ءبىر سۋرەتتىڭ سىرىشورتانباي ء(الي مۇحاممەد) قانايۇلى

شورتانباي مەن جانقۇتتى

شورتانباي جىرلارىنىڭ ۇلكەن بولىگى ولەر الدىنداعى قاتىن-بالا، ەل-جۇرتىنا ارىزداسىپ ايتقان جىرلارى. وندا سەمەي جاققا ساپار شەگىپ كەلە جاتقانىندا اللادان ايان جەتىپ، ارتىندا قالاتىن ەل-جۇرتىمەن قوشتاسادى. سول جىرلاردىڭ ىشىندە جانقۇتتىنى بىرنەشە رەت اۋىزعا الىپ، اماناتىن ايتادى.

«جارالعان جاكەم ەدى اسىل زات قىپ،

وزگەدەن ءبىر كىسى ەدىڭ اقىلى ارتىق.

اللادان اجال جاقىن كەلدى بىلەم،

كەتەيىن ەندى سىزگە عارىزداسىپ» دەيدى.

وسى جىردى وقىپ وتىرساق، جاقسى جاكەڭنىڭ جىراۋدىڭ  باسىن سۇيەپ وتىرعانىن  بايقايمىز.

مىسالى:

«ۋاي، ۋاي، مەنىڭ باسىم-اي،

كەلە كور، جاكە، قاسىم-اي»

جانە:

«جان جارعا تاياندى،

قويا كور، جاكە، جاستىقتى».

تاعى دا:

جان ءتاسىلىم تاياندى،

ايتا كور، جاكە، يماندى،»

كەۋدەمدى دەرت قامادى،

امال دا كەتىپ بارادى.

ەسەندىكتە بول، جاكە،

قيامەتتىك دوسىم-اي!

جانە سىزگە تاپسىردىم

بالا مەنەن قاتىندى،

جالعاندا دوسىم ءسىز ەدىڭ،

اياي كورمە اقىلدى!

قويار ما ەكەن قۇدايىم،

قيامەت كۇن قاسىما-اي،

جۇگىرمە كبولعان جاسىم-اي!

ءار جۇمادا جۇرە كور

دۇعا قىلىپ باسىما-اي!

شورتانباي جىراۋدىڭ اقىرعى ساتىندە جانىندا بولعان جانقۇتتى كىم دەگەندە ينتەرنەتتەن مىنا دەرەكتەردى الۋعا بولادى.

جانقۇتتى بوتانتايۇلى، جاقسى جانقۇتتى – بي، شەشەن.  قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. جانقۇتتى بوتانتايۇلى ءوز زامانىنىڭ ءادىل

ءبيى، وت اۋىزدى، وراق ءتىلدى شەشەنى شابانباي ءبيدىڭ باتاسىن الىپ، ءتالىم تاربيەسىن كورگەن. ول  جاقسى جانقۇتتى بيگە  بىلاي دەپ باتا بەرگەن: «اللاعا جاعام دەسەڭ – قازاندى بول، حالقىڭا جاعام دەسەڭ – ءادىل بول، سۋداي تازا بول، جەردەي بەرىك بول، ءومىرىڭ ۇزاق بولسىن، ايماعىڭ سۋات بولسىن، ءسوزىڭ حالقىڭا قۋات بولسىن!».  كۇنانباي، الشىنباي، قۇسبەك تورە سياقتى ەل جاقسىلارىمەن قارىم – قاتىناستا بولعان. جاقسى جانقۇتتى بي بالا ابايدىڭ بولاشاعىن بولجاپ، باتا بەرگەن.

سوڭعى بارعاندا قۇنانبايدىڭ كەلەسى جىلى بارايىق دەگەن سوزىنە: «كەلەر جىلعا مەن قارار ەدىم، اجال قارامايدى عوي» دەپ ءجۇرىپ كەتەدى. سول ساپارىندا مەككەدە قايتىس بولادى. جاقسى جانقۇتتى اتانعان شەشەن، ءبيدىڭ كەيىنگى ۇرپاققا وسيەت ەتىپ قالدىرعان، ۇلگى بولارلىق ناقىل سوزدەرى مول. جاقسى جانقۇتتى ءبيدىڭ ايتقان دۋالى سوزدەرىنەن حالىققا قامقور بولۋ، سىرتقى  دۇشپانداردان قورعانۋ ءۇشىن جاساعان ءىس-ارەكەتتەردى; ەل بىرلىگىن ساقتاۋ، رۋ اراسىنداعى داۋلى ماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىندا ءادىل قازىلىق جاساۋ; ۇرپاققا ۇلاعاتتى ءسوز قالدىرۋ، جاستاردى تاربيەلەۋگە ايرىقشا ءمان بەرىپ، كوڭىل ءبولۋ جايلى باعىتتار بايقالادى.   قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىنداعى مەكتەپ-گيمنازيا، اۋدان ورتالىعىنداعى كوشە جاقسى جانقۇتتى ءبيدىڭ ەسiمىمەن اتالادى.

بىردە جانقۇتتى شەشەن اعا سۇلتان قۇنانبايدىڭ ۇيىندە وتىرعاندا وعان اباي كەلىپ سالەم بەرەدى. ول كەزدە ابايدىڭ جاس، ۇيلەنبەگەن شاعى ەكەن. ابايدىڭ تاپقىرلىعىن، ولەڭ شىعاراتىندىعىن ەستىپ جۇرگەن شەشەن بي بالانى قاسىنا وتىرعىزىپ وعان بىرنەشە سۇراق قويادى:
– شىراعىم، دۇنيە نەگە سۇيەنەدى؟
اباي:
– دۇنيە ۇمىتكە سۇيەنەدى.
جانقۇتتى:
– كوزدىڭ كورمەسى بولا ما؟
اباي:
– كوز قاباعىن كورمەيدى.
جانقۇتتى:- شام جارىعىنىڭ تۇسپەسى بولا ما؟
اباي:
– شام جارىعى تۇبىنە تۇسپەيدى.
جانقۇتتى:
– بولات پىشاقتىڭ كەسپەسى بولا ما؟
اباي:
– بولات پىشاق ءوز سابىن ءوزى كەسپەيدى.
جانقۇتتى:
– تاماعىنا تارتپايتىن ماحلۇقات بولا ما؟
اباي:
– ءوز تاماعىنا تارتپاي

تىن ماحلۇقات بولمايدى.
اباي جاۋابىنا ريزا بولعان شەشەن وعان ولەڭ تۇرىندە جاۋاپ بەرۋىن سۇراپتى. سوندا اباي:
– ءسىز سۇڭقار سامعاي ۇشقان قياداعى،
تالپىنعان مەن بالاپان ۇياداعى.
ورنەكتى ولەڭ سوزبەن جاۋاپ بەرسەم،
دۇنيەنىڭ جالعىز ءۇمىت تياناعى.
كوز كورۋى جەتپەيدى قاباعىنا،
شام جارىعى تۇسپەيدى تابانىنا،
سابىن بولات پىشاق ءوزى كەسپەس،
ماقلۇقات تارپاي قويماس تاماعىنا، – دەپتى.

ەت جەلىنىپ، قىمىز ىشىلگەننەن كەيىن اباي: «اتا، سىزدەن سۇراق سۇراۋعا بولا ما؟» – دەيدى.
– ە، شىراعىم، سۇراي عوي، – دەپتى جانقۇتتى.
– اتا، ارزان نە، قىمبات نە، داۋاسىز نە؟ – دەپتى اباي. جانقۇتتى:
– شىراعىم، ارزان – وتىرىك،  قىمبات – شىندىق،  داۋاسىز – كارىلىك ەمەس پە؟ جانارىڭ وتتى ەكەن – اقىندىعىڭ، ماڭدايىڭ جازىق ەكەن – ويلىلىعىڭ شىعار، حالقىڭنىڭ قالاۋلى ازاماتى بول! – دەپ باتاسىن بەرىپتى.

دەرەك بويىنشا  جانقۇتتى مەككەگە بارىپ، سول ساپارىنان قايتپايدى. ال اكەسىنىڭ كۇمبەزى شەت اۋدانى ورتالىعى اقسۋ-ابلى اۋىلىنان 2 شاقىرىم جەردە.  شورتانباي قانايۇلى دا وسى زيراتتا جەرلەنگەن ەكەن.

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان