسىلى بوگەلمەيدى،

“شاقىرسا، ءبىز بارمايمىز نەگە” دەيدى.

ەكەۋى اتقا ءمىنىپ، “قۇپ، بولار” دەپ،

كاپىرلەرگە قوسىلىسىپ جونەلەدى.

 

– نە دەگەن جۇرت بولادى ءسىزدىڭ حالقىڭ،

دالادا مۇنداي كوردىك سالتاناتىن.

ءابىلماجىن كاپىرلەردەن ءسوز سۇرايدى:

“شاھارىڭمەن ايتشى، – دەپ،– پاتشاڭ اتىن”.

 

– ناۋادير دەپ اتالعان ءبىزدىڭ جۇرت بار،

پاتشامىزدان كوپ دۇشپان قورقىپ قايىر تىلەر.

ناۋادير-ءدۇر شاھارىمىز، بىلەر بولساڭ،

سۇراساڭ، پاتشامىزدىڭ اتى – قيتار.

 

كاپىر سويدەپ ايتادى ءسوزدى دەيدى،

ەكەۋى كاپىرلەرمەن كەتتى دەيدى.

كاپىرلەرمەن قوسىلىپ جولعا ءتۇسىپ،

كەلىپ قيتار شاھارىنا جەتتى دەيدى.

 

كاپىرلەرمەن شاھارعا جەتىپ كەلدى-اۋ،

باتىرلار سونداي قورىقپاس، توتەپ كەپتى-اۋ.

بيىكتىگى تالاسقان اسپان-كوككە

پاديشانىڭ سارايىنا الىپ كەلدى-اۋ.

 

ەكەۋىن كورگەن ادام قايران قالدى،

“كورمەدىك، – دەپ، – دۇنيەدە مۇنداي جاندى”.

اتتارىن ەكەۋى دە بايلاي سالىپ،

قيتار پاتشا الدىنا جەتىپ باردى.

 

الدىنا پاديشانىڭ كىردى دەيدى،

تارتىنباي ەكى باتىر ءجۇردى دەيدى.

پاتشالىق سالتاناتىن ارتىق كورىپ،

ەكەۋى قايران قالىپ تۇردى دەيدى.

ەكەۋى قايران قالىپ تۇردى دەيدى،

اقىن جىرلاپ جاتىر جىردى دەيدى.

وڭدا – حان، سولدا – سانسىز سۇلتاندار بار،

پاتشالىققا لايىق كوردى دەيدى.

 

كوپ جاساعان ىشىندە كارى دە بار،

مىڭ ءتۇرلى بۇلبۇلداردىڭ ءانى دە بار.

ولەڭشىلەر، دومبىرا، سىرناي، قوبىز،

جەر جۇزىندەگى ويىننىڭ ءبارى دە بار.

 

ەكى باتىر تاڭ قالدى “نەتكەن جەر” دەپ،

ويىن بار ويىڭىزدا قانداي كەرەك.

جەر جۇزىڭدەگى ويىننىڭ ءبارىن جيىپ،

پاديشا وتىر ەكەن قىلىپ ەرمەك.

 

كاپىرلەردىڭ ھەش ۇجماق تابارى جوق،

جانى – كاپىر، حاق دەگەندە نانارى جوق.

ويىن قىلىپ وتىرىپ، جۇرتىن جيىپ،

بۇ جاھان قايعىسىنان حابارى جوق.

 

ەكى باتىر الدىنا جەتىپ كەلدى،

كاپىرلەر ھەش كورگەن جوق مۇنداي ەردى.

ويىن قىلىپ وتىرعان پاديشانىڭ،

باتىرلاردى قۇپ قاراپ، كوزى كوردى.

 

ويىنشىلار ويىنىن قويىپ الدى،

پاديشا ەكەۋىنە كوزىن سالدى.

پاتشا كورسە مۇشەلەرى بۇزىق ەكەن،

بۇلار پالۋان شىعار دەپ ويىنا الدى.

 

“قورىققان بولسا بۇ جەرگە كەلمەس ەدى،

بۇلارعا ھەش جان تەڭدەس كەلمەس” دەيدى.

پاديشا ىشىندە بۇلاردى سىناپ وتىر،

“ەكەۋىن ادام ۇعلى جەڭبەس” دەيدى.

 

– ارتىق بولعان سەكىلدى زاتتارىڭىز،

ءبىزدىڭ لات، مانات ەردى جاپپارىمىز.

پاديشا ەكەۋىنەن ءسوز سۇرايدى:

– باتىرلار، كىم بولادى اتتارىڭىز؟

 

جاھاننام – ءتۇبى تەرەڭ زىڭدان دەيدى،

يمانسىزعا ونى ورىن قىلعان دەيدى.

– ءبىرىمىزدىڭ اتىمىز ناۋادير-ءدۇر،

ءبىرىمىزدىڭ اتىمىز ھۋمان، – دەيدى.

 

– پاتشالىق بەردى قۇداي، مالدى، – دەيدى،

مەن سانسىز بيلەپ تۇرمىن جاندى، – دەيدى.

تاۋىپ بەرسەڭ، دۇنيە مالىن اياماس ەم،

سىزدەرگە ءبىر تىلەگىم بار-دى، – دەيدى.

 

ولە-ولگەنشە بولار ەم پەندە سىزگە،

بيلەيتۇعىن بەرەر ەم ەلدى سىزگە.

سول جۇمىسىم-ءدۇر قىلىپ، تاۋىپ بەرسەڭ،

مۇقتاجدارىڭ بەرەر ەم سوندا سىزگە.

 

– دۇشپان كورسەك قايرارمىز قىلىشىمىز،

ءبىر قۇدايعا ول جاقىن قىلىشىمىز.

جانىمىزبەن قىزمەتىڭدى قىلار ەدىك،

پاديشا، قانداي قاتتى جۇمىسىڭىز؟

 

– ايتقان ءسوزىم تىڭداعىن، ءبالى، – دەيدى،

مادينەدە بار ەكەن ءالي، – دەيدى.

دۇنيە مالىن سىزدەردەن اياماس ەم،

ءتىرى تۇتىپ اكەلسەڭىز ونى، – دەيدى.

 

اكەلسەڭ، ۇزىن بولسىن جاسىڭ، – دەدى،

بويىما تۇرار ەدى اسىم، – دەدى.

دۇنيەدە تىلەكتەرىڭ بەرەر ەدىم،

ءاليدى ءولتىرىپ، اكەلسەڭ باسىن، – دەدى.

 

– بىزدەن قابىل تىلەگىڭ بولدى، – دەدى،

قۇداي تاعالا وڭداسىن جولدى، – دەدى.

ءاليدى ءولتىرىپ، باسىن سىزگە اكەلەرمىز،

قوسىپ بەرسەڭ بىزدەرگە قولدى، – دەدى.

 

ولاردىڭ ويىنى بار الۋان-الۋان،

پاديشا ايتقان ءسوزىن قابىل العان.

باس قىلىپ ەكى باتىردى جونەلتەدى،

ەكى مىڭ جاندارىنا قوسىپ پالۋان.

 

ەكەۋى باسشى بولدى مۇنداي قولعا،

ءبىر اللا، باتىرلاردى ءوزىڭ وڭدا.

ەكى باتىر بۇلاردى باستاپ الىپ،

ەكى كۇن-ءتۇن تاقسىرلار ءجۇردى جولدا.

 

جاراندار، بۇ سوزىمە قىلاسىڭ تاڭ،

كۇناھلى ولسەڭ، قينالار شىبىنداي جان.

مادينە تاراپىنا كەلە جاتسا،

بۋداق-بۋداق الىستان كورەدى شاڭ.

 

بۇلار ءبىر شاڭ الىستان كوردى دەيدى،

كاپىرلەر وعان قاراي ءجۇردى دەيدى.

مادينەدەن ءبىر شىققان كەرۋەن ەكەن،

كاپىرلەر وعان قاراپ كەلدى دەيدى.

 

مادينەنىڭ كىسىسى ءبارى اراب،

كاپىرلەر ءبىلدى دەيدى ءبارى قاراپ.

بۇلار دا ءبىزدىڭ ەلگە دۇشپان عوي دەپ،

ات قويىپ، كەرۋەندى الدى تالا     پ.

 

كاپىرلەر كەرۋەندى الدى تالاپ،

ۇرىپ-سوعىپ كەرۋەندى قىلدى حاراپ.

كاپىرلەر مالىن تالاپ العاننان سوڭ،

كەرۋەندەر جىلايدى ەندى ء“بىر اللالاپ”.

 

جىلايدى: – جالعىز اللا وڭداي كور، – دەپ،

كاپىرلەردەن قورلىقتى مۇنداي كوردىك، – دەپ.

زار قىلىپ مۇحاممەدتى جاد قىلادى،

– اللا دوستى مۇحاممەد، قولداي كور، – دەپ.

 

جىلايدى: – حاراپ قىلدى بۇ دۇشپان، – دەپ،

مەدەت قىل، – دەپ جىلايدى، – الىستان كەپ.

كەرۋەن جىلاپ، اليگە سىيىنادى،

– شەر قۇدا، قولداي كور، ارىسلان، – دەپ.

 

كاپىرلەردىڭ قاراپ تۇر تالاعانىن،

بۇيىمنان الدى كاپىر قالاعانىن.

قۇلاعىمەن ەستيدى ەكى باتىر،

كەرۋەننىڭ بۇلايشا بولىپ جىلاعانىن.

 

جىلاعانىن كەرۋەننىڭ بۇلار كوردى،

سوزدەرىنە باتىرلار ءىشى كۇيدى.

قىلىشتارىن قىنىنان سۋىرىپ الىپ،

ءوز قولىنا ەكى باتىر ءوزى ءتيدى.

 

مۇسىلمان ەكەندەرىن كوردى دەيدى،

بۇرىن بىلمەي قاراسىپ تۇردى دەيدى.

اش بورىدەي بولىسىپ ەكى شەكتى،

ءوز قولىن قويداي ەندى قىردى دەيدى.

 

كاپىرلەردى اتادى دوپ سەكىلدى،

قاھارلانىپ كورسەتتى كوپ ۇكىمدى.

كاپىرلەر – قوي، بۇلار قىردى اش بورىدەي،

كاپىرلەر – قامىس، بۇلار – وت سەكىلدى.

 

باستار تاننەن ايىرىلدى، تاندەر جاننان،

جانى كاپىر ايىرىلعان نۇر يماننان.

كاپىرلەر ەكەۋىنەن ءبارى ءولىپ،

جاندارى ورىن الىپتى جاھاننامنان.

 

كەرۋەن ءوز مالدارىن ءوزى الدى،

باتىرلاردىڭ ىسىنە اڭ-تاڭ قالدى.

قولى سىنىق، باستارى ول جارىلعان،

ءبىراز كاپىر قيتارعا قاشىپ باردى.

 

– پاديشا، ارىز ەتەمىز سىزگە، – دەيدى،

قۇلاعىڭىز  سالىپ تۇر بىزگە، – دەيدى.

ەكى كۇن-ءتۇن ءبىز شىقتىق تۇزگە، – دەيدى،

ءبىر كەرۋەن كورىندى كوزگە، – دەيدى.

 

قاسىنا كەرۋەننىڭ باردىق، – دەيدى،

تۇس-تۇس جاقتان ءبىز اتتى سالدىق، – دەيدى.

كەرۋەندى ءبىز تالاپ الدىق، – دەيدى،

ولجاعا ۇلكەن باتىپ قالدىق، – دەيدى.

 

كەرۋەندەر “اللا” دەپ جىلايدى زار،

“مۇحاممەد” دەپ جىلايدى بەيشارالار.

قويداي عانا شۋلاسىپ، ايعاي سالىپ،

“مەدەت قىل، – دەپ جىلايدى، – ءالي حايدار”.

 

ەكەۋىن باسشى قىلىپ شىقتىق تۇزگە،

قاھار كوردىك ولاردان، تاقسىر، ءبىز دە.

قولدىڭ ءبارىن ەكەۋى قىرىپ سالدى،

بىزدەر قاشىپ بۇلايشا كەلدىك سىزگە.

 

ولار كورگەن ىستەرىن قىلدى بايان،

پاديشا اشۋ قىلدى ودان جامان.

“ولتىرمەي، ءتىرى تۇتىپ اكەلىڭ!”  دەپ،

جيىرما مىڭ پالۋاندى جيدى تامام.

 

تىڭداساڭىز ايتايىن جاقسى كەپتى،

كوپ كاپىرگە وسى جولدا قازا جەتتى.

پاديشانىڭ قىزمەتىن قىلامىز دەپ،

جيىرما مىڭ پالۋان ىزدەي كەتتى.

 

تابايىق دەپ كاپىرلەر جۇرەدى تەز،

ۇستايمىز دەپ كەلەدى جولىقسا كەز.

ءابىلماجىن، سادۋاقاس ەكەۋىنەن،

جاراندار، ءبىر ازىراق ەسىتىڭ ءسوز.

 

ەكەۋى ەكى مىڭدى قىرعان ەكەن،

قىلىش شاۋىپ، شوقپاردى ۇرعان ەكەن.

ەكى مىڭ پالۋاندى قىرعاننان سوڭ،

بىرنەشە كۇن ول جەردە تۇرعان ەكەن.

 

جاراندار، قۇلاق سالعىن سوزدەرىمە،

تىڭدايتۇعىن كەلدىڭىز كەزدەرىڭە.

ءبىر كۇنى تاڭ نامازىن وقىعان سوڭ،

بۇلاردىڭ ءبىر شاڭ كورىندى كوزدەرىنە.

 

قاراپ تۇرسا ول شاڭعا ەسى كەتىپ،

قاس جۇيرىك ەلەڭ ەتەر ەكپىندەتىپ.

قاراپ تۇرسا ول شاڭعا ەكى باتىر،

جيىرما مىڭ پالۋاندار كەلدى جەتىپ.

 

بۇلارعا قۇداي بەرگەن تاۋداي تالاپ،

ءبىر وزدەرىن قاشپايدى كوپكە بالاپ.

جيىرما مىڭ كاپىرلەر جەتىپ كەلىپ،

اينالىپ باتىرلاردى الدى قاماپ.

 

از كىسى نە قىلادى مۇنشا كوپكە،

سيىنىپ تۇر ەكەۋى قۇدىرەتكە.

كاپىردەن شيمرۇك دەگەن ءبىر پالۋان،

شىعىپتى كۇندەي كۇركىرەپ جەكپە-جەككە.

 

كاپىرلەردەن قورقىسىپ تارتپايدى باس،

نەگە قورىقسىن، ولارعا قۇداي جولداس.

شيمرۇك كاپىر شىققاندا “جەكپە-جەك” دەپ،

قارسى شىقتى الدىنان سادۋاقاس.

 

كاپىر قىلدى سول جەردە قايلالارىن،

بىلمەيدى ءبىر بالەگە بايلانارىن.

كۇندەي كۇركىرەپ، اقىرىپ وسى كاپىر،

سادۋاقاسقا سىلتەيدى نايزالارىن.

 

ءجۇز كاۋىردى ءبىر-بىرىنە اتتى دەيدى،

كاپىردىڭ دە قاھارى قاتتى دەيدى.

نايزامەن ول كاپىر سىلتەگەندە،

جەتكىزبەي سادۋاقاس قاقتى دەيدى.

 

سادۋاقاس سىلتەدى وعان نايزا،

ءبىر-بىرىنە جەتكىزبەي قىلدى قايلا.

سادۋاقاس نايزاسىن كاپىر قاقتى،

نايزامەنەن ھەش نارسە قىلا المايدى.

 

بۇرىنعىنىڭ بار ەكەن سونداي كەبى،

نايزامەن ءبىرتالاي كۇندەر ءوتتى.

ءبىر-بىرىنە ھەش زارار قىلا المايدى،

نايزالارىن سىلتەستى وتىز ەكى.

 

سادۋاقاس بەك قاتتى اشۋلاندى،

اشۋلانىپ شوقپارىن قولىنا الدى.

شوقپارىن كوتەرىپ اپ، وڭتايلانىپ،

شيمرۇك[تىڭ] قاسىنا جەتىپ باردى.

 

شوقپار ءبىرلان شيمرۇكتى سالدى دەيدى،

كاپىرلەر تاڭ-تاماشا قالدى دەيدى.

شيمرۇك كاپىر اتى ءبىرلان كۇل-كۇل بولىپ،

جانى تۋرا جاھاننامعا باردى دەيدى.

 

جاقسى ادام جەتىمنىڭ حاقىن جەمەس،

كاپىرلەر ايتتى بۇلارعا ھەشكىم كەلمەس.

بىرمە-بىرگە كاپىرلەر كەلمەگەن سوڭ،

بارشاسى جابىلۋعا قىلدى كەڭەس.

 

كاپىرلەر ء“بىز كوپپىز”  دەپ ماقتانادى،

قارۋ الىپ بارشاسى اتتانادى.

“قاۋلاي جاساق بۇلاردى ۇستارمىز”  دەپ،

كاپىرلەر تۇس-تۇس جاقتان ات سالادى.

 

جەردىڭ ءجۇزىن ول باسقان كاپىرلەر كوپ،

قاراڭعى بولدى شاڭىنان سوندا اسپان-كوك.

ءابىلماجىن ءبىر جاقتان ۇرىس قىلدى،

اقىرىپ-اقىرىپ ء“يا، راسۋل اللا” دەپ.

 

ەكى باتىر كاپىرلەرگە قىلىش شاپتى،

كاپىرلەر قايراتىنا اڭ-تاڭ قالدى.

تۇسكە دەيىن ءۇش مىڭ كاپىردى ھالاك قىلدى،

كاپىر قانى ول جەردە سۋداي اقتى.

 

جاراندار، ەكى باتىر مۇنداي كۇشتى،

كاپىرلەرگە كورسەتتى مۇنداي ءىستى.

وزدەرى دە، تاقسىرلار، قالجىراپتى،

ءبىر-بىرىنە جەتپىس جەردەن جارا ءتۇستى.

 

ولارعا جابىلادى سونشا دۇشپان،

ولاردى قولتىقتاي كور ءوزىڭ، سۇبحان.

كاپىرلەر قاشارعا بەت قويعان شاقتا،

جانە ءبىر شاڭ كورىندى كۇنشىعىستان.

 

ەكى باتىر كاپىردى قىلىشتاعان،

كاپىرلەردەن قورقىپ، قاشىپ جاسىماعان.

الگى شاڭنان ءبىرتالاي قول كورىنەدى،

ون ەكى كىسى ىشىندە تۋ ۇستاعان.

 

ولاردان دا ءوتىپتى بۇ دۇنيە سۇم،

كاپىرلەر ونى كورىپ قۋاندى تىم.

كاپىرلەرگە قوسىلدى ولار كەلىپ،

ون ەكى تۋ تۇبىندە ون ەكى مىڭ.

 

ون ەكى مىڭ لاشكەردىڭ ءبارى دە ورىس،

كاپىر وسكەن جەر ەكەن، قىلىپ قۋانىش.

دۇنيە ءجۇزىن قاپ-قارا شاڭداق قىلىپ،

كۇن باتقانشا تاعى دا قىلادى ۇرىس.

 

ەكى باتىر ءبىر كەلمەس ءتۇستى جولعا،

جاپپار قۇداي، بۇلاردى ءوزىڭ وڭدا.

سانسىز كاپىر قىرىلدى كۇن باتقانشا،

سادۋاقاس جارالى بولىپ ءتۇستى قولعا.

 

قولعا ءتۇستى سادۋاقاس قايران باتىر،

كاپىرگە سالعان تالاي زاماناقىر.

“پاتشاعا ءبىز الىپ بارامىز”، – دەپ،

ءبىر بولەك بايلاپ الىپ كەتتى كاپىر.

 

سادۋاقاس باتىردى بايلاپ الدى،

ماقتانىسىپ پاتشاعا الىپ باردى.

قۇدانىڭ قۇدىرەتىنە قاراساڭشى،

ءابىلماجىن ول جەردە جالعىز قالدى.

 

ماقتاندى پاتشاعا الىپ بارعاندارى،

تارتۋ قىلىپ الدىنا سالعاندارى.

سادۋاقاس جاعىن ازەر كوتەرەدى

كاپىردىڭ اسقان ون ەكى پالۋاندارى.

 

پاتشا[نىڭ] الىپ باردى جاندارىنا

جاقتى سالدى قايران بولىپ الدارىنا.

ول جاقتى تاماشا قىلىپ كورسەڭدەر دەپ،

پاتشا جاقتى جىبەردى حاندارىنا.

 

تاماشا عىپ كورەدى جاس پەن كارى،

ون ەكى كاپىر كوتەردى پالۋاندارى.

“دۇنيەدە مۇنداي جان دا بار ەكەن” دەپ،

تاڭ-تاماشا قالىپتى جاننىڭ ءبارى.

 

كاپىرلەر قايران قالدى شۋىلداسىپ،

پاتشانىڭ قىزى كوردى كوزىن اشىپ.

پاتشانىڭ قىزىنىڭ اتى – ءديلافرۋز،

جاعىن كورىپ سادۋاقاسقا بولدى اسىق.

 

قۇداي قىزعا كورسەتتى تۋرا جولدى،

جاقتى كورىپ ىشىنە قايعى تولدى.

سادۋاقاس باتىردى، ەي، جاراندار،

كورمەيىنشە وشال قىز اسىق بولدى.

 

كاپىرلەردىڭ قاراپ تۇر قىلعانىنا،

سادۋاقاس ول تۇتقىن بولعانىنا.

سادۋاقاس باتىردى ول كاپىرلەر،

الىپ بارىپ سالىپتى زىندانىنا.

 

بۇلار مۇنداي بالەگە جولىقتى كەز،

كاپىرلەر تاۋسىلمايدى، ءسىرا، ءھار كەز.

سادۋاقاس زىنداندا جاتا تۇرسىن،

ەندى ءابىلماجىن باتىردان ەستىڭىز ءسوز.

 

ولارعا قۇداي بەرگەن تاۋداي تالاپ،

ءبىر ءوزىن ۇرىس قىلىپتى كوپكە بالاپ.

ول كۇنى جالعىز ءوزى ۇرىس قىلىپ،

سەگىز مىڭ قول كاپىردەن قىلدى ھالاك.

 

جاراندار، كوپ تە شىعار سوزدەن ماعىنام،

شاريعاتتان تەرەرسىڭ مەنىڭ مۇنىم.

جالعىز ءوزى كاپىرمەن سوعىس قىلىپ،

جاھاننامعا جىبەردى سەگىز مىڭىن.

 

سەگىز مىڭىن ءولتىردى جالعىز قىرىپ،

كۇن كەش بولدى ول كۇنى ءسويتىپ.

ءبىر قۇلان اتىپ، ەتىن ءپىسىرىپ جەپ،

ءبىر دالادا جاتادى شۇكىر قىلىپ.

 

سيىنادى جاراتقان جاپپارىنا،

ءبىر اللا ساقتايدى ەكەن ساقتارىندا.

قۇتپان نامازىن سول جەردە وقىپ الىپ،

جانە ءابىلماجىن مىنەدى اتتارىنا.

 

اتقا ءمىندى قيتارعا بارايىن دەپ،

شاھارعا تۇندە ويران سالايىن دەپ.

سادۋاقاس حابارىن بىلەيىن دەپ،

ءتىرى بولسا شىعارىپ الايىن دەپ.

 

سيىندى ءبىر جاساعان قۇدىرەتكە،

ء“يا، راسۋل اللا” دەپ سيىنادى مۇحاممەدكە.

ساحابا شاھارياردان جاردەم تىلەپ،

تۇندە تاقسىر شاھارعا جەتىپ كەلدى.

 

تارتىنباستان شاھارعا كەلدى كىرىپ،

قورىقپايدى ۇستار دەپ بىرەۋ كورىپ.

شاھاردىڭ زورلىعىنا تاڭ قالادى،

تاماشا قىپ كورەدى كەزىپ ءجۇرىپ.

 

كىتاپتا وسىلايشا ايتقان ءسوزى،

ءابىلماجىن قاراپ ءجۇر جالعىز ءوزى.

پاتشانىڭ ءۇيىنىڭ جانىندا ءبىر التىندى ۇيدەن،

شام جارىعى شىعادى، كوردى كوزى.

 

جاراندار، تىڭداپ وتىر ايتقان ءسوزىم،

كاپىر تولعان، ول باسىپ جەردىڭ ءجۇزىن.

شام شىراعىن كورگەن سوڭ جەتىپ كەلىپ،

ءابىلماجىن ول ۇيگە سالدى كوزىن.

 

اي ءجۇزدى قىز ول ۇيگە تولعان ەكەن،

ويىن ويناپ، قىزىقتا بولعان ەكەن.

جەر جۇزىندەگى ويىننىڭ ءبارىن جيىپ،

پاتشا قىزى قىزويناق قىلعان ەكەن.

 

ءابىلماجىن بەك اسقان باتىر ەكەن،

شاھاردىڭ ءبارى دە ۇيىقتاپ جاتىر ەكەن.

باياعى اشىقتىقتان شىداي الماي،

ەرمەك قىلىپ پاتشا قىزى وتىر ەكەن.

 

جاراندار، كوردىڭىز بە مۇنداي ەردى،

ءابىلماجىن كورىپ، وعان كوڭىل بەردى.

سول قىز ءۇشىن ءبىر جەردەن قارعىپ ءتۇسىپ،

الدىنداعى ءبىر بولەك ۇيگە كىردى.

 

قورىقپايدى ءابىلماجىن ءوزى مىقتى،

ۇرىس قىلىپ، كوپ كاپىردى جەرگە تىقتى.

وزگە قىزدار بىلمەيدى ويناپ جاتىر،

پاتشا قىزى ءبىلدى دە، تىسقا شىقتى.

 

نە قىلسىن وڭگە قىزدار ويناپ-كۇلمەي،

پاتشا قىزى اسىق بولدى ۇيقى كورمەي.

پاتشا قىزى جىلىسىپ تىسقا شىقتى،

شىققانىن الگى قىزدار قالدى بىلمەي.

 

– مەن سەنى ءبىلىپ ەدىم باياعىدا،

سوزىمنەن قىز دا بولسام تايامىن با؟

نە دەپ ايتسام، مۇسىلمان بولارمىن دەپ،

باس قويدى ءابىلماجىن اياعىنا.

 

ءسىز مۇندا نەعىپ كەلدىڭ، ياپىرىم-اي،

اياي كور، جىلاعان ءبىز پاقىرىڭدى-اي؟

مۇسىلماندىق بىزدەرگە ۇيرەتە كور،

دۇنيەدە تەڭدەسى جوق باتىرىم-اي.

 

ولەڭ شىركىن، قيىن با كەمەڭگەرگە،

جاراندار، بۇ دۇنيەگە كوڭىل بەرمە.

ءابىلماجىن ۇيرەتتى، يمان ايتتى،

قىز مۇسىلمان بولادى وشال جەردە.

 

وڭگە قىزدار ول قالدى قىلىپ ويىن،

مۇسىلمان بولىپ، الگى قىز سۇندى مويىن.

يمان ايتىپ، مۇسىلمان بولعاننان سوڭ،

ابىلماجىنگە ايتادى جايىن-كۇيىن.

 

– كەم ەمەس ءبىر كىسىدەن زاتىم، – دەدى،

ۋاقاسقا بولعان ەدىم قاتىن، – دەدى.

قيتار پاتشا ول مەنىڭ اتام، – دەدى،

بۇل سوزىمدە ھەشبىر جوق قاتام، – دەدى.

تۇسىمدە پايعامبار ۋاقاسقا نەكە قىلعان،

ءديلافرۋز بولادى اتىم، – دەدى.

 

وشال قىز قۇداي وڭداپ يمان تاپتى-اۋ،

جاقسى نەگە كونبەسىن ىنتىماققا.

ء“جۇر، باتىر، ۋاقاستى تابايىق” دەپ،

باستاپ الىپ جونەلدى زىندان جاققا.

 

ەكەۋى زىندان جاققا باردى دەيدى،

ارقان سالىپ ۋاقاستى الدى دەيدى.

ءبىر-بىرىنەن ەسەندىك-ساۋلىق سۇراپ،

كورىسىپ، قۇشاقتاسىپ قالدى دەيدى.

 

كورىسىپ، قۇشاقتاسىپ قالدى دەيدى،

ءدىن ءۇشىن ءبىز قينايىق جاندى دەيدى.

ۇيىقتاپ جاتقان شاھارعا، ەي، جاراندار،

تۇندە ۇشەۋى ويراندى سالدى دەيدى.

 

قيتار، ءاسلا، بىلگەن جوق قىزدىڭ سىرىن،

تالادى كورسە قىزدىڭ ادام نۇرىن.

ۇشەۋى تۇندە تۇرىپ، ەي، جاراندار،

شاھارعا تاڭ اتقانشا قىلدى قىرعىن.

 

كاپىرلەردى ول [ۇشەۋى] اتىپ دوپ قىلىپتى،

شاھار ءىشىن قىپ-قىزىل وت قىلىپتى.

شاھارعا تۇندە ۇشەۋى ويران سالىپ،

ەكى ءجۇز مىڭ كاپىردى جوق قىلىپتى.

 

پاديشانىڭ بەك ارتىق سالتاناتى،

ءديلافرۋز، جاراندار، قىزدىڭ اتى.

تاڭ اتىپ ول شاھاردىڭ، ەي، جاراندار،

تۇرىپتى ول قىرعىننان قالعان حالقى.

 

ۇشەۋى ءتۇن ىشىندە توپتى شاۋىپ،

كاپىرلەردەن قىلمايدى ھەشتە قاۋىپ.

پاتشا تۇرىپ شاھارعا كوزىن سالسا،

شاھار حالقى قالىپتى قىرعىن تاۋىپ.

 

قىرىلعانىن شاھاردىڭ كوزى كوردى،

قىرعىن تاپقان سەبىن قىزدان ءبىلدى.

ۇشەۋىنەن كەلگەنىن ءبىلىپ پاتشا،

قىزعا قاراپ ۇرىسىپ جىلايدى ەندى.

 

– نەگە مۇنداي ۇرىس قىلدىڭ، قىزىم، – دەدى،

سەنى جاقسى كورۋشى ەم ءوزىم، – دەدى.

ءبىر جامان قاراقشىلار ءتىلىن الىپ،

شاھارىمدى نەگە مۇنداي بۇزدىڭ، – دەدى.

 

جاماندىق نەگە قىلدىڭ، قىزىم، – دەدى،

نەگە مۇنداي ءىس قىلدىڭ، قىزىم؟ – دەدى.

مەن دە سىزدەن، ءاي، قىزىم، بەزدىم، – دەدى،

دۇنيەدە قارا بولسىن ءجۇزىڭ! – دەدى.

 

– ءاي، اتا، سەن بولماسسىڭ ماعان جولداس،

سۋرەتتى قۇداي قىلعان ھاركەز وڭباس.

مەن ءوزىم مۇحاممەدتىڭ ءدىنىن تۇتتىم،

ءدىنسىز اتاعا لاعىنەت، وزىڭە – تاس!

 

اتاسىنا قىز ايتتى مۇنداي كەپتى،

بۇ ءسوزى ول كاپىرگە جامان ءوتتى.

قىلاتىنىن ويىنداعى قىلعاننان سوڭ،

ۇشەۋى ول شاھاردان شىعىپ كەتتى.

 

بۇ ءسوزىمنىڭ قاراپ تۇر سوڭىنا ەندى،

تاۋسىلماس كاپىرلەردىڭ مولىنا ەندى.

جاق-جاققا ات شاپتىرىپ جەتى كۇن-ءتۇن،

قيتار پاتشا جيادى قولىن ەندى.

 

جاراندار، تىڭداپ وتىر ايتقان ءسوزىم،

شاڭداق باستى قاپ-قارا كۇننىڭ كوزىن.

جاق-جاقتان قيسابى جوق تۋ كورىنىپ،

قۇمىرسقاداي باستى كاپىر جەردىڭ ءجۇزىن.

 

قاراپ تۇر، قورىقپايدى ەكى باتىرلارىڭ،

سوعىسۋعا قايرايدى قىلىشتارىن.

اينالا جەردىڭ ءجۇزىن باسىپ كاپىر،

جان-جاقتان قۇردى دەيدى شاتىرلارىن.

 

قىلىشتارىن ەكى باتىر قايراپ الىپ،

قايراپ-قايراپ بەلىنە بايلاپ الىپ،

ۇشەۋى ءبىر قۇدايعا تاۋەكەل قىلىپ،

سوعىسقالى تۇرادى دايارلانىپ.

 

ول ەكەۋ قورىقپايدى، ءوزى مىقتى،

كوپ كاپىردى ۇرىسىپ جەرگە تىقتى.

كاپىر جاقتان ءبىر پالۋان مەشىر دەگەن،

اقىرىپ جەكپە-جەككە جالعىز شىقتى.

 

كاپىردىڭ قىسىم ءتۇسسىن جاندارىنا،

تاۋبە قىل، مۇسىلماندار، جان بارىندا.

كۇندەي كۇركىرەپ ول شىققان شاقتا،

سادۋاقاس شىعىپتى الدارىنا.

 

ءبىر-بىرىنە قاراسىپ ءجۇردى دەيدى،

قىلىش شاۋىپ، شوقپاردى ۇردى دەيدى.

ءبىر-بىرىنە قارۋمەن كار قىلا المادى،

قايران بولىپ ەكەۋى تۇردى دەيدى.

 

شوقپار ۇرىپ، قىلىشتار شابىسادى،

جۇرت قايران بولىپ اڭ-تاڭ قالىسادى.

قارۋلارىن قويىسىپ، ات ۇستىنەن

جاعاسىنان ەكەۋى الىسادى.

 

ات ۇستىندە تابانداي تىرەسەدى،

ات ۇستىندە ءبىرتالاي كۇرەسەدى.

اتتارى جەرگە كىردى تارتقانىندا،

ءبىر-بىرىنە بولىسپادى، باشارشادى.

 

اشۋىن ۋاقاس جيىپ الدى دەيدى،

كوزدەرىنە تولتىرىپ قاندى دەيدى.

بەلبەۋىنەن اسپانعا كوتەرىپ الىپ،

بۇلعاپ-بۇلعاپ ول جەرگە سالدى دەيدى.

 

سادۋاقاس كوتەرىپ جەرگە ۇردى،

ەسى كەتىپ كاپىرلەر قاراپ تۇردى.

سۇيەكتەرى كۇلدەن مايدا بولىپ،

جانى تۋرا جاھاننامعا بارىپ كىردى.

 

ول كاپىردى كوتەرىپ دوپ قىلىپتى،

شوقپارمەن كاپىر باسىن جوق قىلىپتى.

جانە ءبىر كاپىر كەلىپتى سوعىسقالى،

ونى داعى نايزامەن جوق قىلىپتى.

 

ولارعا قۇداي بەرگەن تاۋداي تالاپ،

ۇشەۋى سيىنادى «ءبىر اللا» دەپ.

ول [جەردە] سادۋاقاس بىرمە-بىرگە،

سەكسەن پالۋان كاپىردى قىلدى ھالاك.

 

كۇن كەش بولىپ، بارابان قاقتى دەيدى،

ءوز جايىنا كاپىرلەر قايتتى دەيدى.

ۇشەۋى ءبىر جاقسى جەرگە بارىپ،

قۇدايعا شۇكىرشىلىك قىلىپ جاتتى دەيدى.

 

كاپىرلەر جيىلىسىپ نە دەسەدى:

– بۇلار وسال بولسا، بۇ جەرگە كەلمەس، – دەدى.

تاڭ اتسا، ءبىز جابىلىپ ۇستايىق، – دەپ،

بىرمە-بىرگە بولماس، – دەپ كەڭەسەدى.

 

تاڭ كورىندى سارعايعان كوزدەرىنە،

كاپىرلەر بەت قويدى ەكى ەرلەرىنە.

جاق-جاقتان باراباندى كاپىر قاعىپ،

جونەلدى ۇرىساتۇعىن جەرلەرىنە.

 

سادۋاقاس كۇركىرەيدى كۇندەي بولىپ،

جەردىڭ ءجۇزىن باسىپ تۇر كاپىر تولىپ.

“جەكپە-جەك!” دەپ اقىرىپ ۋاقاس شىقتى،

كۇركىرەيدى ماس بولعان پىلدەي بولىپ.

 

كاپىرلەرگە بولادى زاماناقىر،

كاپىرلەردى قورقىتتى ۋاقاس باتىر.

تۇندەگى قاۋلى قىلعان سوزدەرى بار،

جەكپە-جەككە كەلمەيدى جالعىز كاپىر.

 

ۋاقاس تۇردى “قايراتىم كورىڭىز” دەپ،

شاقىرىپتى “ۇرىس قىل ءبىرىڭىز” دەپ.

جانە بۇلت سەكىلدى كۇركىرەيدى:

“جەكپە-جەككە ءبىرىڭىز كەلىڭىز”، – دەپ.

 

سادۋاقاس كۇندەي بولىپ كۇركىرەيدى،

كاپىردىڭ ءبارى قورقىپ، قايعى جەيدى.

بىرمە-بىرگە كەلمەيدى جالعىز كاپىر،

داۋسىنان جاپىراقتاي تىتىرەيدى.

 

ۋاقاس تۇردى شوقپارىن قولىنا الىپ،

كاپىر كەلسە ۇرۋعا وڭتايلانىپ.

جەكپە-جەككە كاپىرلەر كەلمەگەن سوڭ،

سويلەيدى سادۋاقاس ايعاي سالىپ:

 

– كاپىرلەر، جوق-اق ەكەن ارىڭ، – دەيدى،

ولسەڭ كەتەر جاھاننامعا جانىڭ، – دەيدى.

بىرمە-بىرگە كەلۋگە قورقىپ تۇرساڭ،

جابىلىڭدار، ءبىر ماعان ءبارىڭ، – دەيدى.

 

كاپىرلەر وسى سوزگە بولادى مات،

جاقسى قىلىپ جاراتقان ولاردى حاق.

ءۇشبۋ ءسوزدى ايتقان سوڭ سادۋاقاس،

بارشا كاپىر جان-جاقتان قويادى ات.

 

قۇمىرسقاداي سانى كوپ-اق ورىس،

بارشا كاپىر وسكەن جەر ەكەن قىلىپ قونىس.

ەكى باتىر قىزبەنەن، ءاي، جاراندار،

سول كۇن بەسىن بولعانشا قىلادى ۇرىس.

 

ۇشەۋى بەسىنگە شەيىن ۇرىس سالدى،

كاپىرلەر قايراتىنا اڭ-تاڭ قالدى.

سادۋاقاس، ءديلافرۋز جارالى بولىپ،

ەكەۋىن ءدىنسىز كاپىر ۇستاپ الدى.

 

سونداي ءىس ءتۇستى ۋاقاس ەرلەرىڭە،

بىلگەنىمدى سىزگە ايتپاي كەرىلەم بە؟

سادۋاقاس ءديلافرۋزدى ۇستاپ الىپ،

كۇن كەش بولىپ قايتىپتى جەرلەرىنە.

 

ەكى باتىر كاپىرمەن اتىستى وق،

ءبىر-بىرىنە اتادى زەڭبىرەك دوپ.

قىز بەنەن سادۋاقاس قولعا ءتۇستى،

ول كۇن كاپىر قىرىلعان قيسابى جوق.

 

كاپىرلەر ەكەۋىن دە ۇستاپ الدى،

پاتشانىڭ شاتىرىنا الىپ باردى.

ءسىرا، وتقا تابىنعان كاپىر ەكەن،

بۇلارعا “تابىن” دەپ قىسىم سالدى.

 

كاپىرلەرگە ھەش قورقىپ جالىنبايدى،

“تابىن” دەپ بارشا كاپىر شۋىلدايدى.

“اۋىزدارىڭا توپىراق، ءبادباحت”، – دەپ،

ۇرىسادى، كاپىرلەرگە تابىنبايدى.

 

وزدەرى وتتى جاعىپ تابىنادى،

جانعان وتقا قۇدايىم دەپ باعىنادى.

“دۇشپانىمىز تۇتامىز بۇيرىق قىل” دەپ،

وتقا قاراپ باس ۇرىپ جالىنادى.

 

جاراندار، كاپىر، ءاسلا، تاپپاس ساۋاپ،

وتقا جالىنىپ سويلەيدى ءبارى قاراپ.

كاپىرلەردىڭ جاماندىعى ارتسىن ءۇشىن،

وت ىشىندە شايتان كەلىپ بەردى جاۋاپ:

 

– ءتاڭىرىڭنىڭ ءسوزىن تىڭداپ وتىر، – دەدى،

رازى بولام سىزدەردەن، حالقىم، – دەدى.

دالادا ول ەكەۋىن وقپەن اتىڭ،

وقتان جاڭبىر جاۋدىرىپ ءولتىر، – دەدى.

 

قيتار پاتشا مۇنى ەستىپ قۋانادى،

شايتان ايتقان سوزىنە جۇبانادى.

وقتان جاڭبىر جاۋدىرىپ ولتىرۋگە،

ون ەكى مىڭ كاپىرلەر قامدانادى.

 

ون ەكى مىڭ كاپىرلەر قامدانادى،

باس-باسىنا ءبىر-ءبىر ساداق وق الادى.

وق اتقاندا ول بۇعىپ قالماسىن دەپ،

تەتىكسىز الىپ شىقتى ءبىر دالاعا.

 

بايلاپ ءبىر دالاعا تاستايدى ەندى،

ولتىرۋدەن ەكەۋى قاشپايدى ەندى.

ون ەكى مىڭ كاپىرلەر جاعىن الىپ،

وقتان جاڭبىر جاۋدىرا باستايدى ەندى.

 

كاپىرلەر شۋىلداسىپ جيىلادى،

وقتان جاڭبىر بۇلارعا قۇيىلادى.

“ول كاپىرلەر وعىنان ساقتاي كور؟” – دەپ،

ءبىر جاراتقان قۇدايعا سيىنادى.

 

– ساقتاي كور، – دەپ ايتادى، ءيا، جاعىپار،

جانە مەدەت قىل، – دەيدى، – حاق پايعامبار.

ءديلافرۋز، سادۋاقاس وسىلايشا،

ءبىر اللاعا سيىنىپ جىلايدى زار.

 

يماندى قۇل ولگەندە ۇجماق تابار،

ول ەكىسى سولايشا قىلادى زار.

ول ەكەۋى سولايشا جاتا تۇرسىن،

ءابىلماجىن باتىردان الىڭ حابار.

 

ول جالعىز كوپ كاپىردى شاپقان ەكەن،

كاپىر قانى سۋداي بولىپ اققان ەكەن.

تۇندە قۇتپان نامازىن وقىپ الىپ،

ءبىر دالادا ول ۇيىقتاپ جاتقان ەكەن.

 

كاپىر كەلەر دەپ قورىقپايدى ۇستارىنا،

ءبىر اللامەنەن سەنىپ كۇشتەرىنە.

ءابىلماجىن سوندا ۇيىقتاپ جاتقانىندا،

نۇر مۇحاممەد كىرەدى تۇستەرىنە.

 

– نەگە جاتتىڭ قايعىسىز، باتىر؟ – دەيدى،

تۇرىپ جىلدام، مىنە كور اتىڭ، – دەيدى.

سادۋاقاس، ءديلافرۋزدى كاپىر – دەيدى،

وقتان جاڭبىر جاۋدىرىپ جاتىر، – دەيدى.

 

ءابىلماجىن ۇيقىدان ويانادى،

“بۇ قالاي ءتۇس بولدى؟” دەپ ويلانادى.

اتىنا ءمىنىپ الىپ تاۋەكەل قىلىپ،

اسىنىپ قارۋلارىن سايلانادى.

 

ءابىلماجىن قارايدى جان-جاعىنا،

ءبىر قۇداي، جاردەم بەرگىل ءتىل-جاعىما.

قايران بولىپ ءابىلماجىن قاراپ تۇرسا،

جىلاعان داۋىس كەلىپتى قۇلاعىنا.

 

كوپ كاپىردى ول جۇرگەن قىرىپ-جويىپ،

ءبىرىنىڭ كەسىپ باسىن، كوزىن ويىپ.

بۇ شۋلاعان نەسىنە بولادى دەپ،

سول جاققا ءجۇردى باتىر بەتىن قويىپ.

 

بارسا، ەكەۋى بايلاۋدا جاتقان ەكەن،

سانسىز كاپىر وقپەنەن اتقان ەكەن.

كوز جاسىن ءبىر قۇدايىم قابىل قىلىپ،

پەرىشتەلەر وقتارىن قاققان ەكەن.

 

 

سونداي-اق، وقىڭىز

سەيىتجاپپار تورەگە حات

 مايلىقوجانىڭ تۋىلعانىنا 185-جىلدىعى قارساڭىنا  مايلى قوجانىڭ ءبىر سايلاۋدىڭ سارساڭى جايلى مىرزاحمەت بابانىڭ تۋعان بولەسى قاسىمحاننىڭ …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان