Bir surettiñ sırıŞortanbay (Äli Mwhammed) Qanaywlı

Şortanbay men Janqwttı

Şortanbay jırlarınıñ ülken böligi öler aldındağı qatın-bala, el-jwrtına arızdasıp aytqan jırları. Onda Semey jaqqa sapar şegip kele jatqanında Alladan ayan jetip, artında qalatın el-jwrtımen qoştasadı. Sol jırlardıñ işinde Janqwttını birneşe ret auızğa alıp, amanatın aytadı.

«Jaralğan Jäkem edi asıl zat qıp,

Özgeden bir kisi ediñ aqılı artıq.

Alladan ajal jaqın keldi bilem,

Keteyin endi sizge ğarızdasıp» deydi.

Osı jırdı oqıp otırsaq, jaqsı Jäkeñniñ jıraudıñ  basın süyep otırğanın  bayqaymız.

mısalı:

«Uay, uay, meniñ basım-ay,

Kele kör, Jäke, qasım-ay»

jäne:

«Jan jarğa tayandı,

Qoya kör, Jäke, jastıqtı».

tağı da:

Jan täsilim tayandı,

Ayta kör, Jäke, imandı,»

Keudemdi dert qamadı,

Amal da ketip baradı.

Esendikte bol, Jäke,

Qiyamettik dosım-ay!

Jäne sizge tapsırdım

Bala menen qatındı,

Jalğanda dosım siz ediñ,

Ayay körme aqıldı!

Qoyar ma eken Qwdayım,

Qiyamet kün qasıma-ay,

Jügirme kbolğan jasım-ay!

Är jwmada jüre kör

Dwğa qılıp basıma-ay!

Şortanbay jıraudıñ aqırğı sätinde janında bolğan Janqwttı kim degende internetten mına derekterdi aluğa boladı.

JANQWTTI Botantaywlı, Jaqsı Janqwttı – bi, şeşen.  Qarağandı oblısınıñ Şet audanında düniege kelgen. Janqwttı Botantaywlı öz zamanınıñ ädil

bii, ot auızdı, oraq tildi şeşeni Şabanbay bidiñ batasın alıp, tälim tärbiesin körgen. Ol  Jaqsı Janqwttı bige  bılay dep bata bergen: «Allağa jağam deseñ – qazandı bol, halqıña jağam deseñ – ädil bol, Suday taza bol, Jerdey berik bol, Ömiriñ wzaq bolsın, Aymağıñ suat bolsın, Söziñ halqıña quat bolsın!».  Kwnanbay, Alşınbay, Qwsbek töre siyaqtı el jaqsılarımen qarım – qatınasta bolğan. Jaqsı Janqwttı bi bala Abaydıñ bolaşağın boljap, bata bergen.

Soñğı barğanda Qwnanbaydıñ kelesi jılı barayıq degen sözine: «Keler jılğa men qarar edim, ajal qaramaydı ğoy» dep jürip ketedi. Sol saparında Mekkede qaytıs boladı. Jaqsı Janqwttı atanğan şeşen, bidiñ keyingi wrpaqqa ösiet etip qaldırğan, ülgi bolarlıq naqıl sözderi mol. Jaqsı Janqwttı bidiñ aytqan dualı sözderinen halıqqa qamqor bolu, sırtqı  dwşpandardan qorğanu üşin jasağan is-äreketterdi; el birligin saqtau, ru arasındağı daulı mäselelerdi şeşu barısında ädil qazılıq jasau; wrpaqqa wlağattı söz qaldıru, jastardı tärbieleuge ayrıqşa män berip, köñil bölu jaylı bağıttar bayqaladı.   Qarağandı oblısınıñ Şet audanındağı mektep-gimnaziya, audan ortalığındağı köşe Jaqsı Janqwttı bidiñ esimimen ataladı.

Birde Janqwttı şeşen ağa swltan Qwnanbaydıñ üyinde otırğanda oğan Abay kelip sälem beredi. Ol kezde Abaydıñ jas, üylenbegen şağı eken. Abaydıñ tapqırlığın, öleñ şığaratındığın estip jürgen şeşen bi balanı qasına otırğızıp oğan birneşe swraq qoyadı:
– Şırağım, dünie nege süyenedi?
Abay:
– Dünie ümitke süyenedi.
Janqwttı:
– Közdiñ körmesi bola ma?
Abay:
– Köz qabağın körmeydi.
Janqwttı:- Şam jarığınıñ tüspesi bola ma?
Abay:
– Şam jarığı tübine tüspeydi.
Janqwttı:
– Bolat pışaqtıñ kespesi bola ma?
Abay:
– Bolat pışaq öz sabın özi kespeydi.
Janqwttı:
– Tamağına tartpaytın mahlwqat bola ma?
Abay:
– Öz tamağına tartpay

tın mahlwqat bolmaydı.
Abay jauabına riza bolğan şeşen oğan öleñ türinde jauap beruin swraptı. Sonda Abay:
– Siz swñqar samğay wşqan qiyadağı,
Talpınğan men balapan wyadağı.
Örnekti öleñ sözben jauap bersem,
Dünieniñ jalğız ümit tiyanağı.
Köz körui jetpeydi qabağına,
Şam jarığı tüspeydi tabanına,
Sabın bolat pışaq özi kespes,
Maqlwqat tarpay qoymas tamağına, – depti.

Et jelinip, qımız işilgennen keyin Abay: «Ata, sizden swraq swrauğa bola ma?» – deydi.
– E, şırağım, swray ğoy, – depti Janqwttı.
– Ata, arzan ne, qımbat ne, dauasız ne? – depti Abay. Janqwttı:
– Şırağım, arzan – ötirik,  qımbat – şındıq,  dauasız – kärilik emes pe? Janarıñ ottı eken – aqındığıñ, mañdayıñ jazıq eken – oylılığıñ şığar, halqıñnıñ qalaulı azamatı bol! – dep batasın beripti.

Derek boyınşa  Janqwttı Mekkege barıp, sol saparınan qaytpaydı. Al äkesiniñ kümbezi Şet audanı ortalığı Aqsu-Ablı auılınan 2 şaqırım jerde.  Şortanbay Qanaywlı da osı ziratta jerlengen eken.

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan