باسقى بەت / بىلگەن شايىر ايتادى / شورتانبايدىڭ ولەر الدىندا قاتىن-بالا، ەل-جۇرتىنا ارىزداسىپ ايتقانى

شورتانبايدىڭ ولەر الدىندا قاتىن-بالا، ەل-جۇرتىنا ارىزداسىپ ايتقانى

شورتانباي اقىننىڭ 200 جىلدىعىنا

مىنەدى عادىل پاتشا التىن تاققا،

يمان بەرمەي قالمايدى  كوڭىلى اققا.

شورتانباي ءوزى ءتىرى زامانىندا

ساپار شەگىپ بارىپ قايتتى سەمەي جاققا.

 

قۇدايدىڭ، ويلاپ تۇرسام، قاھارى قاتتى،

تىرلىكتە پەندەنىڭ جانى ءتاتتى.

ءبىر كۇنى كەش بولىپ كەتىپ ەل تابا الماي،

دالاعا مەيمان بولىپ قونىپ جاتتى.

 

جاتقاندا ەكى كىسى تۇسىمە ەندى،

قاسىما ءتۇسى سۋىق  كىسى كەلدى.

كىسىنىڭ سيپاتىنان قورىققاننان:

«جاھاندا مەن كورمەگەن كىمسىڭ؟-دەدىم.

 

«ولگەندە يمانسىز قۇل جولدا قالعان،

مەن – عازرايىل، پەندەنىڭ جانىن العان.

شۇكىر قىل يمان ايتىپ، شورتانبايىم،

قۇدايدان جەتتى بۇيرىق، كەلدى ساعان».

 

ەكەنىن پەرىشتەلەر كوڭىلىم ءبىلدى،

دەمالعىزباي كەۋدەمە كەلىپ ءمىندى.

قولىندا كۇرسىزى بار، ءتۇسى سۋىق،

جانىما ءبىر شىبىنداي قىسىم قىلدى.

 

كەلتىردىم سوندا تۇرىپ سۇبۇحان اللا،

مەن ءبىلدىم جۇرمەسىمدى  بۇل جاھاندا.

كونبەسكە، قۇدايىما شارام بار ما؟

«بەرۋگە ءبىر كۇن  رۇقسات ايال بار ما؟»

 

تۇسىمە پەرىشتەلەر كىرە بەردى،

ۇستىمنەن سول سوزبەنەن  تۇرەگەلدى،

«اجالىڭ ەرتەڭ كەشكە بولادى»،-دەپ،

ءبىر كۇنگە ايال بەرىپ جۇرە بەردى.

 

ءوزىمدى كەلتىرەيىن ءسوز باسىنا،

قاتتى قيىن ءىسىم بار ءوز باسىمدا.

ۇيىقتاپ جاتقان جەرىمنەن وياتىپ اپ،

تاعى دا ءبىر ءسوز ايتتىم جولداسىما.

 

امال جوق، ەندى جۇردىك، كۇن-ءتۇن قاتىپ،

جاكەمە كەتەيىن دەپ ارىز ايتىپ،

جاكەمە قاتىن-بالا تاپسىرايىن،

كەلگەن بە ولگەن ادام ءتىرى قايتىپ؟

 

ولىمگنە جاقىن بولدى مەنى ڭباسىم،

ءبىر اللا اقىرەتتە جارىلقاسىن!

جالعاننا اقىرەتكە كوشپەك  بولدىم،

كەشە گور، ءۇش جولداسىم، جولداس قاقىن.

 

تاڭ اتا جانعۇتتىعا ەندى كەلدىم،

سويلەس دەپ، تىستا تۇرىپ حابار بەردىم.

كەلگەن سوڭ اجال جاقىن امال بار ما،

بەلگىلى جۇيرىگى ەدىم تامام ەلدىڭ.

 

سەمەيدەن ءتورت ات الدىم بەس ءجۇز تەڭگە،

تويمايدى ەكى كوزىم بۇل جالعانعا.

كورمەدىم قاتىن-بالام ءوز ۇيىمدە،

مەن كوشتىم بۇ دۇنيەدەن بوپ ارماندا.

 

ۇيىمنەن جاكەم شىقتى تۇسكە تامان،

ايتىستىم سالەمنەن سوڭ ەسەن-امان،

اللادان اجال جاقىن كەلدى بىلەمى،

كەلمەدى سويلەسۋگە ەندى شامام.

 

«جارالعان جاكەم ەدىڭ اسىل زات قىپ،

وزگەدەن ءبىر كىسى ەدىڭ اقىلى ارتىق.

اللادان اجال جاقىن، كەلدى بىلەم،

كەتەيىن ەندى سىزگە عارىزداسىپ».

 

سوندا  مەنىڭ سويلەرگە ەسىم كەتتى،

ءبىر جەرگە جاكەم بارىپ شاتىر تىكتى.

جالعان شىركىن، شىنىمەن قالدىڭ با دەپ،

قارادىم كوزىم سالىپ توڭىرەككە.

 

جانعا قىسىم تايادى، جالعىز جانعا،

تويمادىڭ ەكى كوزىم بۇل جالعانعا.

كورمەدىم قاتىن-بالام، ءوز ءۇيىمدى،

مەن كوشتىم بۇل دۇنيەدەن ەندى ارماندا.

 

مەنى كورگەن دۇنيەدەن عاپىل قالما،

ءبىر تيىن قازاق بايدان قارىز الما.

اركىمنەن قالادى ەكەن دۇنيە شىركىن،

ءوتىڭىز تاۋبە قىلىپ از جالعاندا.

 

ءامما وتىرعان حالايىقتار ايتتى: «بۇل جاۋابىڭىز بارشاسى ءولىم مىسالى بولدى. بىزدەرگە ءبىر ناسيحات ايتىڭىز»،-دەدى. سوندا ايتقانى:

 

ادامنىڭ جالعان دۇنيەسى،

دۇنيە – جولداس قيماسى.

دۇنيەنى جولداس دەمەڭدەر،

كوپ بولار ونىڭ كۇناسى.

ولگەنىڭشە تويۋ جوق،

تۇڭىلمەي  ىرزا بولۋ جوق،

جالعاننىڭ ارتى جاقىن دەپ،

جەگەنىن قازاق قويۋ جوق.

سالەم ايتىپ كەتەيىن

اعايىن مەن تۋعانعا،

بالا مەنەن قاتىنعا.

ناسيحات شاشىپ كەتەيىن

ازعانا ءسوزدى ارتىما.

نە عارىپتىك دەسەڭىز،

بۇگىن مەنىڭ باسىمدا:

جەتىم بولىپ ۇل قالدى،

جەسىر قاتىن تۇل قالدى.

ال كوشىرىپ قاسىڭا

ارقانىڭ ءدامى – جەگەنىم،

قازاقتىڭ ءسوزى دەگەنىم.

جۇيرىك بولسا  مىنسەم دەپ،

سۇلۋ بولسا سۇيسەم دەپ،

كۇننەن-كۇنگە ساندەندىم.

ارقادان قىلدىم جايلاۋدى،

اركىمنەن الدىم بايلاۋدى.

قيامەت كۇنى بولعنادا

قانداي جەردە مەكەنىم،

مەن عارىپتىڭ سايلاۋلى؟

 

ءامما الدىنا شاي قويدى، شايدىڭ جارىمىن ىشە الماي، شىنىاياقتى جەرگە قويدى دا، مىنا ءسوزدى ايتتى:

قالىقتاعان سۇڭقار ەم،

قاناتىم سىندى ۇشا الماي،

قيادان قۋعا تۇسە الماي.

ءناپسىم، قارار تاپتىڭ با،

دۇنيەگە تويمايتىن،

ءبىر شىنى ءشاي ىشە الماي،

جالعاننان ءدامىم تاۋسىلدى،

جارىلقا، قۇداي، ارتىمدى!

حاققا تاۋبە قىلا الماي،

مەككە ءجۇزىن كورە الماي،

قۋ ءناپسىمدى تيا الماي،

كامىرھە قىلدىم جاسىمدى!

ەكى ءسوزدىڭ باسىنا

كەلتىرەيىن ءوزىمدى،

تىڭداڭىز، جۇرتىم، ءسوزىمدى.

تىيا المادىم جىرىمدى،

كورە المادىم ەلىمدى،

قيامەت كۇن كەز قىلعاي

قۇداي مەنىڭ  ءپىرىمدى.

بيلەر پارا جەمەڭدەر،

جالعاندى جولداس دەمەڭدەر،

اقىرەت قامىن ىزدەڭدەر،

جانعا بەتتى كەزبەڭدەر.

كىسى حاقىن الماڭدار،

اۋزىڭا حارام سالماڭدار،

دۇنيە جيىپ وتكەن جوق

بىزدەن بۇرىنعى پايعامبار.

ءسوزىن ايتىپ ۇلكەندەر:

قۇدايدان قاپى كەتپەڭدەر.

ءالىڭ كەلسە مەككە بار،

ارتىق داۋلەت بىتكەندەر!

ستارشىن، بولىس بولام دەپ،

ىسىراپ قىلىپ مالدى توكپەڭدەر!

تايانىپ ەندى ولىمگە،

التى تابان كورىڭە،

ساتىپ العان كۇنانىڭ

كەشۋى بولماس كۇنىندە،

ۇل، اتانى سىيلاڭدار.

ەندىگى تۋعان بالالار،

اتاڭنىڭ ءسوزىن بۇزباڭدار!

سالەم ايتتىم بارىڭە،

قىزمەت ەتىپ جۇرىڭدەر

باسى ءبۇتىن كارىڭە.

ۇيالارسىڭ قۇدايدان،

ولگەننەن سوڭ قويمايدى

تىرىدەگى حالىڭە.

ۇلكەندەر ساعان ايتايىن:

مال باسىنا بارماڭدار،

اقىرەت قامىن قارماڭدار،

دۇنيەنىڭ بوعى ءۇشىن،

ءسىرا، ءتاپتا ازباڭدار!

تەنتەك بولما بالاعا،

بەزەر بولما كەلىنگە.

قادىرىڭ كەتەر ەلىڭە،

قاراۋىل قوي سوزىڭە.

قانشا نارسە ەرەدى

ولگەننەن سوڭ وزىڭە.

قاراي الماي جۇرەرسىڭ

تاڭدا ماحشار كۇننىدە

ءبىر قۇدايدىڭ جۇزىنە.

اتانىڭ ءتىلوىن ۇلى الماس،

انانىڭ ءتىلىن قىزى الماس،

ايتا بەرىپ قايتەيىن،

ءولىنىڭ ءتىلىن ءتىرى الماس.

جاقىننان شىققان جاقسىنى

اعايىن جۇرتى كورە الماس.

زاماناقىر بەلگىسى –

بىرگە تۋعان باۋىىرىڭ

تاتۋ دا بولىپ جۇرە الماس.

دۇعاي سالەم ايتايىن

تاشكەن مەنەن بۇحارعا،

مۇسىلماننىڭ بالاسى

قور بولماسىن دۇشپانعا.

اقىرەت كۇنى دوزاق جوق

ءبىر قۇدايدان قورىققانعا.

قىزمەت ەتپەي مەن ءوتتىم

اتا ءبىرلان اناما.

قارناقتاعى سالەم ايت

ءۇش قايتارا باباما.

 

***

باباما قول بەرمەدىم،

مەككە ءجۇزىن كورمەدىم،

قايعىلى بولىپ بارامىن

جالعاندا جەگەن پاراما.

جانە سالەم ايتايىن

باۋىرلاس تۋعان ىنىمىە.

دۇنيە دەگەن وسى عوي،

جالعىز ماعان ەردى مە؟

نە دەپ جاۋاپ بەرەمىز

قيامەتتىڭ كۇنىندە؟

جۇرت تاماشا بولۋشى ەدى

جالعىز اۋىز سوزىمە،

دۇنيە ىستىق كورىندى

قۇرعىر مەنىڭ كوزىمە.

جالعانعا ءتىپتى تويمادىم،

ولمەيىن دەپ ويلادىم،

دۇنيەنىڭ بوعى وسى دەپ

ولگەنىمشە شاينادىم.

تاۋبە قىلماي جاسىمدا،

قانشا پالە بولادى

قيامەت كۇن باسىمدا؟

قاسىقتاپ جيعان كوپ مالىم

قالدى مەنىڭ ارتىمدا.

ءولىم دەگەن قيىن با؟

جۇرتتى جەگەن  شورتانباي

ءتورت قارىس ءبوز بۇيىرماي،

قالدى مەنىڭ ارتىمدا.

 

***

دۇعاي سالەم ايتايىن

بەساتانىڭ ۇلىنا!

دۇنيە، مالى ەرمەدى

ولگەن ەردىڭ سوڭىنا.

جالعان جاقسى كورىندى

مەن بايعۇستىڭ سورىما.

وپاسى جوق سۇم دۇنيە

وتتان ىستىق بولار ما،

قالدى ما كوردىڭ استىندا؟

قارىنداس ەرمەس قاسىڭا،

تىرىدە كورگەن اعايىن،

دۇعا قىلىپ جۇرىڭدەر

ولگەننەن سوڭ باسىما.

***

دۇعاي سالەم ايتايىن

كارسون مەنەن كەرنەيگە!

باي مەنەن جارلى-كەدەيگە.

قازاقتان العان قارىزىم

كولدەنەڭ تۇردى كومەيگە.

اقىن، شەشەن كوسەم دەپ

ايلاسپاڭدار مەندەيگە!

 

دۇعاي سالەم ايتايىن

توبىقتىدا قۇنانباي!

كىمنىڭ تاعى قالادى

ولگەننەن سوڭ سۋالماي؟

وسى داۋلەت بارىندا

تالاپ قىلسىن مەككەنى

اقىرەتتەن قۇر قالماي

ازعانا قورعان بولىپ ءوت

اعايىن مەن تۋعانعا.

جالعاندا جيعان نارسەنىڭ

پايداسى جوق قۋ جانعا.

 

دۇعاي سالەم ايتايىن

كوپپاي مەنەن نۇرلانعا!

حارامدى مال دەمەسىن،

ءزابىر بولار يمانعا.

قازاقتان پارا الماسىن،

ۇمىتپاي ءجۇرسىن اللاسىن.

قۇدايدان قاپى قالماسىن

ولگەندى مەنەن بارلاسىن.

 

دۇعاي سالەم ايتىڭىز

شورمان ۇلى مۇساعا!

داۋلەتىنىڭ بارىندا –

قورقىنىشتى جەر الدىندا،

تاۋبەسىز ءوتىپ كەتپەسىن

بەس كۇندىك جالعان قىزىققا

 

دۇعاي سالەم ايتايىن

قۋاندىقتا قوڭىرعا!

قۋانباسىن كوڭىلگە،

مال دەگەن حايۋان دوڭىزعا.

تۋرا كەلگەن اجالعا

داۋلەت ارا بولار ما؟

اقىرەتتە كوز سالسىن

باراتۇعىن ورىنعا.

ءبىلسىن اللا جارلىعىن،

الدىندا ءولىم بارلىعىن،

 

قۇداي دوستى مۇحاممەت،

ونىڭ دا العان جالعىزىن.

كورگەنىمشە كۇن قانشا،

مۇحاممەت ءوتتى، مۇستافا

دۇنيەگە تويماعان،

ولگەنىنشە شايناعان،

ەندى دە بولدىم بەك قاپا.

دۇعاي سالەم ايتىڭىز

قاتىن مەنەن بالاعا

تاپسىردىم ەندى جالعىزدى

راسۋل اللا قۇداعا.

دۇنيەنىڭ بوعى ءۇشىن

مەندەي بولىپ قاڭعىرىپ

كوپ شىقپاسىن دالاعا.

قاستىق قىلماسىن جاقىنعا،

قايىرلى بولسىن حالقىنا،

نە عارىپتىك دەسە دە

ەندى ءتۇستى باسىما،

جەتىم قالدى-اۋ جاسىندا!

 

دۇعاي سالەم ايتايىن

جەسىر قالعان قاتىنعا،

توقتاسىن ءسوز بەن اقىلعا.

يە بولسىن ارتىنا،

قايعىنىڭ ءىسىن سالماسىن

جالعىزىنىڭ باسىنا

قالماسىن كوزدىڭ جاسىنا.

اح، داريعا، جالعان-اي،

جالعاننىڭ ەندى قالعانى-اي،

شورتانبايدى العانى-اي،

قايعىنى باسقا سالعانى-اي،

نە شارا بار، قۇدايدىڭ

ازەلدە جازعان پارمەنى-اي!

تاعى دا سالەم ايتايىن

قالىڭ جاتقان سارىمعا،

باي مەنەن جارلى كوپ جەدىم،

قۇدايدىڭ بەرگەن باعىندا.

ءولىمنىڭ جاقىن ەكەنىن

بىلە الماپ ەدىم الدىمدا.

شۇكىر دە قىلماي قايتەيىن،

اجال كەلسە تۇرمايدى

پاتشالار دا تاعىندا.

تاۋبە دەپ قىلماي قاپى ەتتىم،

ولەرىمنىڭ شاعىندا.

قۇدايدىڭ ءىسى بۇزىق پا،

اۋەلدە مەنىڭ عۇمىرىم

قۇدىرەتتىڭ جازعان سىزىقتا.

ۇل اتادان ايرىلعان،

اركىم دە بىزدەي قايعىرعان.

قالعان دۇنيەدە پايدا جوق،

جارىلقا، قۇداي الدىمنان!

 

اممە وتىرعان حالايىق: «ەندىگى زاماننىڭ ادامدارى قانداي بولار، بىزدەرگە ءبىر جاۋاپ ايتىڭىز»،— دەيدى. سوندا ايتقانى:

ءبىر ناسيحات ايتايىن،

تىڭدا مۇنى، بالالار!

ەسىتكەندەر ۇمىتپا،

قايسىڭدا سەنىڭ سانا بار؟

جاقسىڭ اتتان جىعىلسا،

جامانىڭ تۇرىپ تابالار.

ەندىگى سورلى بەيشارا

قورىققانعا بارىپ پانالار.

قاريا قالدى اقىلدان،

قاستىق شىقتى جاقىننان.

ەندىگى كۇنىڭ كەم بولعان،

تاۋبە قىلماي قاپى ءوتتىڭ

اۋەلگى بۇرىن جاسىڭنان.

باي كەدەيدى كورمەيدى،

كەدەي بايعا ەرمەيدى،

قىزمەتىن ءبىر كۇن قىلماسا

مايلى سورپا بەرمەيدى —

انە بايدىڭ قايىرى!

بۇرىنعى وتكەن ادامنىڭ

مىنە، كەلدى تايىرى.

جالعاندا قىلعان ءىسىنىڭ

الدىڭنان شىعار عايىبى.

بايدى قۇداي اتقانى —

جاباعى، ءجۇنىن ساتقانى.

كەدەيىڭ قايتىپ كۇن كورەر

جاز جاتاقتا جاتقانى.

جازداي ارىق قازادى،

كۇزدەي پىشەن شابادى.

ونى-مۇنى جيعانىن

شىعىن دەپ ءتىلماش الادى.

جالعىز سيىرى بار بولسا،

سوعىمىنا سويادى.

قاعازداتىپ بۇزاۋىن

نوعايىنا قويادى.

كەدەيگە سالىپ شىعىندى

نەگىزى بايدىڭ تويادى.

قىلىمسىعان قاتىنى

قىزىل كويلەك كيەدى،

ءوزىنىڭ بايىن مەنسىنبەي،

كورىنگەندى سۇيەدى.

وسى مىنەز بولعان سوڭ،

دوزاققا پەندە كۇيەدى.

ەندىگى بايعا مال بىتسە،

ەلۋباسى، ونباسى.

شايدان باسقا اسى جوق.

جاقىننان باسقا قاسى جوق،

ەندىگىنىڭ مىرزاسى،

***

شورتەكەڭ ءۇش كۇن سۇراپ مۇرسات الدى،

ۇيىنە جاقسى جاكەڭ كەشكە باردى.

بوي تۇزەپ، سۋسىن ءىشىپ بولعاننان سوڭ

جاكەڭە جايدى ايتىپ، سۇراق سالدى:

-جاۋىر تاۋدى قىستاعان،

نۇرادان ءالى شىقپاعان،

قاراعاندى وزەكتە

مۇراتقا بارىپ ىقتاعان

اسان بۇعى دوسىم ەدى،

كوڭىلىمدى جىقپاعان.

ات جىبەرتىپ الدىرتشى،

جان تۇرعاندا شىقپاعان.

القيسسا، جاكەڭ سوندا ات جىبەرىپ، تۇندەلەتە جەتكەن اسان بۇعى ەرتەمەن سالەم بەرە كىرگەن.

ءامما وتىرعان حالايىقتار ايتتى: «مىنا اسان قوجاعا عارىز ايتىڭىز»،-دەدى. ەندى ايتقانى:

ءسوز ايتايىن اسانعا،

دۇنيەگە ماقتانبا!

ياپىرماۋ، نەگە ماقتاندىڭ،

داۋلەتىڭ سۋداي تاسقانعا؟

دۇنيەقوردىڭ ماياسى

جاقىن دەيدى شايتانعا.

جەتپىسكە كەلدى بۇل جاسىڭ

دۇنيە بولدى جولداسىڭ،

اندىجاندىق سارت ەدىڭ،

قاي جەرىڭنەن قوجاسىڭ؟

قاراتاۋدا تۋىلدىڭ

پالەنشە دەگەن مىرزاسىڭ،

سارىارقاعا كەلگەن سوڭ

ءتورت اياقتى جورعاسىڭ.

جادىگوي جاۋعىش اتانىپ

وسىنشا جيعان مۇلىكتەن

نە كورەدى قۋ باسىڭ؟

تالابىڭ بار جالعاندا

الىدە بولسا اسپاققا،

دۇنيەنىڭ بوعى ءۇشىن

كۇندە ءتۇسىپ اپتاپقا.

مەن راببىڭ دەپ سۇراعاندا،

ۇيالارسىڭ لاحاتتا، – دەگەندە، اسان بۇعى: «شورتەكە، اجال اللادان، ەندى ءسوزدىڭ ءجونىن ايت»،-دەگەن. سوندا شورتەكەڭ:

ويناپ ءتۇبىڭ سارت دەدىم،

مەنى اتادىڭ قىزىلباس.

ەكەۋمىز ءوستىپ قارجاسساق،

ەكەۋمىزدى ءپىر تۇتقان

ەل قالايشا بۇزىلماس.

جادىگوي جاۋعىش بولماڭىز،

اقىرەت قامىن ويلاڭىز.

جاسىڭ جەتتى جەتپىسكە،

يمان بەر دەپ سۇراڭىز.

بۇل ايتقانىم – اقىلىم،

اتالاس تۋعان جاقىنىم،

قيامەت كۇن كەز بولسا،

پايداسى بولماس قاپىڭنىڭ، – دەگەندە، ىركىلمەي-اق اسان بۇعى:

قىزىل ءسوزدى شورتانباي،

شىندىقتى ءوستىپ ايتساڭشى،

سۇيەكتى قورلاپ داق سالماي،- دەگەن سوڭ ەكەۋى قۇشاقتاسىپ كورىسىپتى، شورتەكەڭ سوڭعى وسيەتى اسان بۇعى دا جازىپ وتىرعان.

 

اعارتتى قۇداي باسىڭدى —

ولشەپ بەرگەن جاسىڭدى.

ۋاي، ۋاي، مەنىڭ باسىم-اي،

كەلە كور، جاكە، قاسىما-اي.

امالىم نەشىك قۇدايعا

جۇگىرمەك بولعان جاسىم-اي!

قولىڭنان سۋسىن بەرە الماي.

ولگەنىن اكە كورە الماي،

دۇعاي سالەم ايتىڭىز

جەتىم ءبىر قالعان جاس ۇلعا-اي!

كورگەنىمشە كۇن قايدا-اي!

بۇل ءسوزىمدى ايتىڭىز

مەنەن قالعان بالاعا.

بۇ دۇنيەنىڭ بوعى ءۇشىن

قاڭعىرماسىن دالاعا.

تىرىدە كوزىم تويمايدى

ءتاڭىرىنىڭ بەرگەنى – قاراعا.

جالعان دەگەن وسى عوي،

ماعان دا ەرىپ بارا ما؟

 

ءبىلسىن ءبىر سۇننەت، پارىزدى،

قازاقتان الدىم قارىزدى.

ولەرىمە تايانىپ،

جۇرتىما ايتتىم ارىزدى.

ءۇش قايتارا سالەم دە

اعايىن مەنەن تۋعانعا

دۇنيە شىركىن ەرمەدى،

بەينەتپەن جيعان قۋ جانعا.

ەندى ەسەن بول، ەلدەرىم!

قۇسىمدى سالعان كولدەرىم!

زامانداس، قۇربى، تەڭدەرىم!

عيبرات مەنەن الىڭدار

ولگەنىمدى كورگەنىڭ

ءولىم ءۇشىن جاراتتى

اۋەلىندە ادامدى،

قالايشا دەپ بىلمەيمىز،

مىنا دۇنيە جالعاندى

ءۇش ءتۇرلى قىلىپ شىعاردىم.

ارتتا قالعان زامانعا

قيامەتقايىم تاياندى.

قايىرسىزدىڭ كوپ مالى

جىلان مەن شايان-دى.

ولمەستىڭ كوبى قاراڭعى،

كوپ مىلتىقتى كوپ كاپىر،

مالىڭدى ەتپەس باياندى.

اشتان ءولىپ وتباسىڭ،

ءورت شالار دەپ ساياڭدى.

ءبىر كۇنگىدەي بولمايدى،

مىڭ كۇن ءتىرى جۇرگەنىم

مىناۋ مەنىڭ ولگەنىم،

قاسىقتاپ جيعان دۇنيەدەن

كانە، پايدا كورگەنىم؟

ءولۋى بولماي قالمايدى

تۋعاننان سوڭ پەندەنىڭ.

جالعانداعى تاۋىق ەك،

جەم جەۋدىڭ ەبىن تاۋىپ ەك.

قارتاۋدان ارقاعا

سارىسۋدى جاعالاپ،

ءدىن يسلام جولى ءۇشىن،

ادالدان بەرەر ءدامى ءۇشىن

بابالارىم اۋىپ ەدى.

بوزبالاعا ساۋىق ەم،

ساۋىعىم كەتىپ، كۇل ءسوندى،

جۇرتتان اسقان كوسەمدى،

الماي ما قۇداي شەشەندى؟

ولەرىنە كەلگەندە

جان مۇندار ەندى سەسكەندى.

ەسكەندىر وتكەن دۇنيەدەن

جيىرما توعىز جاسىندا،

پەرزەنت قالماي ارتىندا

شاريعاتقا سىيمايدى

ەكى تىلەك تىلەگەن،

عارىپ پەندە باسىنا،

عارىپ پەن ناشار سۇيەنگەن،

ون سەگىز مىڭ عالامعا

پاتشا بولعان سۇلەيمەن،

ولار دا وتكەن دۇنيەدەن.

ويلاپ تۇرسام جالعاننان

بۇرىنعىلار نە كورگەن؟!

مۇحاممەد وتكەن مۇستافا،

كىم بولماعان بيقاپا.

ءولىمنىڭ ءىسى كەز كەلدى.

الپىسقا ەنگەن بۇل شاقتا.

قاي پەندەلەر ۇجماقتا،

قاي پەندەلەر توزاقتا.

ءبۇ دۇنيەدەن پايدا جوق،

ولگەنىڭشە ءدىن ساقتا.

كەلسە بالام باسىما،

حاتىم قالسىن ارتىما.

جەتىمتىككە كوندىردى

جۇدىرىقتاي جاسىندا.

كىمدەر ولمەي تۇرادى.

بۇ دۇنيەنىڭ جۇزىندە.

مۇحاممەد تە كونىپتى

جەتىمدىككە جاسىندا.

جالعىزىما سالەم دە،

اللادان بۇيرىق جەتكەن سوڭ،

اسقار تاۋى قۇلادى،

اعار بۇلاق سۋالدى.

جەتىم-جەسىر سۇيەتىن

اعايىن-تۋعان جوعالدى.

ەي، پەندەلەر، مۇھميندەر،

مەن نە دەگەن ەسەرمىن

دۇنيەدەن قاشپاعان،

قورقىنىش قىلىپ قۇدايدان

قارىزدى ويلاپ ساسپاعان.

دۇنيەدە كوپ مۇلىكتى

يبراھيم ءادھام تاستاعان.

تىرىدە قورىقپاي وسىنداي

كۇنا ىزدەدىم شوشىنباي

كەۋدەمدى دەرت قامادى،

امالدا كەتىپ بارادى.

ەسەندىكتە بول، جاكە،

قيامەتتىك دوسىم-اي!

جانە سىزگە تاپسىردىم

بالا مەنەن قاتىندى.

جالعاندا دوسىم، ءسىز ەدىڭ،

اياي كورمە اقىلدى!

قويار ما ەكەن قۇدايىم،

قيامەت كۇنى قاسىما-اي،

جۇگىرمەك بولعان جاسىم-اي!

ءار جۇمادا جۇرە كور

دۇعا قىلىپ باسىما-اي!

ولگەندە مەنىڭ جالعىزىم

جىلاپ كەلەر قاسىما-اي!

سويلەسەتىن كۇن قايدا

ولگەندە كوردىڭ استىندا،

توبا قىلىپ قويايىن

قۇدايعا ءسوزىم عاسيما.

تاياندىڭ ەندى ولەرگە،

كۇن قانشا ءدۇر كورەرگە.

دۇعاي سالەم ەلدەرگە

ەلدەگى جاقسى بيلەرگە.

جاقسىدان دۇعا جەتەر مە،

ءولدى دەپ ءبىزدى بىلگەن جۇرت

دۇعادا قىلسىن ەرلەرگە.

جاسىمنان قىلدىم ماستىقتى

جانىما قىلدىم قاستىقتى.

جان جارعا تاياندى،

قويا كور، جاكە، جاستىقتى.

الپىس ۇشتەن اسىرماي

ءولىم ءبىر كەلىپ اسىقتى،

ارالاپ كەلىپ ءتۇسۋشى ەم،

التاي مەنەن قارپىقتى.

ىڭعايى جامان اۋرۋدىڭ،

جاماننان كوڭىلىم قورىقتى.

ارتتا قالعان جالعىزعا.

 

***

ءبىر قاسىرەت جولىقتى.

مەن ءوتتىم ارماندا،

كورە المادىم ارتىمدا

اعايىن مەن تۋعاندى.

جانتاسىلىمگە تاياندى،

ايتا كور، جاكە، يماندى؟!

ءبىر تاڭىرگە ايان-دى،

ون ەكى قۇيرىق، قىرىق شالعى

قيادا سۇڭقار تاراندى.

دوستىعىڭدى قاستىق دەر،

ويلاماي ەسكى زاماندى.

پىرلەردەن كەتىپ كەرەمەت،

پاتشادان كەتىپ ادىلەت،

زاماناقىر تاياندى.

تايانباي ەندى نەعىپ تۇر.

الايىن دەپ قاي كۇنى

امانات مالداي باعىپ تۇر.

ءبىر پاندەگە ۇل بەرمەي،

بىرەۋىن مالعا زار قىپ تۇر.

ءجونسىز وقتاي قاڭعىپ تۇر.

جان شىركىن-اق بەرىك ەكەن،

ءۇزىلىپ كەتپەي نە عىپ تۇر؟!

***

قۇدايعا ماقۇل ءىسىڭ جوق:

بىرەۋدىكىن ىزدەدىڭ.

وزىڭدىكىن كوزدەدىڭ

كۇشىڭ جەتكەن ادامدى

مۇنشا نەگە تىزدەدىڭ؟

ۇرلىق پەنەن زورلىقتان

ءۇمىتىڭدى ۇزبەدىڭ.

الماعان نەمە قويمادىڭ،

ەش نارسەگە تويمادىڭ.

اۋزى قارىس الاشتىڭ

ايتقانىنا بولمادىڭ.

بولماعاننىڭ بەلگىسى:

بۇلعاقتاپ ەدىڭ اساۋداي

بويىنا جاندى تەڭگەرمەي

باسىڭا ءبىر تاس ءتيىپ تۇر.

نە قىلايىن دۇنيەنى،

بي قالمادى شۇيدەلى.

شۇناق ءبيدىڭ تۇسىندا

اعاش اتتى تىزگىندەپ،

شانانى مىندىك كۇيمەلى.

اقىلىڭدى الىپ تۇر.

ساۋمالى بار بيەلى،

كوش-قونىڭدى بيلەيدى،

قومىدا سىيعان تۇيەلى.

ءبىز ايتقانداي نە قالدى

قاي عاقىل بار جۇيەلى؟

ازەلدە جازعان ءىس بولسا

نەسىنە مۇنىڭ كۇيەدى.

***

كۇيىپ ءبىر كۇيمەي نەمەنە،

قۇر قىزادى دەلەبە.

ساقتاسىن جالعىز قايعىدان،

كوپپەنەن كورگەن — سەلەبە.

حالقى مەنەن بالانى

ءبىر العان سوڭ اۋزىنا

«المايدى» دەگەن نەمەنە!؟

ۇزىن اققان سارىسۋ،

اعا بەر جايىلىپ قۇيىلا،

ايداماي تۇرىپ سولداتقا،

زار قىلماي تۇرىپ جالدى اتقا،

جۇيرىك پەنەن جورعاڭدى

ءوزىڭ ءبىر ءمىنىپ جەبەلە.

جالاڭاش بولىپ جاۋعا شاپ،

اجالدان بۇرىن ولەر مە؟

نوقتالى باسقا ءبىر ەلىم،

ولمەي دە ادام جۇرە مە؟

قاتىن-بالا قامى ءۇشىن

قارسى شاپتا، مىلتىق قۇش

قۇر جابىر قاپ جۇدەمە.

الامىن دەپ تالپىندى،

جاۋداندا زورلىق كورىلگەن

ءولتىرىپ ەرلەر القىندى.

مىڭ-مىڭ جىلقى ايداعان،

سارى قازى شايناعان،

قىمىزىن سۋداي ساپىرعان،

ونى ىشكەن سوڭ ماس بولىپ

ايۋدايىن اقىرعان.

بابالار ۇران شاقىرعان

قيماساق تا الدىردىق،

ادىرا قالعان ارقانى.

***

ارقانىڭ جازى بەيىش-ءتى،

جىلقىنىڭ ەتى جەمىس-ءتى.

جاعالاسقان دۇشپاننان

كورەرسىڭ، قازاق،  كەيىستى.

قۇراندا جازعان ءتىل بار ما،

كۇننەن كۇنگە تارىلتىپ،

ءجۇر-جۇرلەپ الار ءجۇرىستى،

زاماناقىر كەزىندە

ۇل سىيلاماس اتاسىن.

ارام سىدىك بولعان سوڭ،

اتاسى بەرمەس باتاسىن.

قازى، بولىس قويىپتى

نەكەسىز تۋعان شاتاسىن.

ءوزى قىلعان وكىنبەس،

كۇنىندە سودان تارتارسىڭ،

اباقتىعا جاتارسىڭ.

قىز سىيلاماس ەنەسىن،

ارتتىم دەپ ەگەسىپ.

سالىستىرار دەنەسىن

پىسىقسىعان نەمەسى.

كوزىڭىد ءىويىپ بارادى،

كۇندە تەسىپ توبەسىن.

اقساقالدان ءال كەتتى،

بولماسا ءتاڭىرىم دەمەسىن.

ازاماتار، الەۋمەت،

مۇنىڭ دا نەسىن سوگەسى؟!

جاس سىيلاماس اعاسىن

الىپ جىرتتى-اۋ جاعاسىن!

ءبىر-بىرىنە كوپسىنىپ،

قۋات قىلار بالاسىن.

شىداي الماي ىزاعا،

كاپىردەن ىزدەر پاناسىن.

«قوي» دەپ ايتسا ءتىل الماس،

اقساقالدان ۇيالماس،

جۇگىرىسەر قالاعا.

قالتاسى تولىپ جالاعا،

قاندىرىپ ءيىن كاپىردىڭ

الىپ شىعار دالاعا.

دۇشپانىڭ كىم دەپ سۇرالسا،

الىپ كەلەر اۋىلىنا –

ءوزىنىڭ تۋعان باۋىرىنا.

كەلگەن سوڭ كىمدى اياسىن،

جىعىپ سالار دۇرەگە،

قىزىققان سوڭ پاراعا.

كوشىپ كەتەر  جەرىڭ جوق،

جاۋ ايبىنار ەلىڭ جوق.

ءسويتىپ قالماي نەعىلدىڭ،

ءبىزدىڭ قازاق بالەگە.

قاپا بولىپ تۇرارسىڭ،

تۇسەرسىڭ  كۇندە ساناعا.

ەدىلدى الىپ، ەلدى الدى،

ەندى الماعان نەڭ قالدى؟

قورانى ساناپ مالدى الدى،

قازاققا قامقور حاندى الدى.

كەتەيىن دەسەڭ جەرىڭ تار،

كەتپەيىن دەسەڭ كاپىر بار.

ساندالعاننىڭ بەلگىسى –

بەركەت كەتتى ىسىڭنەن.

ۇلدان قىزىق كورمەسسىڭ،

قورلىقپەن وسكەن جاسىنان.

ۇلىم، قىزىم دەپ كەتتىڭ،

ايىرىلدىڭ قۇدا دوسىڭنان.

تىلەۋىڭدى ەندى بەرمەيدى،

كوزىڭنىڭ جاسى يمەيدى.

ازاماتتار، جىگىتتەر،

ايعىر ايتىپ سويساڭ دا،

اۋەلگى زامان كەلمەيدى.

***

زاماناقىر كەزىندە
قوجاسى جوق قۇل ازار،
قونىسى جوق باي ازار.
ازعانىنىڭ بەلگىسى –
بايدىڭ ءتىلىن جارلى الماس،
حاننىڭ ءتىلىن قارا الماس،
ءولىنىڭ ءتىلىن ءتىرى الماس،
وزدەرى عاقىل بىلە الماس.
ەكى ۇلكەن ەگەسىپ،
قوشقارداي باسىن تەڭەسىپ،
سول جەردە زامان وڭالماس.

وڭالار زامان دەر ەدىم، –

جاۋعا الدىردىڭ اۋەل باس.

ءىس اسقىندى بولماستان،

مەيىر، شاپقات كەم بولىپ،

شىن ءسوز كەتتى سىرلاستان،

ويىن كەتتى قۇرداستان،

جاستار ءۇمىت ءۇزىپتى

جۇرت توسىنعان جولداستان.

زاماناقىر كەزىندە

قويىندا قاتىن جاتپادى،

ۇرسا ءتىلىن تاتپادى.

كۇناسى اسقان بۇل پەندە

قۇدايدان استە قورىقپادى.

شەشەسىنە بولىسىپ

ۇلى شوقپار ساپتادى.

الجىعان كارى قاقپاس دەپ،

كەلىنى تۇستان بوقتادى.

قاتىنىم قولى توڭار دەپ،

قار جاۋعاندا ءۇي جاقتىڭ.

بالام ادام بولسىن دەپ،

ۇيقىدان بەزىپ مال باقتىڭ.

اسىرايمىن دەپ  بالانى،

جەلىپ ءبىر تورىپ اۋلاقتى،

بالاڭ حالال بولماسا،

ازاماتتار، جىگىتتەر،

پايداسى جوق شىراقتىڭ.

حارام تۋعان بالانىڭ

بەتىندە جانعان وتى بار،

بەلگىسى بار دوزاقتىڭ.

***

زار زاماننىڭ ءسوزى وسى،

تىڭداسىن مۇنى قۇلاعىڭ.

ابىلاي حاننىڭ تۇسىندا

سوتقار ەدى بۇل ورىس،

ارباسىن ارتىپ وڭ قىلعان،

وتىن ساتىپ پۇل قىلعان،

ەسىل مەنەن نۇرانىڭ

ەكى جاعىن جول قىلعان.

ەرتىستىڭ باسى قارا ءدوڭ،

ەڭكەيە بىتكەن قارا ادىر.

ارقا دەگەن قۇبا جون،

اياداي بىتكەن كول ەكەن.

ارتىڭ كەردەڭ ەستىرگەن

ارقانىڭ تارلاۋ ءشوبى ەكەن،

جىگىتتى كەردەڭ وسىرگەن

ات پەنەن مالدىڭ دەمى ەكەن.

ۇرلىق قىلىپ مال جيدىڭ،

وتىرىك سويلەپ جان جيدىڭ،

ويلاپ تۇرسام، جىگىتتەر،

نە قىلسا قۇداي ەپ ەكەن!

 

 

 

سونداي-اق، وقىڭىز

  قۇلىمبەت قوجا يشان

وڭتۇستۇىك قازاقستان وبلىسى، وتىرار اۋدانى كوك ساراي ەلىنىڭ تۋماسى. قۇلىمبەت قوجا يشان — قوجاحمەت قوجا بالاسى، …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان