باسقى بەت / بىلگەن شايىر ايتادى / مۇحاممەد–حانافيا حازىرەت ءالي ۇعلىنىڭ تابۋت پاديشامەن سوعىسقانى

مۇحاممەد–حانافيا حازىرەت ءالي ۇعلىنىڭ تابۋت پاديشامەن سوعىسقانى

ءسوز باسى

ءاي، دوسى، نەگە وتىرسىڭ قالام تارتپاي،

بۇ دۇنيە وتەر باستان شاپقان اتتاي.

سۇرىكتى مەزگىلدى كۇن جەتكەننەن سوڭ،

اللاعا تاپسىرارسىڭ اماناتتاي.

بارىندا داۋرەنىڭنىڭ ويناپ-كۇلىپ،

حيكايات ءسوز قالدىرشى كارى-جاسقا-اي.

 

بالاسى، اتىم دوسى، تىلەگەننىڭ،

ءبىرى ەدىم جاستان تالاپ ىزدەگەننىڭ.

باسىڭنان باقىت قۇسى تايىپ كەتسە،

10        بولمايدى ويعا الىپ كوزدەگەنىڭ.

جايىنان ءالي ارىسلان ءسوز قىلايىن،

حالىققا ۇناي قالسا سويلەگەنىم.

 

مادينەدە ءالي ارىسلان تۇرعان ەكەن،

كۇنباتىس، كۇنشىعىسقا بارعان ەكەن،

ءدىن ءۇشىن كاپىرلەرمەن سوعىس سالىپ،

قيساپسىز كوپ كاپىردى قىرعان ەكەن.

– ءيا، اللا، مەن قۇلىڭا جاردەم بەر، – دەپ،

ءدىن ءۇشىن شىبىن جاندى قيعان ەكەن.

ويلاعان كوپ دۇشپاندىق مۇحاممەدكە

20        دەيتۇعىن قايسار رۇم حان بار ەكەن.

 

قايسارعا حازىرەت ءالي بارماق بولدى،

جولىنا ءدىن يسلامنىڭ سالماق بولدى.

كونبەسە حاق جولىنا مويىن بۇرىپ،

ءبىر اللا بەرسە جاردەم قىرماق بولدى.

 

ەلىنە قايسار رۇم ءجۇردى دەيدى،

ء“يا، اللا”  دەپ دۇلدۇلىنە ءمىندى دەيدى.

ارادا نەشە ءبىر كۇن بەلدەر اسىپ،

ەلىنە قايسار رۇم كەلدى دەيدى.

“كىرسىن، – دەپ، – ءدىن يسلامعا مويىن قويىپ”،

30        جىبەردى پاتشاسىنا ءبىردى دەيدى.

 

ءاليدىڭ ايتقان ءسوزىن ۇناتپايدى،

قۇرىسىن دەپ يسلام ءدىنىن جولاتپايدى.

“سيقىرشى مۇحاممەدىڭ الداۋشى”، – دەپ،

“ولەم، – دەپ، – ءدىنىم ءۇشىن” تىزاقتايدى.

 

سولاردان وتكەن، ءتاڭىرى-اي، دۇنيە جالعان،

سوعىسقان يسلام ءۇشىن ءالي ارىسلان.

سوعىسىپ دامىل الماي ءالي ارىسلان،

كاپىردىڭ سول ارادا ءبارىن قىرعان.

 

قىرسا دا كاپىرلەردىڭ ءبىرىن قويماي،

40        ەتپەدى سوندا داعى بىرەۋى يمان.

توزاق دەپ اۋەلى اللا جازعاننان سوڭ،

جولىندا كاپىرلەردىڭ جانىن قيعان.

 

اعىزدى كاپىرلەردەن قىزىل قاندى،

ولجالاپ كاپىرلەردىڭ مالىن دا الدى.

بار ەكەن قايسار رۇمنىڭ جالعىز قىزى،

قولىنا تۇتقىن قىلىپ ونى دا الدى.

سوعىسىپ كاپىرمەنەن امان-ەسەن،

التى ايدا مادينەگە كەلىپ قالدى.

كورىسىپ، پايعامبارمەن امانداسىپ،

50        الدىنا كەلگەن مالدىڭ ءبارىن سالدى.

ناشارى مادينەنىڭ جيىلىپ كەلىپ،

كاپىردەن كەلگەن مالدى ءبولىپ الدى.

 

جالعاندا قايسار رۇم بولعان ەكەن،

ەسىمى جالعىز قىزدىڭ حانيفا ەكەن.

سيپاتى حور قىزىنىڭ سيپاتىنداي،

جوق ەكەن ايەلدەردە بۇدان وتكەن.

بەلگىسى سۇلۋلىقتىڭ بۇل ەمەس پە،

جايىلىپ جان-جاھانعا داڭقى كەتكەن.

 

مۇحاممەد حاق پايعامبار: – بالام، – دەيدى،

60        حانيفا، ۇيرەتەيىن يمان، – دەيدى.

پايعامبار قانشا ۇگىت ايتسا داعى،

تىلىنە راسۋل اللا قىز كونبەيدى.

– جارايدى، مەن كونەيىن، نۇر مۇحاممەد،

بار ەدى ءۇش تىلەگىم، بەرسەڭ، – دەيدى.

مەن ەدىم قولىڭىزدا تۇرعان جەتىم،

كوز جاسىن جەتىم-جەسىر كورسەڭ، – دەيدى.

 

بۇل سوزگە قىزدىڭ ايتقان تاڭعا قالدى،

مۇحاممەد حاق پايعامبار ويعا قالدى.

“بەرسىن، – دەپ، – قىزدىڭ ايتقان ءۇش تىلەگىن”،

70        ءبىر اللا جابىرەيىلدەن حابار سالدى.

مۇحاممەد حاق پايعامبار اللا دوستى:

– حانيفا، ارىزىڭدى ايت، – دەپ قۇلاق سالدى.

 

قىز ايتتى: – راسۋل اللا، ارىزىم بولسىن،

بەرسەڭىز ءۇش تىلەگىم، كوڭىلىم تىنسىن.

ەرلىگىن ءالي ارىسلان كورىپ ەدىم،

وزىنە جۇفۇتلانىپ نەكاھ قيسىن.

ەكىنشى، ءبىر تىلەگىم مەن ايتايىن،

سۇيىكتى بۇل عالامعا ءبىر ۇل بەرسىن.

ءۇشىنشى، ءبىر تىلەگىم جانە مىناۋ،

80        قىزىڭىز ءبيبى فاتيما تاتۋ ءجۇرسىن.

ءبىز جۇرسەك تاتۋ بولىپ ءبىر تۋعانداي،

حالىقتىڭ مادينەدە كوزى كورسىن.

 

ارىز ايتىپ حانيفا قىز تىلەك قىلدى،

ۇيرەنىپ يسلام ءدىنىن جادىنا الدى.

“قۇداي ءبىر، يمان شىن” دەپ يمان ايتىپ،

مۇسىلمان سول سيپاتتا بولىپ قالدى.

 

سولاردان وتكەن، مىنە، دۇنيە جالعان،

نەكاھلاپ حانيفانى ءالي العان.

قۇدايىم بەرسە قازىنا از ەمەس قوي،

90        حانيفا ءالي ەردەن جۇكتى بولعان.

 

حانيفا الىپ تىلەك كوڭلى تىندى،

بالقىعان نۇرى ايداي ءبىر ۇل تۋدى.

ول ۇعىل تۋعاننان سوڭ ايتىپ ازان،

مۇحاممەد-حانافيا اتىن قويدى.

 

حانيفا قىلادى تاعات اللاسىنا،

قۇدايىم بەردى پەرزەنت كوز جاسىنا.

قۇدايىم ارتىق سيپات ءبارىن بەرىپ،

جەتىپتى ساۋ-سالامات بەس جاسىنا.

قولىنا كىتاپ الىپ حانافيا،

100      وقىرعا بارادى ەكەن مولداسىنا.

 

كەلىپتى مۇحاممەد-حانافيا جەتى جاسقا،

بولىپتى يمام مولدا كارى-جاسقا.

تاۋفيقپەن كارىم اللا عۇمىر بەرىپ،

جەتىپتى ءسويتىپ ءجۇرىپ جەتى جاسقا.

 

اينالىپ كەلەسى جىل ونعا جەتتى،

ءار ىسكە قولىن سوزىپ كوڭىل ەتتى.

ەكپىنى جاس بالانىڭ جانعان وتتاي،

اتانىڭ انا مەنەن كوڭلى ءبىتتى.

ساپارعا ءالي ارىسلان جۇرمەك بولدى،

110      بەرگەنىن ءبىر اللانىڭ كورمەك بولدى.

اتاسى جۇرەمىن دەپ ايتقاننان سوڭ،

مۇحاممەد-حانافيا ەرمەك بولدى.

 

– جاراتقان بارشامىزدى اللا، – دەيدى،

قاراعىم، حانافيا، بارما، – دەيدى.

قاتپاعان قابىرعاسى جاس بالاسىڭ،

ويناعىل اعا-ىنىڭمەن قال دا، – دەيدى.

 

قوشتاسىپ: – قال،– دەپ، – بالام، بەتىن ءسۇيدى،

بۇل سوزگە بالاسىنىڭ ءىشى كۇيدى.

– بارما دەپ اتام ماعان كوپ ايتادى،

120      قاسىنا ەرىتپەيدى تەككە، – دەيدى.

 

دۇلدۇلگە ءسويتىپ ايتىپ ءمىنىپ الدى،

بالاسى اتاسىنىڭ ءتىلىن الدى.

“ەندى مەن اڭ اۋلاپ كەلەيىن”، – دەپ،

مۇحاممەد-حانافيا ويعا الدى.

ات-جابدىق سول ارادا دايارلاتىپ،

قارۋىن كەرەك-جاراق جيىپ الدى.

ء“يا، اللا، جاردەم بەر” دەپ اتقا ءمىنىپ،

تاۋىنا مادينەنىڭ بارىپ قالدى.

 

تاۋىنا مادينەنىڭ بارىپ قالعان،

130        الىپتى جاق پەن سارجا، گۇرزى، قالقان.

الدىنان ەشبىر نارسە شىقپاعانسىن،

باسىنا تاۋدىڭ شىعىپ ايقاي سالعان.

 

داۋىسى جاڭعىرتىپتى تاۋ مەن تاستى،

ايقايىمەن ءبىر كيىك تۇرا قاشتى.

كيىكتى تىرىدەي ۇستاپ الامىن دەپ،

اتىنا استىنداعى قامشى باستى.

 

سول كيىك سونىمەنەن قاشا بەردى،

كورىنبەي تاۋ مەن تاستان اسا بەردى.

مۇحاممەد-حانافيا ىزا بولىپ

140      قول جاقپەن ۇستايمىن دەپ اتا بەردى.

سوڭىنان ىزا بولىپ قۋا-قۋا،

قالدىردى ەلدەن كەتىپ تالاي جەردى.

تەرلەتىپ اتىن قانشا قۋسا داعى،

جەتكىزبەي ءبىر باقشاعا كەلىپ كىردى.

عاجايىپ تاڭ قالعانداي ءبىر گۇلىستان،

مۇحاممەد-حانافيا كوزى كوردى.

 

كورگەنسىن ول باقشاعا تاڭ قالادى،

ول كيىك كەتىپ كوزدەن جوعالادى.

ميۋا بار ءتۇرلى-ءتۇرلى ءپىسىپ تۇرعان،

150      قىزىل گۇل باقشاداعى قوزعالادى.

 

بۇلبۇل بار ول باقشادا سايراپ تۇرعان،

قاز قونىپ، ۇيرەك ۇشىپ، پارلاپ تۇرعان.

كيىكتى تىرىلەي ۇستاپ الامىن دەپ،

مۇحاممەد-حانافيا ويلاپ قۋعان.

ول كيىك كورىنسە دە ۇستاتپايدى،

مۇحاممەد-حانافيا قايران بولعان.

ول كيىك شامالاساق، شايتان ەكەن،

مۇحاممەد-حانافيا[نى] الداپ ۇرعان.

 

باقشاعا ول كيىكتى قۋىپ كەلدى،

160      جاس بالا شارشاعانسىن ۇيقى كەلدى،

تىنىعىپ وسى جەردە الايىن دەپ،

باقشاعا اتىن ءتۇسىپ قويا بەردى.

 

بار ەكەن تابۋت دەگەن كاپىر پاتشا،

ساياحات قىلادى ەكەن وسى جەردى.

تابۋتتىڭ ەكى ءجۇز باس باتىرى،

ۇستىنە جاتقان بالا و دا كەلدى.

باقشادا ۇيىقتاپ جاتىر ءبىر جاس ۇعلان،

كاپىردىڭ وڭكەي پالۋان كوزى كوردى.

 

كاپىرلەر تۇردى قاراپ كوزىن سالىپ،

170      جاس بالا ۇيىقتاپ جاتىر نۇرداي بالقىپ.

– اپىرىم-اي، پەرى زات پا، ادامزات پا بۇ بالا؟– دەپ،

كەڭەسىپ ءسوز سويلەيدى جابىرلاسىپ.

ءتۇرى ارتىق ۇيىقتاپ جاتقان جاس بالانىڭ،

ايباتى كورىنىپتى كوك تالاسىپ.

 

بالانى بۇل كاپىرلەر وياتادى،

– كىمسىڭ؟ – دەپ، ءجونىن سۇراپ ءسوز قاتادى.

رۇقساتسىز بۇل باقشادا سەن جاتىرسىڭ،

ءوتىن، – دەپ،– تورەمىزگە، – ءسوز ايتادى.

جىعىلىپ اياعىنا باسىڭدى ۇر، – دەپ،

180      باتىرلار وسىلايشا كوپ ايتادى.

 

حانافيا ويانىپتى كوزىن اشىپ،

قايراتى جاس بالانىڭ سۋداي تاسىپ.

بالاعا ەكى ءجۇزى از ەمەس قوي،

“سويلە” دەپ تۇردى كاپىر قامالاسىپ.

 

جاس بالا سۇراعاننىڭ ءبارىن ايتتى،

جاۋاپقا كورمەيدى قورقىپ-ساسىپ.

كاپىرگە بالا تۇرىپ جاۋاپ بەردى:

“كاپىر دەپ وتىنبەيمىن، ءدىنىڭ – پاسىق”.

 

كاپىرلەر بۇل سوزىنە اشۋلاندى،

190      بالانى ولتىرەمىز دەپ قاتۋلاندى.

باتىرلار قانشا ەرلىك ايتسا داعى،

حانافيا ايار ەمەس شىبىن جاندى.

پاسىقتىڭ سونداي ايتقان ەرلىگىنە

حانافيا اشۋلانىپ وتتاي جاندى.

 

– جاس بالا، ءجونىڭدى ايتشى، پەرىمىسىڭ،

بولماسا ادامزاتتىڭ ءبىرىمىسىڭ؟

سۇرايىق، جەرىڭ قايدا، اتاڭ كىم-ءدۇر،

جاۋابىن ءبىزدىڭ ءسوزدىڭ بەرەرمىسىڭ؟

پاتشانىڭ باقشاسىندا سەن جاتىرسىڭ،

200      بار ەدى بۇل ارادا نە جۇمىسىڭ؟

 

– ايتايىن، ءسىز سۇراساڭ، ءجونىم، – دەيدى،

بەلگىلى مادينەدە ەلىم، – دەيدى.

سۇراساڭ، بابام اتى نۇر مۇحاممەد

سىندىرعان كاپىرلەردىڭ بەلىن، – دەيدى.

اللانىڭ ارىسلانى حازىرەت ءالي

ءوز اتام سۇراساڭىز مەنىڭ، – دەيدى.

كاپىرگە سالعان ويران اتام ءالي،

قالدىرمايمىن، قىرارمىن ءبارىڭ، – دەيدى.

 

كاپىرلەر، ناعىلاسىڭ ماعان، – دەيدى،

210      فاتيما، حانيفامەن انام، – دەيدى.

جارالعان نۇر سيپاتى اي مەن كۇندەي،

حۇسايىن، حاسەن عازى اعام، – دەيدى.

ۋاي، كاپىر، ءبارىڭ بىردەي قامالادىڭ،

ايانبا، كەلسە شاماڭ ماعان، – دەيدى.

 

اتىنا حانافيا ءمىنىپ الدى،

كاپىرلەر ولتىرۋگە ويىنا الدى.

ايتقانسىن حانافيا اتى-ءجونىن،

كاپىرلەر دۇشپانىم دەپ ءبىلىپ الدى.

كاپىردىڭ ەكى ءجۇزى قاماعانسىن،

220      حانافيا قارۋ-جاراق قولىنا الدى.

كاپىرلەر اتا دۇشپان بولعاننان سوڭ،

قيىپتى ون جاسىندا شىبىن جاندى.

 

– مەن ءوزىم جاس بالامىن ون جاسىمدا،

قىلماسسىز ماعان نارسە قاماساڭ دا.

تورەڭە باسىمدى ۇرىپ جالىنبايمىن،

كاپىرلەر، قانشا مەنى الداساڭ دا.

مەن جالعىز سەندەرمەنەن سوعىسامىن،

اسكەرىن تابۋت پاتشا جيناساڭ دا.

 

جاراتقان بارشا عالام اللام، – دەيدى،

230      جاردەم بەر، نۇر مۇحاممەد بابام، – دەيدى.

اللانىڭ ارىسلانى اتام ءالي،

تىلەكتەس بولا كورگىل ماعان، – دەيدى.

اللانىڭ جانىمەنەن سۇيگەن قۇلى

حۇسايىن، حاسەن عازى اعام، – دەيدى.

وسىرگەن تاربيەلەپ جاستان مەنى،

حانيفا مەن فاتيما اپام، – دەيدى.

باس بەرگەن يسلام ءۇشىن جانىن قيىپ،

ساحابا وتىز ءۇش مىڭ تامام، – دەيدى.

كاپىرمەن نە دە بولسا سوعىسايىن،

240      بۇلارعا كەلسە جالعىز شامام، – دەيدى.

 

اللاعا وسىلايشا تىلەك قىلدى،

مايداندا كاپىرلەرمەن سوعىس قىلدى.

اقىرىپ ء“يا، اللا” دەپ دامىل الماي،

جاس بالا تاڭقالعانداي قايرات قىلدى.

قۇدايىم جاس بالاعا تىلەك بەرىپ،

كاپىردىڭ ەكى ءجۇزىن ءبارىن قىردى.

 

قىرعانسىن ءبىرىن قويماي دەمىن الدى،

قينادى سوعىس سالىپ شىبىن جاندى.

كاپىرلەر جاھاننامعا جانىن بەرىپ،

250      يەسىز ەر-توقىم مەن اتى قالدى.

“كاپىردىڭ دۇنيە-مالىن المايمىن”،– دەپ،

كەستى دە ءبىر باتىردىڭ باسىن الدى.

سوعىسىپ كاپىرلەردىڭ ءبارىن قىرىپ،

ءۇش كۇندە مادينەگە جەتىپ باردى.

 

مۇحاممەد-حانافيا اڭعا بارعان،

كورسەتكەن ءتۇرلى عاجايىپ ءتاڭىرىم وعان.

بەلگىلى مادينەدە مايدان جەرگە،

اكەلىپ كاپىر باسىن سوعان قويعان.

 

كاپىرمەن حانافيا سوعىس سالعان،

260      كاپىردىڭ باسىن كورگەن تاڭعا قالعان.

مايدانعا كاپىر باسىن قويا سالىپ،

قايدا دەپ اتا-اناسى ۇيىنە بارعان.

ەر جىگىت قايراتى اسقان تۋسا داعى،

بارىنەن وتكەن ەكەن دۇنيە جالعان.

 

جىگىتكە جاۋدان قاشقان جاراسپايدى،

باسى دەپ پالەن باتىر سىر اشپايدى.

جاس بالا سىرىن ايتپاي تۇرعاننان سوڭ،

ساحابا باستىڭ جايىن سۇراسپايدى.

 

ەش سىرىن حانافيا ايتار ەمەس،

270      تاڭقالىپ ساحابالار قۇردى كەڭەس.

قاراسا كوز جىبەرىپ كەسكەن باسقا،

دۇنيەدە ونداي باستى كورگەن ەمەس.

 

ايتىلعان ساپارىنان ءالي كەلدى،

مايداندا كەسكەن باستى كوزى كوردى.

كورمەپتى مۇنداي باستى عۇمىرىندا،

ارالاپ جۇرسە داعى تالاي جەردى.

 

– اپىرىم-اي، مىنا باستى كىم كەستى؟ – دەپ،

ارىسلان ساحابادان سۇراي بەردى.

– كاپىرگە تالاي قىرعىن سالسام داعى،

280      كورمەدىم مۇنداي باستى دەپ جاۋاپ بەردى.

 

– ايتامىز كورگەن جايدى ساعان، – دەيدى،

اڭ اۋلاپ حانافيا بارعان، – دەيدى.

تاۋىنا مادينەنىڭ كەتىپ ەدى،

كەلمەدى ءۇش كۇنگەشە تامام، – دەيدى.

ءبىز داعى ءۇشبۋ باسقا تاڭ قالامىز،

كەلتىرگەن حانافيا بالاڭ، – دەيدى.

بالاڭىز بىزگە سىرىن ەش ايتپايدى،

بالاڭىز ايتار سىرىن ساعان، – دەيدى.

 

ارىسلان ۇيگە كەلىپ اتتان ءتۇستى،

290      “قۇلىنىم” دەپ بالاسىنىڭ بەتىن ءوپتى.

– مايدانعا تاڭ قالعانداي باس قويىپسىڭ،

جايىنان وسى باستىڭ سويلە، – دەپتى.

ارتىمنان اڭعا شىعىپ سەن كەتىپسىڭ،

شىراعىم، بارىپ قايتتىڭ قايدا؟ – دەپتى.

 

حانافيا تۇرىپ سويلەيدى،

سويلەگەندە نە دەيدى:

– كورگەن جايىم سويلەيىن،

مەيىرباندى جان اتا،

قۇلاعىڭدى سال، – دەيدى.

 

300      ءسىز كەتتىڭ، اتام ءالي، جولعا شىعىپ،

ويلادىم كەلەيىن دەپ اڭعا شىعىپ.

قولىما سارجا، گۇرزى، قالقان الىپ،

جول تارتتىم تاۋەكەل دەپ اتقا ءمىنىپ.

كوزىمە ەشبىر نارسە كورىنبەدى،

ايقايلاپ داۋىستادىم تاۋعا شىعىپ.

اقىرعان قاھارلانىپ داۋسىمنان،

ءبىر كيىك قاشا بەردى ويدان شىعىپ.

 

ويلادىم سول كيىكتى قۋايىن دەپ،

بۇيىرسا تىرىلەي ۇستاپ الايىن دەپ.

310      تىرىلەي سول كيىكتى ۇستاپ السام،

تاماشا قۇربىلارىما قىلايىن دەپ.

 

اتىمدى جەتەمىن دەپ ۇرا بەردىم،

سوڭىنان سول كيىكتىڭ قۋا بەردىم.

سول كيىك قاشا-قاشا الىپ باردى،

سايراعان بۇلبۇل قۇستار باقشا كوردىم.

 

باقشاعا بۇلبۇل قونعان كوزىم سالدىم،

اپىرىم-اي، نە عاجاپ دەپ قاراي قالدىم.

بار ەكەن ميۋا جەمىس ءپىسىپ تۇرعان،

كورگەنسىن ءتۇرلى قۇستار تاڭعا قالدىم.

 

320      كيىكتى ۇستايمىن دەپ شاۋىپ-شاۋىپ،

ات سوعىپ دەمىمدى الماي شارشاپ قالدىم.

ايىرىلىپ قۋىپ كەلگەن كيىگىمنەن،

ازىراق ۇيىقتايىن دەپ جاتا قالدىم.

 

ۇيقىعا جاتقاننان سوڭ كوزىم كەتتى،

ساقتا دەپ جادىما الدىم قۇدىرەتتى.

تىنىعىپ ۇيقى تارتىپ جاتقانىمدا،

قۇلاعىما دابىرلاعان داۋىس جەتتى.

ۇيقىدان سول ۋاقىتتا تۇرىپ ەدىم،

كاپىردىڭ ەكى ءجۇزى كەلىپ جەتتى.

 

330      كاپىرلەر سول ارادا ءسوز سۇرادى،

“اتاڭ كىم، جەرىڭ قايدا؟” دەپ سۇرادى.

“سەن نەگە كەلەسىڭ، – دەپ، – بۇل باقشاعا،

ءوتىن، – دەپ، – تورەمىزگە” اقىرادى.

“باسىڭدى سەنىڭ ەندى كەسەمىز”، – دەپ،

ءبارى دە ەرلىك ايتىپ شاقىرادى.

 

سوزىنە كاپىرلەردىڭ اشۋلاندىم،

“پاسىق، – دەپ، – ءدىن بىلمەگەن” قاتۋلاندىم.

“سۇراساڭ، بابام اتى – نۇر مۇحاممەد،

اتام،– دەپ،– ءالي ارىسلان” ايتىپ سالدىم.

 

340      “ولتىرەلىك دۇشپان ۇعلىن” دەگەننەن سوڭ،

سيىنىپ ءبىر اللاعا سوعىس سالدىم.

ءبىر اللا سول سوعىستا جاردەم بەرىپ،

كاپىردىڭ ەكى ءجۇزىن قىرىپ سالدىم.

كاپىردىڭ دۇنيە-مالىن المايمىن دەپ،

باتىردىڭ تاڭداپ باسىن كەسىپ الدىم.

 

اڭ اۋلاپ بالاڭىزدىڭ بارعان جەرى،

سوعىستى كاپىرلەرمەن سالعان جەرى.

كاپىردىڭ ەكى ءجۇزىن قىرىپ سالىپ،

باتىردىڭ باسىن كەسىپ العان جەرى.

350      سوعىسىپ قۇر باسىم باقشاسىندا،

مايدانعا باس اكەلىپ قويعان جەرى.

 

ەسىتىپ ءالي ارىسلان: – بالام،– دەيدى،

ايتايىن ءبىر ناسيحات ساعان، – دەيدى.

مەن سالدىم كاپىرلەرگە تالاي ويران،

بىزدەرگە كاپىر ءبارى دۇشپان، – دەيدى.

 

ويلاساڭ ءومىر ءسۇرىپ جۇرەمىن دەپ،

دالاعا ۇيدەن شىعىپ بارما، – دەيدى.

قۋعانىڭ كيىك ەمەس، شايتان مالعۇن،

تۇسىرەر سەنى، بالام، ورعا، – دەيدى.

360      باتىردىڭ قىرىلعانىن تابۋت بىلسە،

كوپ اسكەر قويعان شىعار سوندا، – دەيدى.

تابۋتتىڭ اسكەرى بار جەتى ءجۇز مىڭ،

تۇسىرەر سەنى، بالام، قولعا، – دەيدى.

بۇل ءسوزىم مەنىڭ ايتقان ءبارى دە راس،

جان بالام، بۇل ءسوزىمدى تىڭدا، – دەيدى.

بۇل باباڭ الدەقاشان قىرار ەدى،

قىرۋعا بۇيىرمايدى اللا، – دەيدى.

 

ال، ەندى ەستىڭىزدەر تابۋت جايىن،

ازىراق كاپىرلەردەن ءسوز قىلايىن.

370      بالاسى شاھيماردان اڭعا شىعىپ،

كاپىرگە دۋشار قىلعان ءبىر قۇدايىم.

 

باتىرىن حانافيا قىرعان ەكەن،

جاردەمشى ءبىر اللاسى بولعان ەكەن.

قىردى دەپ باتىرىڭدى قورىنادى،

حابارى پاتشاسىنا بارعان ەكەن.

 

سول كۇندە تابۋت پاتشا اشۋلاندى،

مىڭ كىسى باقشاسىنا قويعان ەكەن.

ءولتىر دەپ بوتەن قارا كىسى بارسا،

جارلىقتى اسكەرىنە قىلعان ەكەن.

 

380      ايتايىن، تاعى كەلدى ءالي ءسوزى،

جۇرەتىن ءبىر ساپارعا كەلدى كەزى.

ەر ءالي ۇشەۋ بولىپ جۇرمەك بولدى،

قاسىندا حۇسايىن، حاسەن عازى – ەكى كوزى.

كەتكەندە اتاسى مەن اعالارىن

مۇحاممەد-حانافيا كوردى كوزى.

 

ەر ءالي ۇشەۋ بولىپ كەتىپ قالدى،

ءدىن ءۇشىن قينايىن دەپ شىبىن جاندى.

مۇحاممەد-حانافيا ون جاسىندا

ايىرىلىپ اتاسىنان ۇيدە قالدى.

390      تاعى دا تاۋدان كيىك قۋامىن دەپ،

اتىنا دايارلانىپ ءمىنىپ الدى.

قولىنا سارجا، گۇرزى، قالقان الىپ،

بارام دەپ كورگەن تاۋعا ويىنا الدى.

 

اڭ ءۇشىن حانافيا ۇيدەن كەتتى،

تاۋىنا ءوزى كورگەن كەلىپ جەتتى.

جاستىقپەن اتا ءسوزىن ۇمىتىپ ەدى،

قۇدايىم بەرەر ەكەن نە بەينەتتى.

سول تاۋعا تاعى بىرەۋ كەلەر-اۋ دەپ،

كوپ كاپىر قاراۋشى ەدى ەرتە-كەشتى.

400      پيعىلى كاپىرلەردىڭ سونداي جامان،

ءبىر ادام كەلە قالسا ولتىرمەكشى.

اڭ اۋلاپ حانافيا جۇرگەنىندە،

كاپىردىڭ اڭدىپ جۇرگەن كوزى ءتۇستى.

 

كوپ كاپىر سول ارادا كورىپ قالدى،

جيىلىپ ءبىر بالانى ورتاعا الدى.

ءتۇستى دەپ قولىمىزعا قۋانىسىپ،

سول جەردە ولەسىڭ دەپ ايتىپ سالدى.

– جالىنىپ تورەمىزگە باسىڭدى ۇر، – دەپ،

كوپ كاپىر جاس بالاعا حۇكىم سالدى.

 

410      سويلەيدى حانافيا سوندا تۇرىپ،

ىشىندە كوپ كاپىردىڭ جالعىز تۇرىپ.

– تىڭداڭىز مەنىڭ ءسوزىم، پاسىق كاپىر،

جولاماي بەت الدىڭا قۇلاق بۇرىپ.

 

كاپىرلەر، سوعىسۋعا كەلگەنىم جوق،

ءبىر اللا نە بەرسە دە كوڭىلىم توق.

ءدىنسىزدىڭ قانداي پاتشا، سۇلتانىنا،

ادام دەپ ايتقانىنا كونگەنىم جوق.

بىلمەيتىن ءبىر قۇدايدى پاسىق كاپىر،

كەسسەڭ دە قارا باسىم كونەرىم جوق.

 

420      بەرەمىن سۇراساڭ جاۋاپ سوزىڭىزگە،

كىرمەگەن اتام مەنىڭ دىنىڭىزگە.

پۇتىڭدى سەنىڭ قۇداي قىلا المايمىن،

جانە دە جالىنبايمىن تورەڭىزگە.

ويلاماي ءبىر قۇدايدى جانىمدى ويلاپ،

جالىنىپ باس ۇرمايمىن وزىڭىزگە.

 

كاپىرلەر بالا جايىن ءسوز قىلادى،

بالانى ۇستايىن دەپ وي قىلادى.

– اپىرىم-اي، ءوزى بالا، ءوزى جالعىز،

بىزدەرگە ولتىرگەندە ناعىلادى.

430      مىڭ كاپىر وسى ءسوزدى ايتا سالىپ،

ات قويىپ ءبارى بىردەي جابىلادى.

 

مۇحاممەد-حانافيا اشۋلاندى،

مىڭ كاپىر ءبىر بالانى قاماپ الدى.

“مەن ولسەم بۇل كاپىردەن شاھيدپىن”، – دەپ،

مۇحاممەد-حانافيا ويىنا الدى.

 

ء“يا، اللا، ماعان جاردەم بەرە كور”، – دەپ،

قولىنا سارجا ساداق وعىن الدى.

كاپىرلەر قاماپ تۇرىپ قىرىلعانسىن،

قاسىنا ەشبىرەۋى بارا المادى.

 

440      كاپىرلەر قاماعاننان وعىن اتتى،

جەتپىسىن قاتار تۇرعان جالعىز اتتى.

ءبىر قۇداي قولتىعىنان دەمەگەنسىن،

كاپىرگە ءبىر بالانىڭ قولى باتتى.

 

كاپىرلەر الىپ كەتتى جەردىڭ ءجۇزىن،

بىلمەيدى ءبىر-ءبىرىنىڭ ايتقان ءسوزىن.

سوعىسىپ دەمىن الماي كەشكە دەيىن،

حانافيا قىرىپ سالدى التى ءجۇزىن.

كاپىرمەن جان اياماي ۇرىس قىلىپ،

تولتىردى قىزىل قانعا جەردىڭ ءجۇزىن.

 

450      قىرىلىپ كوپ كاپىردىڭ جانى كەتتى،

تۇبىنە جاھاننامنىڭ بارىپ جەتتى.

بەرمەسە ەندى جاردەم كارىم اللا،

ماحدۋمنىڭ حانافيا وعى ءبىتتى.

 

وق ءبىتىپ قالعاننان سوڭ گۇرزى سالدى،

كاپىردىڭ ايلاسىنا كوزىن سالدى.

بالانى نە دە بولسا ۇستالىق دەپ،

ماحدۋمعا تەمىر ءزىنجىر بۇعاۋ سالدى.

 

كورمەسە كوزدىڭ جاسىن ءبىر قۇدايىم،

ەتىنە ون جەتى جەردەن جارا سالدى.

460      بورىدەي قويعا تيگەن دومالانتىپ،

ءۇش جۇزدەن تاعى بالا قىرىپ سالدى.

 

سول ۋاقىتتار بولعاندا،

قايراتى تاۋداي باسادى.

دەمىن الماي ۇرىسقان،

قانى ءبىر سۋداي بوسادى.

بالانىڭ كۇشىن كورگەنسىن،

قامالاپ تۇرعان كوپ كاپىر

تۇس-تۇسىنا قاشادى.

كۇن-ءتۇن قاتىپ سوعىسقان،

470      قۇرىپ ءحالى سۋسادى.

ءۇستى تولعان كوپ جارا،

اۋىر تارتىپ دەنەسى،

ءبارى بىردەي شانشادى.

قاسىندا قورعان جولداس جوق،

ءحالى بىتكەن بالانى

قامالاپ كاپىر ۇستادى.

جولداسى بولسا قاسىندا،

قىرار ەدى بۇلاردى.

“جاس قاسقىردى تۇتتىق” دەپ،

480      پاتشاعا بەردى حاباردى.

قوزعالارعا ءحالى جوق،

تىلەيدى تىلەك قۇدايدان.

“سىندىرماشى، اللا، – دەپ،

شىنىمەنەن نازاردى”.

 

ءدىنسىزدىڭ قۇداي بىلمەس ءبارى پاسىق،

قۋاندى تابۋت پاتشا سۋداي تاسىپ،

ۇستاعان جاس بالانى كوپ كاپىرلەر،

قۋانىپ، شۋلاپ جاتىر جابىرلاسىپ.

 

ايتادى تابۋت تۇرىپ: – كەلسىن، – دەيدى،

490      زىنجىرمەن قول-اياعىن بۋسىن، – دەيدى.

دارعا اسىپ سول بالانى ولتىرەمىن،

كوپ حالىق ولتىرگەنىم ءبىلسىن، – دەيدى.

قىلعانى ول بالانىڭ اسىپ كەتتى،

قورلىقتى ەستەن قالماس كورسىن، – دەيدى.

 

بالانى پاتشاسىنا الىپ كەلدى،

جاس بالا ءبىر اللاعا نالىپ كەلدى.

بولماسا جالعىزدىقتان ۇستالعانى،

اسكەرىن تابۋت پاتشا قىرىپ كەلدى.

قۇدايىم بەرسە قازا شارا بار ما،

500      جاستىعىن جاس تا بولسا الىپ كەلدى.

كاپىردىڭ ۇستاعانسىن كوڭلى ءوسىپ،

ءار ءتۇرلى ويىن-كۇيگە سالىپ كەلدى.

 

سوعىسىپ حانافيانىڭ ءحالى كەتكەن،

– دارعا اس! – دەپ تابۋت پاتشا ءامىر ەتكەن.

“ولتىرسەك وسىلايشا بولا ما” دەپ،

ءماسليحات ءسوز سۇراپتى الەۋمەتتەن.

 

الەۋمەت: – ولتىرۋگە بولماس، – دەيدى،

ولگەن جان قايتا بىزگە تۇرماس، – دەيدى.

ولگەنىن حازىرەت ءالي بىلە قالسا،

510      ولتىرمەي بىزدەن ادام قويماس، – دەيدى.

مىقتىمىز ۇيدە وتىرىپ اس ىشكەندە،

كەلگەندە اليگە ادام شىقپاس، – دەيدى.

 

قىرادى ءالي كەلسە ادام قويماي،

قاراماس جالىنساق تا سالىپ ويباي.

بار، – دەيدى، – زۇلپىقارى ەكى ءجۇزدى،

سوعىستى قويماس، – دەيدى، – قانعا تويماي.

 

نە بولار ەلىڭ، ءحالى قۇرىعانسىن،

ءبىر ادام قالماي ءبارى قىرىلعانسىن.

ويلايسىز قايتكەندە ادام قالادى دەپ،

520      قىلىشىن قىنابىنان سۋىرعانسىن.

 

ءاي، پاتشا، ءبىزدىڭ ايتقان سوزىمىزگە ەر،

بالانىڭ نە دە بولسا تىلەگىن بەر.

سوزىڭە ايتقان ءسىزدىڭ كونە قالسا،

مالىڭمەن ءامينا اتتى قىزىڭدى بەر.

 

سوزىڭە ەرلىك ايتقان بالا كونبەس،

بەرسەڭىز قىزىڭ مەن مال، سوندا كونەر.

بالانى ولتىرەم دەپ ويلاماڭىز،

باسىڭىز ءالي كەلسە جەرگە كىرەر.

 

ءاليدىڭ جاننان اسقان قايراتى بار،

530      جانە دە نەشە ءتۇرلى ايلاسى بار.

دىنىڭە قىزىڭدى الىپ بالا كىرسە،

اليگە ولەتۇعىن ايلا تابار.

ءاليدى قۇداي بەرىپ ولتىرسەڭىز،

كوپ اراب مادينەدە قۇلىڭ بولار.

 

بۇل ءسوزدى ءجۇملا كاپىر ماقۇل كوردى،

ءتۇسىنىپ تابۋت پاتشا اقىل كوردى.

ءبىر ايلا نە دە بولسا قىلالىق دەپ،

بالانى كوپ كاپىرلەر شاقىردى ەندى.

بالانىڭ جاراقاتى سونداي جامان،

540      كاپىرلەر تىرىلتەم دەپ ءدارۋ بەردى.

اللانىڭ ارتىق بەرگەن قايراتىنان،

بالاسى شاھيماردان ءجابىر كوردى.

 

شاقىرىپ تابۋت پاتشا: – بالا، – دەيدى،

ءسوزىمدى مەنىڭ ايتقان تىڭلا، – دەيدى.

بەرمەدى باسىڭا پايدا كوپ قايراتىڭ،

دىنىمە كىر، مەنىڭ قىزىم ال دا، – دەيدى.

قىلعانىڭ جاس تا بولسا ءوتىپ كەتتى،

شىراعىم، ەندى تەنتەك بولما، – دەيدى.

 

وسىلايشا تابۋت پاتشا جاۋاپ بەردى،

550      “ىشكىل” دەپ قۇيىپ الىپ شاراپ بەردى.

– ءاي، بالا، بۇل شاراپتى ىشە قالساڭ،

ەسكە الماي ۇمىتارسىڭ وتكەندەردى.

 

– ءاي، تابۋت، قانشا ايتساڭ دا ءتىل المايمىن،

دىنىڭە قورقىپ سەنەن كىرە المايمىن.

تابىلار ءتىرى جۇرسەم ماعان قاتىن،

قىزىڭدى ال دەسەڭ دە، مەن المايمىن.

 

ىشپەگەن اتا-بابام اراق-شاراپ،

سوزىڭە ەرىپ سەنىڭ ىشە المايمىن.

بىلمەگەن قۇداي بار دەپ پاسىق كاپىر،

560      ءسوزىڭدى قانشا ايتساڭ دا ءتىپتى المايمىن.

 

بۇل ءسوزدى، تابۋت پاتشا، اۋزىڭا الما،

حارامدى اراق-شاراپ قولىڭا الما.

قىزىڭنىڭ جولدا جاتسا، كەرەگى جوق،

“كاپىردىڭ ءدىنى پاسىق”  دەگەن اللا.

ءبىر قۇداي بەرگەن جاندى ءوزى الادى،

جاراما ۇستىمدەگى ءدارى قىلما.

 

– اپىرىم-اي، مەنىڭ قىزىم المايمىسىڭ،

سوزىمە مەنىڭ ايتقان نانبايمىسىڭ؟

قىزىمنىڭ نۇر سيپاتى جاننان اسقان،

570      بىتپەگەن بۇل دۇنيەدە ونداي ءپىشىن.

شىراعىم، قىزىمدى الىپ دىنىمە كىر،

شىنىمەن ايتقان ءسوزىم تاستايمىسىڭ.

 

پاتشاڭىز اشۋلانىپ اقىرادى،

“كەلسىن” دەپ ءامينا قىز شاقىرادى.

سۇيەگىنەن بالا ءسوزى ءوتىپ كەتىپ،

شىداماي اشۋ قىسىپ قالتىرادى.

ەسىتىپ بالا ءسوزىن كوپ كاپىرلەر

بىلە الماي نە ايتارىن وتىرادى.

 

ءبىر كاپىر حابار ايتىپ قىزعا باردى،

580      پاتشانىڭ ايتقان ءسوزىن ايتىپ باردى.

قايراتىن جاس بالانىڭ ەسىتكەن قىز،

“دىنىمە كىرسە ەكەن” دەپ تىلەپ باردى.

كيىنىپ اسىل كيىم ءبىرىن قويماي،

ۇستىنە ءيىستى سۋىن شاشىپ باردى.

كاپىرلەر قىز سيپاتىن كورگەننەن سوڭ،

ءبارى دە ەسى كەتىپ قاتىپ قالدى.

 

جيىپتى تابۋت پاتشا ەلى-حالقىن،

قالدىرماي سارايىنا كارى-جاسىن.

كورسەتتى قىزىعار دەپ جالعىز قىزىن،

590      سوزىنە حانافيا بولماعانسىن.

الەۋمەت، قۇلاق سالىپ تىڭداساڭىز،

ايتايىن بىرازىراق قىز تۇلعاسىن.

 

بويى بار شىناردىڭ اعاشىنداي،

كورگەن جان ەستەن كەتەر اداسىپ-اي.

سەكىلدى تۇيمە باسى، قيعاش قاسى،

شاشى تۇر تالداپ ورگەن جاراسىپ-اي.

اق بەتى جاڭا جاۋعان قار سەكىلدى،

كوزىنىڭ مولدىرەپ تۇر قاراشىعى-اي.

قيعاش قاس، ويماق اۋىز، قىزىل ەرىن،

600      كۇمىستەي اق بىلەگى تارتقان سىمداي.

 

تۇلعاسى حور قىزىنىڭ سيپاتىنداي،

بەلى تۇر نازىك دىڭگە ناعىپ سىنباي.

سيپاتى قىزدىڭ ارتىق بولسا داعى،

بالا وتىر المايمىن دەپ ءدىنىن قويماي.

جالىنىپ تابۋت پاتشا ايتسا داعى،

بالا وتىر ءبىر سوزىنە قۇلاق قويماي.

قور قىلىپ قىز بەن ءسوزىن الماعانسىن،

پاتشاڭىز ازا بولىپ سالدى ويباي.

 

پاتشا ايتتى: – جيىپ حالقىم كەلتىر، – دەيدى،

610      بالانى دارعا اپارىپ ءولتىر، – دەيدى.

وزىمە ءجابىر بەرىپ، قىردى حالقىم،

ءولتىرىپ بۇل جيھاننان كەتىر، – دەيدى.

قىرار دەپ حازىرەت ءالي بىلە قالسا،

جيىلعان كوپ اسكەرى ولتىرمەيدى.

جيىلعان ەلى-حالقىم ولتىرمەسەڭ،

الىپ بار، زىندانىما كىرسىن، – دەيدى.

زىندانعا سالىپ مۇنى مىقتاپ بەكىت،

قورلىقتى ەندى بالا كورسىن، – دەيدى.

 

بالانى زىندانىنا الىپ باردى،

620      جاس بالا ءبىر اللاعا نالىپ باردى.

كىرگىزىپ زىندانىنا جاس بالانى،

ون باتىر قارا تاسپەن جاۋىپ سالدى.

ەسىككە قاراۋىلشى جانە قويىپ،

شۋلاسىپ كوپ كاپىرلەر كەتىپ قالدى.

 

ماحدۋمدى جاۋىپ سالدى كىلەڭ پاسىق،

بالاعا پاتشا قىزى بولدى عاشىق.

زىندانعا جاس بالانى سالعاننان سوڭ،

ورتەندى قىز بايعۇستىڭ جانى اشىپ.

ويلايدى قىز “زىندانعا بارايىن” دەپ،

630      “قىلام، – دەپ، – وزىمە كۇيەۋ، بولسا ءناسىپ”.

 

ءامينا عاشىق بولىپ تىزاڭدايدى،

شىداماي كۇن باتقانشا توزە المايدى.

كىرمەسە ءوز دىنىمە جاس بالا، – دەپ،

مۇسىلمان بولايىن دەپ وي ويلايدى.

قايتكەندە جولداس قىلىپ الامىن دەپ،

قىز بايعۇس شىداي الماي كوپ ويلايدى.

 

جانىنا عاشىق وتى جامان باتتى،

كەش بولىپ، اقشام بولىپ، كۇن دە باتتى.

دۇشپانىن كوپ كاپىرلەر ۇستاپ الىپ،

640      تىنىعىپ كەش بولعان سوڭ ۇيىقتاپ جاتتى.

ۇيىقتاپ جۇرتتىڭ ءبارى قالعاننان سوڭ،

زىندانعا ءامينا قىز قادام باستى.

 

زىندانعا ءامينا قىز كەلىپ جەتتى،

ءولتىرىپ قاراۋىلشىنىڭ باسىن كەستى.

ناعىلسام قۇداي ماعان قوسادى دەپ،

ىشىنە قىز بايعۇستىڭ قايعى ءتۇستى.

 

ءامينا تىستا وتىرىپ جىلاپ وتىر،

ء“يا، اللا، قوسا كور”، – دەپ تىلەپ وتىر.

ىشىندە سول زىنداننىڭ حانافيا

650      سۇرەسىن ھۇد اتانىڭ وقىپ وتىر.

وقىعان جاس بالانى كورگەننەن سوڭ،

سابىرى قىز بايعۇستىڭ قالماي وتىر.

 

بەكىتكەن ەسىگىندە كوردى تاستى،

ون باتىر قويىپ ەدى سول ءبىر تاستى.

ءامينا شىداي الماي عاشىق وتىنا،

لاقتىرىپ قارا تاستى ەسىك اشتى.

ىشىنە زىندانىنىڭ كىرىپ كەلىپ،

بالامەن ءامينا قىز امانداستى.

– ال، ەندى ناعىلساڭ دا، ىقتيارسىڭ،

660      سەن ءۇشىن قيدىم، – دەيدى، – عارىپ باستى.

 

قىز ايتتى: – باقىت بەرسىن ماڭدايىڭا،

بىرگە ءجۇر، مەن بارايىن سارايىڭا.

دىنىمە، جان عاشىعىم، سەن كىرمەسەڭ،

قۇلشىلىق مەن قىلايىن قۇدايىڭا.

 

مۇحاممەد-حانافيا قابىل كوردى،

– ءجۇر ەندى، بارالىق، – دەپ سوڭىنا ەردى.

دىنىمە كىرسەڭ سەنى الامىن، – دەپ،

مۇحاممەد-حانافيا جاۋاپ بەردى.

 

قىز ايتتى: – كوزىم جاسىن كورسەڭ، – دەيدى،

670      تىلەگىن مەن بايعۇستىڭ بەرسەڭ، – دەيدى.

كەل، ەندى قۇشاقتاسىپ سۇيىسەلىك،

كوڭلىڭدى شىنىمەنەن بەرسەڭ، – دەيدى.

قاسىڭا جولداس قىلىپ العاننان سوڭ،

ارمان جوق ەندى مەن دە ولسەم، – دەيدى.

 

– امانات ءبىر اللاعا شىبىن جانىم،

سوعىسىپ كاپىرلەرمەن قينالعانىم.

ءامينا، ءدىنىڭ تاستاپ، يمان ايتشى،

كوڭلىمنەن كەتسىن مەنىڭ بار كۇمانىم.

قاسىڭا نەكە قيماي مەن جاتپايمىن،

680      بۇيرىعى ەمەس زينا قىلۋ ءبىر اللانىڭ.

 

بۇل ءسوزىن ءامينا قىز قابىل كوردى،

“قۇداي ءبىر، قۇران شىن”  دەپ دىنگە كىردى.

قالدىرىپ پاسىق ءدىندى ءامينا قىز،

كوڭىلدى ايتىپ يمان نۇرلاندىردى.

 

– ءاي، ءامينا، مادينەگە ءبىز بارالىق،

نەكەنى بابامىزعا قيدىرالىق.

ءبىز بولىپ حالال جۇفۇت سول ارادا،

كوڭىلدى ەكەۋمىز دە تىندىرالىق.

 

ەكەۋى مادينەگە قاشپاق بولدى،

690      ءۇش قىزدى قىزمەت ءۇشىن الماق بولدى.

ات سايمان، قارۋ-جاراق ءبارىن الىپ،

سول تۇندە ء“يا، اللا” دەپ اسپاق بولدى.

بىلمەيمىز اقىرىندا نە بولادى،

كوڭىلى ەكى جاستىڭ ءتاتتى-اق بولدى.

 

ەكەۋى سونىمەنەن قاشىپ كەتتى،

جولىنا مادينەنىڭ اسىپ كەتتى.

تاڭ اتسا حاننىڭ قىزى، بالا دا جوق،

پاتشاعا “قاشتى” دەگەن حابار جەتتى.

دۇشپانىمەن قىزى قاشىپ كەتكەننەن سوڭ،

700      پاتشاڭىز ازا سالىپ تالىپ كەتتى.

 

پاتشانىڭ اشۋلانىپ اقىلى قاشتى،

باسىنا وتىرا قالىپ توپىراق شاشتى.

ء“ولتىرىپ دۇشپانىمدى، قىزدى اكەل”، – دەپ،

مىڭ كىسى جيىپ الدى كارى-جاستى.

قورلىعىنا ءبىر بالانىڭ شىداي الماي،

اعىزدى ەكى كوزدەن قاندى جاستى.

 

مىڭ كىسى سول ارادا قۋدى دەيدى،

قۋعانىن حانافيا ءبىلدى دەيدى.

كەلەدى ارتىمىزدان قۋىپ كاپىر،

710      ءبىر سوعىس تاعى بىزگە بولدى دەيدى.

 

– كاپىرمەن جالعىز ءوزىم سوعىسايىن،

سەن بارىپ ءبىر تاساعا تۇرعىل، – دەيدى.

كاپىر كوپ، اللا جالعىز، مەن دە جالعىز،

تىلەكتەس، ءامينا قىز، بولعىل، – دەيدى.

 

بەرە كور تىلەكتى، ءبىر قۇدايىم،

كاپىرگە، ءامينا قىز، مەن بارايىن.

جابىلار مىڭ كاپىردىڭ ءبارى بىردەي،

ءيا، اللا، بۇل پاسىققا ناعىلايىن.

قۇدايىم جاردەم بەرسە مەن قىرارمىن،

720      ءامينا، جان عاشىعىم، قىلما ۋايىم.

 

سول جەردە كوپ كاپىرلەر كەلدى جەتىپ،

شاڭداتىپ جەردىڭ ءجۇزىن دۇرىلدەتىپ.

– كەۋدەڭدە مىڭ دا بولسا جانىڭ قالماس،

باراسىڭ قىزدى الىپ قايدا كەتىپ؟

قولىڭنان سەنى ءولتىرىپ قىزدى الامىز،

جىبەرگەن ءبىزدى پاتشا جارلىق ەتىپ.

 

سويلەيدى حانافيا سوندا تۇرىپ،

كاپىرگە ايباتتانىپ ايقاي ۇرىپ.

– جولىندا ءامينانىڭ جانىم قۇربان،

730      قايتىڭىز، ۋاي، كاپىرلەر، ولمەي تۇرىپ.

كاپىرگە اتام ءالي سالعان ويران،

قايتىڭىز جاھاننامعا كىرمەي تۇرىپ.

جار بولسا نۇر مۇحاممەد بابام، – دەيدى،

كەتەرمىن ءبارىڭىزدى قويماي قىرىپ.

 

سول جەردە تاڭعاجايىپ بولدى ۇرىس،

قىرادى كاپىرلەرگە سالىپ قىلىش.

سوعىسىپ جان اياماي حانافيا،

كاپىردىڭ جەتى ءجۇزىن قىلدى تىنىش.

ءۇش ءجۇزى سول ارادا كەيىن قاشتى،

740      باسىنا دەم الۋعا بولماي تىنىس.

 

ءۇش ءجۇزى ولمەي قالعان قاشىپ كەتتى،

ارۋاعى ءبىر بالانىڭ باسىپ كەتتى.

“جاس بالا قىرىپ سالدى بىزدەردى”، – دەپ،

پاتشاعا وسىلايشا حابار جەتتى.

 

پاتشاسى ىزا بولىپ اشۋلاندى،

شاھاردان ءتورت مىڭ پالۋان جيىپ الدى.

ارتىڭنان اسكەر الىپ بارامىن دەپ،

ءتورت مىڭدى ايداپ كەلىپ جولعا سالدى.

“كىمدە-كىم سول بالانىڭ باسىن كەسسە،

750      سول مەنىڭ كۇيەۋىم”، – دەپ ايتىپ سالدى.

باستىعى ءتورت مىڭ اسكەر سايىپقىران،

سولاردان وتكەن ەكەن دۇنيە جالعان.

ويلارى باتىرلاردىڭ – كۇيەۋ بولماق،

ءتورت مىڭ قول سونىمەنەن ءبارى قۋعان.

بولماقشى باتىرلاردىڭ ءبىرى كۇيەۋ، ءبىرى تورە،

ءبارى دە سونىڭ ءۇشىن جانىن قيعان.

ءبارى دە قۋانىسىپ قۋادىلار،

بىزدەرگە ناعىلادى دەپ ءبىر جاس ۇعلان.

 

وسىلايشا ءتورت مىڭ اسكەر قۋىپ كەتتى،

760      بالاعا سالامىز دەپ قاسىرەتتى.

جاس بالا شارشاپ جۇرگەن قايدا بارسىن،

بالاعا مايدان جەردە كەلىپ جەتتى.

ءبىرى كۇيەۋ، ءبىرى تورە بولارمىز دەپ پاتشاسىنا،

قۋاندى كورسەتەمىز دەپ قىزمەتتى.

 

كاپىرلەر جيىلىسىپ نە دەسەدى،

بولماس دەپ بىرمە-بىرگە كەڭەسەدى.

بۇل بالا قايراتى جوق ناشار بولسا،

بۇل جەرگە قايتا-قايتا كەلمەس ەدى.

 

كاپىرلەر قاماپ الىپ تۇرىسادى،

770      بالاعا ءبىر اللاسى بولىسادى.

بالانى ولتىرەم دەپ كىلەڭ كاپىر،

جابىلىپ قىلىش، نايزا سالىسادى.

 

كاپىرلەر ءبىر بالامەن سوعىسادى،

ولتىرەم دەپ ءتۇرلى ايلا قىلىسادى.

جاس بالا ايداھارداي قىرعاننان سوڭ،

كاپىرلەر نە عاجاپ دەپ تۇرىسادى.

اسكەرمەن جيىرما مىڭ تابۋت كەلىپ،

“جەڭبەدىڭ ءبىر بالانى” دەپ ۇرىسادى.

كاپىرلەر تاڭعاجايىپ ۇرىس قىلدى،

780      ون جاسار ءبىر بالاعا زور ءىس قىلدى.

اسكەرىن جالعىز بالا قىرعاننان سوڭ،

قايعىرىپ تابۋت پاتشا نالىس قىلدى.

 

كاپىردى قىرىپ بالا قۋالادى،

ءامينا كورىپ ونى قۋانادى.

اسكەرىن قويداي قىرىپ جۇرگەننەن سوڭ،

قايعىرىپ تابۋت پاتشا جىلانادى.

 

اقىردى حانافيا “قىرايىن” دەپ،

جىلايدى تابۋت “قايتىپ شىدايىن، – دەپ.

“ون جاسار جالعىز بالا قىرىپ كەتتى،

790      پالۋاننىڭ وڭشەڭ باتىر تالايىن”، – دەپ.

قۋانىپ ءامينا قىز قاراپ تۇردى،

“بەرە كور، بىزگە تىلەك، قۇدايىم”، – دەپ.

 

ءامينا شىدامايدى  “قارايىن” دەپ،

ويلاندى “اتقا ءمىنىپ بارايىن” دەپ.

“ىشىندە كوپ كاپىردىڭ جالعىز ءجۇر عوي،

قوسىلىپ مەن دە سوعىس سالايىن”، – دەپ.

 

توقتاتتى قاسىنداعى قاتىندارى:

– بارما، – دەپ، – بوس ورىنعا ۋايىم جەپ.

قىرىپ ءجۇر كوپ كاپىردى قاسقىردايىن،

800      بالاعا جاردەم بەردى قۇدايىم، – دەپ.

 

تابۋتتىڭ بولدى ۋايىم ايتقان ءسوزى،

بالادان ايرىلمايدى ەكى كوزى.

بالاعا قاستىق قىلعان كوپ كاپىردەن،

قاراسا، كورىنبەيدى جەردىڭ ءجۇزى.

ء“بىز بولدىق، باعۋسىز قوي جاپانداعى،

بۇل بالا قىرعان ءبىزدى، بولدى ءبورى”.

 

تابۋت پاتشا ال سوندا

اسكەرىنە ءوتىندى:

– باتىرلارىم، نە بولدى،

810      جەڭە المادىڭ جەتىمدى.

ارابتىڭ جالعىز بالاسى،

اش بورىدەي جەدى ەتىڭدى.

تارتىپ الدى قىزىمدى،

سىندىردى، حالقىم، بەلىڭدى.

قويداي قىرىپ باتىردى،

كورسەتتى بىزگە كورىمدى.

ەستىگەن حالىق نە دەيدى،

قويماي قىرىپ حالقىمدى،

قارا قىلدى بەتىمدى.

820      قايراتىن كورىپ بالانىڭ،

شىداي الماي دولدانىپ،

وگىزدەي پاتشا وكىردى.

– جابىلىڭدار، اسكەرىم،

بۇيتە بەرسە بۇل بالا،

قىلار بىزگە كەسىردى.

 

مۇحاممەد-حانافيا اشۋلانىپ وتتاي جاندى،

اياماي سوعىس سالىپ شىبىن جاندى.

كاپىرگە اش بورىدەي ءتيىپ قاتتى،

اعىزدى دۇشپانىنان قىزىل قاندى.

830      سوعىسىپ كۇن-ءتۇن قاتىپ دامىل الماي،

ساۋ جەر جوق دەنەسىندە، جارالاندى.

 

ۇستىندە ارعىماقتىڭ جۇرە المايدى،

قايراتتى كاپىرلەرگە قىلا المايدى.

ءحالى جوق قيمىلداۋعا، جاراسى كوپ،

قىلىشىن بۇرىنعىداي ۇرا المايدى.

 

كاپىرلەر جاس بالاعا قىلىش شاپتى،

قىزىل قان جاس بالادان سۋداي اقتى.

جابىلىپ ءبىر بالاعا سونشا كاپىر،

كەش بولىپ مەكەنىنە قايتىپ جاتتى.

 

840      حانافيا و دا قايتتى قوستارىنا،

سەكىلدى ءامينا قىز دوستارىنا.

سوعىسقان ءحالى كەتىپ جاس بالانى،

كوتەرىپ اتتان الدى باستارىنا.

ءحالى جوق جاس بالانىڭ قوزعالارعا،

اكەلىپ قويدى دەيدى قاستارىنا.

كورگەنسىن ءامينا قىز جىلاي بەردى،

كول بولىپ قوينى تولىپ جاستارىنا.

كول بولىپ كوزدىڭ جاسى جىلايدىلار،

سيىنىپ جان جاراتقان حاقتارىنا.

 

850      قوسىنا حانافيا قايتىپ جاتتى،

اللاعا تىلەك بەر دەپ نالىپ جاتتى.

بالانىڭ ءۇستى-باسى تولعان جارا،

قىز بايعۇس قانىن جۋىپ ءدارۋ جاقتى.

“اتاما ءالي ارىسلان بىلدىرگىل”، – دەپ،

اللاعا جىلاپ قىلدى ءمىناجاتتى.

بالادان حال كەتكەنىن بىلگەننەن سوڭ،

ءامينا جىلاي-جىلاي قايعى تارتتى.

 

سويلەيدى حانافيا سوندا تۇرىپ:

– باباما نۇر مۇحاممەد حابار بەر، – دەپ.

860      بابام مەن اتام ءالي دوستىڭ ەدى،

ءبىلدىرىپ، بۇل كاپىردىڭ ءبارىن قىر، – دەپ.

بالاڭىز كوپ كاپىرمەن سوعىس قىلىپ،

ۇستىنەن قىزىل قانى اعىپ ءجۇر، – دەپ.

قاپتاعان جەردىڭ ءجۇزى ءبارى كاپىر،

ءبىر بالا ورتاسىندا نالىپ ءجۇر، – دەپ.

ءبىر قۇداي، فازىلىڭ كەڭ، ءوزىڭ پاتشا،

قىلساڭ دا جاقسى-جامان ءوزىڭ ءبىل، – دەپ.

 

ءيا، اللا، قازام جەتىپ ولە المادىم،

جاراعا ۇستىمدەگى توزە المادىم.

870      بابام مەن نۇر مۇحاممەد، اتام ءالي،

الدىنا بارىپ سالەم بەرە المادىم.

سۇيىكتى حانيفا مەن فاتيما انام،

ەركەلەپ الدارىندا كۇلە المادىم.

سۇيىكتى حاسەن، حۇسايىن اعالارىم،

ديدارىن ويناپ-كۇلىپ كورە المادىم.

تابۋتتان تارتىپ العان امينامەن

قوسىلىپ، مادينەگە بارا المادىم.

 

القيسسا، جوعارىدا ايتىپ ەدىك قوي: حازىرەت ءالي، حاسەن، حۇسايىن ۇشەۋى ساپارعا كەتتى دەپ، بۇلار ساپاردان مادينەگە قايتىپ، جولدا جەتە الماي قونعان ەكەن دەيدى. حانافيا تابۋتتىڭ اسكەرىمەن سوعىسىپ، كوپ جاراقاتتى بولىپ، اللادان قالاپ جاتقاندا، تۇندە حازىرەت ءاليدىڭ تۇسىنە كىرىپ نۇر مۇحاممەد: – ءيا، ءالي، تۇرعىل، حانافيا بالاڭ مەن تابۋتتىڭ اسكەرى سوعىسىپ ءجۇر. تەز بار، ولتىرەر، – دەپ وتە شىعىپتى دەيدى.

 

ال، ەندى ءسوز تىڭداڭىز ءالي جاقتان،

جول تارتىپ مادينەگە ءالي قايتقان.

880      قاسىندا حاسەن، حۇسايىن ەكى بالا،

جەتە الماي مادينەگە قونىپ جاتقان.

تۇسىندە نۇر مۇحاممەدتى ءالي كوردى،

ءبارى دە جاقسى-جامان جاپپار حاقتان.

 

اليگە نۇر مۇحاممەد: – تۇرعىل، – دەيدى،

ەلىنە تابۋت پاتشا بارعىل، – دەيدى.

سوعىسىپ ءجۇر كاپىرمەنەن جالعىز بالا،

بالاڭدى حانافيا العىل، – دەيدى.

بالاڭا ولمەي تۇرىپ بارماساڭىز،

ايرىلىپ بالاڭىزدان قالدىڭ، – دەيدى.

 

890      ارىسلان جاتقان جەردەن ۇشىپ تۇردى،

تۇسىنەن كورگەن تۇندە شوشىپ تۇردى.

– تابۋتقا جىلدامىراق بارايىن، – دەپ،

دۇلدۇلگە ءمىنىپ الىپ باسىن بۇردى.

قاسىندا حاسەن، حۇسايىن ەكى بالا،

ۇشەۋى ء“يا، اللا” دەپ جولعا كىردى.

 

القيسسا، ۇشەۋ بولىپ ەر ءالي جولعا كىرىپ، ىزدەپ كەلە تۇرسىن. سول ۋاقىتتا تابۋتتىڭ ەلىندە رۇستەم دەگەن ءبىر باتىر بار ەكەن. تابۋت قورقىپ تۇرعاندا، كەشكى ۋاقىتتا جەتىپ كەلىپ: – پاتشا، ءسىز قىزىڭدى بەرىپ، كۇيەۋ قىلساڭىز، ول بالانى ولتىرەمىن، – دەپتى. تابۋت: – جارار، قىزىمدى بەرەمىن. تەك بالانى ءولتىر، – دەپتى. سوندا رۇستەم قۋانىپ: – بۇگىن كەش بولدى. تاڭدا بالانى ءولتىرىپ بەرەيىن، – دەپتى. – قايعىرماڭىز، – دەپ كوڭىل ايتىپتى دەيدى.

 

ەر ءالي جول بويىندا تۇرا تۇرسىن،

تىلەكتەس بالاسىنا بولا تۇرسىن.

بار ەكەن رۇستەم دەگەن ۇلكەن باتىر.

جايىنان دوسى سونىڭ كەڭەس قۇرسىن.

 

900      تابۋتقا رۇستەم كەلىپ ايتىپ سالدى:

– بالانى ولتىرەم، – دەپ، – قىزىڭ بەرسەڭ.

تابۋت ايتتى: – بەرەم قىزىم، بالانى ءولتىر،

بۇل ءسوزىم رۇستەم باتىر قابىل كورسەڭ.

– كەش بولدى، تاڭ اتقانسىن ولتىرەمىن،

قايعىرما سەن، ازارسىڭ جىلاي بەرسەڭ.

 

سول كۇنى كوپ كاپىرلەر قايتىپ جاتتى،

حانافيا و دا قوسقا بارىپ جاتتى.

“بەلىمدى بۇل كاپىردەن سىندىرما”، – دەپ،

تىلەدى جادىنا الىپ جالعىز حاقتى.

910        “شىنىمەن ءالي اتام كەلمەي مە؟!” – دەپ،

ءامينا و دا قاتتى جىلاپ جاتتى.

وقىدى قىز بەن بالا نامازدارىن،

كىدىرمەي سونىمەنەن تاڭ دا اتتى.

كاپىرلەر شۋىلدايدى كەڭەس قۇرىپ،

بالانىڭ جاس تا بولسا قولى باتتى.

 

اسكەرگە تابۋت ايتتى: – باسىڭ كوتەر،

تاڭ اتىپ، ۋاقىت جەتتى سوعىس ەتەر.

قايداسىڭ، رۇستەم باتىر، دانىشپانىم،

جىلدام بار مايدان جەرگە ۇرىس ەتەر.

920      بالانى جىلدامىراق ولتىرىڭدەر،

وسىدان ءالي كەلسە، قىرىپ كەتەر.

ون جاسار جالعىز بالا جامان قىردى،

ءبىر ادام تابىلمادى ءالى جەتەر.

اپىرىم-اي، وسى بالا اسكەر قىرىپ،

حالىققا قاتارداعى حارام ەتەر.

ءبىر بالا قىزىمدى الىپ، جەڭىپ كەتسە،

ارابتىڭ مادينەدە كوڭىلى وسەر.

 

اقىرىپ تاڭ اتقانسىن رۇستەم كەلدى،

ءامينا بالامەنەن كوزى كوردى.

930      كەلگەنىن رۇستەمنىڭ كورگەننەن سوڭ،

بالاعا ءامينا قىز سويلەيدى ەندى.

 

جىلايدى ءامينا قىز “قۇدايىم” دەپ،

ويلايدى “رۇستەمگە ءوزىم بارايىن” دەپ.

كوڭىلى قىز بايعۇستىڭ جامان سولدى،

بالانىڭ جاراسىنا ۋايىم جەپ.

 

قىز ايتتى: – ءحالىڭ ناشار، جاراڭ كول-ءدۇر،

رۇقسات بەر، رۇستەم باسىن الايىن، – دەپ.

اتامنىڭ اسكەرى كوپ قۇمىرسقاداي،

سەن ءۇشىن، حانافيا، ۇرىسايىن، – دەپ.

940      جار بولسا نۇر مۇحاممەد بابام، – دەيدى،

كاپىرگە اقىرزامان سالايىن، – دەپ.

 

اقىرىپ حانافيا: – اللا! – دەيدى،

بەرمەيمىن رۇقسات، بارما، – دەيدى.

ءامينا، رۇستەم باسىن مەن كەسەيىن،

تىلەكتەس بولا كورگىل، قال دا، – دەيدى.

سەن بولدىڭ ۇشىپ جۇرگەن ۇجماق قۇسى،

سەن ولسەڭ قايعىرارمىن سوندا، – دەيدى.

 

مايداندا ايعايلاپ تۇر رۇستەم كاپىر،

“باسىڭا سالامىن، – دەپ، – زاماناقىر”.

950      جاس بالا كوپ كاپىردەن قورقار ەمەس،

اياڭداپ مايدان جەرگە كەلە جاتىر.

 

ەكەۋى كەلگەن جەردەن الىسادى،

سوعىسىپ ات ۇستىندە قالىسادى.

اياماي ءبىرىن-ءبىرى ەكى باتىر

قىلىش ۇرىپ، نايزالارىن سالىسادى.

 

ەكەۋى تاڭ قالعانداي ۇرىس سالدى،

اياماي شىبىن جاندى قىلىش سالدى.

مايدانعا “قىز الام” دەپ كەلگەن باتىر

شىداماي جاس بالادان ءولىپ قالدى.

960      جولىنا ءدىن يسلامنىڭ جانىن قيىپ،

حانافيا رۇستەمدى ءبولىپ سالدى.

قىز ءۇشىن ادىرايىپ كەلگەن باتىر

جان بەرىپ، جاھاننامعا كەتىپ قالدى.

 

پاتشاڭىز ءبىر بالادان جامان ساستى،

زار جىلاپ، رۇستەم ءۇشىن قايعى باستى.

“قامالاپ بۇل بالانى ۇستالىق”،– دەپ،

جيىلىپ كوپ كاپىرلەر اقىلداستى.

 

ويبايلاپ تابۋت پاتشا قايعىرادى،

“سالدىر، – دەپ، – ءبىر مۇنارا” بۇيىرادى.

970      – باسىنان مۇنارانىڭ قاراپ تۇرام،

اپىرىم-اي، مىنا بالا ناعىلادى؟!

 

اسكەرىم، اتقا ءمىنىپ ءجۇرىڭ، – دەيدى،

جولىمدا مەن سورلىنىڭ ءولىڭ، – دەيدى.

اپىرىم-اي، مىنا بالا باسىمدى الار،

ءبىر ايلا ەندى بۇعان قىلىڭ، – دەيدى.

قامالاپ جان-جاعىنان ورتاعا الىپ،

نايزانى ولەر جەرگە سالىڭ، – دەيدى.

قايراتىن بۇل بالانىڭ كورگەننەن سوڭ،

قالمايدى قۇرتتاي مەنىڭ حالىم، – دەيدى.

 

980      سويلەيدى تابۋت پاتشا تالاي كەپتى:

– قويماس دەپ مەنىڭ باسىم الماي، – دەپتى.

باسىمدى بۇيتە بەرسە بالا كەسەر،

قاشايىن مۇندا تۇرماي، ويباي، – دەپتى.

جابىلىپ ءبىر بالانى جەڭە المادىڭ،

قايراتىڭ، باتىرلارىم، قايدا؟ – دەپتى.

بۇل جەردەن ءالي كەلمەي، مەن كەتەيىن،

قىرادى ءالي ءبىزدى قويماي، – دەپتى.

كاپىرگە قورقۋ ءتۇستى ءبىرى كەلمەي،

تابۋت تۇر قايعىمەنەن كوزى كورمەي.

990      بالانى تۇرعان جەردە قامالاقتاپ،

ات قويدى سانسىز كاپىر ءبارى بىردەي.

 

جاراندار، تىڭداپ وتىر ايتقان ءسوزىن،

كاپىرلەر الىپ كەتتى جەردىڭ ءجۇزىن.

جاس بالا كاپىرلەرمەن سوعىسقاندا،

قاپ-قارا شاڭداق باستى كۇننىڭ كوزىن.

 

تابۋتتىڭ اسكەرلەرىن قىرا بەردى،

كوپ اسكەر شاھارىنان شىعا بەردى.

جاس بالا توقتاماستان سوعىس قىلىپ،

جىبەردى جاھاننامعا تالاي ەردى.

 

1000     جابىلعان ءبىر بالاعا كوپ كاپىردى

قىز بايعۇس ءامينانىڭ كوزى كوردى.

“كوپ كاپىر ءبىر بالانى ولتىرەر”، – دەپ،

ءامينا ءبىر اللاعا جىلاي بەردى.

حالىنەن بالاسىنىڭ حابار ءبىلىپ،

“كەلەر” دەپ قاراپ تۇردى ءالي ەردى.

ء“يا، اللا، شىنىمەنەن كەلمەي مە؟!” – دەپ،

زار جىلاپ جولىنا مادينەنىڭ قاراي بەردى.

ەڭىرەپ ءامينا قىز تۇرعاننان سوڭ،

تىلەگىن قىز بايعۇستىڭ قۇداي بەردى.

 

1010     كوپ كاپىر ءبىر بالاعا جابىلىپ ءجۇر،

قىلىشتار، مىلتىق، نايزا سوعىلىپ ءجۇر.

ىشىندە كوپ كاپىردىڭ جالعىز بالا،

قۇدايىم جاردەم بەرسىن، ناعىلىپ ءجۇر.

قايراتى جاس بالانىڭ سونداي بۇزىق،

كاپىردى جۇرگەن جەردە جول قىلىپ ءجۇر.

بولعانسىن اتى ايەل، نە شارا بار،

بالانىڭ بولدىرعانىن قىز ءبىلىپ ءجۇر.

 

اسكەرىن تابۋت پاتشا قىردىرادى،

جۇرەگىن ات باسىنداي سولدىرادى.

1020     سوعىسىپ كوپ كاپىرمەن دەمىن الماي،

مۇحاممەد-حانافيا بولدىرادى.

 

كوپ كاپىر ءبىر بالانى اياسىن با،

ەتىنە ەلۋ جارا سالدىرادى.

جولىنا ءدىن يسلامنىڭ جانىن قيىپ،

شيەدەي تۇلا بويىن قان قىلادى.

ء“يا، اللا، قور قىلما، – دەپ، – كاپىرلەرگە”

زار جىلاپ حانافيا قامىعادى.

 

كاپىردىڭ ءبىرتالايى ءولىپ كەتتى،

تۇبىنە جاھاننامنىڭ جانى كەتتى.

1030     ماحدۋمنىڭ حانافيا سول ۋاقىتتا

ۇرىسا الماي كاپىرلەرمەن ءحالى ءبىتتى.

جىلايدى حانافيا جادىنا الىپ،

اتاسى مەن ءالي ارىسلان، مۇحاممەدتى.

 

القيسسا، حانافيا سول كۇنى دامىل الماي سوعىسىپ، بەك جارالى بولىپ، ۇرىسۋعا ءحالى كەلمەي، بۇرىنعىداي ايقايلاپ، قاھارلانۋعا داۋىسى شىقپاي، ءحالى ءولىم حالىنە جەتىپ، تەك اتىنان تۇسپەي، بۇرىنعىداي كاپىردىڭ ءبىر جاعىنان كىرىپ، ءبىر جاعىنان شىعا الماي، كوپ كاپىردىڭ ورتاسىندا قالىپ، اللاعا ءمىناجات قىلىپ، ەكىنشى، اتاسى ءيلان اعالارىن كەلمەدى دەپ، ءۇشىنشى، مادينەگە ءامينانى الىپ بارىپ، انالارىنىڭ ديدارىن كورمەي قاپالىقتا قازاعا تاپ بولدىم با، – دەپ نالىپ ءجۇردى دەيدى. كاپىردىڭ بارشاسى دا جيىلىپ، ءبىر بالانىڭ توڭىرەگىندە قاماپ ءجۇردى دەيدى. سوندا دا بىرمە-بىرگە بولماي الدىنا كەلگەندى قىرىپ ءجۇرىپتى، ءامينا قىز الىستان كورىپ، جانى اشىپ، ءالي اتام كەلمەدى دەپ ءبىر اللاعا نالىپ، جىلاپ تۇرعاندا، مادينە جولىنان حازىرەت ءالي، حاسەن، حۇسايىن كەلە جاتىر ەكەن دەيدى. سونداعى بالانىڭ ءھام قىزدىڭ ءمىناجات قىلىپ تىلەپ جۇرگەندەگى سوزدەرى تەك “اللا تاعالا، بۇل كاپىردەن قۇتقار، اتامدى كورسەت”، – دەپ جىلاپتى دەيدى.

جىلاعان نازىمى:

 

جىلايدى داۋىسى شىقپاي: – ولمەدىم، – دەپ،

وكپەلەپ، حاق پايعامبار، بىلمەدىڭ، – دەپ.

حاسەن مەنەن حۇسايىن ەكى اعام،

جان اتام ءالي ارىسلان كەلمەدىڭ، – دەپ.

ءبىر بارىپ مادينەگە امينامەن،

قوسىلىپ قۇربىلارمەن كۇلمەدىم، – دەپ.

 

1040     فاتيما، حانيفامەن انالارىم،

اق ءجۇزىن بۇ دۇنيەدە كورمەدىم، – دەپ.

بەرمەسەڭ ءوزىڭ جاردەم، ءبىر قۇدايىم،

ويىم جوق بۇل كاپىردەن ولمەدىم، – دەپ.

 

ەڭىرەپ ءامينا قىز جىلاپ تۇردى،

كوز جاسىن كولدەي قىلىپ بۇلاپ تۇردى.

“ەسىنە ءبىر قۇدايدى جاد قىلام”، – دەپ،

قورلىققا نەشە ءتۇرلى شىداپ تۇردى.

“كورسەت، – دەپ، – شىن حاقيقات كەرەمەتتى”،

ءامينا مۇحاممەدتى سىناپ تۇردى.

 

1050     شارا جوق، قىلار ايلا، جىلاي بەردى،

تىلەگىن ءامينانىڭ قۇداي بەردى.

ءۇش اتتى مادينەدەن كەلە جاتىر،

قىز بايعۇس جىلاپ تۇرىپ ونى كوردى.

 

“اپىرىم-اي، كەلە جاتقان كىم ەكەن؟” – دەپ،

“اتى-ءجونىن سۇرايىن”، – دەپ كوڭىل بەردى.

اتىنا قامشى باسىپ قاتتى ءجۇرىپ،

قاسىنا الگى ادامدار جەتىپ كەلدى.

 

القيسسا، سول كۇندە حانافيانىڭ ءحالى كەتىپ، كاپىرلەردىڭ ورتاسىندا ءجۇر ەدى. كوپ كاپىر بارشاسى دا ءبىر ورىندا، ءبىر بالانىڭ سوڭىندا ءجۇر ەدى دەيدى. ءامينا قىز كاپىرلەردىڭ بالاعا جابىلىپ جۇرگەنىن كورىپ، ەسى كەتىپ قاراپ تۇرعاندا ءۇش اتتى كىسىگە، ياعني اتاسى حازىرەت اليگە جولىعىپ، “كىمسىڭ؟” دەپ اتى-ءجونىن سۇراپ، جاۋاپ بەرگەنى:

 

– الدىڭا، جاقسى ادامدار، كەلدىم، – دەيدى،

ىسىنە ءبىر اللانىڭ كوندىم، – دەيدى.

1060     كەلەسىز ات سابىلتىپ، قاتتى ءجۇرىپ،

ايتىڭىز ءبىز عارىپكە ءجونىن، – دەيدى.

 

ءتۇرىڭىز بوتەن جەردىڭ ادامىسىز،

مەكەنىڭ قاي ارادا، ەلىڭ؟ – دەيدى.

جاقسىلار، سىزدەن بۇرىن ءجون سۇرادىم،

كەشىڭىز، قاتا بولسا ءسوزىم، – دەيدى.

 

القيسسا، حازىرەت ءالي، بالالارى ءيلان “بۇل ناعىپ جۇرگەن ايەل ادام؟!” دەپ ءجون سۇراسىپ، امينامەن سويلەسكەنى:

 

– سۇراساڭ، مادينەدە ەلىم، – دەيدى،

ايتايىن، سۇراساڭىز ءجونىم، – دەيدى.

اللانىڭ شىنىمەنەن سۇيگەن قۇلى،

سۇراساڭ، نۇر مۇحاممەد بابام، – دەيدى.

1070     جولداسىم قاسىمداعى ەكى جىگىت –

حۇسايىن، حاسەن عازى بالام، – دەيدى.

سۇراساڭ، ءوزىم اتىم – حازىرەت ءالي،

ايتايىن اتى-ءجونىم ساعان، – دەيدى.

كەلەمىن ءبىر اللانىڭ بۇيرىعىمەن،

سوعىسقان كاپىرمەنەن بالام، – دەيدى.

سوعىسقان كاپىرمەنەن بالام ەدى،

حابارىن ايتشى بىلسەڭ، ماعان، – دەيدى.

شىراعىم، قاپالانىپ ءجون سۇرادىڭ،

ايتايىن اتى-ءجونىم تامام، – دەيدى.

 

1080     سول جەردە ءامينانىڭ كوڭىلى ءبىتتى،

تىلەگىن بەرگەن قىزدىڭ قۇدىرەت-ءتى.

اللانىڭ ارىسلانىن كورگەننەن سوڭ،

كوڭىلىنەن ءامينانىڭ قايعى كەتتى.

“جولىڭدى كۇتىپ ءسىزدىڭ ءجۇر ەدىم”، – دەپ،

جىعىلىپ ءدۇلدۇلدىڭ ءىزىن ءوپتى.

 

قىز ايتتى: – جاردەم بەرسىن جالعىز اللاڭ،

سالىڭىز كوپ كاپىرگە اقىرزامان.

بالاڭىز حانافيا – عاشىق جارىم،

تىلەگىم بوتەن ەمەس، مەن دە بالاڭ.

1090     زارلانىپ جولىڭىزعا قاراپ ەدىم،

كوردى عوي كوزىم جاسىن قادىر اللام.

 

– ءاي، بالام، تىلەك تىلەپ جۇرەمىسىڭ،

حانافيا ءتىرى مە ەكەن بىلەمىسىڭ؟

شىراعىم، جىلدامىراق ايتا كورشى،

ەسىتىپ بالام جايىن، كوڭىلىم تىنسىن.

 

– كاپىرگە قىرىپ ويران سالدى، – دەيدى،

قىلىشىن قىزىل قانعا مالدى، – دەيدى.

بىلمەيمىن ءولى ەكەنىن، ءتىرى ەكەنىن،

كوپ كاپىر ورتاسىنا الدى، – دەيدى.

1100     قولىمنان مەنىڭ كەلەر ەش نارسە جوق،

مەن بالاڭ سورى قايناپ قالدى، – دەيدى.

اللانىڭ ارىسلانى ءالي ەدىڭ،

كاپىردەن جولداسىمدى الشى، – دەيدى.

 

القيسسا، حازىرەت ءالي ءامينادان بالاسىنىڭ حابارىن ەسىتىپ، قاماپ جۇرگەن كوپ كاپىردى كورىپ قاھارلانىپ، ايقاي سالىپ، حاسەن، حۇسايىن ۇشەۋى كاپىردى قىرىپ، بالاسى حانافيانى تاۋىپ الىپ، بالاسىنىڭ ۇستىندەگى جاراسىن كورىپ قاراعان ەكەن دەيدى. سوندا كوكىرەگىندە ەلۋ جەردە جاراسى بار ەكەن دەيدى. سونداعى كاپىرگە قاھارلانىپ قىرىپ، مۇسىلمان قىلعان جەرى.

 

سول جەردە حازىرەت ءالي قامشى باستى،

كاپىرگە تولىپ جاتقان ارالاستى.

ايقايدى قاھارلانىپ سالىپ ەدى،

قىرىلىپ كوپ كاپىردى قارا باستى.

داۋىسىن اتاسىنىڭ ەستىگەن سوڭ،

بالاسى حانافيا  سۋداي تاستى.

1110     حۇسايىن، حاسەن عازى، حازىرەت ءالي

سول جەردە حانافيامەن ارالاستى.

– ۋاي، اتا، مۇنشا نەگە كەلمەدىڭ؟! – دەپ،

حانافيا اتاسىنا توكتى جاستى.

 

كىدىرسەڭ ءبىر ازعانا ولەر ەدىم،

مايداندا شىبىن جاندى بەرەر ەدىم.

سوعىسىپ جۇرگەنىمدە قازام جەتسە،

ءجۇزىڭدى قيامەتتە كورەر ەدىم.

 

كاپىردىڭ قىرىپ سالدىم كارى-جاسىن،

جانىمدى ايامادىم جابىلعاسىن.

1120     ءاي، اتا، قوزعالۋعا ەش جايىم جوق،

ساۋ جەر جوق، تولعان جارا ءۇستى-باسىم.

حال كەتىپ، ولىسپە دەپ جۇرگەنىمدە،

كوردى عوي ءبىر قۇدايىم كوزىم جاسىن.

قورلىقتى مۇنداي قايعى كورەر مە ەدىم،

قاسىمدا بىرگە بولسا حاسەن،

حۇسايىن مەنەن جان جولداسىم.

 

ءاليدىڭ نەشە ءتۇرلى ايلاسى بار،

كاپىرگە شانشاتۇعىن نايزاسى بار.

بالاسىن شەشىندىرىپ قاراي قالسا،

1130     كەۋدەدە ەلۋ جەردەن جاراسى بار.

 

مايدانعا بالالارمەن ءالي كىردى،

كاپىردى قاپتاپ جاتقان قويداي قىردى.

جاراسىن بالاسىنىڭ كورگەننەن سوڭ،

قاھارى كەلىپ قاتتى، قويماي قىردى.

كاپىردى اش بورىدەي دال-دال قىلىپ،

بويادى قىزىل قانعا قارا جەردى.

 

القيسسا، حازىرەت ءالي بالالارىمەن سوعىس قىلدى دەيدى. حازىرەت ءاليدىڭ قولى تابۋتتىڭ اسكەرىنە حانافيانىڭ قولىنان قاتتىراق تيگەن سەكىلدى كورىنەدى. اسكەرىن قويداي قىرىپ ءولتىرىپ، قاشىرعانىن قاشىرىپ، ءھام قورىققانىن مۇسىلمان قىلىپ، تابۋت پاتشانى ۇستاپ الىپ سويلەسكەن جەرى.

 

اياماي حازىرەت ءالي قىلىش سالدى،

تابۋتتى مايدان جەردە ۇستاپ الدى.

قورلىقتىڭ نەشە ءتۇرلى ءبارىن بەرىپ،

1140     كوزىنە كورسەتىپتى شىبىن جاندى.

 

– ءاي، تابۋت، ەندى بايعۇس ءولدىڭ، – دەيدى،

تۇبىنە جاھاننامنىڭ ەندىڭ، – دەيدى.

ناعىلدى مەنىڭ بالام مۇنداي قىلىپ،

سەن نەگە مۇنداي اسكەر جيدىڭ، – دەيدى.

كونبەسەڭ ايتقانىما ولتىرەمىن،

دىنىنە مۇحاممەدتىڭ كىرگىل، – دەيدى.

 

– ءاي، ءالي، بالاڭ قاڭعىپ كەلگەن، – دەيدى،

قورلىقتى ءتۇرلى-ءتۇرلى بەرگەن، – دەيدى.

قورلىعى بالاڭىزدىڭ جامان باتتى،

1150     ءدىنىڭدى قابىل كورىپ كىرمەن، – دەيدى.

 

ءاي، ءالي، قىزىم ءۇشىن مەن جۇرەمىن،

بالاڭنىڭ قورلىعىنان كۇندە ولەمىن.

قورلىققا شىداي الماي جۇرگەنىمشە،

ءاي، ءالي، قازام جەتسە ەندى ولەمىن.

 

– ءاي، تابۋت، دىنىمە كىر، مۇسىلمان بول،

حان بولىپ شاھارىڭنىڭ پاتشاسى بول.

كوڭىلىڭدى يمان ايتىپ نۇرلاندىرساڭ،

اللاعا سەن بولارسىڭ سۇيىكتى قۇل.

 

– مەن ەدىم تابۋت پاتشا اسكەرىم مول،

1160     ءدىنىڭدى قابىل كورىپ المايمىن سول.

دىنىڭە كىر دەسەڭ دە، مەن كىرمەيمىن،

ال، ءالي، ەرەگىسسەڭ بىلگەنىڭ قىل.

 

سوزىنە ءالي ارىسلان ەرەگىستى،

تابۋتتىڭ سول ارادا باسىن كەستى.

كوپ كاپىر سول ارادا دىنگە كىردى،

قارسىلىق قىلعانداردىڭ ءبارىن كەستى.

 

كوپ كاپىر قۇداي ۇرىپ ءولىپ قالدى،

شوشىدى كورگەندەرى قىزىل قاندى.

قالعانى سوعىسا الماي ءبارى قورقىپ،

1170     مۇسىلمان سول سيپاتتا بولىپ قالدى.

 

ەر ءالي قاھارلانسا نە قويادى،

شاھاردى ەتىپ مۇسىلمان، حان قويادى.

بۇرىنعى پاسىق ءدىننىڭ ءبارىن تاستاپ،

توي قىلىپ، شاھار حالقى مال سويادى.

 

مۇسىلمان بولىپ شاھار حالقى قىلدى تويدى،

بۇرىنعى جاماندىقتىڭ ءبارىن جويدى.

جۇفۇتلاپ حانافيا مەن ءامينانى،

ارىسلان ەكەۋىنە نەكاھ قيدى.

 

سوعىسىپ حانافيا جارىن الدى،

1180     ءولتىرىپ، تابۋت پاتشا قىزىن الدى.

قاسىنا قىزمەت ءۇشىن جانە داعى،

جاريا ءبىر-ەكى قىز قوسىپ الدى.

 

كاپىردىڭ سوعىس قىلعان ءبارىن جەڭىپ،

ەر ءالي قايتايىن دەپ ويىنا الدى.

ەر ءالي بالالارىمەن وپىر-توپىر

شاھارىنا مادينەنىڭ بارىپ قالدى.

 

ەر ءالي مادينەگە كەلىپ جەتتى،

حالىقتىڭ حانافياعا كوڭىلى ءبىتتى.

قوسىلىپ ەكى عاشىق ءبىر-بىرىنە،

ەكەۋى مۇراتىنا ءسويتىپ جەتتى.

كەلىسى بار ما، جوق پا وسى ءسوزدىڭ،

1192      قيسساسىن جازىپ دوسى تامام ەتتى.

 

  1. مۇحاممەد-حانافيا حازىرەت ءالي ۇعلىنىڭ تابۋت پاديشامەن سوعىسقانى. العاش 1913 جىلى قازانداعى كارىموۆتەر باسپاسىندا جاريالانعان.

داستاننىڭ جىرلاۋشىسى – قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرلەرىنەن (بۇرىنعى گۋرەۆ ماڭىنان) شىققان ەل اقىنى  دوسى تىلەگەنۇلى. كىتاپتىڭ سىرتقى بەتىندە ونىڭ داستاندى پارسى تىلىندەگى كىتاپتان الىپ، جىرلاعانى ايتىلعان. قادىم ارىپتەرىمەن باسىلعان بۇل داستاننىڭ وزگە باسىلىمىن، ياكي نۇسقاسىن جولىقتىرمادىق.

تومعا ۇسىنىلىپ وتىرعان داستان وعك-نىڭ قولجازبا قورىندا ساقتاۋلى. ءماتىن تۇپنۇسقا نەگىزىندە باسپاعا ازىرلەندى.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سونداي-اق، وقىڭىز

شورتانباي مەن اسان بۇعى ايتىسى

شورتانباي قانايۇلىنىڭ تۋعانىنا 200 جىل شورتانباي قانايۇلىنىڭ جىرلارى 1993 جىلى عانا جەكە جيناق بولىپ شىقتى. …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان