Basqı bet / Sır-swhbat / Mergenniñ on besi jäne Saqıpjamal

Mergenniñ on besi jäne Saqıpjamal

Mergen atanıñ kelini 76 jastağı Külän Seyilova: Qazirgi künde birge tuğandardıñ arasında bauırmaldıq azayıp baradı. Osılarğa oy salayın dep, aşarşılıq kezinde atalarımnıñ balalar üyinen 15 balanı asırap alıp, Saqıpjamalday apamdı eki balasımen bauırına basqanı jayında aytıp bereyin.

-Men kelin bolıp tüskende enem Wlbala osı jaydı aytıp otıruşı edi. Detdomnan 15 bala asırap alğan  atam erterek dünieden ötipti, Al atamnıñ asırap alğan balaları jetpisinşi jıldarı enem dünieden qaytqanğa deyin qatınasıp twrdı. Äli de olardan qalğan wrpaqtarınıñ habarın estip qalıp jatamın.  Qayda jürse de, äyteuir aman jürsin.

Otızınşı jıldarı  Sır boyınan ağayındı Säduaqas jäne Mergen Nwrımbetovter otbasımen Oralğa auıp barğan eken. Enemniñ aytuınşa, kelgen bette bosqındardı jinap, tasqalağa qamauda wstaydı. Ondağı üş jüzdey adamnıñ  birazı aştan ölip, sasi bastaydı. Aqırında  tirilerin qamaqtan şığarıp jiberedi. Osı kezde jüruge jaraytındarı Taşkentke baratın  poezd turalı estip, jol boyına qaray  jöñkiledi. Sodan otarbağa otırıp birneşe kün degende Taşkentke jetedi. Jol boyında, atamnıñ inisi aldın ala habarın estigen bolu kerek, qarsı aladı. Enem: «soñğı qwrttı sorıp  zorıqqan, aştıqtan teñselip twrğan bizderge şıraqjan qolındağı bötelkeden su wrttattı. «Toya işseñ ölip qalasıñ, azdap äldenip al» dep ıdısqa sozğan qolımızdı qayırıp, üyine alıp keldi.

Eki-üş kün äldenip, küş jinap aldıq. Erte köktemnen maqtağa şıqtıq. Jaspın ğoy, qayratım boyımda tınbay eñbek etip, «ozat» atandım. Oğan azıq, böz beredi. Birtindep qazanımız tolıp, äldendik. Söytip jürgende  Şıraqjan jügirip keldi. «Bizdiñ elden bosıp kelgen 15 balanı basqa jaqtıñ detdomına äketkeli jatır. Solardı alıp kelsem renjimeysiñ ba?» dedi. «Neşe bala bolsa da alıp kel, renjimeymin» dedim. Sodan topırlatıp bärin üyge alıp keldi. Balardı  «Mergenwlı»  dep  atına ötkizip aldı. Qobırağan qağazdarın rettep, mağan tığıp qoy dep tapsırdı.  Birinde  sorpa qaynatıp, ekinşisine köje pisirip, künine eki qazan tamaq isteymin. Balalardıñ eresekteri qozıpaya alıp keledi. Üpir-şüpir bolıp tirligimiz qaynap ketti. Şıraqjan bir qızmette eken, tabısı bar. Bir küni qızmetine  bara jatsa ağaştıñ köleñkesinde jılap otırğan eki säbii bar kelinşekti  köredi. Jetimge janı aşıp jön swrasa: «baratın jerim joq, köke» dep köziniñ jasın bwlaydı ğoy.  Jüre ğoy, dep onı da üyge alıp kelip, jaqındağannan  «Wlbala,  mınalardı da alıp keldim, renjimeysiñ ba?» depp dauıstaydı. Jüregi keñ enem qaydan  qarsılıq bildirsin. On segizge endi tolğan jas kelinşekti jatsınbay, eki balasına  tamaq berip bauırına basadı.  Kelinşektiñ de joq qwjatın turalap, atına audarıp, zañımen rettep  qoyadı. Öz atın özgertip, Saqıpjamal dep ataydı. Küz tüse, balalardıñ alımdıların tañdap, jeteuin birdey oquğa beredi. Mwğalimdiktiñ oquına Saqıpjamaldı da qosadı. Sodan Saqıpjamal oquın bitirip, qolına qağazın alğannan keyin, bar balasın şwbırtıp  atamız elge jinaladı.

Kelse, Ospan degen inisi auılsovet eken. Ol bir qoyın bauızdap, jaqın mañdağı Aqqwm, Aqarıq, Şağan degen jerdiñ  jası ülken qarttarın şaqırıp qwran oqıtıp jiberedi. Artınan jağdaydı tüsindirip, mına balalardıñ jaqın-jegjattarı tabılar ma eken dep aqıldasıptı.

Sol jiında Saqıpjamal da qazan-tabaqqa aralasıp jüripti. Üyge kirse de şıqsa da bir kisiniñ özinen köz almay qarap otırğanın bayqap eneme aytıptı. –E, onı qwday aynaldırsın, qaytesiñ eleñ qılmay tirligiñdi  jasay ber deydi. El tarqarda, «Qojeke qızıñdı şaqırşı» dep, älgi şal ötiniş aytadı. Saqıpjamaldan äkeñdi bilesiñ ba dep swraydı. Saqıpjamal: «Bilemin,  Irısmahan, tazdardıñ qızımın» deydi. Sonda şal ornınan wşıp twrıp,  qalbalaqtap atamızdı qwşaqtap: «Qojeke, aruağıñnan aynalayın, men mwnı ölip qaldı ma dep jür edim» dep jılap jiberipti. «Qızımdı alıp kelgen ayağıñdı jalayın, öziñ qoyğan atın da familyasın da özgertpeymin!» depti. Irısmahan Aqqwmda twradı eken. Bes-altı künnen keyin sälem-sauqatın äkelip, qızın  jienderimen qosıp alıp ketedi. Saqıpjamal apamız Aqqwmda köp jıl wstazdıq etti. Qızdarın da oqıttı. Qazir olar özimdey  kempir, biri mwğalim, ekinşisi akuşerlik oqıdı. Biri -Tasbögette,  biri – qalanıñ işinde otır. Saqıpjamal apamız alasapıran zamanda tuıstarınan köz jazıp qalsa kerek. Boyjetpey jatıp, bireudiñ bosağasın attap, qiyanat kördi ma kim bilsin?!

Atam 1952 jılı qaytıs boldı. 1964 jılı enem qattı auırdı. Balasın şaqırıp alıp, «Bir auırğanda ketip qalarmın. Sahanjandı  alıp kelşi, eki qızdı da qaldırma» dedi. Mağan palau iste dep özi eki tauıqtı soyıp berdi. Sodan qızdarı  kelip köñili jaylanğan soñ, äñgimesin bastadı.

-Sahanjan sen renjimeseñ,  mına eki qızdıñ aldındağı borışımnan  qwtılıp,  ana auılğa adal barayın. Qwdayğa ayan, moynıma qarız bolmasın,  äkesiniñ atın da,  barın da aytayın» dep aldımen qızdardıñ şeşesinen rwqsat aladı. Aldın ala swrastırğan boluı kerek, eki qızdıñ äkesiniñ atın, twratın jerine deyin körsetipti.  Biraq, qızdar äkelerimen qatıspadı. Saqıpjamal apamız mwğalim bolıp qızmet etti, anda-sanda kelip, köylek-könşek, matasın, qant-kämpitin alıp kelip twratın. Ajal ğoy, enemnen bwrın dünieden ötti.  Enem: «Bijan degen balamız ğana qattılau boldı, sol ğana qatınamadı» dep otıruşı edi. Sol jolı on bes balanıñ birsıpırasınıñ jegjattarı tabılıp, ielerin tauıp ketti.

Al zamannıñ tüzelgeni bertinde ğana ğoy. Ata-enemiz ketip, öz balalarımızdı tärbielep,  tirlik ete berdik. Biraq esigim qwlıptalğan joq.    Bayqoñırda ülken qızım  twratın. Reseyden tam berip jatır degendi estip, bwl da qwjattarın jiberedi ğoy. Basqalarmen erip, Ozersk qalasına da baradı. Altınşı sınıpta oqitın  qızına qarap men otırdım. Bir bardı, eki bardı. Tağı bir barğanında qwjat qabıldap jatqan qız, qızımnıñ familiyasına qarap: «Mergenov degen deputat kimiñiz?» dep swraydı. tosılmastan, äkemniñ inisi, meniñ ağam deydi qızım.Arjağın qazbalap swramay, üydiñ bar qwjatın üş  sağatta dayarlap qolına wstatadı.  Şınımen de, sol jerdiñ deputatı Mergenov qazaq eken. Jaqın tanısuğa batılı barmaydı. Sol jerden alğan üyin satıp jiberip üyge qaytadı.

Ol deputat on bes Mergenovtıñ bir jwrınşağı ma, älde äruaqtar riza bolıp, Mergen atımen şarapatın tigizdi ma, kim bilsin?!

Dayındağan Aygül UAYSOVA

Sonday-aq, oqıñız

Din saulığı, til tazalığı, dil beriktigi kerek

Mwrat ağa, biılğı jıl ataulı oqiğalarğa tolı boldı. Alaştıñ 100 jıl­dığına baylanıstı is-şaralar arasında zañğar …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan