Basqı bet / Jarıq nwrdıñ säulesi / İlgeride ötken jaqsılar / Et jemes eşan atanıñ Taşkent mañınan Keles dalasına qonıs audaruı

Et jemes eşan atanıñ Taşkent mañınan Keles dalasına qonıs audaruı

Onıñ eki sebebi bolğan siyaqtı. Birinşisi dep, basqınşı orıs sayasatın aytuğa boladı. Orıs şendileri sopılıq joldı wstanğandardan, äsirese eşandardan ayağın tarttı. Qorıqtı dese de boladı.Sol zamanda qazirgi Özbekstan men Oñtüstik Qazaqstanda  basqınşılarğa qarsı eşandar wyımdastırğan ülken köterilister bolğan. Soğan baylanıstı eşandarğa senimsizdik tuındap, qısımdar örşi tüsken. Sol kezde bolsa kerek, basqa da şendi, şekpendiler qatarında orıs generalı N.S. Lıkoşin patşanıñ nazarın audaratın  tömendegidey mälimdemeler jasağan. «Eşandardıñ Orta Aziyadağı bizdiñ ielikterimizge äserin tanıp, biludi birinşi kezekke qoyuımız kerek». «Dala qazaqtarı arasında sopılıqtıñ keñ taraluına jol berilmeui tiis».

Ekinşi sebep, Et jemes eşan özi alğaş därisin tıñdağan  diqan Salıqbek ahunnan alğan bilimin täjiribede sınap, iske asırğısı kelgen.Onday jer Keles özeni jağasınan bwyırdı.Anığırağı sondağı qazaqtardan şaqıru boldı.Bir zamandardağı bölinis boyınşa, Keles özeniniñ  eki betkeyi, Şanışqılı taypasınıñ «Darhan»  auılınan bastalıp, «Mamıt» jäne «Aranşı» auıldarına deyingi aralıq «Qwdayqwl-besuıl» jäne «Äjike» auıldarına tiesili edi.Osındağı  ağayındar özderine jetekşi bolatın bir eşandı qajet etkendi.

Aradağı kelisim şarttı äjikeniñ işindegi Sernazar esimdi jigit ağası jürgizdi. Künderdiñ bir küninde,eki döñgelekti at arbağa mingen Et jemes eşan atanı  Keles özeniniñ oñtüstik betkeyin jaylap otırğan Qwdayqwl-besuıldardıñ qıstauına Sernazar ata ertip keldi. El quanıp qarsı aldı. Arnayı mal soyıp, jaqın mañdağı ağayındardı şaqırıp, Alla razılığı üşin sadaqa as berdi.Eşanğa arnayı altı qanattı üy tigildi. Osı künnen bastap, Keles dalasınıñ damuında betbwrıstar bastaldı. Onıñ basında Allanıñ süyikti qwlı – Et jemes eşan ata twrdı.

1.YAssaui sopılıq mektebiniñ tülegi – Et jemes eşan ata bilimniñ Şariğat, Tariqat, Aqiqat, Mağrifat satılarınan ötken.Alla turalı aqiqattı bilgen. Jaratuşınıñ nazarı tüsken.Qwday bergen qasietterge ie bolğan. Jelep-jebeuşi därejesine jetken.  Osınday äulie, Alla bärin körip twrğanday is-äreketimen, adaldığımen, ädildigimen wzaq jıldar boyı Keles dalasında YAssaui tarihatı negizinde dini ağartu jwmıstarın jürgizdi. Jamağatpen birge zikir salıp, Allanı ünemi birge eske alatın. Eşan ata qatısatın zikir, qazirgi kezde bükil elge swrıqsız, epeteysiz etip körsetilip jürgendey jwlqınğan, bwlqınğan emes edi. Şeñber jasap otırıp,keyde türegep twrıp, deneni bos wstap, zikirde «Alla Hu» bäseñ dauısta qaytalana aytılıp, bar älemdi Jaratuşığa arnalğan madaq sözderge jalğasatın. Elge, jerge, halıqqa jaqsılıqtar tilep, bata jasap ayaqtalatın. (General N.S.Lıkoşin kuä bolğan zikir osılay ötken). Zikirdiñ soñı emşilikke, ruhani äñgimege, swraq-jauapqa jalğasatın.

Et jemes eşan ata jıl sayın jaña jıl bastalğanda kedey-kepşikterdi, joq-jwqanalardı  qatıstıra otırıp, biılğı jıldıñ elimizge, jerimizge jäne ärbir janwyağa jaqsılıqtar äkelgen jıl boluın tilep, arnayı mal soyıp, derbisana wyımdastıratın. Qwran oqıp, soñında bata-tilek jasaytın.

Emşilik jasağanınan tüsken tabıstarın özine qaldırmağan. Halıqtan jäne müridterinen kelip jatqan mal men mülikterge qosıp, halıqtıñ mwqtajına jaratqan. Keles dalasında mal bağıp, egin egip şaşırap jatqan halıqqa jaqın twstardağı 4 jerde qıluetter qazdırıp, özi sonda jii-jii barıp halıqpen kezdesip twrdı. Jıl sayınğı şilde aylarında, sol qıluetterdiñ kezegi kelgeninde, Allağa 40 kündik minajatın jalğastırdı.

2.Eginşilikti damıttı. «Sarıağaş» kurorttarı mañınan ötetin Kelestiñ suın, «Isa ata äulie» kesenesi twsındağı toğannan alıp, 4 şaqırım jerdegi jüz gektarday jerdi sulandırıp kelgen, Qwdayqwl arıqtı odan arı qaray on bes şaqırımğa wzarttı.Wzındığı bir jarım şaqırımday keletin töbeler tizbeginiñ astınan su ötkizdi. Tereñdigi on-onbes qwlaş keletin, qatar jatqan qwdıqtar qazdırıp, olardıñ üstiñgi betin bwzbay  köpir qalpında qaldırıp, tek astıñğı jağın bir-birine qostırdı. Jayau adam jüre beretin tunel payda boldı. Halıq mwnı tunel demesten «Kesken» dedi. Qazirgidey quattı da, epti tehnikalar joq kezde, osınday injenerlik tapqırlıqpen iske asırğan tirlikterine tañğalmasqa şarañ joq. Osı jwmıstardı atqaru üşin jüzdegen adam tınbay birneşe ay jwmıs istedi. Olardı as-sumen,qwral-saymanmen qamtamasız etudiñ özin oylap körseñiz, bwl jwmıstıñ oñay bolmağanın añğarasız.

Osılayşa töbeniñ arğı betindegi ğasırlar boyı qañsıp jatqan  ondağan gektar jerge su apardı. Ol jerlerge bau-baqşa ektirdi. «Eşan bazar» men onıñ arjağındağı eldi mekenderden Taşkentke bara jatqan nemese kele jatqan keruender, jeke adamdar arnayı toqtaytın. Şay işip demalatın. Samsağan jemister men qauın-darbızdardan auız tietin. Köşetteri men twqımdarın alıp ketetin. Sonıñ arqasında  jañadan payda bolğan  «Eşan bau» auılı şartarapqa belgili boldı, atı şıqtı. Osı auılda paqsa dualdan özine üy saldırdı.Jan-jağına halıq qonıstandı.  Jañadan mazar ornın belgiledi. Onıñ şığıs jağınan jer astı meşiti-qıluet qazdırdı. Onıñ qazılğanına bir jarım ğasırday bolsa da, älige deyin bwzılmay,eldiñ ziyarat ornı bolıp twr.

3.Keleste saudanı damıttı.Qazirgi Abay kentiniñ şığıs jağında dalalıq bazar aştı. Batısında mausımdıq järmeñkeler wyımdastırdı. Oğan Taşkentten, Türkistannan, Sozaqtan, Şımkentten jäne jaqın mañdağı auıldardan sauda keruenderi men otar-otar qoylar,üyir-üyir jılqılar, kele-kele tüyeler, siır tabındarı  keletin. Järmeñke qazirgi Abay kenti men Besqwbır eldi mekeni arasın jalğap jattı. Järmeñkede twrmısqa qajettiniñ bäri satılatın. İzdegeniñniñ bäri tabılatın. Qaz qatar tigilgen kiiz üylerdiñ ädemiligi birinen biri asıp tüsetin. Ärbir şañıraq qımız ben qımıran wsınatın. Qazandarda tağamnıñ nebir türleri pisirilip jatatın. Ayğa sozılatın järmeñke bolğan soñ,onda oyın-sauıq ta,aytıs ta,tipti kökpar da bolatın. Orta aziyadağı jaqsılar men jaysañdar,nebir änşiler men bişiler, sal seriler keletin.Bir ayda bitpeytin järmeñkeniñ jergilikti halıqqa bereri de, üyreteri de  köp bolğan.

Qazirgi Taşkent, Şımkent, Qızılorda oblıstarı aumağında Et jemes eşan atanıñ barmağan jeri, baspağan tauı qalmağan şığar. Osı aymaqtağı halıqtıñ işinen Et jemes eşan atanıñ kömegine mwqtaj bolğandar, äulieniñ jürgen jerin bilmese de, şın niet etip, atın aytıp jalbarınğandarğa äulie kömegin bergen. Bwl jäy añız äñgime emes. Bolğan oqiğalar äli de halıqtıñ esinde.

jalğası:

Et jemes eşan derekteri

 

 

Sonday-aq, oqıñız

Äulie aytqan söz

Elimiz azattıqqa qolı jetken soñ, Keles ziyalıları Et jemes eşan atanı halıqqa  qayta tanıstıru maqsatında …

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan