باسقى بەت / ءبىر سۋرەتتىڭ سىرى / ءتۇرسىنالى اينابەك ۇلى
ءتۇرسىنالى اينابەكۇلى

ءتۇرسىنالى اينابەك ۇلى

بارلىق سانالى ومىرىندە ءبىر ساتتە بەكەر وتىرماعان، قولجازبالار ىزدەپ، بۇرىنعى وتكەن اقىن- جىراۋلار ەڭبەكتەرىن جالىقپاي ىزدەگەن، جابىرقاماي  تۇندەر وتىرىپ اۋدارىپ جۇيەلەگەن-مادەلىقوجا، مايلىقوجا، ەرگوبەك، قۇلىنشاق، مولدا مۇسا سەكىلدى جىر الىپتارىن ەلگە قايتا تانىستىرۋعا ەڭبەك ەتكەن ازامات. الىشەر ناۋاي، قابۋسناما، ومار حايام، حازرەتى الي، ءامىر تەمىر ەڭبەكتەرىن قازاق تىلىنە اۋدارىپ ەلىنە تانىستىرعان اعامىز ءتۇرسىنالى اينابەك ۇلى كەلەر جىلى 90-جاسقا كەلەر ەدى. تۇرسىەكەڭنىڭ جان-تانىمەن ىزدەنگەن ەڭبەگى مادەلىقوجا مەن مايلىقوجا مۇرالارى بولدى. تومەندە اتالعان ەكى باباسىنا ەكى ءتۇرلى جاعدايدا جازعان ەڭبەگىن بەرىپ وتىرمىز.

سالعىزدى ساعىن ساعانا

سالعىزدى ساعىن ساعانا،

مادەلى باتىر باباعا.

حيۋادان شەبەر العىزدى،

بىلىكتى بۇل ءبىر سالاعا.

ويۋ مەن قىشىن ورنەكتەپ،

ورگىزدى قىمبات باعاعا.

شىعىسىندا قازىعۇرت،

وگەممەن جالعاس سالادا.

كەمە قالعان دەسەتىن،

قۇدرەتى مەن اللا تاعالا.

ورداباسى قىراتى،

وڭتۇستىك كۇنگەي دالادا.

التى الاشقا ايگىلى،

قادالعان تۋلى باعانا.

جوڭعاردىڭ جويقىن قولدارى،

جويىلعان وسى ارادا.

مىڭ سەگىز ءجۇز ەلۋ سەگىز،

مىللەت جىلى سانادا.

قوقاننىڭ زەكەتشىلەرى،

قىزدان زەكەت بەرگىن دەپ،

قوقاڭداعان دالاما.

قورلىعىنا ەل شىداماي،

ساۋداكەنتتى الىپ جوباعا،

كوتەرىلە كوشكەن حالاقتى،

ساۋداكەنتتىڭ داتقاسى،

ءنيازالى العان پاناعا.

بايزاقتاي داتقانى،

ورىسقا سالىق بەردىڭ دەپ،

ءنيازالى داتقانى،

ىرقىن بۇزدىڭ ەلدىڭ دەپ،

تارتقان قاتاڭ جازاعا.

موللا الىمقۇل قوقاندىق،

بۇيرىق بەرىپ ساربازعا،

زەڭبىرەكتىڭ وعى مەن،

اتقان دەر شىمكەنت قالادا.

ۇساقتالىپ سۇيەگى،

ءمىرزابيدىڭ جاساعى،

قىرىلىپتى وسى ارادا.

قوقاننىڭ كەلىپ ۇلىعى،

«ءمىرزابيدى ولتىرگەن

كىم-?دەپ» ايتقان ساۋالعا،

«مەنمىن» دەپ جاۋاپ بەرىپتى،

مادەلىدەي ەر اعا.

قىزدان زەكەت الۋعا،

كۇن-كۇن سايىن قوناعا،

«شاريعاتتىڭ شارتىنا»

دەپتى لايىق بولاما»؟

ۇلىعى مەن قوقاننىڭ،

ەرىپ كەلگەن جانىندا،

بار ەدى قارت انادا.

«قانىن كەشتىم» دەپتى انا،

ريزا بولماي كوڭىلى،

وزبىرلىق پەن اۋەلدە،

پايدا بولعان بالاعا.

قوقاننىڭ ۋاكىل ۇلىعى،

جان ەكەن ءىلىم ءبىلىمدى،

كوتەرىلە كوشكەن ەل،

قايتسىن دەپتى تەز ارادا.

زەكەتتى جەڭىلدەتەمىز،

قاراپ شارىق-شاماعا،

دەپ مادەلى باتىرعا،

بەرگەن ەكەن ۋاعدا.

قورلىعىنا شىداماي،

كوڭىلى بولعان نالادا،

قوجا مەنەن قارادا،

قاتىن مەنەن بالادا،

جەڭىلدىك الىپ زەكەتتەن،

تۇسكەن ەكەن ساباعا.

جارارىن العان قونىستىڭ،

وتارشىلدىعىنا ورىستىڭ،

قارسى شىققان قارۋ الا،

ەزگىسىنە قوقاننىڭ،

سوققى بەرگەن دولدانا.

ەرلەرىن ەلدىڭ باسقارىپ،

شەشىمىن ايتقان ءبىر جولا،

جورىقشى جىراۋ مادەلى،

جەتپىس ەكى جاسىندا،

قويىلىپتى «ءمالىم مولاعا».

ءجۇز ون توعىز جىل وتكەندە،

بەسىنشى باتىر ۇرپاعى،

ساعىن مىرزا قولعا الا،

ەسكى ساعانا ۇستىنە،

سالعىزدى الىپ مۇنارا.

بابانىڭ رۋحىن ارداقتاپ،

جۇرت كەلەر زياراتحاناعا.

مالتا تاسى ماۋجىراپ،

تاسبيعىن ايتىپ اللاعا،

اسىپ-تاسىپ كوكتەمدە،

جاز شىقسا كەلىپ تاۋباعا،

سۋدىراپ قامىس قۇراعى،

اعۋدا بادام جاعادا.

سىلدىر سۋى سىلقىلداپ،

كۇلكىسىندەي كەيۋانا،

سان مىڭ جىلعى تاريحي،

كۋاسىنداي زامانا.

سۋ اعادى ارىستىڭ ولكەسىنەن،

قالشالار قانعا باتتى بەلشەسىنەن.

ءولتىرىپ ءوتىن الدىم باۋرىن جارىپ،

باۋىزداپ مىرزا ءبيدى جەلكەسىنەن».

-دەپ ايتقان مادەلىنىڭ ءسوزى مەنەن،

تولعاۋىمدى دوعاردىم كەلتەسىنەن.

ءتۇرسىنالى اينابەكۇلى. 26-08-07 ج.قارباستاۋ اۋىلى – ءمالىم مولاداعى مادەلىقوجانىڭ ساعاناسىنىڭ جاڭارتىپ سالىنۋ مارەسىمىندەگى قۇتىقتاۋ ءسوز.

مايلى قوجا قىستاۋى.  

اعايىن اراسىنىڭ توي جىيىنىنا قوجاتوعايعا بارعاندا قۋانىشبەك قاجى مايلى اقىننىڭ جۇرتىن كورىڭىز دەپ الىپ بارىپ كورسەتتى. سول كورىنىستەن العان اسەردىڭ قاعازعا تۇسكەن نۇسقاسى.

 

كەرەمەتتى كەنەرە جاعاسىندا،

سىردان شىققان مايلى ارىق ساعاسىندا،

ۇلى اقىننىڭ قىستاۋى ىرگە تەپكەن،

سىر مەنەن جازىق جايلاۋ اراسىندا.

 

شىعىس جاعى ءالىمتاۋ، ايعىر ۇشقان،

قۇت مەكەن سونى جايلاۋ ساقتار قىستان.

اقدالا، ارپاتوكتى، داربازا مەن،

كوكشىمىلدىق، قىرىققۇدىق جۋسانى ىققان.

 

يزەن ءشوپ، قارا جۋسان، قىزىل جۋسان،

بوز راڭ، قارا وت شىققان كيەلى سان.

قۋمدى القاپتى قاۋداسىن،بۇرگەن ءوسىپ،

قۇم كوشىپ قونۋىنا ەتكەن نۇقسان.

 

باسشىڭىراۋ، ورتاشىڭىراۋ، اياقشىڭىراۋ،

قازعانداي تولاعايداي انىق ءبىر ءداۋ،

تۇبىنەن قايناپ شىققان تۇششى سۋى،

اۋماعى التى قانات ۇيدەي ءبىر ناۋ.

 

قارا وتتان، اقمامىق، سەتە، ساعان،

ۋاق مالعا قۇنارى جەكەمدەي بولعان.

اقمامىق اڭگەلەكتىڭ ءيسىن سەۋىپ،

جۋسان جۇپار شاشقانداي بولار دالام.

 

كوكتەمدە شاتىر گۇلدى ءوسىپ كەۋرەك،

ءيىسى اڭقىعان شايىرى تاناۋ كەرگەن.

دەرتكە داۋا شيپا بوپ، كەسەلدەنگەن،

قاتارعا قوسار مالدى جەدەل ەمدەپ.

 

كوكتالتوعاي، بايتوعاي، قوجاتوعاي،

شىبىقبەلگى، ىسقالى مەن كوكساراي،

شاردارا،سۇتكەنت،ۇزىن اتا ەسكى قالا،

داريانىڭ باتىسىندا جاتقان جاناي.

 

سۇتكەنت پەن بايتوعاي اراسىندا،

جايىلىپ اققان داريا سالاسىندا،

جايقالىپ جاسىل ورمان توعاي وسكەن،

داريانىڭ ەكى بەت جاعاسىندا.

 

اققان داريا جايىلعان كولدەي بولىپ،

تەلەگەي تەپكەن تولقىن سەڭدەي بولىپ.

توعايدىڭ ارسىندا كولدەرى مەن،

قىلى بار اعىپ جاتقان جەڭدەي بولىپ.

 

سۋسىلداپ كولدەن سۇقسىر ۇيرەك ۇشقان،

قاڭقىلداپ قازدار قونعان بارلاپ تىستان.

سەرى اڭشىلار سەيدىرمەي ولجا العان،

سىباعاسىن ايىرىپ ۇشقان قۇستان.

 

جايىلىپ، داريا اعىپ سىلاڭ قاققان،

توعايدى اڭ مەنەن قۇس پانا تاپقان.

قىرعاۋىلى ايالاپ بالاپانىن،

قىت-قىتتاپ كورسەتەدى جەمىن تاپقان.

 

قىزىل جاسىل قورازى قانات قاققان،

سىبىزعى ساز سىيقىرلى سالىپ باپتى ءان.

جۇرەدى مەكيەننەن حابار الىپ،

دەگەندەي بولىپ جىرتقىش جاۋدان ساقتان.

 

ور قويانى ورعيدى قۇمنان قاشىپ،

جاۋعا جەم بولمايىن دەپ قارا باسىپ.

قىزىل قوڭىراۋ شەڭگەلدىڭ جىنىسىنا،

ءسىڭىپ بارىپ الادى دەمىن باسىپ.

 

تۇلەيگە تۇلكى جورتپاس تۇزاق قۇرعان،

اڭشىلار بار، ايلاسى اسىپ تۇعان،

جىم قۋالار جىمىسقى ءادىسى مەن،

از ەمەس قاتىگەزدەر ولجا قۇعان.

 

كەڭ جايىلا داريا اققان كولدەي بولىپ،

اتتى، جاياۋ كەشىپ وتەر جەردەي بولىپ،

ەكى جاعى جايقالعان جاسىل ورمان،

تابيعات قويعان سىپات تەڭدەي ءبولىپ.

 

سۇتكەنتتى دەپ ايتادى ەسكى قالا،

باۋ-باقشا ءجۇزىم وسكەن ساي مەن سالا.

جۇرناعى جۇزىمدىكتىڭ كەزدەسەدى،

ءوسىپ جاتقان كەي جەردە ءىشىنارا.

 

ءبىر شەتى ەسكى شاھار ۇزىن اتا،

عۇلاما زاڭگى اتادان العان باتا.

مۇريتتەرى كەرەمەتىن كوزبەن كورىپ،

دەي الماعان يسلامنىڭ ءدىنىن قاتا.

 

قىراتى قىرداعى ەلدىڭ مۇرىنقاراق،

تۇرعانداي باتىس جاققا قىرىن قاراپ.

ۇزىن اتا ناسيحاتتاپ يسلام ءدىنىن،

قاراقتان جايىلعان دەر ەلگە تاراپ.

 

سەكسەۋىل، جۋسان ءوسىپ جاتقان دالا،

قازاققا قاسيەتى جاققان دالا،

قاراقتى قازىعۇرتتىڭ سىلەمى دەر،

داۋعات ايتقان ۇزىن اتا اسقان دانا.

 

بەيىتى بايىرقۇمدا ۇزىن اتا،

«شىڭعىسحاندى وسىندا» دەگەن قاتا.

مۇندا جاتقان اۋليە، شىن عۇلاما،

قالىڭ ەلدى يسلامعا العان تارتا.

 

مۇحامماد پايعامباردان تارتقان جەلى،

قۇل قوجا احمەد ياسساۋي ابزال جولى،

مانسۇقتاپ،بۇتپاراستىق شامان ءدىنىن،

يسلامدى قابىل ەتكەن قازاق ەلى.

 

سىر بويىنا جاراتقان توككەن نۇرىن،

قاربىزى-قازان، قاۋىنى-كەز بالدان شىرىن.

سۋ شايىپ كەتكەن جەرگە ەكسە ەگىن،

مول ءونىم جيعان ديقان جۇرتتان بۇرىن.

 

توعايدا وسكەن ءسامبىل، توراڭعى، تال،

قالىڭ وسكەن جيدەسىنىڭ ماۋەسى بال.

جيدە جەگەن قىرعاۋىلدى سويعان كەزدە،

قارنىنان ءبىر قوس ۋىس مايى شىعار.

 

سىلقىم سىر، سىلىق-سىلىق كۇلىپ سىلاڭ قاققان،

كەيدە تار، كەيدە كەڭ بول جايىلا اققان.

كەڭ القاپ كەنەرەنىڭ جاعاسىندا،

قىستاۋى مايلىقوجا ورىن تاپقان.

 

داريانىڭ گاۋھار جاتار ارناسىندا،

دەگەندى مادەلى ايتقان ءاۋ باسىندا.

اقىننىڭ ۇلاعاتتى ۇلى ءسوزىن،

ءجون بولىپ تۇر قايتالاۋ ءدال وسىندا.

 

ءمادالى ايتىپ كەتكەن ءاۋ باسىندا،

ۇلاعات ناناسىڭبا،نانبايسىڭبا؟

مەيلىڭ نان،مەيلىڭ نانبا ءسوز گاۋھارىن،

مايلى اقىن تاپقان سىندا ءدال وسىندا.

 

كەڭ دالالى كەرەمەت كەنەرەدە،

تابيعات ورگەن قاراپ ونەگەگە،

ۇلى اقىن ءسوز گاۋھارىن تەردى مە ەكەن؟

مۇرا ەتىپ كەيىنگى ۇرپاق نەمەنەگە.

 

قاراقتى نازارعا الىپ قىبلا جاقتان،

ويعا الىپ ۇزىن اتانى قۇمدا جاتقان،

ۇلى اقىن ءسوز گاۋھارىن ءتۇزدى مە ەكەن؟

ءنار الىپ يسلامدىق بال بۇلاقتان.

 

كەڭ دالا كەرەمەتتى كەنەرەدەن،

داريادان سۋ شىعارىپ ەگەلەنگەن.

ۇلى اقىن ءسوز گاۋھارىن تەردى مە ەكەن؟

سىر شەرتىپ تىلسىم سىرلى شەجىرەدەن.

سان ءتۇرلى ورنەك كورىپ بەدەرلەنگەن.

ۇلى اقىن ءسوز گاۋھارىن ءتۇزدى مە ەكەن؟

حالىقتىڭ قاراپايىم قامىن جەگەن.

 

كەڭ دالا كەرەمەتتى كەنەرەدەن،

اشىق اسپان، دەيتىن الىپ تەرەزەدەن،

كورگەن اقىن تۇزگەن بە ءسوز گاۋھارىن،

تابيعات ورگەن ورنەك ونەگەدەن؟

 

كەڭ دالا كەرەمەتتى كەنەرەدەن،

قىستاۋ ساپ،سۋ شىعارىپ ەگەلەنگەن.

مايلىنىڭ ءىنجۋ-مارجان سوزدەرىنەن،

باھار الار جاس ۇرپاق دۇنيەگە ەنگەن.

بۇل ولەڭدى تۇرسىەكەڭ 80-نەن اسكان شاعىندا جازدى، ءوزى رازى بولىپ، وقىپ شاتتانىپ وتىرۋشى ەدى.

 

دايىنداعان سەيت ومار ساتتارۇلى

              

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سونداي-اق، وقىڭىز

شورتانباي مەن جانقۇتتى

شورتانباي جىرلارىنىڭ ۇلكەن بولىگى ولەر الدىنداعى قاتىن-بالا، ەل-جۇرتىنا ارىزداسىپ ايتقان جىرلارى. وندا سەمەي جاققا ساپار …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان