باسقى بەت / بىلگەن شايىر ايتادى /   قۇلىمبەت قوجا يشان

  قۇلىمبەت قوجا يشان

وڭتۇستۇىك قازاقستان وبلىسى، وتىرار اۋدانى كوك ساراي ەلىنىڭ تۋماسى. قۇلىمبەت قوجا يشان — قوجاحمەت قوجا بالاسى، نۇرمان قوجا نەمەرەسى، قوراسان قوجا، ۇلىق بالاسى. تورەقوجا اقىننىڭ جيەنى. انادان جالعىز. ەكىنشى اناسىنان – پاتشا قوجا، سايىپجامال.ءۇشىنشى اناسىنان – بەگىم قوجا. اتام – عۇلاما، زور پاراسات يەسى، اقىن، اۋليەلىگى دە بار بولاتىن. ورتاعا سىيلى. اعايىن – تۋىسقا قامقور، جاناشىر، اتىمتاي جومارت جان ەدى. بالا-شاعاسىنا قاتالدىعى دا، تالاپكەرلىگى دە بار بولاتىن.

قۇلىمبەت – (قۇل مۇحاممەد) يشان بۇل اتامىز سىردىڭ ورتا اعىسىندا تۇركىلەر اراسىنا «يسلام اشا» كەلگەن قاۋىمنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى شاحيدتىق دارەجەنى يەلەنگەن،ەل اراسىندا حوراسان اتا-دەگەن اتپەن بەلگىلى بولعان ابد ۋل-جاليل يبن اب ار-راحمان اتتى ۇلىق زاتتىڭ تىكەلەي ۇرپاعى. بابامىز جاس كەزىندە ارقاعا بارىپ مەدرەسە اشىپ حالىققا ءالىپ-بيدەن باستاپ پەندەلىك مىندەت پەن ۇلىق اللا اراسىنداعى بايلانىستى تانىستىرۋمەن ءومىر وتكىزگەن جان ەكەن. بابامىزدىڭ قانشالىقتى يسلامدى تەرەڭدەپ وقىعانى بىزگە ءمالىم بولماعانى مەن وسى ءبىر ازعان جازعان عازالىنان اللانىڭ قۇلشىلىعىنا تىكەلەي كىرىسكەن، مويىنداعان، حالىققا جەتكىزگىسى كەلىپ قۇلشىناپ تۇرعان جاننىڭ ءيسى اڭقىپ تۇر.

اللاعا كوڭىل جاد قويدىم،

ساۋاپ ءىسىن كوپ بەرىپ،

كۇنالى ءىسىن اپ قويدىم- ءوز اۋزىنان كۇنالى ىستەردەن اياق تارتتىم دەپ ايتۋ ءۇشىن اتتىڭ باسىنداي جۇرەك پەن ايناداي تازا كوڭىل كەرەك. بۇگىن ايتقان ءسوزىمنىڭ ەرتەڭ ۇدەسىنەن شىعا الماي قالمايمىن با دەگەن قاۋىپ جوق. بۇل سوڭعى ءبىر نەشە عاسىردا ەش كىم موينىنا الماعان، اۋزىمەن ايتپاعان، ايتسا دا وتە كەم ادامدار، حاس-تار ايتقان كالام. بۇل كىسى ءبىراز جەرگە پىرلىك قىلعان.

بۇل دۇنيە، ول دۇنيەنى قابات ويلا

(ناسيحات )

سارايعا كەلىپ، كەتكەن ادام-اتا،

اللاعا كۇناكار بوپ قىلعان قاتا.

ءۇش ءجۇز جىلداي دالادا جىلاپ ءجۇردى،

قاتەسىنە ءوزىنىڭ بولىپ قاپا.

 

جىلاعان سوڭ كۇناسى كەشىرىلدى،

قۇدايدىڭ راحمەتى كوپ، كەشىرىمدى.

كۇناسىنە ءتاۋبا قىپ جىلاعان سوڭ،

كۇناسى جازىپ قويعان ءوشىرىلدى.

 

بۇل دۇنيە مىسالىندا – التىن ساراي،

سارايعا قونىپ، تۇستەنىپ كەتكەن تالاي.

ىشىندە كەتپەستەي بوپ ءبىز وتىرمىز،

كۇنى جەتىپ، كەتەرمىز ءبىز دە سولاي.

 

جۇگى بارلار كەتەدى الىپ جۇگىن،

جۇگى جوقتار كەتەدى الماي تۇگىن.

بىرەۋ حوشۋاق بوپ كەتەر، بىرەۋ عامكىن،

ەكى اينالىپ باسىڭا كەلمەس بۇ كۇن.

 

پايعامبارلار سارايعا كەلىپ-كەتكەن،

قانداي بوپ كەتەمىز دەپ حاسىرەت ەتكەن.

ەگىندى جاقسى ەككەندەر كوپ الادى،

اقىرەت مىسالىندا ەكەن ەگىن ەككەن.

 

ەگىندى ەكپەگەندى قور قىلادى،

قىزمەتى جوق قۇدايعا قۇر بارادى.

قىزمەتسىز بوپ جۇرمەگى دۇرىس ەمەس،

پايعامبارعا ۇمبەت، قۇدايعا قۇل بولادى.

 

قىزمەتىن قىلا بەرمەك – قۇلدىڭ ءىسى،

قىزمەت قىلماق – ازامات ۇلدىڭ ءىسى.

ءبۇل دۇنيە مىسالىندا اقىرەتتىڭ،

قالاعانىن الادى – پۇلدى كىسى.

 

بىلەسىڭ ءبۇل دۇنيەدە قالماسىڭدى،

اجال جەتسە، قويمايدى، بارماسىڭدى.

كۇناڭە ىلگەرگى وتكەن ءتاۋبا قىلىپ،

عۇزىر ايتىپ الدىنا سال باسىڭدى.

 

بىلەسىڭ ءبۇل دۇنيەدەن كەتەرىڭدى،

قىزمەتسىز بولساڭ بىلمەيسىڭ نە ەتەرىڭدى.

بۇل دۇنيەدەن كەتەسىڭ تۇرارىڭ جوق،

اقىرەت كەتەتۇعىن وتانىڭ-دى.

 

بۇل دۇنيەدەن كەتپەستەي، قالعانى جوق،

بۇل ءسوزىمنىڭ ءبارى دە شىن، جالعانى جوق.

بۇل دۇنيەدەن كەتەدى ەلدىڭ ءبارى،

يمانىمەن كەتكەننىڭ ارمانى جوق.

 

جاقسى بولساڭ ءجانناتتان جاي الاسىڭ.

حوردىڭ قىزىن قۇشاقتاپ، تايانارسىڭ.

جاقسى بولساڭ، ءجانناتتان جاي بەرەدى،

قىزمەت قىلماقتان نەسىنە اياناسىڭ.

 

ءجانناتتان جاي الاسىڭ – التىن ساراي،

سارايىڭدى الاسىڭ قىزمەتكە قاراي.

ءجاننات كىرسەڭ قىزمەتكە حور بەرەدى،

بۇ دۇنيەدە قىلمايسىڭ قىزمەت قالاي؟

 

قولىڭا گاۋحارىڭدى ال، قۇرى كەتپەي،

جىلاپ-ەڭىرەپ تاۋبە قىل، اجال جەتپەي.

جاقسىلار قاتارىڭا قوسىپ قويار،

راحىم قىلىپ، ءبىر اللا عازاپ ەتپەي.

 

ءبۇل دۇنيەدەن كەتەدى تامام ءبارى،

ءفاني بولىپ كەتەدى، عالام ءبارى.

«ءاد-ءدۇنيا ءفانيۋن» – دەگەن حاديس،

فانيدە باقي بولىپ تۇرماق، قانى.

 

يمان بەر، عارشي-كۇرسي، لاۋح-قالام،

ءفاني بولىپ كەتەدى بارشاسى ءھام.

«كۋللۋ ءمان الەيھا ءفان» – دەگەن ايات

باقي بولىپ قالادى اللاح-تاعالام.

 

ءفاني بولىپ كەتەدى پەيىش، توزاق،

فانيلىعى ولاردىڭ بولماس ۇزاق،

تارافتى العان التاۋى ءفاني بولدى،

دايىمدە ءفاني بولماس، باسقاعا ۇساپ.

 

قاعازدىڭ شىعىپ قالدىم اياعىنا

ەندى مۇنىڭ جازايىن قايارىنا.

تاۋبە قىلساڭ كەشەدى كۇناڭىزدى،

كەشپەيدى دەپ كەلمەسىن قيالىڭا.

 

«قۋا نافسۋكۋم ۋا اھليكۋم ناارا» دەگەن ايات،

قىزمەت قىلدىر بالا-شاعا، ايالىڭا.

حوراسان قۇلمۇحاممەد مۇنى جازعان

جىرشى ەمەسپىن، ايتامىن ازدان-ازدان.

اياعىڭدى باسىڭدار اڭداپ-اڭداپ،

الدىڭدا قۇدىعى بار تەرەڭ قازعان.

 

قۇدىققا ءتۇسىپ كەتسەڭ شىعا المايسىڭ،

شىعۋعا ەشبىر لاج قىلا المايسىڭ.

باس قامىڭدى قىلارسىڭ ەسىڭ بولسا،

مەن ايتقانمەن بولسا دا ءتىل المايسىڭ.

 

جاقسى بولساڭ قىلارسىڭ باس قامىڭدى،

قىلماساڭدار كورەرسىڭ ساسقانىڭدى،

جامان بولساق توزاققا ساپ قويادى،

تاستاساڭ دا توبەدەن اسپانىڭدى.

 

فارسى ەمەس، ارابى ەمەس، ءسوزىم تۇركى،

جالعان ەمەس، ءسوزىمدى قىلما كۇلكى.

راسى از، قۋلىعى كوپ بۇ زاماننىڭ،

قاراساڭ مىسالىندا دۇنيە – تۇلكى.

 

اۋزىمەن ءسوز ايتادى ايشىعى بولەك،

قۋلىققا ءبىر-بىرىمەن بولدى كومەك.

سىرتىنان جۇرتتىڭ قامىن جەپ جۇرەتىن،

اندا-ساندا تابىلار اقىلى زەرەك.

 

كەي ادامدى قاراساڭ، گاۋحار، التىن،

سويلەگەننەن بىلەدى ءسوزدىڭ فارقىن.

ءبۇ دۇنيە، و دۇنيەسىن قابات ويلاپ،

ەكى دۇنيەدە بولادى ءجۇزى جارقىن.(52-ب)

 

وسى قاعاز بەرەمىن اسان سىزگە،

تارى جازىپ بەرەمىن ايتسا سىزگە.

مۇنداي قىلىپ ءسوز ايتپاق سىزگە مۇشكىل،

سىزگە مۇشكىل بولعانمەن انسان بىزگە. (انسان-جەڭىل. پارسىشا)

 

اسەكە، قولىڭداعى بالاڭ تايىر،

تايىردىڭ جاڭسىلىعى جۇرتقا زايىر.

قاعازداعىنى قىلارسىڭ، ەسىڭ بولسا،

قىلماساڭ، حوش كەلەرسىڭ بىزگە حايىر.

 

اللا دەگىل، بيداۋام

 «ءاس-سيتتۋ بي-راببيكۋم» دەيدى اللا

رۋحي مايان ءنافسىڭ ءبيلا،

ۋاعداڭا وپا قىلىپ، ايتقىل ءسانا:

اللا دەگىل، بيداۋام!

الميساقتا ۋاعدا

پەرىشتەگە بەرىلگەن.

مۇسىلمان، كاپىر رۋحتارى

ءبارىسى دە كورىنگەن.

مۇسىلمان ايتقان «بيللا» دەپ،

قىزمەتىنە بۇل ۋاقتا

ءدۇرىس ەمەس ەرىنگەن.

اللا دەگىل، بەيداۋام!

جازىپ الىپ پەرىشتە،

قالدى سوندا تاس بولىپ،

«قالۋ بيللا» ايتپاعان

كاپىرگە كەتتى قاس بولىپ.

قيامەتتىڭ كۇنىندە

مۇسىلماندار قۋانىپ،

كاپىرلەر قالار ءپاس بولىپ،

اللا دەگىل، بەيداۋام!

بۇل ۋاقىتتا قارا تاس –

«كاعبات-ۋللاھ» قويىلعان،

سول ۋاقتاعى ۋاعدامىز،

تاستاماڭدار ويىڭنان.

قيامەتتىڭ كۇنىندە

كاپىرلەر كورىپ ازاپتى،

مۇسىلماندار تويىنعان.

اللا دەگىل، بەيداۋام!

بۇل ۋاقتا قارا تاس

«حاجىر ال-اسۋاد» اتانعان،

«كاعبات-ي اللاھ» سالماققا

يبراھيم حاليلۋللاھ باتا ال

قۇلشىلىق قىلىپ اللاعا،

قالماڭىزدار قاتاردان.

اللا دەگىل، بەيداۋام!

تاستاما تىلدەن زىكىرىن،

بولماسىن بوتەن پىكىرىڭ،

نىعمەتىنىڭ قىل شۇكىرىن،

اللا دەگىل، بەيداۋام!

تاستاما اللانى ويىڭنان،

موينىڭا قىزمەت قويىلعان.

تىرلىكتە قىزمەت كوپ قىلعان،

قيامەتتە تويىنعان.

اللا دەگىل، بەيداۋام!

قىزمەتكە قىلما باقىلدىق،

اللاعا قىل جاقىندىق.

ءىس قىلماڭدار عافىلدىڭ،

اللا دەگىل، بەيداۋام!

قىزمەت قىلىڭ ماقتانىپ،

قۋانىپ كەتەرسىڭ اتتانىپ.

عاراساتقا بارعاندا،

جانىڭ تۇرار ساقتانىپ،

اللا دەگىن بەيداۋام!

قىزمەتىڭنەن قالماڭدار،

لاعناتىن اللا الماڭدار،

جاماندىققا بارماڭدار.

 

اللاعا قىلما جاماندىق،

قىزمەتكە قىلما شاباندىق،

باسىڭا بولار اماندىق،

اللادەگىل، بەيداۋام!

قىزمەتىنە اللانىڭ

ىلگەرى قاراي ەڭبەكتە،

دۇنيەدە جالعان تۇرمايدى،

پەندە – تۋعان ولمەككە،

اللا دەگىل، بەيداۋام!

قىزمەتىن قىل اللانىڭ،

تۇرمايدى پەندە جالعاندا،

قىزمەتتى كوپ قىلىڭدار،

كورەرسىڭ راحات بارعاندا.

اللا دەگىل، بەيداۋام!

ءجانناتتان جاقسى جاي الىپ،

بولمايسىڭدار ارماندا،

اللا دەگىل، بەيداۋام!

قۇدايدىڭ ءبىر ەسىمى بولار جاببار

جاببار ەسىمى بولار قاھھار.

قاھارىنان ءوزى ساقتار،

اللا دەگىل، بەيداۋام!

 

عافىل بولما قۇدايدان

ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ

دۇنيەدەن ءبارى كوشەدى.

جانىپ تۇرعان شامشىراق

اقىرى ءبىر كۇن وشەدى.

اجال جەتىپ اۋىرسا،

دۇنيەدەن پەندە كەشەدى.

ءتورت شاھاريار، حاق ءسارۋار

دۇنيەدەن ءوتتى ولار دا،

ويلاشى، قانداي كىسى ەدى،

قىزمەتىن قىل اللانىڭ،

كۇرىشىڭ اقىرى پىسەدى.

مەيلىڭ پاتشا، كەدەي بول،

ءشاربات سۋىن پەندە ىشەدى.

ءىسىڭدى قىل ويلاپ، ۇيالماس،

اجال جەتىپ ءبىر كۇنى،

ازىرەيىل سوڭىنا تۇسەدى.

اجال جەتىپ ولگەن سون،،

كەبىنگە وراپ ءتانىڭدى،

كيىمىڭدى شەشەدى.

تابىتقا سىناپ، كوتەرىپ،

سياتۇعىن ءوزىڭنىڭ

ازىراق جەردى تەسەدى.

جالعىز ءوزى كەتەدى،

مال-جانىنان كەشەدى.

عافىل بولما قۇدايدان،

اقىرى كوزىڭ وشەدى.

جاقسى، جامانىڭ قۇداي (عانا) بىلەدى،

قايىر-حوش، ەندى دەسەدى.

 

دايىنداعان شەرالى ءبىلال

 قۇل مۇحاممەد (قۇلىمبەت) قوجانىڭ نەمەرەسى

سۋرەتتى تۇسىرگەن سۇلتان سەيىت

سونداي-اق، وقىڭىز

اسان اقىن مايلىقوجا ۇلى  (1864-1921)

مايلىقوجانىڭ جولبارىس، اسان، ءالىمحان، يسابەك دەگەن ءتورت ۇلى بولعان. جولبارىس، اسان، يسابەك ۇشەۋى اتا جولىن قۋىپ …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان