ياساۋي مۇراسى

قاسيەتتى كەسەنەلەر

يبراھيم اتا

حاكىم اتا دەگەن اتپەن بەلگىلى سۇلەيمەن باقىرعاني (تۋعان جىلى بەلگىسىز–1186 ج.) ءوزىنىڭ «اقىرزامان» كىتابىندا:
ىسقاق باب ۇرىعى، شايقى يبراھيم قۇلىنى،ماشايىقتار ۇلىعىشايقىم قوجا احمەت ياساۋي، – دەپ جىرلاعان ەكەن. ءوزى شاكىرتى بولعان قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ اكەسى – شايقى يبراھيم، اناسى – قاراشاش انا. ولاردىڭ كەسەنەلەرى قازىرگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، كونە قالا يسفيدجاب، قازىرگى سايرام قالاسىنىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا ورنالاسقان. ەرتە زامانداعى يبراھيم شايقىنىڭ قابىرى ۇستىنە ورناتىلعان كەسەنە ۋاقىت تەزىنە شىداس بەرمەي، قيراتىلىپ قالعان ەكەن. قازىرگى ساعانا ءحىح عاسىردىڭ ورتالارىندا قايتا كوتەرىلگەن. 50-ءىنشى جىلى بولعان جەر سىلكىنىسىندە كۇمبەزى قۇلاپ تۇسكەن ەكەن. سول جىلدارى كۇمبەزدىڭ سىرتىنان اق قاڭىلتىرمەن قاپتالىپ، قايتا بەزەندىرەدى. ال 1990 جىلدارى ۇكىمەت تاراپىنان قاراجات ءبولىنىپ، كەسەنەنىڭ ىرگەسىنەن وتەتىن جولدى 20 مەترگە ارىعا بۇرىپ، تۇبىنە توپىراق ءۇيىپ، نىعىزداعان. قاسيەتتى اتانىڭ ديقانشىلىق كاسىبى دە ب

ولعان. سونىمەن قاتار، ەل ىشىندە ونىڭ اۋليەلىك، كورىپكەلدىك كەرەمەتتەرى تۋرالى اڭىزدار تارالعان. قاسيەتتى بابامىزدىڭ شىعۋ تاريحى، ارعى تەگى تۋرالى شەجىرە جازبالارى سايرام مۇراجايىنا قويىلعان. بىزدەرگە جەتكەن اڭىز بويىنشا يبراھيم شايىق سايرامنىڭ ەڭ اتاقتى عۇلامالارىنىڭ ءبىرى بولعان. ول ۇستازى مۇساي شايىقتىڭ قىزى ايشا حاتۋنعا (كەيبىر اڭىزداردا قاراشاش انا) ۇيلەنگەن جانە ودان گاۋھار شاحناز ەسىمدى قىز بەن ودان ون جاستاي كىشى احمەت دۇنيەگە كەلگەن دەسەدى. احمەتتىڭ شەشەسى جاستاي دۇنيە سالىپ، اكەسى جەتى جاسىندا قايتىس بولادى.

قاراشاش انا

«قازاقستان» ۇلتتىق ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ 5-تومىندا «قاراشاش انا كۇمبەزى – ءحىىى-ءحىV عاسىرلارداعى ساۋلەت ونەرى ەسكەرتكىشى. قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ اناسى – قاراشاشتىڭ باسىنا تۇرعىزىلعان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سايرام اۋدانىندا ورنالاسقان.
كۇمبەزدىڭ جالپى جوباسى شارشىلانىپ كەلگەن (6,3ح 6,3مەتر), توبەسى كۇمبەزدى، بيىكتىگى – 7,08 مەتر. قابىرعا قالاۋىنا قوسىمشا تىرەۋ رەتىندە ارشا ق

ولدانىلعان. وڭتۇستىك جانە باتىسىنداعى قابىرعالارىنىڭ ماڭدايشالارى ءسۇيىر جەبەگە ۇقساتىلىپ ورىلگەن. ورنەكتى كىرپىش قالاۋ ادىسىمەن كۇمبەز دودەگەسىن اينالدىرا بەلدەۋ تارتقان. كۇمبەزدىڭ تورىندە قاراشاش انانىڭ ءمارمار تاقتاشالارىمەن كومكەرىلگەن قابىرى بار.
قاراشاش انانىڭ شىن ەسىمى ايشا ءبيبى سايرامدىق اتاقتى مۇسا شەيحتىڭ قىزى بولعان. ايشا ءبيبى ءومىر سۇرگەن ءحى عاسىردا ولكەمىزدە عىلىم مەن ونەردىڭ، مادەنيەتتىڭ دامىعان كەزى بولاتىن. ۇلى عۇلاما قوجا احمەتتىڭ اناسى ءوز ءداۋىرىنىڭ كوزى اشىق، ادەپتى، ءبىلىمدى ايەلدەرىنىڭ ءبىرى بولعان. قاراشاش انانى بۇكىل تۇرىك الەمى ارداق تۇتادى. ول ىزگى انالىقتىڭ سيمۆولى ىسپەتتەس.
قاراشاش انانىڭ قابىرستانىندا ول كىسىگە قاتىستى يبراھيم قوجا، سۇلەيمەن قوجا، ءسالىم قوجا جانە ءداۋىت قوجا سىندى جانداردىڭ دا قابىرلەرى قويىلعان.
ۇلى عۇلاما قوجا احمەتتىڭ اناسى ءوز ءداۋىرىنىڭ كوزى اشىق، ءبىلىمدى ايەلدەرىنىڭ ءبىرى بولىپتى. بۇگىنگى زەرتتەۋشىلەرىمىز ساكرالدى ايەلدەر وبرازى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا، قاراشاش انادان باستايتىنى – زاڭدى نارسە.

 

گاۋھار انا

گاۋحار انا كەسەنەسى تاريحي ارحيتەكتۋرالىق قۇندى ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى رەتىندە «ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۇراجايىنىڭ قۇرامىنا ءدىني-رۋحاني ەسكەرتكىش رەتىندە تىزىمگە الىنعان. ەلىمىزدەگى ءدىني جانە عيبادات ورىندارىنىڭ شوعىرىندا گاۋھار انا كەسەنەسى دە اتالادى.
كەسەنە قازىرگى تۇركىستان اۋدانى، م.ابەنوۆا ۇجىمى جەرىندە، تۇركىستان قالاسىنان وڭتۇستىككە قاراي 4 شاقىرىم جەردە، «تۇركىستان–شاۋىلدىر» اۆتوكولىك جولىنان سولعا قاراي 400-500 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاسقان. قازىرگى تاڭدا گاۋھار انا ساعاناسى مەن زيارات ءۇيى اباتتالىپ، جالپى اۋماعى 8 گا اۋماققا ورنالاسقان. زيارات ەتۋشىلەر تولاستامايتىن بۇل جەردە قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ قىزى گاۋھار انا جەرلەنگەن.

 

 

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان