Basqı bet / Jarıq nwrdıñ säulesi / Rabğwzi / Payğambarımız Mwhammed ğ.s.-niñ Hadişamen nekelesui

Payğambarımız Mwhammed ğ.s.-niñ Hadişamen nekelesui

Mwhammed ğ.s. 18 jasqa jetkende atasımen birge tuğan qandası Ğatke Äbutälibke: «Ey, qandasım! Bizdiñ Mwhammed azamat boldı. Qız alıp, üylener uaqıtı jetti. Sen qalay oylaysıñ?» – dedi. Sonda Äbutälib köz jasın ağızıp: «Ey, qız qandasım! Men kündiz-tüni qayğıdamın. Bir qız alıp beruge küşim jetpes. Naşar jerden qız aluın tağı tilemeymin. Ne isterimdi bilmey jürmin», – dedi. Sonda Ğatke: «Mekkede Hadişa degen bay qatın bar. Ärkim qızmet qılsa, eñbegin berer. Är jılı Şam şaharına sauda qıluğa adam jaldap jiberedi. Mwhammedti Hadişağa jwmsasaq, Hadişağa qızmet qılıp, Şamğa barsın. Hadişadan tüsken malına qız alarmız», – dedi. Äbutälib bwl sözdi estip zar jıladı. Köñiline qayğı tüsti: «Ey, qandasım! Bizdiñ näsilimizde bireuge qızmet etip, mal alğan kim bar? Men Mwhammedti jalğa jön körmeymin. Eger sen bwl pikirdi jön dep oylasañ, Hadişağa barıp söyles. Ne aytarın bilermiz», – dedi.

Mekkede Hadişadan bay eşkim joq bolatın. Tört mıñ qızıl jündi tüyesin saudağa är jılı jiberetin edi. Jaz künderi Şamğa, qıs künderi Iemenge barıp sauda jasatatın. Hadişa keruenimen birde Qwrayış jwrtı saudağa birge baratın edi. Hadişa kitaptı köp oqitın. Eki erden twl qalğanımen, körkem, swlu bolatın. Arabtıñ köp wldarı jauşı jibergende, eşbirin qabıl almağan. Hadişa bir küni tüs kördi. Tüsinde Ay kökten enip, Hadişanıñ qoynına kirdi. Qoynınan nwr şığıp, jer jüzine jarıq sıyladı. Wyqıdan oyanğanda köñili şat bolıp, körgen tüsin bir qağazğa jazıp, Rahıptan tüsiniñ joruın swrap, habar jiberdi.

Hadişanıñ bir Orqa esimdi qız qandası tüs joruşı edi. Tüs Orqege söyledi: «Asıl tuğan Hadişağa jetkiziñder. Bwl tüstiñ joruı bılay: «Mekke şaharında Qwrayış elinen Mwhammed esimdi bir jetim payğambar şığar. Sol payğambar senimen nekeleser. Seniñ qoynıña payğambarlıq keledi. Barşa ğalam payğambar nwrına süyiner. Qatındardan eñ äueli sen payğambarlığına senip, iman keltiresiñ. Tüsiñniñ şeşimi osı», – dedi.

Hadişa bwl sözdi estip, köñili şat boldı. «Ol kün qaşan jeter», – dep jan köñiliniñ Mwhammed ğ.s.-men qauışuın kütti. Osı eki arada Ğatkeni qarsı alıp, Hadişa qwrmet qıldı. Hadişanıñ köñili Mwhammed ğ.s.-ğa birjola audı. Ğatke: «Ey, Hadişa, estiñiz. Ğabdolladan Mwhammed esimdi bir wl jetim qaldı. Atamız Ğabdolmütälib ol üşin balalarına köp ösiet qılıp edi. Endi ol er jetti. Körkem de ädepti. Biz onı üylendiruge tiispiz. Ağam Ğabdülmütälibtiñ auqatı joq, balaları köp. Sizdiñ qızmetkerleriñiz Şamğa barmaq dep estigen edik. Soğan Mwhammedti tüye qarap bağuğa qızmetke alıñız. Biz sol eñbegine qalıñdıq äperer edik», – degende, Hadişa oyğa ketti. «Tüsimniñ joruı osı bolğay», – dep süysinip jüzi qızardı. Hadişa sonda: «Ğatke, sen ne aytsañ da qabıl qıldım. Mwhammedti osında alıp kel, tür-sipatın köremin», – dedi. Ğatke Mwhammed ğ.s.-di äkeluge ketti.

Mwhammed ğ.s.-di köruge Hadişa ıntızar boldı. Sol kezde Ğatke men Mwhammed ğ.s. kirip keldi. Hadişa qızmetkerlerine: «Mwhamedti qwrmet etip, üyge kirgiziñiz», – dep ämir qıldı.

Mwhammed ğ.s. jüziniñ nwrı, qasınıñ qaralığı, kirpiginiñ sürmesi, ädep-qılığı bäri Taurat kitabınıñ sipatınday. Hadişa üyi tamaşa jwpar iiske toldı. Payğambar ğ.s. qayda barsa sol jerden jwpar iis şıqtı. Otırğan ornınan 40 künge deyin jwpar iis añqıp twruşı edi. Hadişanıñ közi jetti. Köñilinen: «Aqırzaman payğambarı osı bolar», – dep tüydi. Birden nekege otıruğa Mekke halqınıñ öseginen qorıqtı. «Mwhammedti Şamğa jibereyin, sabır eteyin. Inşalla, tüsim boyınşa Mwhammed ğ.s.-men joldas bolarmın», – dedi. Mwnan soñ Hadişa Ğatkege: «Men Şamğa baratın qızmetkerlerimniñ eñbeginiñ aqısına üş altın beremin. Al Mwhammedtiñ eñbegine 50 altın aqı bermekpin», – dedi.

Hadişanıñ keruen basşısı, adal qwlı Maysara bar edi. Hadişa sonı şaqırıp: «Äy, Maysara! Mwhammed senimen birge Şamğa barsın. Sen Mwhammed näsiliniñ arab patşalığınan ekenin bilesiñ. Mwhammedti sağan tapsırdım. Jaqsı saqtap, mağan sälämät jetkiz», – deydi. Maysara Hadişanıñ aytqanına köñil qoyıp, tıñdadı. Biraz uaqıttan soñ qoñırau soğılıp, keruen qozğaldı. Mekke halqı keruennniñ qozğalğanın körip, qızıqtauğa şıqtı. Sol kezde Ğatke häm payğambar ğ.s.-niñ basqa qandastarı da şıqqanda Mwhammed ğ.s.-di kördi. Jolauşılar kiimin kigen onıñ türin körgende: «Äşim ruınan mwnday tömen qızmet qılğan eşkim bolğan joq edi, – dep, Äşim äuleti qattı nazalandı. – Mwhammedtiñ äkesi tiri bolğanda, bwl osınday qızmetke jaldanbas edi», – dep zar jılastı.

Keruen neşe kün jürip, bir ülken saharağa jetip, ağaş tübine toqtadı. Sol saharada Rahıp bar edi. Ol dünie sözin söyleytin ğwlama edi. Ol keruenniñ kelgenin körip, köñil qoya qaradı.

Mekkelikter kerueniniñ töbesinde twrğan bir aq bwlttı bayqap, Mwhammed payğambar da kelgen be eken dep, as äzirlep, sıy-siyapat körsetpekke keruenşilerdi şaqırdı. Keruenşiler Mwhammed ğ.s.-di tüyelerdi küzetuge qaldırıp, özderi Rahıptıñ şaqıruına ketti. Rahıp kelgenderdiñ bärin saralap, täptiştep qarap şıqtı da, olardıñ işinen aq bwlt köleñke bolarday adam tappadı. Ol: «Keruenşiler, barşañız keldiñiz be?» – dep swradı. Sonda keruenşiler: «Iä, barşamız keldik», – degende, Rahıp sırtqa şığıp qaraydı. Aq bwlt ornınan qozğalmağan qalpı twrğanın körip, keruenşilerge kelip: «Siz bäriñiz kelmegen siyaqtısızdar. Bireu sırtta qalğan siyaqtı», – deydi. Sonda Äbujahil ayttı: «Sırtta eşkim qalmadı. Bir jetim qızmetşi ğana tüyelerdi qarauğa qalğan», – dedi, sonda Rahıp: «Meniñ negizgi maqsatım sol jetim bala. Sol balanı alıp keliñiz», – deydi. Bireu barıp Mwhammed payğambardı alıp keledi. Rahıp Mäjir esimdi edi. Payğambar bwdan bwrın bir ret Rahıptı körgen edi. Rahıp jügirip qarsı şığıp, Mwhammed ğ.s-niñ ayağına jığıldı. Qwrmet etip, tağzım qılıp, törge otırğızdı. Söytip, barşa keruenşilerge tağam berip, ziyafat qıldı.

Mwnan soñ Mwhammed ğ.s.-niñ qasietin Mekke jwrtşılığına bildiru üşin Rahıp: «Äy, Mwhammed! Meniñ senen bir ötinişim bar. Köylegiñniñ jağasın aşıp, Näbüt mörin (payğambarlardıñ arqasındağı mördi aytadı) körsem, köñilimde eş şübä bolmas edi», – deydi. Sonda payğambar ğ.s. jağasın aştı. Mäjir-Rahıp Näbüt mörine jüzin sürtip, öbti de: «Äy, Mwhammed! Sen kuä bol, men qartaydım. Sağan payğambarlıq jetkenşe meniñ ğwmırım qalmas. Bügin kuälik beremin. Alla tağalanıñ bir payğambarı sensiñ», – dedi.

Äbujähil bwl jaydı körip, künşildigi wstap, qattı küyindi. Öz aralarında Rahıpke: «Jalğan aytasıñ, Mwhammedke payğambarlıq qaydan kelsin. Joq sözdi söyleysiñ», – dep kinä arttı. Mwnan soñ Rahıp payğambar ğ.s.-niñ jetistigin aytıp marapattadı. Ol: «Mwhammed Rasulolla memlekettiñ aynası, jwmaq basşısı, payğambarlar täji. Barşa maqwlıq onı qwrmet twtadı. Ay men Kün Mwhammed ğ.s.-niñ nwrınan nwr alğan», – dedi. Mwnan keyin tüyeler jükterin artıp, keruenşiler Şam jolına bara jatqan saparların jalğastırdı. Şamğa jaqın kelgende Maysara Mwhammedke: «Äy, Mwhammed! Mağan keñes ber, maldardı satuğa bwyıramısıñ?» – degende, Mwhammed ğ.s: «Olay bolsa, bir-eki kün sabır qıl, satuğa asıqpağınıñ jön», – dedi. Maysara Rasul ğ.s.-niñ işaratımen maldarın qoya twruğa bir qora jaldap aldı. Keruenşilerdiñ barşası maldarın satıp bitirdi. Bir künnen keyin Rwsta şaharınıñ halqı mal aluğa Şamğa keldi. Olarğa kerekti mal Maysaradan basqa kiside qalmağan. Sondıqtan Maysarağa köp aqı berip, maldarın satıp aldı. Mwnan keyin Maysara Mekkege kerekti mal alu üşin payğambar ğ.s.-nan keñes swradı. Mwhammed ğ.s: «Äy, Maysara! Birer kün sabır et», – dedi. Maysara sabır qıldı. Keruenşiler bar maldı alıp bitirdi. Mwnan keyin, mal köbeyip, bağaları tüsti. Sonda payğambar ğ.s. Maysarağa: «Endi mal aluıña boladı», – dedi. Maysara arzan tüsken maldı alıp, eki jaqtan da tabıstı boldı. Sol kezde Şam şaharında yahiudilerdiñ meyramı edi. Maysara men Äbubäkir payğambar ğ.s-di yahudiler meyramın köruge alıp bardı. YAhudilerdiñ şirkeuinde 360 qandil (qandil – şıraq degen mağınada) jağılğan bolatın. Mwhammed ğ.s. şirkeuge kirgende mübäräk közi yahudilerdiñ qandilderine tüsti. Sol sät şirkeuler şırağınıñ şınjırları üzilip jerge tüsip, ügitilip qaldı. YAhudiler bwl iske qayran qalıp, özderiniñ ğalımdarınıñ janına barıp: «Bizge ne hikmet boldı? Barlıq qandilder sınıp, ügitilip qaldı», – dep swraydı. Sonda ğalımdarı: «Tauratta solay aytılğan. Aqırzaman payğambarı Mwhammed yahudilerdiñ mağbatına (şirkeu üyine) kirse, barlıq qandilder ügitiler, – degen. Demek, mağbatımızğa Mwham-med kirgen. Eger Mwhammedti tapsaq öltiruimiz kerek», – dep, Mwhammed ğ.s.-di izdey bastadı. Bwl sözdi Äbubäkir men Maysara estip, Mwhammed ğ.s.-di alıp qaşıp ketedi. Mwnan soñ yahudiler keruenşilerdiñ janına izdep keledi. Payğambar ğ.s. bir jerge jasırınıp ülgeredi. Sonda jükterin tüyelerine artıp bolğan soñ Mwhammed ğ.s.-di jasırıp tüyege mingizedi.

Äbujahil lağnet sol sätte yahudilerge habar berip: «Sizder izdep jürgen kisileriñ bizben birge jür. Keruen saharağa şıqqanda sizder keruendi qorşauğa alıñız. Men sizderge onı özim körsetemin. Sonda öltirersiz», – deydi. Keruen qozğalıp, saharağa şıqqanda üş jüz yahudi kelip keruendi qorşadı. Äbujahil lağnet Rasulollanı körsetti. Sol uaqıtta Haqtağaladan ämir boldı. Kökten qara bwlt şığıp, qattı jañbır jaudı. Jer jüzi qap-qarañğı bolıp, eşnärse körinbey ketti. Haqtağalanıñ pärmendiligimen tüyeler tulap, üstindegi jükterin tüsirip, yahudilermen soğısıp, bäriniñ janın jähännamğa jiberdi.

Mwnan soñ bwlt köterilip, jañbır toqtadı. Keruenşiler jükterin artıp, Mekke tarapına jol şekti. Rasulollanıñ keremet qasiettiligi aşıq körindi. Mekkege 6 kündik jol qalğanda Maysara Hadişadan süyinşi swrauğa asıqtı.

Hadişa süyinşi äkelgen adamğa riza bolıp, minip kelgen tüyesin sıylıqqa bermek edi. Äbubäkir: «Süyinşige Mwhammedti jiber, süyinşisi bölek bolar», – dedi. Maysara özi de Mwhammed ğ.s.-di süyinşige jiberuge riza edi. Solay eteyik dep, bir jaqsı tüyeni qımbat zattarmen bezendirdi. Mwhammed ğ.s.-di tüyege mindirgende Äbujähil ayttı: «Mwhammedti jibermeñiz. Bwl Mekkege jalğız bara almas», – dedi. Äbubäkir men Maysara Äbujähil sözin tıñdamadı. Maysara Hadişağa jazğan hatın Rasulollanıñ qolına berip, Mekke jolına ozdırıp jiberdi. Sol sağatta payğambar ğ.s. keruen közinen ğayıp boldı. Kün ıstıq edi. Payğambar ğ.s. tüye üstinde wyqığa ketti. Tüye kele jatqan joldı tastap, jayılımğa kirisip ketti. Haqtağala Jebireyil ğ.s.-ğa ämir qıldı: «Barıp, Mwhammedtiñ tüyesin jolğa tüsir», – dedi. Jebireyil ğ.s. dereu tüyeni jolğa tüsirip, Mwhammed ğ.s. tüyesiniñ oñ jağına joldas bolıp erdi.

Bwl kezde Hadişa Mwhammedti köruge ıntızar bolıp, üyde otıruğa şıdamay, saraylarınıñ töbesine şıqtı. Kele jatqan adamnıñ töbesinen Hadişa bir aq bwlttı añğardı da: «Eger kele jatqan adam Mwhammed bolsa, bäriñizge azattıq sıylaymın», – dedi känizäktarına.

Mwhammed ğ.s. Hadişağa sälem berip, Maysaranıñ hatın wsındı. Hadişa: «Qoş keldiñiz. Märhäbattı Mwhammed», – dep şattıq bildirdi. Mwnan soñ Maysaranıñ hatın oqıdı. Sol uaqıtta keruen de şattıq qoñırauın soğıp, Mekkege sau-sälämät kelgen bolatın.

Maysara Hadişağa şattıq jüzben malın tapsırdı. Hadişa Maysaradan Mwhammedtiñ qasietin swradı. Maysara Rahıptıñ Mwhammed ğ.s.-niñ payğambar ekenin bilgenin jäne Mwhammed ğ.s.-niñ keñesteriniñ öte paydalı bolğanın aytıp berdi. Bwl sözge riza bolğan Hadişa Maysarağa köp sıylıq tartu etip, basına azattıq kün sıyladı.

Mwhammed ğ.s.-niñ Äbutälib ağasınıñ üyine qaytatın uaqıtı jetti. Üyine kelgende Ğatke men Äbutälib Mwhammed payğambarğa ayttı: «Sen Hadişağa barıp, Şamğa barğan aqıñdı, eñbek pwlıñdı swra. Sağan qız äperemiz», – dedi. Mwhammed ğ.s. Hadişa jwrtına bardı. Sonda Hadişa ornınan twrıp, känizäktarına: «Barıñızdar, qwrmet qılıp, alıp kiriñizder», – dedi. Känizäktarı Mwhammedti üyge alıp kirip, törge otırğızdı. Hadişa söz bastadı. «Äy, Mwhammed! Söyle, ne jwmıspen keldiñ?» – dedi. Rasul ğ.s. ayttı: «Atalas qandasım Äbutälib sizge jiberdi. Şamğa barıp qızmet etken aqıñdı swra», – dedi. «Meni üylendiruge nietteri bar», – dep wyalıp basın tömen saldı. Hadişa ayttı: «Äy, Mwhammed! Ol aqıñız az. Oğan qız ala almassıñ. Men sağan özim bir qatındı aytayın. Arabtıñ bek wlılarınan, bek körkemderinen talay jauşı kelgende, ol oğan kelispegen. Onıñ bir ayıbı – twl. Eger ol qatınnıñ twldığına qaramay qabıl etseñ – ol sağan qızmetşi boladı», – dedi. Mwhammed ğ.s. Hadişadan bwl sözdi estigennen keyin köñiline oy keldi: «Bizge onday swlu, äri bay qatın qaydan näsip bolsın! Hadişa meni masqara qıldı» – dep oylap, qapalanıp şığıp ketti. Äbutälibtiñ üyine keldi. Äbutälib pen Ğatke Mwhammed ğ.s.-niñ qayğılı halın körip: «Sağan ne boldı?» – dep swradı. Rasulalla: «Hadişa meniñ qızmet aqımdı bermes bwrın, meni masqara qıldı. Oylan!» – dedi. Ğatke Hadişağa kelip: «Äy, Hadişa! Bizdiñ Mwhammedti ne üşin masqara qıldıñ? Seniñ baylığıñ köp bolsa, bizdiñ näsilimiz asıl edi», – dedi. Hadişa Ğatkeniñ sözin estigennen keyin, köp keşirim ötinip: «Äy, Ğatke! Sizdiñ näsilge külgen emespin. Mwhammed bek ädemi, äri qasietti. Men Mwhammedke özimdi qarız qıldım. Mwhammed meni qabıl etse, özim qatın bolayın. Mwhammed qabıl etpese, öle-ölgenşe eşbir adamğa twrmısqa şıqpaspın», – dedi. Sonda Ğatke: «Ärine! Barlıq söziñ dwrıs. Mwhammed bek ädepti, körkem, qasietti. Tek malı joq», – dedi. Hadişa ayttı: «Onıñ malı bolmasa, men malğa qıjalat emespin. Mal özimde de köp. Tek nietim men mwratım Mwhammedke qosılmaq edi», – dedi.

Hadişanıñ bwl sözin estigennen keyin Ğatke: «Seniñ bwl sırıñdı qandasıñ Orqe bile me», – dedi. Hadişa: «Bilmeydi. Tek, sen Äbutälibke ayt. Meniñ qandasım Orqeni qonaq qılsın. Tamaq bersin, jegizsin, işkizsin. Köñili tolğan sätte: qandasıñ Hadişanı bizdiñ Mwhammedke jwptılıqqa ber dep swrasın. Inşalla, qabıl qılar», – dedi.

Täñir sözinde twrğanı üşin Orqege tabaq-tabaq sıylar tartıldı. «Nendey wlı däulet ielerinen, patşalardan jauşı kelgende barmağan edi. Endi Äbutälibtiñ jetimine bardı», – dep Hadişanı Mekke halqı kinäladı.

Xİİİ ğasırdıñ ayağı men XİV ğasırdıñ basında köne türki tilinde iri tuındılar äkelgen Nasiruddin Bwrhanuddin Rabğwzidiñ «Qissa-sül-änbiyya-i» eñbegin tatarşadan audarğan Roza Mwqanova

Suretti tüsirgen  Swltan Seyit

 

Sonday-aq, oqıñız

Qissa Mwhammed sallwllahü-ğalayhi uässäläm

Ğabbas raziolla Ğanwhma aytadı: «Haqsübihana ua tağala jwmaqtı, tamwqtı, Jer men kökti, ğarış uä kürsini …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan