Basqı bet / Bilgen Şayır aytadı /   Qwlımbet qoja işan

  Qwlımbet qoja işan

Oñtüstüik Qazaqstan oblısı, Otırar audanı Kök saray eliniñ tuması. Qwlımbet qoja işan — Qojahmet qoja balası, Nwrman qoja nemeresi, Qorasan qoja, Wlıq balası. Töreqoja aqınnıñ jieni. Anadan jalğız. Ekinşi anasınan – Patşa qoja, Sayıpjamal.Üşinşi anasınan – Begim qoja. Atam – ğwlama, zor parasat iesi, aqın, äulieligi de bar bolatın. Ortağa sıylı. Ağayın – tuısqa qamqor, janaşır, Atımtay jomart jan edi. Bala-şağasına qataldığı da, talapkerligi de bar bolatın.

Qwlımbet – (Qwl Mwhammed) işan bwl atamız Sırdıñ orta ağısında Türkiler arasına «Islam aşa» kelgen qauımnıñ işinde birinşi şahidtıq därejeni ielengen,el arasında Horasan ata-degen atpen belgili bolğan Abd ul-Jalil ibn Ab ar-Rahman attı wlıq zattıñ tikeley wrpağı. Babamız jas kezinde Arqağa barıp medrese aşıp halıqqa älip-biden bastap pendelik mindet pen Wlıq Alla arasındağı baylanıstı tanıstırumen ömir ötkizgen jan eken. Babamızdıñ qanşalıqtı islamdı tereñdep oqığanı bizge mälim bolmağanı men osı bir azğan jazğan ğazalınan Allanıñ qwlşılığına tikeley kirisken, moyındağan, halıqqa jetkizgisi kelip qwlşınap twrğan jannıñ isi añqıp twr.

Allağa köñil jad qoydım,

Sauap isin köp berip,

Künäli isin ap qoydım- öz auzınan künäli isterden ayaq tarttım dep aytu üşin attıñ basınday jürek pen aynaday taza köñil kerek. Bügin aytqan sözimniñ erteñ üdesinen şığa almay qalmaymın ba degen qauip joq. Bwl soñğı bir neşe ğasırda eş kim moynına almağan, auzımen aytpağan, aytsa da öte kem adamdar, has-tar aytqan kalam. Bwl kisi biraz jerge pirlik qılğan.

BWL DÜNIE, OL DÜNIENİ QABAT OYLA

(nasihat )

Sarayğa kelip, ketken Adam-Ata,

Allağa künäkar bop qılğan qata.

Üş jüz jılday dalada jılap jürdi,

Qatesine öziniñ bolıp qapa.

 

Jılağan soñ künäsi keşirildi,

Qwdaydıñ rahmeti köp, keşirimdi.

Künäsine täuba qıp jılağan soñ,

Künäsi jazıp qoyğan öşirildi.

 

Bwl dünie mısalında – altın saray,

Sarayğa qonıp, tüstenip ketken talay.

İşinde ketpestey bop biz otırmız,

Küni jetip, ketermiz biz de solay.

 

Jügi barlar ketedi alıp jügin,

Jügi joqtar ketedi almay tügin.

Bireu hoşuaq bop keter, bireu ğamkin,

Eki aynalıp basıña kelmes bw kün.

 

Payğambarlar sarayğa kelip-ketken,

Qanday bop ketemiz dep hasiret etken.

Egindi jaqsı ekkender köp aladı,

Aqıret mısalında eken egin ekken.

 

Egindi ekpegendi qor qıladı,

Qızmeti joq Qwdayğa qwr baradı.

Qızmetsiz bop jürmegi dwrıs emes,

Payğambarğa ümbet, Qwdayğa qwl boladı.

 

Qızmetin qıla bermek – qwldıñ isi,

Qızmet qılmaq – azamat wldıñ isi.

Bül dünie mısalında aqırettiñ,

Qalağanın aladı – pwldı kisi.

 

Bilesiñ bül düniede qalmasıñdı,

Ajal jetse, qoymaydı, barmasıñdı.

Künäñe ilgergi ötken täuba qılıp,

Ğwzır aytıp aldına sal basıñdı.

 

Bilesiñ bül dünieden keteriñdi,

Qızmetsiz bolsañ bilmeysiñ ne eteriñdi.

Bwl dünieden ketesiñ twrarıñ joq,

Aqıret ketetwğın otanıñ-dı.

 

Bwl dünieden ketpestey, qalğanı joq,

Bwl sözimniñ bäri de şın, jalğanı joq.

Bwl dünieden ketedi eldiñ bäri,

Imanımen ketkenniñ armanı joq.

 

Jaqsı bolsañ jännattan jay alasıñ.

Hordıñ qızın qwşaqtap, tayanarsıñ.

Jaqsı bolsañ, jännattan jay beredi,

Qızmet qılmaqtan nesine ayanasıñ.

 

Jännattan jay alasıñ – Altın saray,

Sarayıñdı alasıñ qızmetke qaray.

Jännat kirseñ qızmetke hor beredi,

Bw düniede qılmaysıñ qızmet qalay?

 

Qolıña gauharıñdı al, qwrı ketpey,

Jılap-eñirep täube qıl, ajal jetpey.

Jaqsılar qatarıña qosıp qoyar,

Rahım qılıp, bir Alla ğazap etpey.

 

Bül dünieden ketedi tamam bäri,

Fäni bolıp ketedi, ğalam bäri.

«Äd-düniya fäniyun» – degen hadis,

Fänide baqi bolıp twrmaq, qani.

 

Iman ber, ğarşi-kürsi, lauh-qalam,

Fäni bolıp ketedi barşası häm.

«Kullu män aleyha fän» – degen ayat

Baqi bolıp qaladı Allah-Tağalam.

 

Fäni bolıp ketedi peyiş, tozaq,

Fänilığı olardıñ bolmas wzaq,

Taraftı alğan altauı fäni boldı,

Däyimde fäni bolmas, basqağa wsap.

 

Qağazdıñ şığıp qaldım ayağına

Endi mwnıñ jazayın qayarına.

Täube qılsañ keşedi künäñizdi,

Keşpeydi dep kelmesin qiyalıña.

 

«Quua näfsukum ua ahlikum naara» degen ayat,

Qızmet qıldır bala-şağa, ayalıña.

Horasan Qwlmwhammed mwnı jazğan

Jırşı emespin, aytamın azdan-azdan.

Ayağıñdı basıñdar añdap-añdap,

Aldıñda qwdığı bar tereñ qazğan.

 

Qüdıqqa tüsip ketseñ şığa almaysıñ,

Şığuğa eşbir laj qıla almaysıñ.

Bas qamıñdı qılarsıñ esiñ bolsa,

Men aytqanmen bolsa da til almaysıñ.

 

Jaqsı bolsañ qılarsıñ bas qamıñdı,

Qılmasañdar körersiñ sasqanıñdı,

Jaman bolsaq tozaqqa sap qoyadı,

Tastasañ da töbeden aspanıñdı.

 

Farsı emes, arabı emes, sözim türki,

Jalğan emes, sözimdi qılma külki.

Rası az, qulığı köp bw zamannıñ,

Qarasañ mısalında dünie – tülki.

 

Auzımen söz aytadı ayşığı bölek,

Qulıqqa bir-birimen boldı kömek.

Sırtınan jwrttıñ qamın jep jüretin,

Anda-sanda tabılar aqılı zerek.

 

Key adamdı qarasañ, gauhar, altın,

Söylegennen biledi sözdiñ farqın.

Bü dünie, o düniesin qabat oylap,

Eki düniede boladı jüzi jarqın.(52-b)

 

Osı qağaz beremin Asan sizge,

Tarı jazıp beremin aytsa sizge.

Mwnday qılıp söz aytpaq sizge müşkil,

Sizge müşkil bolğanmen ansan bizge. (ansan-jeñil. parsışa)

 

Aseke, qolıñdağı balañ Tayır,

Tayırdıñ jañsılığı jwrtqa zayır.

Qağazdağını qılarsıñ, esiñ bolsa,

Qılmasañ, hoş kelersiñ bizge hayır.

 

ALLA DEGİL, BIDAUAM

 «Äs-sittu bi-rabbikum» deydi Alla

Ruhi mayan näfsiñ bilä,

Uağdaña opa qılıp, aytqıl säna:

Alla degil, bidauam!

Älmisaqta uağda

Periştege berilgen.

Mwsılman, käpir ruhtarı

Bärisi de köringen.

Mwsılman aytqan «billa» dep,

Qızmetine bwl uaqta

Dürıs emes eringen.

Alla degil, beydauam!

Jazıp alıp perişte,

Qaldı sonda tas bolıp,

«Qalu billa» aytpağan

Käpirge ketti qas bolıp.

Qiyamettiñ küninde

Mwsılmandar quanıp,

Käpirler qalar päs bolıp,

Alla degil, beydauam!

Bwl uaqıtta qara tas –

«Kağbat-ullah» qoyılğan,

Sol uaqtağı uağdamız,

Tastamañdar oyıñnan.

Qiyamettiñ küninde

Käpirler körip azaptı,

Mwsılmandar toyınğan.

Alla degil, beydauam!

Bwl uaqta qara tas

«Hajır al-asuad» atanğan,

«Kağbat-i Allah» salmaqqa

Ibrahim Halilullah bata al

Qwlşılıq qılıp Allağa,

Qalmañızdar qatardan.

Alla degil, beydauam!

Tastama tilden zikirin,

Bolmasın böten pikiriñ,

Nığmetiniñ qıl şükirin,

Alla degil, beydauam!

Tastama Allanı oyıñnan,

Moynıña qızmet qoyılğan.

Tirlikte qızmet köp qılğan,

Qiyamette toyınğan.

Alla degil, beydauam!

Qızmetke qılma baqıldıq,

Allağa qıl jaqındıq.

İs qılmañdar ğafıldıñ,

Alla degil, beydauam!

Qızmet qılıñ maqtanıp,

Quanıp ketersiñ attanıp.

Ğarasatqa barğanda,

Janıñ twrar saqtanıp,

Alla degin beydauam!

Qızmetiñnen qalmañdar,

Lağnatın Alla almañdar,

Jamandıqqa barmañdar.

 

Allağa qılma jamandıq,

Qızmetke qılma şabandıq,

Basıña bolar amandıq,

Alladegil, beydauam!

Qızmetine Allanıñ

İlgeri qaray eñbekte,

Düniede jalğan twrmaydı,

Pende – tuğan ölmekke,

Alla degil, beydauam!

Qızmetin qıl Allanıñ,

Twrmaydı pende jalğanda,

Qızmetti köp qılıñdar,

Körersiñ rahat barğanda.

Alla degil, beydauam!

Jännattan jaqsı jay alıp,

Bolmaysıñdar armanda,

Alla degil, beydauam!

Qwdaydıñ bir esimi bolar Jabbar

Jabbar esimi bolar Qahhar.

Qaharınan özi saqtar,

Alla degil, beydauam!

 

ĞAFİL BOLMA QWDAYDAN

On segiz mıñ ğalamnıñ

Dünieden bäri köşedi.

Janıp türğan şamşıraq

Aqırı bir kün öşedi.

Ajal jetip auırsa,

Dünieden pende keşedi.

Tört şaharyar, Haq säruar

Dünieden ötti olar da,

Oylaşı, qanday kisi edi,

Qızmetin qıl Allanıñ,

Kürişiñ aqırı pisedi.

Meyliñ patşa, kedey bol,

Şärbat suın pende işedi.

İsiñdi qıl oylap, wyalmas,

Ajal jetip bir küni,

Äzireyil soñına tüsedi.

Ajal jetip ölgen son,,

Kebinge orap täniñdi,

Kiimiñdi şeşedi.

Tabıtqa sınap, köterip,

Siyatwğın öziñniñ

Azıraq jerdi tesedi.

Jalğız özi ketedi,

Mal-janınan keşedi.

Ğafil bolma Qwdaydan,

Aqırı köziñ öşedi.

Jaqsı, jamanıñ Qwday (ğana) biledi,

Qayır-hoş, endi desedi.

 

dayındağan Şeräli BİLÄL

 Qwl Mwhammed (Qwlımbet) qojanıñ nemeresi

suretti tüsirgen Swltan Seyit

Sonday-aq, oqıñız

Şortanbay men Asan Bwğı aytısı

Şortanbay Qanaywlınıñ tuğanına 200 jıl Şortanbay Qanaywlınıñ jırları 1993 jılı ğana jeke jinaq bolıp şıqtı. …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan