Rabğwzi

Saqabalardıñ sipatı

Saqabalar Alla tağala tilemegen isti qılmadı. Barşa saqabanıñ öneri din jolında soğıs jasamaq edi.

Kündiz-tüni şaytan lağnettiñ azğıruınan saqtanıp, Alla tağalağa ğibadat qılar edi. İsteri Alla ükimine rizalıq etip, sabır etetin. Tünderde twrıp qwran oqıp, ıjdahat etuşi edi. Tilekteri din jolında ğibrat qılıp, sol jolda şäyit boluğa dayın edi.

Barşa saqabada 3 fazilat bar. 1-şi: köñilderi künäden päk. 2-şi: ğarıptarğa marhabat qılmaq. 3-şi: qazağa razı, bälege sabır.

ÄBUBÄKİR SIDIQ-RAZIOLLAHU

Ğazifariolla ayttı: bwl küni erteñgilik namazın oqıdıq. Rasullağa wyıp, namazdı tämäm qılğannan keyin, Payğambar ğ.s. «Äbubäkir qayda?» – dedi. Ol: «Äbubäkir dayın. Janıñızda», – dep jauap berdi. Sonda payğambar ğ.s. ayttı: «Iä, Raculülla! Senimen birge kelgen edim, häm birinşi sapta edim. Sol kezde, däretim bwzılıp, qayta däret almaq bolıp meşitten şıqqanımda: «Äy, Äbubäkir!» degen dauıs estidim. Qarasam bir altın ıdıs işinde qardan aq, şekerden tätti su bar eken. Sol ıdıs üstinde; «Lä illähä illa llah Mwhamadü r-Rasulüllah Äbubäkir Sıdıq», – dep jazılğan. Sol ıdıspen däret aldım. Dästimälmen jüzimdi sürtip, namazğa kirdim», – degende, payğambar ğ.s: «Sağan ol sudı keltirgen Jebireyil, al dästimäl qoyğan Mikäil edi. Sen şığıp ketkennen keyin, birinşi räkäğattıñ qira ätin tämäm qılğannan keyin Israil ğ.s. tizemdi wstadı». «Sen kelgenge deyin rükwği (eñkeye almadım) qıla almadım», – dedi. Mwnan soñ payğambar ğ.s. «Äbubäkir meniñ ümbetterime şapağatın tigizdi», – dedi.

Äueli islamda mal sarıp qılğan Sıdıq edi. Payğambar ğ.s.-ğa qızın berdi. Meşitte ğibadat qılğan Äbubäkir Sadıq edi. Haqtağala Äbubäkirdi Jüsip ğ.s. siyaqtı qıldı. Jüsip ğ.s.-ğa «Sıdıq! – dese. Äbubäkirge: «häm Sıdıq», – dedi. Jüsip ğ.s.-di Rian patşalığına halifa qılsa, Äbubäkirdi Mwhammed ğ.s.-niñ halifası etti. Eki jähätten YAhiya payğambarğa wqsas etti. Äbubäkir Mwhammed ğ.s.-ğa köp wqsas edi. Äbubäkirdiñ keremeti sonday, ölerinde ösiet qılıp: «Men ölgennen keyin, kebindep, janaza oqıp, Ruza i Mwstaharğa (Mekkedegi payğambarlar qabiri) barıp: «Ässälamü ğaleyküm, uä Rasulülla! Äbubäkirdi Ruza iğe qoyarğa rwqsat bar ma?» – dep swrañız. Eger Rasulülla rwqsat etse, Ruza i Mwstaharağa kömiñiz», – degen.

Äbubäkir opat bolğannan keyin, ösieti boyınşa sälem berip, rwqsat swradı. Sonda Ruza i aşılıp, mäyiti qabıl alındı.

Äbubäkir-Sıdıqta 72 fazilat (erekşelik) bar edi. Bwl qasietter Bäni Israil jwrtına berilmedi.

ĞWMAR-HATAB-RAZIOLLAHÜ-ĞANÜHÜ

Räuäyättä: Jebireyil ğ.s. Payğambar ğ.s.-ğa «Äy, Rasulwlla! Ğwmar imanğa keldi. Islam dini quat tabar», – dep süynşi bildirdi.

Hikayat: Payğambar ğ.s. zamanında bir bişi qatın bar edi. Sol äyel soğıstan qaytıp kelgende payğambar ğ.s.-ğa «Sen soğıstan aman qaytsañ bir bi bilep beremin dep aytqan edim», – dedi. Sonda payğambar ğ.s: «Men soğıstan aman-esen qayttım, aytqanıñdı jasa», – dedi. Sol sätte ol äyel qolına barabanın twtıp, jır aytıp bermekşi boldı. Ğwmar raziolla kirip kelgende, qatın barabanın tastay salıp, qaşa jäneldi. Payğambar ğ.s. jımiıp külip: «Mınau şaytan jolın wstağan zalım eken ğoy», – deydi. Ğwmar din islamğa toğız jüz meşit twrğızdı. Bir küni Rasullülla saqabalarğa: «Men Ğwmardı süyemin. Sizder de Ğwmardı süyiñizder. Ğwmarğa dwşpandıq etkender Allanıñ häm payğambardıñ dwşpanı boladı», – dedi.

Hakayat: Künderdiñ bir küninde, Ğwmar Halifa bolğannan keyin Hasen, Hwsain raziallahü ğanühma Ğwmardıñ mäjilisine barıp kirdi. Ğwmar raziallahü Hasen men Hwsaindi qwrmet etip, janına alıp süydi. Hasen, Hwsain bwl Ğwmardıñ süygenin ataları Ğaliğa aytıp bradı. Ol zamanda hazreti Ğali janında basqa da saqabalar bar edi. Hazreti Ğali: «Älbette, Ğwmar sizdi süyer. Men payğambar ğ.s.-nen estidim, Ğwmar düniede din-islam nwrı – jwmaq şırağı», – dedi. Bwl sözdi Hasen men Hwsain Ğwmarğa: «Äy, Halifa! Siz islam – nwrı, jwmaq – şırağısız», – dedi. Sonda hazreti Ğwmar: «Äy, Rasulwlla wrpaqtarı! Bwl sözdi atañız Ğalidan, ol Rasulwlladan estigen bolatın», – dedi.

Birde Ayşa: «Bir küni kökke qarasa, jwldızdar bir-birimen twtasıp, kökke tolğan eken. Ey, Rasulwlla! Bir kisiniñ köktegi jwldızdar sanınday jaqsılığı bolar ma?» – dedi. Sonda Rasulwlla: «Ärine, bar! Ğwmardıñ jaqsılığı sonday bolar», – dedi. «Ey, Rasulwlla, men ol jaqsılıqtı atamnan ümit etken edim», – dedi. Rasulwlla ğ.s: «Ğwmar özi Äbubäkir jaqsılığınan qalğan bir jaqsılıq», – dedi. Payğambar ğ.s. Jebireyil ğ.s.-ğa: «Äy, Jebireyil! Ğwmardıñ Alla tağala sıylağan erekşeligin ayt», – deydi. Sonda, Jebireyil ğ.s: «Äy, Rasulwlla! Nwh payğambardıñ ğwmırı siyaqtı jasım bolğan künniñ özinde Ğwmardıñ jaqsılığın aytıp bitiruge jetpes edi», – deydi.

Payğambar ğ.s. ayttı: «Ümbetimnen Äbubäkir men Ğwmar jwldızdarğa qarağanda Kün men Ay siyaqtı. Är aurudıñ şipası bar. Köñil şipası Alla tağalanı zikir qılmaq. Alla tağala zikiriniñ şipası Äbäbäkir men Ğwmardı süymek. Sondıqtan ümbetimniñ: «Lä iläha illa llah Mwhammedür Rasulüllah», – dep aytuın tileymin, yağni Äbubäkir men Ğwmardı süyulerin tileymin», – degen.

ĞWSMAN-ĞAFAN-RAZIALLA

Näzhätülmüjälis kitabında aytadı: Ğwsman Täbük soğısında 950 tüye, 1000 at Allanıñ razılığı üşin berilip, saqabaların soğısqa kirgizdi. Ğwsman razialla qwrandı kündiz bir märtebe, keşte bir märtebe qatım qılar edi.

Hazreti Ğali aytadı: «Payğambar ğ.s.-nan swradım, Äy, Rasulalla! Jwmaqta jasın bar ma?» – dedim. Rasulalla ayttı: «Ärine, bar! Ärqaşan Ğwsman jürgen jwmaqta jahüt wqsas jasın otınıñ jarıqtığınday nwr jaltırar», – dedi.

Ğwsman käpirler qastıq qılğanda: «Äy, mäşrükter! Alladan qorqıñız, Rasulalladan wyalıñız. Men Rasulallanıñ 4 dos saqabasınıñ biri bolamın. Men eş zine qılmadım. Kişkene künimnen bastap bäliğatqa tolğannan beri qamır (esirtki) işpedim. Äsili, jalğan söylegen emespin. Rasulwlla janında tükirmedim. Tänimdi qasımadım. Bir räkäğat namazda qwran audardım. Qarilar üşin (qarilar qwrandı jatqa oqitın bilimdiler) qwrandı tärtip qılıp jidım. (Demek, qwran kökten paraq-paraq bolıp tüskende, sonı rettep, jinap, kitap etip tüptegen). Är ayat qwrmetine bir qwl azat ettim. Siz Alladan qorıqpay, payğambardan wyalmay mağan qastıq qılasız», – deydi.

ĞALI-ÄBUTALIB RAZIALLAHÜ

Hikayatta: Bir küni Hamza raziallamen birge Ğabbas razialla sözge keldi. Hamza ayttı: «Men senen göri jaqsımın. Qağbanı ğimarat qıldım», – deydi. Sonda Ğabbas: «Men senen göri jaqsımın. Qajılarğa su işkizgen menmin», – dedi. Ekeui «Mekke aldına şığayıq. Kim kezdesse sodan ekeumizdiñ qaysısımızdıñ jaqsı ekenimizdi swrayıq», – dep dalağa şıqtı. Sol kezde Ğali wşırastı. Ekeui äñgimesin ayttı. Sonda Ğali ayttı: «Men siz ekeuiñizden de jaqsımın. Allanıñ birligine, payğambardıñ şındığına sizderden bwrın iman keltirgenmin», – deydi.

Payğambar ğ.s. ayttı: «Äy, Ğali! Seni süygen, seni dos körgen adam – mümün. Seni dwşpan körgen adam – münäfiq (münäfiq – mwsılmanşılıqqa iştey senbey, sırt köz üşin mwsılman boluşılar)», – dedi. Iman Ağzamnan, Hazreti Ğalidıñ faziletin swradı. Iman Ağzam rahmetallahü ğ.s. ayttı: «Haqtağala, Hazreti Ğalidı arıstanım deydi. Sondıqtan da köp halıq hazreti Ğali qılışınan qorqıp, din islamğa boy wsındı».

Hikayatta: Hazreti Ğali aytadı: «Qiyamet küni tuğanda Mwhammed ğ.s.-niñ käusär köñilinen halıqqa su işkiz dep qolıma nwrdan bir ıdıs beriler. Bir halıq köp zorlıq qılar. Sonda olarğa marhabat qılıp, su berermin. Biraq ol sudı işe almas. Sebebi, su ulı bolar. Sol sätte ğarıştan ämir kelip: «Äy, Ğali! Ğwsmandı dwşpan twtqandardan bezermin. Ol qauım, doñız suretine kirer», – dedi.

Qiyamet küni jwmaqta bir nwr kez bolar. Jwmaq ieleri nwrğa ıntızar bolar. Sonda ämir kelip: «Äy, qwldarım! Bwl täji nwrı emes, jüzine qarap külgen Pätimäniñ nwrı», – deydi.

Äy, Haua ananıñ qızdarı! Düniede jürgende Pätimä qwsap erleriñizge boy wsınıp, ädepti bolıñızdar. Sonda qiyamet küni sizderge, Pätimäniñ şapağatına bölenip, jwmaqqa kiresizder.

Hikayat: Hazreti Ğwmar halifa uaqıtında bir qatın, hazreti Ğwmarğa kelip: «Mınau erkek meni küştep, zinä (zinä – zorlıq jasau) qıldı. Mäni suı mına kiimimde, iş kiimimde äli künge şeyin bar, biraq bwl iske kuä joq», – deydi. Osı uaqıtta Ğali kelip qaladı. Hazreti Ğwmar bolğan äñgimeni hazreti Ğaliğa ayttı. Qatınnıñ kiimindegi jwqqan närseni hazreti Ğali otqa wstadı. Otqa twtqanda ol jwmırtqa ağı bolıp şıqtı. Sonda hazreti Ğali: «Mäni suı bolsa kiimiñe siñer edi, demek jalğan aytqansıñ», – dep er kisini bosatıp, qatınğa 80 qamşı düre soqtıradı. Sonda hazreti Ğwmar: «Eger Ğali bolmasa, men wyatqa qalar edim», – depti.

Xİİİ ğasırdıñ ayağı men XİV ğasırdıñ basında köne türki tilinde iri tuındılar äkelgen Nasiruddin Bwrhanuddin Rabğwzidiñ «Qissa-sül-änbiyya-i» eñbegin tatarşadan audarğan Roza Mwqanova

Suretti tüsirgen  Swltan Seyit

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan