باسقى بەت / عيبادات / قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ جادىگەرلەرى. ەسىك

قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ جادىگەرلەرى. ەسىك

بۇل كەڭ ەسىك ارقاشان دوستارعا – قۇتتى ءھام اشىق، جاۋعا – تار ءارى جابىق بولسىن.

جاماعاتحانا بولمەسىنىڭ قاقپا-ەسىگى (ولشەمى–3,7+2,1م) ەكى جاققا اشىلاتىن – عيماراتتىڭ وڭتۇسىتك پورتالىنىڭ تەرڭىنەن ورىن العان نەگىزگى ەسىك.  ول ەكى بەتىنەن اعاش، سۇيەك، التىن، كۇمىس اشەكەي-ورنەكتەرمەن ارلەنگەن. ءارتۇستى اعاش قيىندىلارىمەن جانە ءپىل سۇيەكتەرىمەن جاپسىرىپ اشەكەيلەنگەن ورنەكتەرىنىڭ ءبىرازى توزىپ، جويىلعان. ەسىكتىڭ سىرتقى بەتىندەگى ورنەگى بەدەرلى بەلدەۋمەن ءۇش بولىككە بولىنگەن. سەگىز ۇشتى جۇلدىزشالاردىڭ ءوزارا ۇلاسۋىنان قۇرالعان بۇل بەدەرلى ورنەكتەرمەن تەك بەلدەۋلەر عانا ەمەس جالپى ەسىك ءجاوتاۋلارى دا  جيەكتەي كومكەرىلگەن. جوعارعى بولىكتەگى ءتورت بۇرىشتى ەكى كارتۋشتىڭ بەتىندە ەكى قاتار اراب جازۋىنىڭ العاشقى جارتىسى وڭ جاقتاۋدا، ەكىنشى جارتىسى سول جاقتاۋدا بەدەرلەنگەن. ءبىرىنشى قااترداعى جازۋدىڭ ارىپتەرىنىڭ  ۇزىندىعى 0,10 م، جۋاندىعى 3مم، گۇلدەنگەن كۋفا (كۋفي تازيني) قولتاڭباسىمەن بەدەرلەنگەن.  ەكىنشى قاتارداعى جازۋ سۋلۋس قولتاڭباسىمەن جازىلعان. ارىپتەردىڭ ۇشتارى بارىنشا بارىنشا ۇزارتىلىپ كارتۋشتىڭ ءىشىن تۇتاس الىپ تۇر. قاقپا-ەسىكتىڭ جىكجاپقىش جارتى باعانىنىڭ ورتا بەلدەۋىندە سۋلۋس  قولتاڭباسىمەن تاڭبالانعان سوزدەر بار. بۇل ورنەكتەر اعاشقا ويىپ ورنەك سالۋ ارقىلى تاڭبالانعان. ەسىكتەگى ورنەكتەر ءۇش دەڭگەيلى  تەرەڭدىكتە ءبىر-بىرىمەن استاسا ۇلاسىپ، عاجايىپ سيممەتريالىق ۇيلەسىمدە، قايتالانباس اسەم ويۋ-ورنەكتەر كومپوزيتسياسىن تۇزەدى. بۇل كەلىسىم مەن ۇيلەسىمنىڭ سىرلى الەمى يسلام ءدىنىنىڭ جاسامپاز رۋحىن، عالامنىڭ  سۇلۋلىعىن پاش ەتەردەي. بەلگىلى ءبىر زاتتى يشارالايتىنداي سيمۆولدقى ماعىنانىڭ ورنەككە ۇلاستۋى نەەمسە ءمان-ماعىناسى تەرەڭ جازۋلار مەن ءسوز تىركەستەرىنىڭ ويۋ-ورنەككە ۇقساتىلىپ نەمەسە ويۋ-ورنەكتەرمەن استاسىپ جاتۋى ءحال ءىلىسىنىڭ استارلى سىرلى الەمىنە باستايدى. جاراتۋشى يەنىڭ شەكسىز عىلىمىنا مەڭششەۋىمەن قاتار، اقيقاتتى تانىپ ءبىلۋ ءۇشىن جاراتىلىس اسەمدىگىنە وي  جىبەرىپ پىكىر قىلۋعا شاقىرادى.

قازاق تىلىندەگى ماعىناسى: اللاعا ماداق! ءيا، اللا تاعالا! اللاعا شۇكىر! ءيا، اللا تاعالا!

اۋليە جاقسىلاردىڭ قاقپاسى – باقىتتىڭ كەنى، اۋليە جاقسىلاردى ءسۇيۋ – باقىتتىڭ كىلتى.

ەسىكتىڭ  كورنەكتى جەرىنەن ورىن العان جازۋلاردىڭ اللاعا شۇكىر ەتۋدەن جانە ونى ماداقتاۋدىڭ باستالۋى – قۇلشىلىق –عيباداتتىڭ اسىل نەگىزىن كورسەتەدى. اۋليەلەردىڭ، ياعني قۇدايدىڭ دوستىعىنا جەتكەن ادامداردىڭ ادام بالاسىن ەكى دۇنيەنىڭ باقىىتنا باستايتىن جەتەكشى  بولاتىنىنا نۇسقايدى. «اۋليەلەردىڭ قاقاپاسىنا» كەلگەن، ياعني ولاردىڭ ناسيحات سوزدەرى مەن وسيتەتەرىنە دەن قويىپ، ءمان-ماعىناسىنا جەتكەن ادام ۇرپاقتارى ءۇشىن ولاردى باقىتقا كەنەلتەتىن قازىنا بار. ال، ول قازىنانىڭ قاقپاسىن اشاتىن كىلت – اۋليەنىڭ ماحابباتى، ياعني، رۋحاني ۇزساتزدىڭ نازارىن يەلەنۋ ەكەندىگى ايتىلعان.

پارسى تىلىندەگى ءماتىننىڭ ماعىناسى: استاناڭداعى «قاسيەتتى تابالدىرىڭىڭداعى) قىزمەتشى داۋلەتتى بولعاي!

اۋليەنىڭ باسىناعى قىزمەت – رۋحاني جولدى قالاعان شاكىرتتەردىڭ ىرقاشان زور قۇرمەتپەن اتقارعان ىستەرى بولعان. سەبەبى، اۋليەنىڭ  شاراپاتىنان ءۇمىت ەتىپ كەلگەن حالىققا قىزمەت جاساۋ – قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ «توپىراق بولۋ» ياعني، ادامعا رياسىز قىزمەت جاساۋ قاعيداسىنا ساي كەلەدى. «قىرىقتىڭ ءبىرىن – قىدىر» دەپ بىلگەن حالىق نانىمىنا ساي زياراتشىلاردىڭ دۇعاسىنىڭ شاراپاتى اۋليەنىڭ جولىندا قىزمەت جاساعان ءاربىر اادمعا دا ءتىيپ، باق-داۋلەت اكەلەتىنىنە سەنگەن.

قاقپا-ەسىكتىڭ ورتا بولىگىندە ەسىكتى قاعۋعا ارنالعان ەكى قولا القا مەن  ولاردى ورناتاتىن توپسا-تۇعىرلارى بار تىك ءتورتبۇرىشتى تاقتاشالار ورنالاسقان.  تاقتاشالاردىڭ ارقايسىسى اعاش ەسىككە اششەكەيلى ، ۇلكەن ءتورت شەگەمەن بەكىتىلگەن. القانىڭ توپسا-تۇعىرلارى بارىسىتڭ باسى بەينەسىندە سومدالىپ، ودان تومەنىرەك القانىڭ وزىندە بارىستىڭ ەكى كىشكەنەالانىڭ بەينەلەرى سومدالعان. بۇل بارىس بەينەلەرىىنڭ سول جاق القاداعلارىنىڭ كوزدەرى اشىق جانە ۇلكەنىنىڭ جالى بار بولسا، وڭ جاق العاداعىلارىنڭ  كوزدەرى ءجازبىو جانە جالدارى جوق. قولا تاقتاشادا القانىڭ ۇرىلىپ دىبىس شىعۋىنا ارنالعان سەگىز جاپىراقشالى گۇل بەينەسىندەگى كىشكەنە توستىگى بار. ەكى القانى قاققاندا دىبىس جيىلىگى ءارالۋان، ەكى ءتۇرلى دىبىس شىعاتىنى كوڭىل اۋدارتادى. قولا تاقتاشانىڭ جوعارعى جاعى ويمىشتى قۇيىلعان قوشقارمۇيىز ويۋلاردىڭ جالعاسا بىرىككەن كومپوزيتسياسىنان  تۇرادى. تاقتاشانىڭ بەتىندە دە وسىمدىك تەكتەس، قوشقار ءمۇيىز جانە قۇس قاناتى، قۇس تۇمسىعى، ت.ب بەينەلەيتىن وبلاردىڭ  ەرەكشە ءساندى ۇيلەسىمدى ورنەگى بەدەرلەنگەن.

القالاردىڭ ۇش جاعىندا  بالىق جانە قۇس بەينەلەرى تاڭبالانعان. كوكتەگى ، جەردەگى، سۋداعى جانۋارلار الەمىن بەينەلەيتىن – قۇس، بارىس، بالىق سياقتى حايۋاانتتار سۋرەتتەرى وسى ەسىك سىرتىنداعى القالاردان باسقا جەردە كەزدلەسپەيدى. بۇل القالاردى جيەكتەي جانە تاقتاشالاردىڭ  جوعارعى بولىىگندە ويىلىپ جازىلعان. التىنمەن اپتالىپ، كۇمىسپەن كۇپتەلگەن پارسى، اراب تىلىندەگى  ناسح جازۋى بار.  ونىڭ قازاقشا ماعىناسى:

پايعامبار ايتتى، ول كىسىگە سالەم بولسىن: «دۇنيە وتكىنشى، سەن دۇنيەدە (اللاعا) باعىنىپ ءوت».

قولا تاقتاشالاردىڭ وڭ جاعاسىندا باستالىپ، سول جاعىندا اياقتالعان مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامباردىڭ  حاديسىندە دۇنيەنىڭ بايانسىزدىعى ايتىىلپ قانا قويماي، اللاعا مويىنسۇنۋعا  بۇيرىق بەرىلگەن.  شىندىعىندا ادامنىڭ جالعان دۇنيەدەگى ءومىرىنىڭ مانگە بولىپ، ماعىناسى ارتۋى ءۇشىن  ونىڭ اقيقات جولدى قالاپ، اللاعا مويىنسۇنۋى، ونى جادىنان شىعارماي اسمىرلەرىن بۇلجىتپاي ورىنداۋى شارت.

ءبىزىدڭ ماقسات ارتقا ورنەك قالدىرساق،

جاراتىلىستىڭ بايانى جوق اڭداساق،

اق جۇرەكتى ادام ۇلى كەز بولسا،

ەسكە الىپ، دۇعا قىلسىن، ءبىز بەيباق. (ساعدي، گۇلستان!)

جەتى ءجۇز توقسان توعىزىنشى (1396-97) جىلى، قۇدايدان عانا ءۇمىتتى، مىسكىن «يزز اد-دين يبن تادج اد-دين ال-يساگي جاسادى. بۇل كەڭ ەسىك ارقاشان دوستارعا – قۇتتى ءھام اشىق، جاۋعا – تار ءارى جابىق بولسىن.

كەسەنەدەگى ءحىۇ عاىسردان ساقتالىپ كەلە جاتقان ەكى ەسىكتىڭ ءبىرى قابىرحانا ەسىگى – قاپسىرما. بۇل (ولشەمى – 2,5+1,4م) ەسىك ورتا عاسىرلىق ويۋلى ەسىكتەردىڭ تاماشا ۇلگىىس بولىپ تابىلادى. جالپى ءپىشىنى جاماعاتحانا ەسىگىنە ۇقساس ەكى جاقتى اشىلاتىن قابىرحانا ەسىگى جاماعاتحااننىڭ تورىندە ورنالاسىپ، قابىرحانامەن ارالىقتى جالعاسىترادى. ەسىكتىڭ ەسىكتىڭ ماڭدايشاسىندا ۇلكەن قاڭىلتىر تاقتاشا بار جانە ونى ڭجاقتاۋى مەن بوساعاسى قاڭىلتىرمەن قاپتالعان. وسى تۇتاس كۇيىندەگى ولشەمى – 3,5+1,65م) پ تارىزدەس قاعڭىلتىر قاپتامالى بوساعادا گەومەتريالانعان مەدالوندار تىزبەگى ىشىندە سۋلۋس قولتاڭباسىمەن زەردەلەنىپ، التىنمەن اپتالعان جازۋلار بار.

ءماتىندى دايىنداعاندار: سادۋاقاسوۆ د. مەيىرمانوۆ ا. اراب، پارسى تىلىندەگى جازۋلاردى وقىپ، تارجىمالاعان: موللاقاناعاتۇلى س.

 

سونداي-اق، وقىڭىز

اۋليە ۇڭگىر

باياناۋىلداعى قوڭىر اۋليە عاجايىپ ۇڭگىرى ەلىمىزدىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى ورىندارى رەتىندە ەرەكشە باعالاناتىن تابيعي مۇرا ەسكەرتكىشتەرى …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان