Basqı bet / Ğibadat / Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ jädigerleri. Esik

Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ jädigerleri. Esik

Bwl keñ esik ärqaşan dostarğa – qwttı häm aşıq, jauğa – tar äri jabıq bolsın.

Jamağathana bölmesiniñ Qaqpa-esigi (ölşemi–3,7+2,1m) eki jaqqa aşılatın – ğimarattıñ oñtüsitk portalınıñ terñinen orın alğan negizgi esik.  Ol eki betinen ağaş, süyek, altın, kümis äşekey-örnektermen ärlengen. Ärtüsti ağaş qiındılarımen jäne pil süyekterimen japsırıp äşekeylengen örnekteriniñ birazı tozıp, joyılğan. Esiktiñ sırtqı betindegi örnegi bederli beldeumen üş bölikke bölingen. Segiz wştı jwldızşalardıñ özara wlasuınan qwralğan bwl bederli örnektermen tek beldeuler ğana emes jalpı esik jaötauları da  jiektey kömkerilgen. Joğarğı böliktegi tört bwrıştı eki kartuştıñ betinde eki qatar arab jazuınıñ alğaşqı jartısı oñ jaqtauda, ekinşi jartısı sol jaqtauda bederlengen. Birinşi qaatrdağı jazudıñ äripteriniñ  wzındığı 0,10 m, juandığı 3mm, güldengen kufa (kufi tazyini) qoltañbasımen bederlengen.  Ekinşi qatardağı jazu sulus qoltañbasımen jazılğan. Äripterdiñ wştarı barınşa barınşa wzartılıp kartuştıñ işin twtas alıp twr. Qaqpa-esiktiñ jikjapqış jartı bağanınıñ orta beldeuinde sulus  qoltañbasımen tañbalanğan sözder bar. Bwl örnekter ağaşqa oyıp örnek salu arqılı tañbalanğan. Esiktegi örnekter üş deñgeyli  tereñdikte bir-birimen astasa wlasıp, ğajayıp simmetriyalıq üylesimde, qaytalanbas äsem oyu-örnekter kompoziciyasın tüzedi. Bwl kelisim men üylesimniñ sırlı älemi Islam dininiñ jasampaz ruhın, ğalamnıñ  swlulığın paş eterdey. belgili bir zattı işaralaytınday simvoldqı mağınanıñ örnekke wlastuı neemse män-mağınası tereñ jazular men söz tirkesteriniñ oyu-örnekke wqsatılıp nemese oyu-örnektermen astasıp jatuı häl ilisiniñ astarlı sırlı älemine bastaydı. Jaratuşı ieniñ şeksiz ğılımına meñşeuimen qatar, Aqiqattı tanıp bilu üşin Jaratılıs äsemdigine oy  jiberip pikir qıluğa şaqıradı.

Qazaq tilindegi mağınası: Allağa madaq! Iä, Alla Tağala! Allağa şükir! Iä, Alla Tağala!

Äulie jaqsılardıñ qaqpası – baqıttıñ keni, äulie jaqsılardı süyu – baqıttıñ kilti.

Esiktiñ  körnekti jerinen orın alğan jazulardıñ Allağa şükir etuden jäne Onı madaqtaudıñ bastaluı – qwlşılıq –ğibadattıñ asıl negizin körsetedi. Äulielerdiñ, yağni Qwdaydıñ dostığına jetken adamdardıñ adam balasın eki dünieniñ baqııtna bastaytın jetekşi  bolatınına nwsqaydı. «Äulielerdiñ qaqapasına» kelgen, yağni olardıñ nasihat sözderi men ösiteterine den qoyıp, män-mağınasına jetken adam wrpaqtarı üşin olardı baqıtqa keneltetin qazına bar. Al, ol qazınanıñ qaqpasın aşatın kilt – äulieniñ mahabbatı, yağni, ruhani wzsatzdıñ nazarın ielenu ekendigi aytılğan.

Parsı tilindegi mätinniñ mağınası: Astanañdağı «qasietti tabaldırıñıñdağı) qızmetşi däuletti bolğay!

Äulieniñ basınağı qızmet – ruhani joldı qalağan şäkirtterdiñ irqaşan zor qwrmetpen atqarğan isteri bolğan. Sebebi, äulieniñ  şarapatınan ümit etip kelgen halıqqa qızmet jasau – Qoja Ahmet YAsauidiñ «topıraq bolu» yağni, adamğa riyasız qızmet jasau qağidasına say keledi. «Qırıqtıñ birin – Qıdır» dep bilgen halıq nanımına say ziyaratşılardıñ dwğasınıñ şarapatı Äulieniñ jolında qızmet jasağan ärbir aadmğa da tiip, baq-däulet äkeletinine sengen.

Qaqpa-esiktiñ orta böliginde esikti qağuğa arnalğan eki qola alqa men  olardı ornatatın topsa-twğırları bar tik törtbwrıştı taqtaşalar ornalasqan.  taqtaşalardıñ ärqaysısı ağaş esikke äşekeyli , ülken tört şegemen bekitilgen. Alqanıñ topsa-twğırları barısıtñ bası beynesinde somdalıp, odan tömenirek alqanıñ özinde barıstıñ eki kişkenealanıñ beyneleri somdalğan. Bwl barıs beyneleriinñ sol jaq alqadağlarınıñ közderi aşıq jäne ülkeniniñ jalı bar bolsa, oñ jaq alğadağılarınñ  közderi jazbıö jäne jaldarı joq. Qola taqtaşada alqanıñ wrılıp dıbıs şığuına arnalğan segiz japıraqşalı gül beynesindegi kişkene töstigi bar. Eki alqanı qaqqanda dıbıs jiiligi äraluan, eki türli dıbıs şığatını köñil audartadı. Qola taqtaşanıñ joğarğı jağı oymıştı qwyılğan qoşqarmüyiz oyulardıñ jalğasa birikken kompoziciyasınan  twradı. Taqtaşanıñ betinde de ösimdik tektes, qoşqar müyiz jäne qws qanatı, qws twmsığı, t.b beyneleytin oblardıñ  erekşe sändi üylesimdi örnegi bederlengen.

Alqalardıñ wş jağında  balıq jäne qws beyneleri tañbalanğan. Köktegi , jerdegi, sudağı januarlar älemin beyneleytin – qws, barıs, balıq siyaqtı hayuaanttar suretteri osı esik sırtındağı alqalardan basqa jerde kezdlespeydi. Bwl alqalardı jiektey jäne taqtaşalardıñ  joğarğı böliignde oyılıp jazılğan. altınmen aptalıp, kümispen kwptelgen parsı, arab tilindegi  nash jazuı bar.  Onıñ qazaqşa mağınası:

Payğambar ayttı, ol kisige sälem bolsın: «Dünie ötkinşi, sen düniede (Allağa) bağınıp öt».

Qola taqtaşalardıñ oñ jağasında bastalıp, sol jağında ayaqtalğan Mwhammed (s.ğ.s) payğambardıñ  hadisinde dünieniñ bayansızdığı aytıılp qana qoymay, Allağa moyınswnuğa  bwyrıq berilgen.  Şındığında adamnıñ jalğan düniedegi ömiriniñ mänge bolıp, mağınası artuı üşin  onıñ aqiqat joldı qalap, Allağa moyınswnuı, onı jadınan şığarmay äsmirlerin bwljıtpay orındauı şart.

bizidñ maqsat artqa örnek qaldırsaq,

jaratılıstıñ bayanı joq añdasaq,

aq jürekti adam wlı kez bolsa,

Eske alıp, dwğa qılsın, biz beybaq. (Sağdi, Gülstan!)

jeti jüz toqsan toğızınşı (1396-97) jılı, Qwdaydan ğana ümitti, miskin «Izz ad-din ibn Tadj ad-din al-Isagi jasadı. Bwl keñ esik ärqaşan dostarğa – qwttı häm aşıq, jauğa – tar äri jabıq bolsın.

Kesenedegi HİÜ ğaısrdan saqtalıp kele jatqan eki esiktiñ biri qabirhana esigi – qapsırma. Bwl (ölşemi – 2,5+1,4m) esik orta ğasırlıq oyulı esikterdiñ tamaşa ülgiis bolıp tabıladı. jalpı pişini Jamağathana esigine wqsas eki jaqtı aşılatın Qabirhana esigi jamağathaannıñ törinde ornalasıp, qabirhanamen aralıqtı jalğasıtradı. Esiktiñ Esiktiñ mañdayşasında ülken qañıltır taqtaşa bar jäne onı ñjaqtauı men bosağası qañıltırmen qaptalğan. Osı twtas küyindegi ölşemi – 3,5+1,65m) P tärizdes qağñıltır qaptamalı bosağada geometriyalanğan medal'ondar tizbegi işinde sulus qoltañbasımen zerdelenip, altınmen aptalğan jazular bar.

Mätindi dayındağandar: Saduaqasov D. Meyirmanov A. Arab, parsı tilindegi jazulardı oqıp, tärjimalağan: Mollaqanağatwlı S.

 

Sonday-aq, oqıñız

Äulie üñgir

Bayanauıldağı Qoñır äulie ğajayıp üñgiri elimizdiñ jalpıwlttıq qasietti orındarı retinde erekşe bağalanatın tabiği mwra eskertkişteri …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan