Basqı bet / Ğibadat / Lauhalı Tu

Lauhalı Tu

Äziret Swltan mwrajayı qorındağı ortağasırlıq tarihi qwndı mwrağattıñ biri Ämir Temir däuirinen saqtalğan  lauhalı tu. Tudıñ sabı ağaştan jasalınıp, jasıl tüsti boyaumen boyalğan, onıñ wzındığı 8 metrge juıq, lauhası, yağni, wşı qoladan qwyılğan, biiktigi – 98 sm, salmağı 5 kg. «Lauha» sözi –jazu jazılğan taqtaşa mağınasın beredi.

Lauhanıñ qwyıluı men oyularınan, örnektelip jazılğan arab, parsı jazularınan kesenedegi ortağasırlıq qola bwyımdardıñ qwyılu tehnologiyasına tän ortaq taqırıptıq, ideyalıq, simvoldıq birtwtastıqtı, wqsastıqtı köremiz. Mäselen lauhanıñ moyındığınıñ qwrılımdıq pişiminde şırağandanmen wqsastıq ayqın körinse, süyirlengen japıraqqa wqsas negizgi böliginiñ pişini jäne qoşqar müyiz oyularımen ayaqtaluı esik alqası men Tayqazannıñ twtqasına wqsaydı. Lauhanıñ wşındağı ülken oyudıñ wştasqan wzın wştarınıñ ortasında eki jağınan birdey oqılatınday etip «Alla» sözi oyılıp jazılğan.

Osı «Alla» sözin jiektegen eki qoşqar müyiz oyudıñ wzın wştıqtarınıñ A betine «kalima şähadat» pen Alla Tağalanıñ esimi jazılğan.  Lauhanıñ wşındağı qoşqar müyiz oyudıñ eki jaqqa şiırılğan wştarınıñ eki betinde tört halifanıñ attarı jazılğan. A betinde: Äbubäkir Sıddıq, Omar Faruq. B betinde: Osman Affan, Äli äl-Mwrtaza.

Negizgi böliktiñ ortasınan simmetriyalı türde ekige bölip, eki betinen de oquğa bolatınday oyılıp, ösimdik tektes örnekpen äşekeylenip suls qoltañbasımen bılay dep jazılğan: «qazaq tilindegi mağınası) – Mwhammed, Äli Allanıñ nığmeti!

Düniege şapağatşı, äri ilimniñ keni, qalası bolıp kelgen Payğambar men sol ilimniñ qaqpası – Äziret Älini Qwdaydıñ bergen nığmeti dep tüsindiredi. Sonımen qatar bwl jazudı  ilimniñ  öskeleñ ruhın, şapağat eter nwrın paş etip, eki düniede de baqıtqa bastar qasietine işaralaytınday ösimdik tektes örnekpen ayşıqtap, eki jaqtan oqılatınday oyıp jazılğan aşıq körinisimen ayqındap, simmetriyalıq üylesimmen beyneleydi. Negizgi böliktiñ wştala birikken jalpaq jiekterininiñ A betinde: (qazaq tilindegi  mağınası):

Iä, Alla! Mwhammed Mwstapağa, Äli äl-Mwrtazağa, jäne Hasan äl-Müjtabağa, Kerbalada şeyit bolğan Husayınğa, Äli Zayn al-Abidinge, Mwhammed äl-Baqırğa, Jağıpar äs-Sadıqqa, Mwsa äl-Kazımğa, Äli är- Rizağa,  Mwhammed ät-Taqiğa, Äli än (Naqiğa), äl-Jauad Hasan äl-Askarige,  Mwhammed äl-Mahdige igilik ber! Jäne näbilerdiñ eñ soñğısı, äri payğambarlardıñ basşısı, barlıq älemdi jaratqan Allanıñ elşisi, Mwhammedke igilik bolsın!

Payğambar äuletteriniñ  esimderi Mwhammed (s.ğ.s) Payğambar men Äziret Äli  esimderi ayşıqtalğan negizgi örnekti kömkere jiektey jazılğan. Olardı qwrmetteu, ülgi-önege twttı, ğibrattı ömir men isterin nasihattap jır, hikmetke qosıp halıqqa jetkizu, olarğa salauat joldap, dwğa tileu dästürimizde üzilmey jalğastıq tapqan, büginge jetken igilikti saltımız.

Lauhanıñ negizgi böliginiñ B betindegi o jaqtaudağı jazu: mätin parsı tilinde qazaqşa mağınası: «… Bwl älemdegi şayhtardıñ basşısı, hazrat Haqtıñ (Alla tağalanıñ ) dosı, alaui (Äziret Äliden tarağan wrpaq) Şayh Ahmet YAsauidiñ hanakasınıñ tuı!» Tu wşınıñ ağaş sapqa bekitilgen moyındığında kesenedegi şırağdandardıñ  jazularına wqsas arab jazuı bar. Olar ösimdik tektes oyumen örnektelip, 18 sm wzındıqta suls qoltañbasımen bederlengen jazu. «Qwrmetti swltan, patşa, ğalım, sözine isi say, ädiletti Ämir Temir Köregen.

Mätindi dayındağandar: Saduaqasov D. Meyirmanov A. Arab, parsı tilindegi jazularadı oqıp, tärjimalağan: Mollaqanağatwlı S.

 

Sonday-aq, oqıñız

Manap Ötebaev – jetimdi jebegen jan

2018 jılı 14 kökek küni Oñtüstik Qazaqstan öñiriniñ tuması, belgili qoğam qayratkeri, marqwm Manap Ötebaevtıñ …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan