باسقى بەت / بىلگەن شايىر ايتادى / مۇحاممەد-قاناپيا

مۇحاممەد-قاناپيا

اۋەلى اۋزىما الدىم بيسميللانى،

اللانىڭ بار ولشەۋلى بەرگەن ءدانى.

جاميعات، قۇلاق سالىپ تىڭداساڭىز،

سويلەيىن پايعامباردان بيسميللانى.

 

ازىراق ءسوز سويلەيىن پايعامباردان،

تاقسىرعا ساۋاپ تىلەر قۇلاق سالعان.

ساحابا وتىز ءۇش مىڭ، ءتورت شارىدەن

بولماي ما ءسوزىم قۇربان اياپ قالعان.

 

اللانىڭ حاق پايعامبار سۇيگەن جارى،

قاسىندا وتىز ءۇش مىڭ اسحابتارى.

جان قالماي ماجىلىسكە جيىلىپتى،

باس قوسقان قۇجىراسىندا ەلدىڭ ءبارى.

 

پايعامبار جيناپ الدى جاميعاتتى،

جەتكەن ولاردىڭ دا اماناتى.

اعايىنىن ءوزىنىڭ جيىپ الىپ،

حالقىنا ايتتى سوندا وسيەتىن.

 

مەشىتكە حاق  پايعامبار جەتىپ باردى،

توڭكەرىپ ءار تاراپقا كوزىن سالدى.

قولىنا ءبىر جاعالاپ قاراپ قويىپ،

مۇحاممەد-قاناپيانى كوڭىلىنە الدى.

 

ون جەتى ەر قاليدا ۇل بار ەدى،

سوزىندە پايعامباردىڭ بۇل بار ەدى.

پارا-پار ءجۇز كىسىلىك قايراتى مول،

قاليدا قامبار اتتى قۇل بار ەدى.

 

– رۇمعا باتىر قامبار بارسىن، – دەدى،

بۇيدالاپ جەتى ناردى السىن، – دەدى.

اكەلسىن سونان بارىپ ورىك، مەيىز،

ۇستىنە سىيعانىنشا سالسىن، – دەدى.

ساحابا وتىز ءۇش مىڭ، ءتورت شارىدەن

ءبىر جولداس ءوزى تاڭداپ السىن، – دەدى.

 

بيسميللا ءسوز تاراتىپ اۋەل باستا،

جاقسىنىڭ جانى بىرگە، زاتى باسقا.

مۇحاممەد-قاناپيا “بارام” دەيدى،

سول كەزدە كەلگەن ەكەن جەتى جاسقا.

 

ۇمتىلدى وسى بالا “بارامىن” دەپ،

“جاسىمنان جەر شاراسىن كورەمىن”، – دەپ.

– بۇعاناڭ، بويىڭ ءوسىپ قاتقان جوق، – دەپ،

قيمايدى قالي تاقسىر، – قاراعىم، – دەپ.

 

ءوزىنىڭ كوڭىلى تازا ءشاربات سۋدان،

دۇنيەنى جاراتپايدى ارتىق قۋعان.

قاسەن مەن قۇسايىننان ءبىر كەم ەمەس،

قاتىننان قاناپيا اتتى جالعىز تۋعان.

 

قيمايدى جىبەرۋگە قالي حايدار،

دۇشپانعا ءبىر بولار دەپ ۇلكەن ايبار.

جارقىراپ ساۋلەسىنەن كۇن ءتۇسىپ ءجۇر،

تۋعاننان مىسال ەدى التىن ايدار.

 

– تىلەگىم بۇعان بار ما، قاراعىم-اي،

وزىمە تارتىپ تۋعان تالابىڭ-اي.

دالادا ۇيقىڭ كەلسە قور بولارسىڭ،

50       قيمايمىن جىبەرۋگە، قاراعىم-اي.

 

قاليدىڭ ءتىلىن الماي بالا كەتتى،

پاناسىز ءپاني جالعان سولاي ەتتى.

ءبىر ساپار جولداس بولىپ قالامىن دەپ،

ارتىنان ەر قامباردىڭ قۋىپ جەتتى.

 

ەكەۋى “تاۋەكەل” دەپ ءتۇستى جولعا،

سونداي قىپ كىمدە-كىمنىڭ ارتىن وڭدا.

رۇمنىڭ شاhارىنا قيا جەتتى

اقشام مەن ەكىندىنىڭ اراسىندا.

 

ەكەۋى بەس-التى كۇن جاتىپ الدى،

60       ميۋاسىن جەتى نارعا ارتىپ الدى.

ءتۇن قاتىپ مادينەگە جەتەمىز دەپ،

ەكەۋى ءبىر كۇن كەشكە قايتا سالدى.

 

كەش باتتى، كوز بايلانىپ ساعىم باتتى،

بالانىڭ بىلق-سىلق ەتىپ تىنىشى كەتتى.

ۇيقىدان جاپ-جاس بالا تۇرا المايدى،

بايقاماي قامبار وزىپ كەتىپ قاپتى.

اتىن كەسە قاڭتارىپ قاناپيا،

سول جەردە اتتان ءتۇسىپ جاتىپ قاپتى.

 

سول جەردە اتتان ءتۇسىپ جاتىپ قاپتى،

70       تالاپپەن ءشول بەينەتىن ىزدەپ تاپتى.

بىلمەيدى قاي تاراپتان كەلگەن ءجونىن،

بەت الىپ قۇلا دۇزگە تۇرا شاپتى.

 

اڭگىمە، ەندى قىزىق ءسوز كەلەدى،

دۇنيەدە ەستىگەندى كوز كورەدى.

ىشەرگە سۋ، وتتارعا ءبىر تال ءشوپ جوق،

ءبىر توبە بيىك قۇمعا كەز كەلەدى.

 

ەر قامبار جەر ورتاعا جەتىپ باردى،

سول جەردە ويلاپ-ويلاپ تۇرا قالدى.

قاسىندا ەرتكەن بالا جوق بولعان سوڭ،

80       اداسىپ كەتتى مە دەپ وي ويلادى.

 

قامباردىڭ قالدى سوندا كوڭىلى جاسىپ،

اشيدى باسىنداعى ميى قاشىپ.

ەش بەلگى بۇل بالادان تابا المادى،

قالىپتى جۇرگەن جەرىن شاڭداق باسىپ.

 

اقىلدى سوندا قامبار كوپ ويلادى،

قايعىسىن بۇل بالانىڭ جەپ ويلادى.

بۇل جەردە جىلاعانمەن كىم ايار دەپ،

بەرەيىن بارىپ حابار دەپ ويلادى.

 

ءتۇن قاتىپ تۇندە قامبار جەتىپ كەلدى،

90       كەلدى دە حاق راسۋلعا حابار بەردى.

“بالادان ايرىلدىم” دەپ ايتىپ ەدى،

مۇحاممەد قۇداي دوستى زار ەڭىرەدى.

 

بۇل ءسوزدىڭ جالعانى جوق، ءبارى دە راس،

سوزىندە پايعامباردىڭ بولمايدى قاس.

زارىنا جاس بالانىڭ شىداي الماي،

باتىسىپ اي مەن كۇنى قازالاندى.

 

– الدى-ارتىن دۇنيەنىڭ بارلاسىن، – دەپ،

ەشبىر جان ىزدەمەگەن قالماسىن، – دەپ.

جەر كەلسە جارلاۋ، شۇڭقىر تەگىس ىزدە،

100     وقىستا كاپىر ۇستاپ الماسىن، – دەپ.

 

جونەلدى بەت-بەتىمەن جاننىڭ ءبارى،

كوپ بولدى مادينەنىڭ قىلعان زارى.

بولمايدى جيhان كەزىپ ىزدەيىن دەپ،

ءتۇن قاتىپ اتقا ءمىندى حازىرەت قالي.

 

ءبىلال مەن جار شاقىردى قۇسمان مولدا،

“اشقىل، – دەپ، – ەر ساپارىن، قادىر اللا”.

جان قالماي مادينەنىڭ اتقا  ءمىندى،

ءبارى دە بارا جاتىر وڭ مەن سولعا.

 

تاعى دا اتقا ءمىندى حازىرەت قالي،

110     پەندەنىڭ اسىل سوزگە كوڭىلى تىنار.

“مەن بۇرىن بارىنەن دە تابامىن”، – دەپ،

جاياۋلاپ و دا ۇشتى بابا عۇمار.

 

تاعى دا اتقا ءمىندى ابۋباكىر،

كەم ەمەس ەر قاليدان و دا باتىر.

قاسىندا ءۇش ءجۇز كىسى جولداسى بار،

بەت الىپ ءار تاراپقا بارا جاتىر.

 

ەر باباڭ قاپ تاۋىنا جەتىپ باردى،

بويىنا قارۋ-جاراق، سايمان الدى.

اسا ۇشىپ قاپ تاۋىنان جالعىز كۇندە،

120     دۇنيەنى تەگىس ارالاپ ءبارىن شالدى.

 

بىلەدى ءوزى جاياۋ جەردىڭ جايىن،

ساسقاندا قارۋ-جاراق ءبارى دايىن.

جەر قالماي تەبىنگىدەي ىزدەسە دە،

سوندا دا كەز قىلماپتى ءبىر قۇدايىم.

 

ولارعا قۇداي ارتىق بەرىپتى باق،

ادامعا قايعى شىركىن ۇلكەن سالماق.

ادامى مادينەنىڭ ون كۇن ىزدەپ،

بالادان حابار تاپپاي قايتتى زارلاپ.

 

بالادان حابار تاپپاي قايتقان جەرى،

130     قايعىرىپ قايتقانداردىڭ ءتۇستى بەلى.

ەندىگى جاس بالادان ءسوز سويلەيىن،

سونىمەن تۇرا تۇرسىن مادينە ەلى.

 

بالانىڭ قالدى سوندا اتى جۇرمەي،

حابارىن بەيشارانىڭ ەشكىم بىلمەي.

ءوزى جاس بەيشارانىڭ ءالى كەتتى،

اۋزىنا ءنار سالماپتى جەتى كۇندەي.

 

بالانىڭ ءوزى جاياۋ ءالى كەتتى،

استىندا اتى ارىپ ءحالى كەتتى.

قاڭعىرىپ جاپان دۇزدە قالام با دەپ،

140     قۇدايعا سوندا بالا زارلىق ەتتى.

 

              بالانىڭ زارى:

سوندا بالا جىلايدى،

كوزىنىڭ جاسىن بۇلايدى.

زارلانادى جاس بالا،

زار ەتىپ جاتىر قۇدايعا.

 

– حاق مۇحاممەد بابام-اي،

نۇر ءباتيما اپام-اي،

جاپان دۇزدە زارلانىپ،

ءبىر جاس بالا قالام با-اي؟!

 

ەسىنە بابام المادى-اۋ،

150     دۇلدۇلگە قامشى سالمادى-اۋ.

جاۋ-جاراعىن اسىنىپ،

دۇنيە ءجۇزىن شالمادى-اۋ.

جەتى جاسار جاس بالاڭ،

جاپاندا قالىپ زارلادى.

 

كوپ بەينەت بەردىڭ بالاعا،

بۇيرىقسىز جاندى الا ما.

جەتى جاسار شاعىمدا

قاڭعىرىپ قالدىم دالادا.

 

جالعاننان زارلاپ وتەم بە،

160     قۋانار كۇنگە جەتەم بە؟!

قاليدان تۋعان زات ەدىم،

يت-قۇسقا جەم بوپ كەتەم بە.

 

جاپاندا قالدى ءبىر بالاڭ،

قۇدىرەتىڭە تاڭ قالام.

ءبىر ۇيادان جالعىز ەم،

زارلانىپ قالدى سورلى انام.

 

اتامنىڭ ءجۇزىن كورمەدىم،

باباما سالەم بەرمەدىم.

قاسەن مەنەن قۇسايىن،

170     سوڭىنان بىرگە ەرمەدىم.

 

دۇنيەنىڭ ءبىلدىم جالعانىن،

كوتەردىم اللا سالعانىن.

اتامنىڭ ءجۇزىن كورە الماي،

ىشىمدە كەتتى ارمانىم.

 

اتامىز ءبىزدىڭ مۇحاممەد،

تىلەك تىلەپ كوپ ۇمبەت،

دوسىڭنان حابار المادىڭ،

بىلدىرمەدى قۇدىرەت.

 

جاس بالا وسىلايشا زارلىق ەتتى،

180     بويىنان قارۋ-قايرات ابدەن كەتتى.

بۇل جەردە جىلاعانمەن كىم ايار دەپ،

توقتاتىپ ءوزىن-ءوزى سابىر ەتتى.

 

جاس بالا ءارى-بەرى ويلاپ تۇردى،

بولارىن ءبىر سۇمدىقتىڭ ءىشى ءبىلدى.

“قۇداي-ا، جازۋىڭا مىڭ شۇكىر”، – دەپ،

ەتەگىن بەلگە بايلاپ تۇرا ءجۇردى.

 

كىسى جوق اقىلداسار جولداسىنا،

دۇنيەنىڭ كوز جەتپەيدى بولماسىنا.

قۇدايعا ءمىناجات قىپ جىلاعاندا

190     قارا تاس بالقىپ كەتتى كوز جاسىنا.

 

بالانىڭ اتى قالىپ، كەتتى جاياۋ،

جولداس جوق، جان ەسىركەپ بالانى اياۋ.

كول بولىپ ەكى كوزدەن اققان جاسى،

ءشول قۇمنىڭ بيىگىنە كەلدى جاياۋ.

 

بالاعا ەندى ءتۇستى زاماناقىر،

قور بولىپ ءوزى جاياۋ ەسىل پاقىر.

سول قۇمنىڭ بيىگىنە قاراپ تۇرسا،

كورىندى مۇنارلانعان ءبىر اق شاتىر.

 

بالا دا ءارى-بەرى اڭعارادى،

200     جاقسىنىڭ ءوزى ولسە دە جان قالادى.

“ەلسىزگە نەعىپ شىققان بۇل شاتىر؟” – دەپ،

قۇدايدىڭ قۇدىرەتىنە تاڭ قالادى.

 

ويلايدى: – بۇل شاتىرعا بارايىن، – دەپ،

ىشىندە نە بار، نە جوق قارايىن، – دەپ.

سويلەسىپ، ادام بولسا اسىن ءىشىپ،

تاعدىرلى قازام جەتسە، ولەيىن، – دەپ.

بارايىن تاۋەكەل دەپ نە دە بولسا،

قۇدىرەتتىڭ سالعانىن كورەيىن، – دەپ.

 

جاس بالا ءوزى ءبىر گۇل ەدى تۇرعان جايناپ،

210     قور بوپ تۇر جاعىپاردان سورى قايناپ.

تۇلپاردىڭ تۇياعى عوي اسىل تۋعان،

جونەلدى ءبىر قۇدايعا بەلىن بايلاپ.

 

شاتىرعا سوندا بالا جەتىپ كەلدى،

باسىنا قۇداي قانشا بەينەت بەردى.

تولىقسىپ ون تورتىندە تۋعان ايداي

ۇستىندە التىن تاقتىڭ ءبىر قىز كوردى.

 

جاس بالا جايناپ تۇرعان و دا ءبىر گۇل،

بەيشارا دامىل الماي قالجىراپ تۇر.

شاتىردىڭ تۇكپىرىندە قاراپ تۇرسا،

220     بۇكشەڭدەپ بوساعادا ءبىر كەمپىر تۇر.

 

كەمپىرگە سوندا بالا جەتىپ كەلدى،

كەلدى دە تاعزىم ەتىپ سالەم بەردى.

– اش ەدىم نەشە كۇندەي، شولدەپ تۇرمىن،

ءاي، اپا، ءبىر ىشەرگە سۋ بەر، – دەدى.

 

– قالايشا ءسوز سويلەيسىڭ، بالا، تاق-تاق،

ەسىكتەن نە سەبەپتەن كەلدىڭ جاقتاپ.

شولدەگەن بالا كەلسە، سۋ بەرەم دەپ،

قويدىم با سۋ دايارلاپ ساعان ساقتاپ.

 

ءبىر سۋدى كورگەننەن سوڭ باسىن قويدى،

230     ادام دەپ ويلامادى كەمپىر سۇمدى.

دولدانىپ جەتىپ كەمپىر كەلىپ ەدى،

كوتەرىپ بوربايىنان ءبىر-اق قويدى.

 

كەمپىر تۇر جاس بالانىڭ ءتۇرىن سىناپ،

ءوزى جاس بولسا داعى، ءدىنى قىناپ.

– شىراعىم، جانىم اشىپ ءسوز ايتامىن،

شاتىردان جونەل، – دەيدى، – جىلدامىراق.

 

قورقادى ءوزى جالعىز جاپ-جاس بالا،

جونەلدى ءدات قىلماستان شىعا سالا.

“مۇنى مەن نە دە بولسا بايقايىن”، – دەپ،

240     دالادا ءبىر قۋرايدى قىلدى پانا.

 

تولىقسىپ ون تورتىندە تۋعان ايداي،

جاتقان قىز ءبىر زاماندا تۇرا كەلدى.

– جاتقاندا مەن باعانا ۇيقىلى-وياۋ،

كەمپىردەن – ونىڭ كىم؟ – دەپ سۇرادى ەندى.

 

كەمپىر ايتتى: – ءبىر بالا كەلىپ قالعان،

وزىمنەن ازدى-كوپتى جاۋاپ العان.

سۇراۋعا جانىم شوشىپ باتا المادىم،

وت ەكەن ەكى كوزى جانىپ تۇرعان.

 

ءبىر بالا كەلىپ قالدى قۇداي قوسىپ،

250     ايالداپ كوپ تۇرمادى ءسوزدى توسىپ.

بەتىندە ارىسلاننىڭ بەلگىسى بار،

سۇراۋعا باتا المادىم جانىم شوشىپ.

 

– ەندەشە، سول بالانى شاقىر، – دەدى،

بالانىڭ ءبىز شىعارمىز كەلگەن جەرى.

وسىندا بوتەن زاتتان كەلمەۋشى ەدى،

دۇنيەنىڭ ەرى شىعار، كەمەڭگەرى.

 

بالانى كەمپىر زالىم شاقىرادى،

قول بۇلعاپ “جىلدام كەل” دەپ باقىرادى.

التىننىڭ سىنىعى عوي وسى بالا،

260     پانا قىپ ءبىر قۋرايدى جاتىر ەدى.

 

جاس بالا شاقىرعان سوڭ جەتىپ كەلدى،

كەلدى دە تاعزىم ەتىپ سالەم بەردى.

– جاس بالا، ءناسىلىڭ جاس، ءتۇسىڭ بوتەن،

ەي، قالقا، تانىمايمىن، كىمسىڭ؟ – دەدى.

 

– ايتپايمىن مەن شىنىمدى ءتىپتى ساعان،

بايان قىل سەن ءجونىڭدى بۇرىن ماعان.

ەگەر دە ءجونىڭدى ايتپاساڭدار،

باسىڭا تۇسىرەمىن اقىرزامان.

 

قىز ايتتى: – ادامبىسىڭ، پەرىمىسىڭ،

270     قايتپايتىن بۇل جالعاننىڭ ەرىمىسىڭ؟!

ءناسىلىڭدى مەن سولارعا ۇقساتامىن،

قاليدىڭ كوپ ۇلىنىڭ ءبىرىمىسىڭ؟

 

– بولمايدى جاننىڭ ءبارى سەندەي زەرەك،

كوڭىلگە كەلگەن ءسوزدى ويلاۋ كەرەك.

سەن بايقاپ ءناسىلىمدى تانىپ تۇرساڭ،

قاليدىڭ ۇلى ەمەسپىن، زاتىم بولەك.

 

– جوندەرىڭدى ايتىپ كەتسەڭ بەرىپ،

ادامعا اقىل، قايرات ۇلكەن سەرىك.

سەكىلدى قاسقىر قاباق ءتۇسىڭ سۋىق،

280     تۇر ەكەن ەر قاليعا ءتۇسىڭ كەلىپ.

 

تۇسىمدە پايعامباردى كورىپ ەدىم،

اللانىڭ بارلىعىنا سەنىپ ەدىم.

سولاردىڭ ۇمبەتىنە قوسا كور، – دەپ،

قۇدايدان كۇندىز-ءتۇنى تىلەپ ەدىم.

 

ءبىر بالا كەلمەك ەدى الىس جولدان،

ول ءوزى ارىپ-شارشاپ تالاي جەردەن.

ول كەلسە حاق مۇسىلمان بولاسىڭ دەپ،

تۇسىمدە حاق پايعامبار ايان بەرگەن.

 

بالادان سودان بەرى حابارىم جوق،

290     ۇرعاشى، ءوزىم ىزدەپ تابارىم جوق.

قولىندا يت كاپىردىڭ قالام با دەپ،

زارلانىپ مەن جاتىرمىن، امالىم جوق.

 

بالا ايتتى: – كەز كەلتىرسە جالعىز حاقتان،

قىزبىن دەپ قولىم جەتكەن، قىلما ماقتان.

تۇسىڭدە پايعامباردى راس كورسەڭ،

ادامسىڭ بۇل جاپاندا نە قىپ جاتقان؟

 

قىز ايتتى: – اكەم اتى – عۇزناپار،

بويى بار ديۋ تەكتەس، ءوزى كاپىر.

قاليدىڭ باسىن كەسىپ كەلەمىن دەپ،

300     سەكسەن مىڭ جيىلىسىپ كاپىر جاتىر.

 

ءسوز ۇيات كورمەگەنگە دەيتىن بالەن،

كوپ شەرىك جينالىپتى بىزدەن تۇمەن.

قولىما ءبىر كەمپىردى داياشى قىپ،

سەرت قىلىپ ورتا جولعا اكەپ قويعان.

 

كاپىردىڭ ءبىر باتىرى عاجىم دەگەن،

ىزاسى كاپىرلەرگە ءوتىپ ەدى.

ەگەر دە قالي باسىن كەسىپ كەلسە،

عاجىمعا مەنى اكەم بەرمەك ەدى.

 

بالا ايتتى: – مەندەي شارشاپ قىسىلعان بول،

310     سۇرايمىن سىزدەن، مەنىڭ ارىزىم سول.

تۇسىڭدە پايعامباردى راس كورسەڭ،

بەيشارا، يمان ايتىپ مۇسىلمان بول.

 

– جاس بالا، ءبىز ايتالىق ءداتىمىزدى،

سولارعا ۇقساتامىن زاتىڭىزدى.

اۋەلدە مۇسىلماننىڭ ءبىر بەلگىسى،

شىراعىم، بايان قىلشى اتىڭىزدى.

 

– جول تارتقان اق قاعازعا قارا سيا،

تۇراعىم – مادينە ەلى، مەن – قاناپيا.

پايعامبار ناعاشى اتام، اكەم – قالي،

320     سۇراساڭ، مەنىڭ اتىم – قاناپيا.

 

قىز ايتتى: – شاريعاتتى ءىس بولىپسىز،

كوڭىلدە ارمانىم كوپ، سوكپەسەڭىز.

اش ءجۇرمىن نەشە كۇندەي دەپ ايتاسىز،

وسىندا بەل شەشىنىپ تاعام جەڭىز.

 

– ىشپەيمىن بەرسەڭ داعى اسىڭىزدان،

كەتپەيمىن جانە تاستاپ قاسىڭىزدان.

اۋەلدەن كاپىر اسى بىزگە ارام،

ەجەلدەن عادات قىلعان جاسىمىزدان.

 

– شىراعىم، ءسوز ايتاسىڭ ءدايىم ماعان،

330     بالاسىڭ ءار جاۋاپتان تايىنباعان.

بەلگىسى مۇسىلماننىڭ نەدەن بولار،

يماننىڭ ۇيرەتە گور جايىن ماعان.

 

سول جەردە قىز بەيشارا دىنگە كىردى،

بۇل قىزدىڭ ابزالدىعىن و دا ءبىلدى.

التىننىڭ سىنىعى عوي وسى بالا،

ناپسىگە سوندا بالا تىيىم سالدى.

 

بۇل قىزعا ءدىن ۇيرەتتى بالا عارىپ،

دۇنيەنى جاياۋلىقپەن جۇرگەن شالىپ.

ءار عىلىم، ءار نۇسقادان ءدىن ۇيرەتتى،

340     كوڭىلىنە يمان نۇرى قالدى تولىپ.

 

شاتىردا جارتى اي جاتتى الگى بالا،

بالانىڭ جاس تا بولسا، كوڭلى دانا.

قىز بارىپ سىرتقا شىعىپ كەلدى دە ايتتى:

– ياپىرىم-اي، كەلە جاتىر ءبىر توپ قارا.

 

تانىدىم، كەلە جاتقان عاجىم باتىر،

قاليدىڭ باسىن ىزدەپ كەتكەن كاپىر.

ءوزىنىڭ ءدىنى قاتتى باتىر ەدى،

شىراعىم، بولما قاپىل كۇتىنىپ تۇر.

 

قولىنا قارۋ الدى سوندا بالا،

350     باسىنا بەينەت بەردى حاق تاعالا.

ەسىكتەن قارسى قاراپ كەلگەن ەكەن،

بالانى يت كاپىردىڭ كوزى شالدى.

 

دولدانىپ سوندا كاپىر جەتىپ كەلدى،

شىرەنىپ ات ۇستىندە جاۋاپ بەردى.

– شاتىردى مەن جوق جەردە جايلاپ العان،

وسىندا جاتقان بايىڭ كىم-ءدۇر؟ – دەدى.

 

قورقادى ءوزى جالعىز جاپ-جاس بالا،

جونەلدى ءدات قىلماستان شىعا سالا.

بالانى شانشايىن دەپ ويلاپ ەدى،

360     اق نايزا، التىن شاشاق قولىنا الا.

 

بالاعا كەلدى داعى نايزا سالدى،

كەرىلىپ اسىل شىركىن تۇرا قالدى.

“پايعامبار ناعاشى اتام، قولداي گور”، – دەپ،

ول داعى ء“يا، قۇدايلاپ” قىلىش سالدى.

 

نايزاسىن تيگىزبەستەن قاعىپ الدى،

تارتقاندا كاپىر قولى ساپتا قالدى.

ءبىرى اتتى، ءبىرى جاياۋ بولمايىق دەپ،

ەكەۋى اتتان ءتۇسىپ كۇرەس سالدى.

 

بالانى مەنسىنبەيدى كاپىر قورلاپ،

370     سالادى ول دا قىلىش جاندى قورعاپ.

تارتقاندا كاپىر قولى ساپتا قالدى،

بالامەن الىسادى جالعىز قولداپ.

 

كاپىردىڭ اتى جۇرمەي جاتا قالدى،

الىسىپ ەكى باتىر كۇرەس سالدى.

كۇرەسىپ جەتى كۇندەي وسى بالا،

كاپىردەن قايراتى اسىپ جىعىپ سالدى.

 

تاعدىرىن سول كاپىردىڭ بالا شەشتى،

قيمىلى سول بالانىڭ جەلدەي ەستى.

“قۇداي-اۋ، اتام جولىن بەرە كور”، – دەپ،

380     سول جەردە الىپ سوعىپ باسىن كەستى.

 

مىنەدى الىپ سوعىپ كەۋدەسىنە،

كورىندى ءدال مىنگەندەي تاۋ باسىنا.

كاپىردىڭ باسىن كەسىپ العاننان سوڭ،

شۇكىر قىپ نياز قىلدى اللاسىنا.

 

جاراتقان قۇداي ارتىق مۇنىڭ ءحالىن،

اللاعا ادام سىرى ءبارى ءمالىم.

“وسىنداي عاجىم ەردى ءولتىردى”، – دەپ،

كەتىپتى تۇندە قاشىپ كەمپىر زالىم.

 

زالىم يت كوپ شەرىككە جەتىپ كەلدى،

390     كەلدى دە سەكسەن مىڭعا حابار بەردى.

كەمپىردەن بۇل حاباردى ەستىگەن سوڭ،

كاپىردىڭ سەكسەن مىڭى اتقا ءمىندى.

 

تۇندە كەپ قالىڭ شەرىك قامالاعان،

ىشىندە ءبىر جاس بالا جالعىز قالعان.

“پايعامبار ناعاشى اتام، قولداي كور”، – دەپ،

ول داعى ء“يا، قۇدايلاپ” قيمىلداعان.

 

اتاسى مۇسىلمانعا بولعان ەركە،

قۇدايىم قۋات بەرسىن يمان دىنگە.

قىلىشىن ەكى ءجۇزدى سەرمەگەندە،

400     قوسادى كاپىرلەردىڭ مىڭىن بىرگە.

 

قىزاردى كوك بورىدەي ەكى كوزى،

بۇلاردىڭ تاماشالى ءاربىر ءسوزى.

مىڭ قويعا جالعىز شاپقان كوك بورىدەي،

ىشىندە سەكسەن مىڭنىڭ جالعىز ءوزى.

 

قىرىلدى، ءبىر بالادان اسا المادى،

قۇتىلىپ جالعىزى دا قاشا المادى.

ويلادى قالعاندارى قاشايىق دەپ،

ات اياق ولگەندەردەن باسا المادى.

 

بالادا ءبىر دامىل جوق كۇن مەنەن ءتۇن،

410     سوزىندە پايعامباردىڭ بولمايدى ءمىن.

سەكسەن مىڭ قالىڭ شەرىك جابىلسا دا،

قالىپتى ءبىر زاماندا ون ەكى-اق مىڭ.

 

دۇنيەدە كىم قۇتىلار مۇنداي ەردەن،

قۇدايىم، تىسقارى قىل قارا جەردەن.

حال كەتتى ءبىر زاماندا ەسىل ەردەن،

تانىنە جارا ءتۇستى جەتپىس جەردەن.

 

بالاعا جەتپىس جەردەن جارا ءتۇستى،

ۇلعايىپ بارعان سايىن بولدى كۇشتى.

تانىنەن اققان قانى اسپانعا اتىپ،

420     ەسىل ەر ءبىر زاماندا اتتان ۇشتى.

 

بالانىڭ جالعىز ءوزى قالدى تالىپ،

ادامعا جالعىزشىلىق قانداي عارىپ.

قاسىندا سۇيەنەرلىك جولداسى جوق،

قۇلادى ءبىر زاماندا اتتان بارىپ.

 

بالانىڭ تىنىشى كەتىپ جاتا المادى،

ەشكىمگە ءبىر اۋىز ءسوز قاتا المادى.

اشەيىن امال قىلعان قايلاسى دەپ،

كاپىرلەر داندەپ قالعان باتا المادى.

 

دۇنيەنى كەزىپ ەدىم جاز بەنەن كۇز،

430     ادامدى قايدا اپارسا ءدام مەنەن تۇز.

بالانىڭ باسىن سۇيەپ زار قاعادى

باياعى قوستا قالعان بويجەتكەن قىز.

 

قىز كەلدى فارياد سالىپ جاتقان جەرگە،

قايىسىپ قابىرعاسى ەسىل ەرگە.

بالانىڭ باسىن سۇيەپ زار جىلايدى،

ءتىل دە جوق، تىم بولماسا، سويلەسەرگە.

 

جاماندى جاقسى دەسەڭ قورلانادى،

اققان جاس قىز كوزىنەن پارلانادى.

“قۇربان قىپ مۇنىڭ ءۇشىن ءوزىمدى ال”، – دەپ،

440     قۇشاقتاپ بەيشارا قىز زارلانادى.

 

– قاراعىم، مۇنداي بولدى جاتقان جەرىڭ،

ادام دەپ ەسكەرمەدى كەيىنگى ەلىڭ.

قۇدايىم، مۇراتىڭا جەتكىز،– دەدى،

قاليدان پايدا بولعان ساعىم كەرىم.

 

قۇدايىم ەندى سەنەن قالدىرماسىن،

قولىندا يت كاپىردىڭ زار قىلماسىن.

قاسىندا سۇيەنەرلىك جولداسى جوق،

دالادا قور بوپ قالدى عازيز باسىڭ.

 

بولجاۋسىز دۇنيە شىركىن وتەر مە ەدى،

450     اللاعا قاتتى زارىم جەتەر مە ەدى؟!

اۋەلدە قور بولماس دەپ ويلاۋشى ەدىم،

قۇدايىم قۇدىرەتىڭە جەتەر مە ەدى؟!

 

قۇداي-اۋ، بۇل قىلعانى قۇدىرەتتىڭ،

ۇيىڭە مىڭ دا بولسا بۇگىن جەتتىڭ.

اللانىڭ حابارلاعان حاق دوستىعى،

ءبىر حابار بىلدىرمەيدى قۇدىرەتىڭ.

 

زار جىلاپ قىز بەيشارا فارياد سالدى،

داۋىسى قۇدىرەتكە جەتىپ باردى.

زارلانعان قىز داۋىسىن ەستىگەن سوڭ،

460     قۇدىرەت راقىم ويلاپ كوڭىلگە الدى.

 

جاماندى جاقسى دەسەڭ ارلانادى،

اققان جاس قىز كوزىنەن پارلانادى.

“سابىر قىپ بەيشارا قىز توقتاسىن”، – دەپ،

ەلشىگە جابىرەيىلدى جىبەرەدى.

 

سول جەردە نۇر پەرىشتە كەلدى جەتىپ،

قالىپتى قىز بەيشارا زارلىق ەتىپ.

“حاباردى مادينەگە سالامىن”، – دەپ،

بەيشارا توقتاۋ سالدى سابىر ەتىپ.

 

– تۇرىڭىز مەن كەلگەنشە مۇنى باعىپ،

470     ەستىمەسە نە قىلادى ولار كەلىپ.

حاباردى مادينەگە سالامىن، – دەپ،

جونەلدى نۇر پەرىشتە قانات قاعىپ.

 

قاس-قاباق اراسىندا جەتىپ باردى،

كەلدى دە حاق راسۋلعا حابار بەردى.

كول بولىپ ەكى كوزدەن اققان جاسى،

مەشىتتىڭ قۇجىراسىندا وتىر ەدى.

 

كەلدى دە پايعامبارعا بەردى سالەم:

– جاپاندا زارلىق ەتتى ءبىر جاس بالاڭ.

ەر قالي جانى بولسا، تەز جەتسىن دەپ،

480     دوسىڭىز حابار ايتتى حاق تاعالاڭ.

 

جالعاننان قاناپيا وتكەلى تۇر،

باسىنا قازا-ءولىم جەتكەلى تۇر.

بەرمەسە ءوزى جاردەم پاتشا قۇداي،

كەۋدەدەن ىستىق جانى كەتكەلى تۇر.

 

دەيتۇعىن كۋھي قاپتىڭ دالاسىندا،

سەكسەن مىڭ كوپ شەرىكتىڭ اراسىندا،

بارماسا جارتى ساعات جازىم بولار،

قالەكەڭ جەتە كورسىن بالاسىنا.

 

ەسىتىپ پايعامبارىم تالىپ قالدى،

490     كوڭىلى بۇل بالا ءۇشىن قاتتى جارىم.

“قۇداي-اۋ، ءوڭىم بە، – دەپ، – ءتۇسىم بە”، – دەپ،

جينادى سول ارادا جاننىڭ ءبارىن.

 

جىلادى ەستىگەن سوڭ جاننىڭ ءبارى،

حاق جولداس وتىز ءۇش مىڭ اسحابتارى.

“بالامدى كورىپ ولسەم ارمان جوق”، – دەپ،

ءتۇن قاتىپ اتقا ءمىندى حازىرەت قالي.

 

ەر قالي تۇندە جاتىپ ءتۇس كورەدى،

تۇسىندە تاڭعاجايىپ ءىس كورەدى.

ءبىر ءتۇستى قالعىپ كەتىپ كورگەن ەكەن،

500     جۇرۋگە قۇدىرەتىڭىز كۇش كورەدى.

 

سول كۇنى جاتقان ەكەن ء“يا، قۇدايلاپ”،

سايماننىڭ قارۋ-جاراق ءبارىن سايلاپ.

اتتانىپ كەلسە حابار بەرەمىن دەپ،

جولىنا حاق ءدۇلدۇلىن قويعان بايلاپ.

 

قاعىنىپ ءتورت اياعىن ءدۇلدۇل تۇردى،

قىلىشى قىنابىنا سارت-سۇرت ۇردى.

كوپ جىگەر ارىسلاننان كەتتى قايناپ،

جۇرۋگە “تاۋەكەل” دەپ بەتىن بۇردى.

 

كوپ جىگەر ارىسلاننان كەتتى قايناپ،

510     بورىدەي قويعا شاپقان كوزى جايناپ.

“جازاسىن كاپىرلەردىڭ بەرەيىن”، – دەپ،

دۇلدۇلگە ەردى سالدى ء“يا، قۇدايلاپ”.

 

الدى-ارتى جيىلعانشا بوگەلەدى،

قولىنان ونىڭ باسقا نە كەلەدى.

ارتىمنان ءبىر-ءبىر باسىپ كەلىڭدەر دەپ،

ءتۇن قاتىپ حازىرەت قالي جونەلەدى.

 

حالىقتىڭ ءبارى كەلدى ۇمار-جۇمار،

حابارىن ەستىگەن سوڭ ناعىپ شىدار.

قاليدان مەن دە قالماي جەتەمىن دەپ،

520     جاياۋلاپ و دا ۇشتى بابا عۇمار.

 

نە ءتۇرلى جان جاراتقان حاق تاعالاڭ،

ءوزىنىڭ امىرىندە بارشا عالام.

ايلىقتى الشاڭ باسقان ءدۇلدۇل اتتان،

كەتىپتى سوندا وزىپ بەس ءجۇز قادام.

 

ارىسلان قاپ تاۋىنا جەتىپ باردى،

سول جەردە ويلاي-ويلاي  تۇرا قالدى.

“ەستىسە عارىپ بالام الدانسىن”، – دەپ،

قىشقىرىپ سوندا قالي ايعاي سالدى.

 

قىشقىرىپ سوندا قالي ايعاي سالدى،

530     داۋىسى مىڭ كۇنشىلىك جەرگە باردى.

“قۇداي-اۋ، اكەم كەلىپ قالعان با؟!” – دەپ،

كوتەرىپ سوندا باسىن جۇلىپ الدى.

 

قاليدى قۇداي باستاپ الىپ كەلدى،

داۋىسىن اكەسىنىڭ تانيدى ەندى.

قان باسىپ جالعىزسىراپ جاتقان بالا،

ورنىنان ء“يا، قۇدايلاپ” تۇرەگەلدى.

 

ەر قالي بالاسىنا جەتىپ كەلدى،

ءدۇلدۇلدىڭ جۇرىسىمەن كەلىپ جەتتى.

“ايتەۋىر، امان بولسا كورەمىن”، – دەپ،

540     كاپىرگە بابا عۇمار كىرىپ كەتتى.

 

قىرادى باتىر باباڭ كىرىپ كەتىپ،

قالىپتى كاپىرلەردىڭ ءحالى كەتىپ.

ارتىنان قانشا جۇيرىك قۋسا داعى،

ەر باباڭ ۇستاتپايدى بىلق-سىلق ەتىپ.

 

كاپىردى بارا سالا قىرا بەردى،

قىلىشپەن كەز كەلگەنىن ۇرا بەردى.

ايتەۋىر، قالجىراتقان وسى عوي، – دەپ،

كەزىنە كەلگەندەرىن قىرا بەردى.

 

ەر باباڭ تيىسەدى بارا سالا،

550     بولادى جۇرگەن جەرى پارا-پارا.

ويلايدى قالعاندارى قاشامىز دەپ،

كورسەتىپ كورەسىڭدى قىلعان ءىسىن قارا.

 

تۇرادى قالي تاقسىر سابىر ەتىپ،

بالاسىن كورگەننەن سوڭ كوڭىلى بەكىپ.

“ارماندا كورە الماي قالام با”، – دەپ،

بالاعا بابا عۇمار كەلدى جەتىپ.

 

بالانى كورگەننەن سوڭ جىلادى زار،

دۇنيەنى جاياۋ كەزگەن و دا ءبىر سال.

جانى قالماي مادينەنىڭ كەلىپ قاپتى،

560     باستىعى قۇداي دوسى حاق پايعامبار.

 

باتىرلار تۇرا قالدى الگى جەرگە،

ارقاشان بەينەت دايىن تالاپتى ەرگە.

“بۇل كاپىردى ءولتىرىپ كەتەيىك”، – دەپ،

جونەلدى ءبىرى قالماي كاپىرلەرگە.

 

كاپىرگە وڭشەڭ باتىر جەتىپ كەلدى،

كەلگەنىن مۇسىلماننىڭ و دا ءبىلدى.

ء“بىز ەندى بۇعان قارسى تۇرمايىق”، – دەپ،

كاپىردىڭ از قالعانى دىنگە كىردى.

 

كەلىپتى باتىر باباڭ ءبارىن جايلاپ،

570     باسىنا بەرگەن باقىت قۇداي ارناپ.

قارسىلاسپاي كاپىرلەر دىنگە كىردى،

ىشىنەن ءوز پاتشاسىن كەلدى سايلاپ.

 

توقتادى پايعامباردىڭ اقىلىنا،

بۇل ءسوزدىڭ قاراڭىزدار اقىرىنا.

ادامىن مادينەنىڭ جيىپ الىپ،

قىز قالعان ەندى كەلدى شاتىرىنا.

 

شاتىرعا وڭشەڭ باتىر جەتىپ كەلدى،

كەلگەنىن مۇسىلماننىڭ ول دا ءبىلدى.

جولى دەپ بۇرىنعىنىڭ پارىز ايتىپ،

580     يىلە تاعزىم ءبىرلان سالەم قىلدى.

 

اۋەلگى تىرناقالدى جۇپتى قىلدى،

بالاعا قيامەتتى جۇپتى قىلدى.

سول قىزدى ەندى قوستى نەكە قيىپ،

الدى-ارتىن الگى اراعا جيىپ الدى.

 

ءبىرى – ۇلكەن، ءبىرى – كىشى اعالارى،

اللاعا شىن سۇيىكتى پانالارى.

كەپ قايتتى ورتا جولعا ولار داعى،

قانيپا، ءبيباتيما انالارى.

 

ايتادى ناسيحات قىپ: – جىلاما، – دەپ،

جىلاساڭ ءبىزدى مۇنداي قىلا ما، – دەپ.

“بەينەتتىڭ ءتۇبى – راحات” دەگەن ءسوز بار،

ۇمبەتىم قىسقا تىلەك تىلەمە، – دەپ.

 

اللاعا قابىل بولدى قىلعان ءداتىم،

قىلادى نە قىلسا دا قۇدىرەتىم.

بەرگەن سوڭ ءوزى جاردەم پاتشا قۇداي،

596     سول جەردە توقتاۋ ەتتى مۇحاممەدىم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سونداي-اق، وقىڭىز

«جاقسى اسىڭدى جات جەسىن»

ارتىندا ۇشان-تەڭىز ءسوز قالدىرعان مايلىقوجا سۇلتانقوجاۇلىنىڭ سوڭعى كەزدە تابىلعان ءاز تولەنىڭ ۇرپاعى مومىنبەك داتقانىڭ بايبىشەسىنە ارناعان …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان