Basqı bet / Bilgen Şayır aytadı / Öreskel bolıptı ğoy sonıñ, jien

Öreskel bolıptı ğoy sonıñ, jien

Qazaqtıñ arasında nağaşı-jien bolıp oynap söz qağısu bir-birin mineu, äzildesu men qaljıñdasu bwrınnan kele jatqan dästür. Onı kündelikti ömirden qanşalıqtı orın alğanın maqal-mätelderden oñay añğaruğa boladı. Mısalı, «Jien mal bolmaydı», «Bir jien qıdırıp kelgenşe, bes böri qoyğa şapsın» degen sözderdi estimegender kem şığar. Al endi ekeui bir-birine tuğan nağaşı men jien bolıp keletin Mädeliqoja men Maylı qojanıñ öz ara oqta-tekte söz qağısıp twruı tipti zañdı qwbılıs. Onı Maylıqoja nağaşısı qaytıs bolğan soñ basına twrğızılğan sağanasına barıp «Tiri bolsañ sözimdi eler ediñ, Mazaq etip bir sözben küler ediñ» dep auzına alğan sözderinen-aq bayqauğa boladı. Solardıñ el auzında saqtalıp qalğandarınıñ üşeuine jol berelik.

Birde Maylıqoja dariyadan salmen ötip kele jatqanda baylağan salı tarqatılıp ketip, kiimderi salmen birge ağıp ketip, özi maltıp jürip dariyanıñ şetine äzer şığadı. Jaqın jerdegi bir üyden ton alğızıp, özi äbirjip twrğanda üstine Mädeliqoja kelip qalıp:

Üstiñde qwttı bolsın tonıñ jien,

Tonıña jasırınbas qolıñ jien.

Kiimiñniñ bäri de salmen ketip

Öreskel bolıptı ğoy sonıñ, jien, – depti.

Sonda Maylıqoja nağaşısına qarap:

Salmen tüstim dariyağa

Aqıl salmay qariyağa,

Bwl da äzilden jazılğan-dı,

Jar salmañız jariyağa, – degen eken.

 

BAJAQTIÑ BOLIP JATIR MÄJİLİSİ

 

Bajaq degen däuletti kisiniñ asına Mädeliqoja, Maylıqoja, Bayırbek aqındar barıptı. Qonaqtar naşar kütilipti. Sol jaydı öleñniñ basın bastağan Mädeliqoja, ortasın Maylıqoja, ayağın Bayırbek şığarıp aytıp  şığıp  ketipti.

Mädeliqoja:

Bajaqtıñ bolıp jatır mäjilisi,

Maylıqoja:

It jügirip, qws salğan äzil isi.

Bayırbek:

Bwl kisi sahabadan kem bolmadı,

Atandı Meke barıp äji kisi.

Mädeliqoja:

Meniñ atım bwl jerden ürkip otır,

Maylıqoja:

Jüregim may işkendey kilkip otır.

Bayırbek:

Üş qos uıs jem jegen twğır attay

Bayırbekte dorbasın silkip otır-dep orındarına twrıp attanıp ketedi.

 

ŞAÑQILDAP KÜŞİGEN QWS BÜRKİT BOLMAS

 

Bir top jolauşı kele jatıp, jol üstinde bir qara şaylağa (laşıq) kez keledi, osı jerge «at şaldırayıq» dep söyles qıladı. Üyden basına aq oramal baylap alğan eñgezerdey qara kisi şığıp bwlarğa bajırayıp qaraydı.Äyeliniñ qwlağı sañırau eken, kelgender men isi bolmay, qazanda qaynap jatqan şayın sapırıp qara qwmanğa qotara bastaydı.

İşterinde Maylıqoja, Mädeliqoja, Qwlınşaq aqındar bar eken.

Maylıqoja:

Şañqıldap küşigen qws bürkit bolmas,

Qwlınşaq:

Qara su sapırğanmen irkit bolmas,

Mädeliqoja:

Tazdıñ bası, sañıraudıñ qwlağı eken,

Bwl jerge attıñ basın irkip bolmas, – depti.

Osı sözdi esitken soñ jolauşılar bastarın izesip, ol jerge at şaldırmay jürip kete beripti.

 

MÄDELİ MEN BAYTAQ AQIN

Türkistan şäharinde Jappastıñ dauına jauap beruge barğan Mädeli, şayhanağa kirse bir top adam jinalıp şay işip otırğan eken,äñgime Mädeliniñ üstinen bolıp jatsa kerek.  Jinalğan mäjiliste «Qoqan bekterin şariğattı aytıp toqtatıp ketipti»degen sözdi esitken Baytaq degen aqın Mädeli batırğa qarap bılay dep qajıptı:

Baytaq:

Quañ-quañ, etesiñ, quañ qojam,

Sıymağan swrıp köylekke juan qojam,

Jolına şariğattıñ şäk keltirip,

Ketti ğoy qabıl bolmay duañ, qojam.

Sonda Mädeli:

Arıq Baytaq, Bası taz, işek-qarnı Jarıq Baytaq,

Aqmeşitte bir qatın zar jılaydı,

Jesiriñdi alıp kel barıp Baytaq,

Şariğattıñ jolına şäk keltirmey,

Qoqanğa qwl bola ğoy barıp Baytaq – dep ayaq-qolınan wstap esikke qaray laqtırıp jibergen eken. Mäni Baytaq aqın  Türkistan mañın jaylağan eliñ adamı, tuıstarınan bir jigittiñ ayttırıp qoyğan qızın Aqmeşit mañındağı kişi jüzdiñ jigitteri alıp qaşıp ketip,teñdik bermey ketedi. El  arasındağı is bilermen degenderi, nekesi qiılıp qoydı şariğat solay dep söz bwydağa salıp ayaqsıtıp jibergen eken.

 

 

Sonday-aq, oqıñız

Qissa Salsal

Dastannıñ ilki basılımı 1879 jılı, qayta basıluları 1883, 1888 jıldarı jarıq kördi. Bwdan soñ patşalıq …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan