ەتجەمەس يشان دەرەكتەرى

بالادان بالاعا جەتكەن اڭگىمەلەردىڭ تالايىن ءبىز دە ەستىدىك.  ەتجەمەس يشان اتا تۋرالى سول زاماندا جازبا دەرەك قالدىرعان ەكى-اق ادام. باسقا دا بولعان بولۋى مۇمكىن، بىراق ونىڭ ءبارىن جازالاۋشى قۇرىلىمداردىڭ ادامدارى جويىپ جىبەرگەن. ءبىرىنشىسى اۋليەنىڭ زامانداسى، سىرلاسى مايلىقوجانىڭ (1835-1898) ۇلى جولبارىس اقىننىڭ ەتجەمەس يشانعا ولەڭمەن جازعان حاتى. ونداعى مىنا جولداردى  وقىساق ءبىراز نارسەگە كوزىمىز جەتەدى.

ورىس، قازاق، سارت بولىپ،

يلىكتى ءبارى جۇرت بولىپ،

ءسىز بولدىڭىز باسقارعان،

حالىقتاردىڭ بىلگەن ءحالىنى،

قايىل ەمەس ەشكىم جوق،

ەشكىمدە سىزدەي پايىم جوق،

ەتجەمەس يشان نامىنا،

زيارات قىلا كەلگەنىم،

جالعاندا قىزمەت ەڭبەگىم،

تاقسىر-اي، جاردەم قىلىڭىز،

مۇشكىل، عارىپ حالىمە.

ەكىنشىسى، جوعارىدا اتى اتالعان ورىس گەنەرالى ن.س.لىكوشيننىڭ «ەتجەمەس يشان» اتالعان وچەركى.وسى جازبادا 1892-جىلى قازىرگى قىزىلوردا مەن شىمكەنت ورتاسىنداعى حالىق اراسىندا بۇرق ەتە قالعان وبا اۋرۋىن توقتاتۋداعى قاربالاستا، جاسى الپىستى القىمداعان ەتجەمەس يشان اتا شارشاپ، جۇرە الماي قالسا دا، ونى ادامدار زەمبىلگە سالىپ، اۋىلما اۋىل ارالاتقانىن، وزىنە تونگەن قاۋىپكە قاراماي، اۋرۋلارعا قولىن تيگىزىپ ەم جۇرگىزگەنىن تاڭدانا وتىرىپ جازادى.

تاعى دا وسى اۆتوردىڭ جازعانى. «يشان بازار» اشىلعان سوڭ، ات ۇرلايتىندار كوبەيەدى. حالىق ەشانىنا كەلىپ جاردەم سۇرايدى. يشان ءوزى باس بولىپ حالىقپەن  بىرگە اللاعا ءمىناجات ەتىپ، ۇرىلاردى توقتاتۋىن وتىنەدى.سودان كەيىن دە اتتار تۇندە ۇرلانا بەرەدى. بىراق ولار اداسىپ-اداسىپ تاڭ اتا، سول اتتى ۇرلاعان جەرلەرىنە قالاي كەلىپ قالعانىن بىلمەي قالاتىن بولدى. وسىنداي جايتتەر بىرنەشە رەت قايتالانعان سوڭ، ۇرىلار بۇل جەردە وزدەرىنە نان جوق ەكەنىن ءتۇسىنىپ، باسقا جاققا اۋىپ كەتىپتى.

ەتجەمەس يشانمەن جاقىننان تانىسۋدى ماقسات ەتكەن، پاتشانىڭ چينوۆنيگى ن.س.لىكوشيننىڭ ءوتىنىشى بويىنشا،تاشكەنتتەگى  بىر داۋلەتتى ازامات اۋىزاشار جاساپ، اۋليە باستاعان كوپ ادامدى ۇيىنە شاقىرادى. بۇگىنگى قوناق يەسى ءوزىن ءومىر بويى يشان اتاعا قارىزدار سانايتىن. وتاسقانىنا 13 جىل بولسا دا، پەرزەنت كورمەگەن ايەلى ەكەۋىنە، يشان ءبىر بۇردا نانعا دەم سالىپ،ونى  ەرلى-زايىپتى ەكەۋىنە بەرىپ، ءبولىپ جەپ قويۋىن وتىنەدى.وسى وقيعادان كەيىن جىل وتپەي جاتىپ،بۇل ۇيدە بەسىك پايدا بولادى.

ەسكەرتە كەتۋگە تۋرا كەلەدى. يشان اتا باسقالار قۇساپ، جىلىنا ءبىر اي عانا ەمەس، ءومىر بويى ورازا ۇستايتىن. سول سەبەپتى  اتانى قوناققا شاقىرۋ اۋىزاشاردىڭ ۋاقىتىنا سايكەستەندىرىلەتىن. ورىس چينوۆنيگى  يشانمەن بىرگە جاريا زىكىر سالعانداردى كوردى.بۇل زىكىردىڭ سوپىلاردىڭ باسقا باۋىرلاستىقتارىنىكىنەن وزگەشە   ەكەندىگىن بايقادى. ول جونىندە وچەركىندە تاپتىشتەپ جازعان. زىكىردىڭ سوڭىندا گەنەرالدىڭ اراققۇمار وسپان ەسىمدى اتقوسشىسى دا ەم قابىلدايدى. سول كۇننەن باستاپ ول اراقتى اۋزىنا المايتىن بولعاندىعىن دا جازعان.

كەلەستەگى ادامداردىڭ دا ەتجەمەس يشان اتانىڭ كەرەمەتتەرى تۋرالى ايتاتىندارى كوپ.سول اڭگىمەلەردىڭ ءبىرى. كەلەس وزەنىنە كوپىر سالدىرعاندا، ءبىر بورەنەنىڭ ۇزىندىعى جەتپەي قالىپ، ۇستالار باسقا بورەنە تاپپاي تۇرعاندا، ەتجەمەس يشان اتا كەلىپ قالىپ،ەكى راكات ءناپىل ناماز وقىپ، بورەنەنىڭ باسىن ءوزى ۇستاپ، قاجەتتى جەرىنە قويعاندا ولشەگەندەي تۋرا كەلگەن.

تاعى ءبىر وقيعا. كۇندەردىڭ كۇنىندە  ات ۇرلاعان كىسىنىڭ  ارتىنا قۋعىنشىلار ءتۇسىپ، ۇستاۋعا جاقىن قالىپتى. الدىندا كوكتەمگى سۋ تاسقىنىمەن كەلەس وزەنى ارناسىنان اسىپ اعىپ جاتىر.سەنگەن كوپىرى جوق،سۋ الىپ كەتكەن.تورعا تۇسكەندەي بولعان ۇرى «اينالايىن، ەتجەمەس يشان اتا قۇتقارا گور،وسىدان امان قۇتىلسام ۇرلىعىمدى قويام» دەپ، اتىنىڭ باسىن ەرنەۋىنەن اسىپ اعىپ جاتقان كەلەسكە تىكە سالىپتى.سوندا ات وزەننەن سەكىرىپ ءوتىپ، قۋعىنشىلاردان امان-ەسەن قۇتىلىپ كەتىپتى.وسىعان تاڭ قالعان ۇرى، كوپ ۇزاماي ەتجەمەس يشان اتاعا كەلىپتى.ۇرلىقتى قويعانىن ايتىپتى. وسى كەزدە ەشان اتا كويلەگىن كوتەرىپ جىبەرىپ،ارقاسىن كورسەتەدى. كوگەرىپ قالعان ەشاننىڭ ارقاسىندا ات تۇياعىنىڭ ءىزىن كورەدى.

سوندا، ۇرىنىڭ ەتجەمەس يشان اتادان جاردەم سۇراعان ۋاقىتى مەن اتتىڭ وزەننەن سەكىرگەن ۋاقىت اراسى قاس قاعىم ءسات ەمەس پە. وسى ۋاقىت ارالىعى، دىبىستان دا جىلدام ۇشاتىن سامولەتىڭىز ارقادا قالاتىن جىلدامدىق ەمەس پە! ءوزىنىڭ سۇيىكتى قۇلىنا وسىنداي كەرەمەت كورسەتۋگە مۇمكىندىك  بەرگەن اللانىڭ قۇدىرەتىندە شەك جوق! وسى اڭگىمەدەن كەيىن، ەتجەمەس يشان اتا بامدات نامازىنىڭ سۇندەتىپ ۇيىندە، پارىزىن مەككەدە وقىعان دەگەنگە قالاي سەنبەيسىز.

1911-جىل. «يشان باۋ» اۋىلى. قۇدايقۇلداردىڭ ۇلكەنى رۇستەم اتانىڭ ءۇيى.وسى ءۇيدىڭ كەلىنى توتى ءۇش كۇننەن بەرى تولعاتىپ، بوسانا الماي جاتىر. ەنەسى ورازكۇل دە ءۇش كۇننەن بەرى ۇيقى كورمەدى. قولىنان كەلگەن ەم-دومنىڭ، ىرىم-سىرىمنىڭ ءبارىن جاسادى. ناتيجە جوق. كەلىنى ولەتىن حالدە، سۇلىق جاتىر. اۋزى ءبىر تىنباي، قايتالاپ ايتا بەرەتىنى ءبىر ءسوز. «ە، اينالايىن ەتجەمەس يشان اتا، قايداسىڭ؟ ءوزىڭ كەلىپ قولداماساڭ، ءۇش ادام ولەيىن دەپ جاتىر. قايداسىڭ، يشانىم، كەلسەڭشى، جاردەمىڭدى بەرسەڭشى. اللادان مەدەت سۇراساڭشى».

قۇدايدىڭ قۇدىرەتىن قاراڭىزشى، كەشكى اپاق-ساپاقتا ەتجەمەس يشان اتا ەسىكتىڭ الدىنا كەلىپ تۇر. ورازكۇل اجە جۇگىرىپ سىرتقا شىعىپ، اتاعا سالەم سالادى.

-ورازكۇل، نە بولدى، شاقىرىپ تىنىشتىق بەرمەدىڭ عوي، ولەيىن دەپ جاتقان ءۇش ادامىڭ قايدا،-دەيدى ەشان اتا.

-اينالايىن، ەشانىم كەلىنىم ءۇش كۇننەن بەرى تولعاتىپ، بوسانا الماي، ولەتىن حالگە جەتتى. ول ولسە ىشىندەگى بالاسى دا ولەدى.ول ەكەۋى ولسە مەن دە ولەمىن. سوندا ءۇش ادام بولماي ما،-دەيدى ورازكۇل اجە.

سودان كەيىن يشان اتا ىشكە ەنەدى. جاتقان كەلىنگە ءبىر مەزگىل كوز توقتاتقان. قۇران اياتتارىنان ءبىرىن وقيدى. ودان سوڭ اشۋعا بۋلىعىپ ،داۋسىن كوتەرىپ سويلەپ كەتەدى.

-و،پادەرىڭە نالەت يت شايتان سەن مۇندا قايدان كەلىپ قالعانسىڭ، جانىڭنىڭ  بارىندا قازىر كەت، كەت دەگەندە كەت،-دەپ قاھارىنا ءمىنىپ، بولمەنىڭ ىشىندە السىرەپ جاتقان كەلىنگە قاراي بىرنەشە رەت ۇمتىلىپ قويدى. ودان سوڭ ءوزى سىرتقا شىعىپ كەتتى. ارادا از عانا ۋاقىت وتكەندە، شاقالاقتىڭ داۋسى ەستىلىپتى.ەسىمىن «بوستان» دەپ ءوزى قويىپتى.

سول بوستان رايىمقۇلۇلىنىڭ جاسى 2018-جىلى 107-گە تولدى، امان-ەسەن. وبلىستاعى، مۇمكىن ەلىمىزدەگى  جاسى ەڭ ۇلكەن قاريا. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان. «سول كەزدە دە ەت جەمەس ەشان اتامنىڭ قولداۋىن سەزىنىپ ءجۇردىم، بوراعان وققا قارسى جۇرگەنىمدە الدىمدا ءداۋ قارا تاس تۇراتىن» دەپ ەسكە الادى.

اۋليەلەردىڭ ءوزى ولگەنمەن رۋحى ولمەيدى دەگەن اڭگىمە راس ەكەن. ەت جەمەس ەشان اتا الەمنەن وتكەننەن كەيىن بولعان وقيعالار وسىلاي دەپ ايتۋعا جەتەلەيدى.

ءبىرىنشى وقيعا. ەت جەمەس ەشان اتا قازدىرعان ارىققا، كەلەس وزەنىنە سالىنعان توعان ارقىلى سۋدى بۇرۋ، وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارىنا دەيىن جالعاستىرىلىپ كەلگەن. ەگىس ماۋسىمى باستالىپ، توعاندى جاڭادان سالعان جاس ديقاندار جۇمىستى «قاتىرعاندارىن» اراق ءىشىپ اتاپ وتەدى.تۇندە توعاندى سۋ اعىزىپ كەتەدى. ودان كەيىنگى كۇنى دە سولاي بولادى.ءۇشىنشى كۇنى ەستەرى كىرەدى. اللا رازىلىعى ءۇشىن دەپ،ءبىر لاقتى سويىپ، «ەت جەمەس ەشان اتا كەشىرە گور» دەپ،ساداقا اس جاساپ، قۇران وقىپ توعاندى قايتا سالادى. سول توعان قارا كۇزگە دەيىن بۇزىلماپتى.

ەكىنشى وقيعا. سوۆحوز كۇشەيىپ توعاندى جانە قۇدايقۇل ارىقتى پايدالانۋدى توقتاتىپ،ءجۇز گەكتاردان استام جەردى ناسوسپەن سۋعاراتىن بولادى. «س-100»دىڭ جاڭا ماتورى مەن سۋ تارتاتىن قۋاتتى ناسوستى كەلەس وزەنىنىڭ جاعاسىنا قويادى.ماتور كۇشەنىپ ىستەپ تۇر، ناسوس تا اينالىپ تۇر، بىراق سۋدى جوعارىعا لاقتىرمايدى. وسىنىڭ باسى-قاسىندا جاس ماتوريس ورىنباسار ەكى-ءۇش كۇن جۇرگەن. اناسى جەكسەنبى كۇنى تاڭ ازانمەن بالاسىن ەرتە وياتىپ،ازىراق اقشا بەرىپ، «ەشان بازارعا» جىبەرەدى. ايتادى، پالەن تۇستاعى كوگەندە تۇرعان ءۇش قويدىڭ استىندا  كورىنبەي جاتقان اق لاقتى ساتىپ الىپ كەل دە، ناسوستارىڭنىڭ سۋدى قولمەن قۇياتىن جەرىنە باۋىزداپ، قانىن اعىزىڭدار، «ەشان اتا قولداي گور» دەپ تىلەك تىلەڭدەر دەيدى. بازارعا بارىپ، اپاسى ايتقان جەردەن اق لاقتى كورەدى دە، يەسى ايتقان باعاعا ساتىپ الادى. ماقتا بريگاديرىنە اپاسىنىڭ ايتقانىن ايتىپ، لاقتى بەرەدى. ول كىسى كىشكەنتاي لاقتى، ءوزى مىنگەن اتتىڭ ۇستىندەگى قورجىننىڭ ءبىر جاعىنا تىعا سالادى.

بىرنەشە كۇننەن بەرى سۋدى شىعارا الماي جۇرگەن وقىعان مەن توقىعاندار ساسكەدە تاعى دا جينالادى. ماتوردى وتالدىرىپ، ناسوستى قوسىپ، ورەكەڭنىڭ اپاسى ايتقاندى ايتىپ، اق لاقتى باۋىزداپ، قانىن ناسوستىڭ ىشىنە اعىزادى. سول كەزدە «كۇمپ-كۇمپ» ەتكەن دىبىس شىعادى دا سۋدى ناۋادان اسىرىپ لاقتىرادى. ويبايلاپ «گازدى ازايتىڭدار» دەگەن ايقاي ەستىلەدى. ماتوردىڭ اينالىمىن ازايتقاندا ءبارى قالپىنا كەلىپ، سۋ كەرەگىنشە جوعارىعا اتقىلانادى، ارىقتار سۋعا تولىپ، ماقتالىققا قاراي اعىپ كەتىپ بارا جاتادى.

تاڭعالماسقا شاراڭ جوق. وسىنداي اقىلدى بەرگەن ورىنباساردىڭ اپاسى، بۇل اۋىلعا قازىعۇرتتان جاقىندا كوشىپ كەلگەن. ەشان اتا تۋرالى دا، ناسوس تۋرالى دا،ءتىپتى «ەشان بازار» تۋرالى دا ءجوندى بىلمەگەن.تۇندە تۇسىندە كورگەنىن «دىم بىلمەيتىن» بالاسىنا ايتتى. ول سونى ىسكە اسىرۋعا ات سالىستى. بار بولعانى سول. ناتيجەدە ءبىر زاماندا ەشان اتا ديقانشىلىق جاساعان جەردە سۋ ارقىراپ اعىپ جاتتى. ال ورىنباسار اقساقال، اپاسىنىڭ نارەستەلەرگە «تۇكىرەتىن» ەمشىلىگى بار، ەلەۋسىز عانا جان بولعانىن، بىراق باستىقتار بىلمەيتىندى بىلگەنىنە تاڭ قالىپ،ءوزى قاريا بولعان كەزىندە ايتىپ وتىردى.

قازاق ەلى ازاتتىعىن العان سوڭ،ءوز بيلىگىمىز وزىمىزگە تيگەن. ۇمىتقانىمىزدى جاڭعىرتىپ، سانامىزدى وڭالتىپ جاتقان كەزدە، ەت جەمەس ەشان اتانىڭ نەمەرەسى اپپازقوجانىڭ جانە شوبەرەسى حاسانقوجانىڭ تاعى دا  باسقا  اۋىل اقساقالدارىنىڭ قالاۋىمەن، ەت جەمەس ەشان اتانىڭ ورداسى ورنالاسقان توبەنى، اۋليە اتاسىنىڭ قونىسى رەتىندە، مۇراگەرىنە راسىمدەپ، ءۇي سالاتىن بولدى. ونى سالۋعا ەل كومەكتەستى، اسارلاتتى. سونداعى بولعان مىنا وقيعا قۇرىلىسشىلاردىڭ ويىنان ەش شىقپايدى.

سول وقيعا بولاتىن كۇنى، قۇرىلىسشى جاس جىگىتتەر قاس قارايعانشا جۇمىس ىستەيدى.ۇيگە قايتۋعا كەش بولىپ قالدى دەپ، قۇرىلىسى بىتپەگەن وسى ۇيدە قونا سالماقشى بولادى. حاسانقوجا «جىگىتتەر، مەن سەندەردىڭ قونعاندارىڭا قارسى ەمەسپىن، تۇندە ءبىر اتانى كورسەڭدەر قورىقپاڭدار»  دەيدى دە كەتىپ قالادى. ەرتەڭىنە ساسكە تۇستە حاسانقوجا كەلسە، تىم-تىرىس،انالار كورپەلەرىنىڭ استىندا، باسىن شىعارماي الە جاتىر ەكەن. «اسسالاۋمالەيكۋم» دەپ داۋىس شىعارعاندا، انالار كورپەلەرىن اشىپ،اكەلەرى كەلگەندەي قۋانىپ، ورىندارىنان اتىپ-اتىپ تۇرادى. ايتۋلارىنا قاراعاندا، بۇلار ۇيىقتار-ۇيىقتاماستان ەسىكتىڭ ىلگەگى وزىنەن ءوزى اشىلىپ، ەكى-ءۇش قاريا ۇيگە كىرىپ كەلەدى.سالىنىپ جاتقان ءۇيدىڭ بولمەلەرىنە كىرىپ كورەدى. ءبىر-بىرىنە «بولادى» دەپ قويادى. وسىدان كەيىن-اق، جاس جىگىتتەر ءبىر-بىرىنە تىعىلىپ،كورپەلەرىن قىمتاي بۇركەنىپ، تاڭ اتقانشا جاتادى،  ۇيقى كورمەيدى.

وسى سياقتى تاعى ءبىر اڭگىمە. حاسانقوجا جوعارىدا ايتقان جاڭا ۇيگە كوشىپ كەلگەننەن كەيىن،ءۇي ىرگەلىك جەرگە قاۋىن-داربىز ەگەدى.ونىڭ پىسەتىن ۋاقىتى دا جاقىنداپ قالعان بولسا كەرەك. بۇل وقيعاعا قاتىسۋشىلار جاس ەمەس، باياعىدا ۇيلەنگەن،بالالى-شاعالى بولسا دا، ۇيىندەگىلەردىڭ كوزدەرىنە تۇسپەي، جاسىرىپ اراق ىشەتىن ادەتتەرى بار ەدى. قاراڭعى ءتۇسىپ،اي كورىنىپ قالعان شاق. جولدىڭ شەتىندە ءبىر شيشانى ءبولىپ ىشەيىن دەپ وتىرعاندا، باسىتقىلارى بولماي، سولاردىڭ ىشىندەگى جاسى ەلۋدى ەڭسەرىپ قالعان،قىرما ساقالدىسى «مەن بىلەم، قازىر بىردەڭە تاۋىپ كەلەم» دەپ، قورشاۋدان ءوتىپ، حاسانقوجا ەككەن قاۋىندى  ارالاپ كەتەدى.قاۋىننىڭ پىسكەنىن تابا الماسىن بىلسە دە، ءدام كىرە باستاعان شاپشالارىن الايىن دەپ، تۇمسىقتارىن باس بارماعىمەن باسىپ كورىپ جۇرگەندە،جاقىن جەردەن جوتكىرىنگەن دىبىستى ەستيدى. قاراپ قالسا، ۇزىن شاپاندى اق ساقالدى كىسىنى كورىپ قالادى. سالەم بەرۋدىڭ ورنىنا ەلۋدى ەڭسەرىپ قالعان جىگىت اعاسى قورشاۋدان قارعىپ ءوتىپ، الدى-ارتىنا قاراماي، بوتەلكەلەستەرىن تاستاي قاشادى.

ەت جەمەس ەشان اتانى ءوز كوزىمەن كورگەندەردەن، جوعارىدا  اتاپ وتكەن ەكى اۆتوردان باسقا جازعانداردىكىن كوزىمىز شالمادى. عالىمداردان ن.نۇرتازينا ەت جەمەس ەشان اتا تۋرالى  «يشانى تۋركەستانسكوگو كرايا» دەگەن زەرتتەۋىندە اتاپ وتكەن. وندا ەت جەمەس ەشان اتا تۋرالى جاڭساق پىكىرلەرگە ورىن بەرىلگەن. سول سياقتى تاريحشى مامبەت قويگەلدىنىڭ زەتتەۋىندەگى، 1937-جىلدارى قۋدالانعان ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىشىندە ەتجەمەس يشانوۆ دەگەن فاميليانىڭ جۇرگەنى تۇسىنىكسىز جاعداي. ەت جەمەس ەشان اتا 1913-جىلى جاسى 80-گە كەلىپ قايتىس بولعان. جەرلەنگەن جەرى ءوزى تۋىلىپ، وسكەن «كوكشە» ەلدى مەكەنىندەگى شايح زاينيددين كەسەنەسىنىڭ ىشىندە. قازىر بۇل جەر تاشكەنتتىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ بىرىنە اينالعان.

ەت جەمەس ەشان اتانىڭ زاينيلابين ەسىمدى ءىنىسى بار ەدى. كەلەستىكتەر ونىڭ اتىن قازاق ءتىلىنىڭ يكەمىنە كەلتىرىپ، زاينابەشان دەپ اتايتىن. ول اعاسىنىڭ ورداسىنان ءبىر جارىم شاقىرىمداي جەردەگى كەلەس وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى توبەدە وتىرعان. ەت جەمەس ەشان اتا وسى ءىنىسىنىڭ جاڭا تۋىلعان ءسايدارىپ ەسىمدى بالاسىن، قىرىق جاسىندا باۋىرىنا باسادى. ءوزىنىڭ بەل بالاسى يمامەدديندى (ونى كەلەستىكتەر  تورەجان دەپ اتاپ كەتكەن) ەلۋ ەكى جاسىندا كورىپتى. ءبىز  بىلەتىن  پەرزەنتتەرى وسىلار. ەت جەمەس ەشان اتا جاسى سەكسەنگە تايانعاندا، بالا-شاعاسىن شاقىرىپ الىپ، «ماعان دەگەن قانداي وكپە-ناز، تىلەكتەرىڭ بار» دەپ  سۇرايدى. سوندا سايدارىپقوجا «مەنى ەكى دۇنيەدە دە پەرزەنتىم دەپ ايتاسىز» دەيدى.تىلەك ماقۇلدانادى. ەشان اتا كوزىنىڭ تىرىسىندە قاسيەتى بار ەكى شاپانىن ەكى ۇلىنا  ءبولىپ بەرەدى.سايدارىپقوجاعا بەرگەن شاپانى قازىر دە بار. شوبەرەسى حاسانقوجانىڭ ساندىعىندا ساقتاۋلى. ءبىر عاسىردان اسسا دا  توزباعان، سول كۇيىنشە. بۇل شاپان اۋليەگە ارنالعان ۇلكەن جيىنداردا، لايىقتى كىسىلەرگە كيگىزىپ ەلگە بىرنەشە رەت كورسەتىلدى.

وسى جەردە ەكىنشى شاپاننىڭ تاعدىرىن ايتا كەتەيىك.تورەجاننان قالعان بۇل شاپاندى، جاقىن تۋىستارى اۋليە اتادان قالعان تابارىك دەپ، قايشىمەن كەسىپ ءبولىپ العان دەگەن ءسوز بار. ناتيجەدە شاپان دا،ونىڭ قاسيەتى دە جوق بولادى. كەسىندىلەرى قازىر كىمدەردىڭ قولدارىندا جۇرگەنى دە بەلگىسىز.

زامان وزگەرىپ،ورىستار وزدەرىن وزدەرى «توڭكەرىپ»،1917-جىلى «جالاڭاياق» كوممۋنيستىك پارتيا بيلىككە كەلەدى. يمپەرياداعى يەلىكتەردىڭ يەلەرىن جويادى. اق پاتشانى جانۇياسىمەن قىرىپ تاستايدى. بۇرىنعى شەندىلەردىڭ امان قالعاندارى شەت ەل اسادى. وتارلانعان قازاق ەلى بۇرىنعىدان  دا بەتەر  قيىنشىلىقتارعا ۇشىرادى. سول كەزدە 6 ميلليوننان  اساتىن، (سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا 8 ميلليوننان  اساتىن) قازاقتىڭ جارتىسىنان كوبىن اتىپ، اسىپ جانە قولدان جاساعان اشارشىلىعىمەن قىرىپ،جويدى. تاريحتى ۇمىتتىردى. «جاراتىلىس ءوزى بۇرىننان وسىنداي. ادام دارۆين ايتقانداي مايمىلدان تاراپ، ءوسىپ-وربىگەن».  وسىنى حالىقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىردى. باسقاشا ويلاعاندار اتىلدى، تۇرمەگە توعىتىلدى. قىسقاسى «قۇداي جوق، ءدىن وتىرىك» دەدى.

جالعاسى:

ەت جەمەس ەشان اتانىڭ ۇرپاقتارى

سونداي-اق، وقىڭىز

اۋليە ايتقان ءسوز

ەلىمىز ازاتتىققا قولى جەتكەن سوڭ، كەلەس زيالىلارى ەت جەمەس ەشان اتانى حالىققا  قايتا تانىستىرۋ ماقساتىندا …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان