Basqı bet / Ğibadat / Äulieler Swltanınıñ asıl süyegi

Äulieler Swltanınıñ asıl süyegi

Qoja Ahmet YAsaui kesenesinde  bükil qwrılıstıñ  mağınalıq kindigi – jamağathananıñ törinde ornalasqan äulielerdiñ Swltanınıñ asıl süyegin arulap qoyğan qabirhana bölmesi bolıp tabıladı.

Qabirhananıñ qabırğalarınıñ wzındığı 7,15 metrlik şarşı bölme. Qabırğalarında stalaktittermen kömkerilgen tayızdau oyıqtar bar.  Qabirhananıñ däl ortasında Ämir Temirdiñ  ämirimen Ündistannan äkelingen şımqay jasıl nefrit tektes tastan äulieniñ qwlpıtası (jalpı kölemi: eni -1,25 m, wzındığı -3,15m, biiktigi – 2,6m) qoyılğan. Üş bölikten twratın qwlpıtasta bwrıştama bağanalar men stalaktitterden basqa jazu-sızu joq. Äulie qabirhanasınıñ mañızdılığı  ğimarattıñ törine ornalasqandığınan emes, kümbezdiñ özine jalğasıp jatqan soltüstik portaldıñ tañğajayıp äşekeyinen de añğarıladı. Qwlpıtastı aynaldıra Ämir Temirdiñ Qoja Ahmet YAsauige sıyğa tartqan qola şırağdandarı qoyılğan.  Şırağdandardağı jazulardan  hijiranıñ 799 jılı qwyılğanın oquğa boladı.  Qabirhananıñ töbesi sırtqısı qatparlı, qosqabattı kümbezben  kömkerilip, sırtın mozaykamen qaptağan.  Qatparlı kümbezdiñ sırtqı diametri 10 m, jalpı biiktigi 21 m, kümbezdiñ 52 qatparı bar.  Kümbezdiñ  stalaktitti erneui ğajayıp örnekti mayolikalıq taqtaşalarmen kömkerilip, moyındığına kök tüsti jılanköz kirpişinen örilip, kufa tañbasımen jazılğan, iri jazular bar. Äulieniñ qabirhaansınıñ törde ornlasuı, onıñ erekşe körkem, epigrafiyalıq jazularmen örnektelgen soltüstik portalınıñ  boluı, qatparlı  kümbeziniñ  işi-sırtınıñ, qabırğalarınıñ äsem bezendirilui bölmeniñ qasiet kiesin ayqınday tüsedi. (Qoja Ahmet YAsaui kesenesi. Buklet. Türkistan: «Äziret Swltan» memlekettik tarihi-mädeni qorıq-mwrajayı, 3-şi basılım, 2015).

***

Körhana kişigirim bir bölmeden twradı. Töbesinde kök keramikadan kömkerilgen qırlı kümbezi bar. Dini nanımdağılardıñ birin-biri qarğağanda, ya sert etiskende «kök kümbez wrsın», «kök kümbezge saldım», «ya kök kümbez jarılqay gör» deytini osı kümbez. Kümbezdİñ işki töbesine qwyma stalaktitter qondırılğan. Qwlpı tastıñ qasında örnektelgen ağaş qorşau twr. Onı Qoja Ahmet YAsauidiñ bibisi jerlengen orın deydi.

*** 

Bwl meşit üyinde beysenbi künderi tünimen otırıp tek ğwlamalar men däruişterge ğana jahr (…), yağni dauıstap zikir salıp, minäjät etuge rwqsat etilgen.

*** 

Mwnan soñ bastauşı qoja ziratşılardı körhananıñ oñ jağındağı zirathana tärizdes koridorğa aparğan. Mwnda da körhanağa japsarlas esiktiñ ornına ornatılğan äşekeyli tor köz ağaş rama bar. Sol ramanıñ ber jağında Qoja Ahmet YAsauidiñ qabirimen qatar mramordan jasalğan ülken qwlpı tas jatır. Qwlpı tasqa jerlengen kisiniñ atı-jöni, Qwrannan ayattar jazılğan. Eger bwl tastı tazartıp qoysa, esikti aşıp-japqanda jarıqpen şağılısqan mramordıñ säulesi ayna tärizdi jarq etip ekinşi jaqqa tüsedi. Eñkeyip qarağan kisi qazandıqtağı keybir suretterdiñ osı tasqa tüskenin ayqın köredi. Sondıqtan mwnı «ayna-tas»; «äulie tas» dep atağan.

Bwl tasta «Äsman hüsna» dep atalatın qwdaydıñ mıñ bir atı jazılğan. Kimde kim sırtındağı jazulardı sipap közine sürtse közi aşılıp, beline sürtse bel auruınan arılmaq, basına süykese bas auruın qoymaq, eger säulesine kezdesse qwdaydıñ nwrı jauıp, baqıtı aşılmaq» dep uağızdağan.(Bolat Qorğanbekov, filologiya ğılımdarınıñ kandidatı Qoja Ahmet YAsaui esimimen baylanıstı añız, äpsana, hikayalar kitabınan alındı)

suret «OYLA Nauçno-populyarnoe izdanie» saytınan alındı

 

Sonday-aq, oqıñız

Äziret Swltan kesenesi : ziyarat tärtibi

Äulieniñ kümbeziniñ oñtüstik esiginen qazan twrğan kümbezge kirgen soñ, qwbıla jağı şetinde Jolbarıs hanğa (Sağd äuliege) ziyarat …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan