مادەلى قوجا

(جالعاسى)

قوجەكە، وتىرام دەپ قاسىڭىزدا،

ازاپ ساتىپ الدىم-اۋ باسىمىزعا.

دەپ ول دا ۇيدەن شىعىپ كەتكەن ەكەن،

مەن ريزا دەپ جەيتىن ەت-اسىڭىزعا.

 

قاليپا مادەلىگە قوسىلاردا،

شارتىمدى ايتامىن الدىن، ەسىم باردا:

”توقال’’ دەگەن ءسوزدى سەن ايتپا دەپتى،

بويىڭا تەڭەپ العان مەندەي جارعا.

 

تىلەگىن قاليپانىڭ قابىل ەتىپ،

ايتپادى توقال ءسوزىن سابىر ەتىپ.

ءبىر كۇنى سىناماققا ء«اي توقال» دەپ،

شاقىرادى جان-جاققا دابىرا ەتىپ.

 

قاليپا بۇل سوزىنە نامىستانىپ،

باتىردىڭ قۇزىرىنا جەتىپ بارىپ،

ۋادەڭ قوجا سەنىڭ كايدا دەيدى

«توقال» ءسوزىن ايتپاۋعا بەرگەن انت.

 

مەن ساعان ەندى قوجا جوقپىن دەيدى،

باتۋعا سىر سۋىنا كەتتىم دەدى.

دارياعا ءوزىن اتىپ تاستاعاندا،

كەنجەحان «اقتاڭ كەرمەن» جەتتى دەيدى.

 

«ۇستاما، شىراق» دەسە تىڭداماستان،

مىقتان ۇستاپ ورىلگەن قولاڭ شاشتان،

داريادان ات جالداتىپ شىعارادى،

«جەڭگەلەي» جالىنىپ، سيپاپ باستان.

 

بۇل جايدان حابارلانعان احمەت سۇلتان،

«ولسە ەگەر سۋعا باتىپ مەنىڭ اعام،

قۇنىنان قۇتىلماس ەڭ دەگەنىندە»،

«بىلەمىن، دەپتى باتىر، جوعىن اپاڭ»

 

«تورەنىڭ ءتۇپ اتاسى قالماق ەدى،

ولەرىندە كەبىنىن جالماپ ەدى.

اجالىنان ولسە دە ماعان تولەت،

جالعاندا جەمەگەن بوعىڭ قالماپ ەدى.

 

جۇيرىكتىڭ مايدا كەلەر قۇيرىق جالى،

سويلەمەس جالعان ءسوزدى ەر مادەلى.

اپاڭنىڭ كوزى ءتىرى – كەتسە مەيلى،

وپاسىز، اپاڭ ۇيدە وتىر ءالى!»

 

دەگەن ءسوزدى ايتىپتى وسى تۇستا،

قاليپا جايلى سىردى شەرتسەك قىسقا.

وسىلايشا اڭگىمەلەپ وتىراتىن،

قۇيما-قۇلاق قاريالار ءسوزى — نۇسقا.

 

القيسسا قاليپادان ءسوزدى ءبولىپ،

تۇركىستاننىڭ جاعدايىنان حابار بەرىپ.

كوتەرىلىس بارىسىن باياندايىق،

مادەلى جاتا تۇرسىن ۇيگە كەلىپ.

 

كۇرەسكە تۇركىستاننىڭ جانىنداعى،

جان-جاقتان قول قوسىلىپ ماڭىنداعى.

اكىمنىڭ ساربازدارىن سانسىراتىپ،

جەڭۋدىڭ قاراستىردى قامىن ءارى.

 

قالانىڭ قورشاپ الىپ تۇس-تۇس جاعىن،

اكىمنىڭ ىسكە اسىرماي ايلا-شارىن.

قالانىڭ قاقپاسىنا اتوي سالىپ،

تۇنىمەن دۇرلىكتىردى اتىرابىن.

 

تاڭ اتا مىرزاداۋلەت ساسقانىنان،

حالىققا ۇندەۋ ايتتى تاستاپ ۇران.

ءبارىمىز مۇسىلماننىڭ بالاسىمىز،

پايدا جوق قاندى بوسقا شاشقانىڭنان.

 

زاڭىنا شاريعاتتىڭ جۇگىنەيىك،

سول زاڭمەن سۇرۋگە ءومىر بىرىگەيىك.

دەپ حالىققا پىكىرىن جاريا ەتتى،

اڭلاتىپ جۇرتشىلىققا جىلى كەيپىن.

 

وسىنداي كوتەرىلىس اۋليە-اتا،

ماڭىندا پىسپەك، توقپاق، الماتى،

اقمەشىت، شىمكەنتتەر دە بوي كورسەتىپ،

قوقانعا سوققى بەرگەن ويسىراتا.

 

مۇھاممەد ساليح ايتقان دەرەكتەردە،

تۇركىستان مەن تاشكەنگە جاقىن جەردە.

جۇرە الماي قالعان ەكەن دەپ ايتادى،

جەرگىلىكتى حالىقتان ءبىر جان وزگە.

 

شىمكەنتتەن ءۇش مىڭ سارباز جيىپ-تەرىپ،

مىرزاداۋلەت — موللابەك كومەك بەرىپ،

قوقاننىڭ كوپ قولىنان قورىققان ەل،

بەتپاقتىڭ دالاسىنا كەتكەن ەنىپ.

 

ورىستىڭ پانا بولعان قامالدارى،

قالماعان باسقاشا ءبىر امالدارى.

كوبى كوشىپ سارىسۋ، ساۋداكەنتكە،

ۇلىقتى ءنيازالى ساعالادى.

 

اڭلاتىپ ءنيازالى جىلى شىراي،

قارسى الدى ەلدى كەلگەن جىلى ۇشىراي.

جاعداي جاساپ جايلاۋ مەن جاي بەرەدى،

قينالعان حالىقتىڭ حال-جايىن سۇراي.

 

باس قوسىپ ەلدىڭ جايساڭ-جاقسىلارى،

بولىس-بي، داتقا مەن باي باسقالارى.

شىمكەنتتە باستى قوسىپ اقىلداسىپ،

كوقانعا ءبىر توپ ەلشى اتتانادى.

 

باس قوسقان وسى ۇلكەن ماسليحاتتا،

ەلشىگە بولىپ باسشى قاناي داتقا.

قاجەتتى سىي مەن تارتۋ تارالعى الىپ،

قوقانعا جونەلەدى ءمىنىپ اتقا.

 

قابىلداپ قۇديار حان ەلشىلەردى،

قاناي مەنەن كەلەدى كەلىسىمگە ەندى.

مىرزاحمەتتى تاشكەننەن قوقانعا الىپ،

ءىنىسى مۇراتقا ورنى بەرىلسىن دەدى.

 

تىي دەپ بۇلىكتى قانايعا ەل ىشىندەگى،

قايتۋعا رۇحسات دەپ قول ۇشىن بەردى.

سوزىنە موللابەكتىڭ قۇلاق اسىپ،

سالىقتى جەڭىلدەتۋگە كەلىسىم بەردى.

 

جىلىندا مىڭ سەگىز ءجۇز ەلۋ سەگىز،

حانعا قارسى قوزعالىس شىعىپ سەمىز.

اقىرى قاتالدىقپەن جانىشتالدى،

ساتقىنداردىڭ ساۋلىعى تاۋىپ ەگىز.

 

تاشكەننەن مىرزاحمەتتى قوقان الىپ،

مىڭباسى لاۋازىمىن بەرگەنى انىق.

بۇل ءىستى قۇدياردىڭ ۇناتپاستان،

موللابەك ىشتەي تەرىس كورگەنى انىق.

 

موللابەك جاسى ۇلكەن اعاسى ەدى

حان تاقتى قاستەرلەۋگە تالاس ەدى.

ءدىلى قاتتى – ءدىنى مىقتى، تىلگە شەشەن

ىسىنە قۇدياردىڭ ساراشى ەدى.

 

موللابەك قۇدياردىڭ قىلىقتارىن،

ىسىنە ساي ەمەس دەپ ۇلىقتاردىڭ:

يتپازدىق، قارتاپازدىق، قاتىنپازدىق،

سياقتى ءىستىڭ سەبۋدە ۇرىقتارىن.

 

بەرىلىپ مايقاناعا ساۋىق-سايران،

مەملەكەتتىڭ جۇمىسىن تاستاپ قويعان.

كوتەرىلىسكە كىنالى ءىنىم دەيدى،

مىرزاحمەتتەرگە بيلىك بەرىپ قولدان.

 

كۇيىنگەن قۇديار حانىڭ ەزدىگىنە،

پاراسات اقىلىنىڭ كەمدىگىنە.

موللابەك ناسيحاتىن تارجيما ەتتىپ،

بەرەيىن وقىرمانعا ەندى مىنە.

 

         موللابەكتىڭ   قۇديارعا ناسيحاتى          

 

جاسى ۇلكەن اعاسى ەدى ول موللاحان،

اقىلىن ايانبايتىن قۇدياردان.

سوندىقتان قامىن كوپ ول جەيتىن ەدى،

سىرلارىڭ شەبەر تىلمەن شەرتىپ ەندى:

 

– ءىنىم بۇل ناسيحاتتى ۇعىپ العىن،

بويىڭدى جامان ىستەن اۋلاق سالعىن.

پاديشا ادام ءىسى حالىققا دەم بەرەتىن،

حان – حان ەمەس يتپازدىقتى ءجون كورەتىن.

 

قايدان كەلدى ساعان بۇل قاسيەتسىز وي

ءبىر ءيتىڭنىڭ جەگەنى كۇندە ءبىر قوي.

تاڭدانارلىق ەلگە سەنىڭ بۇل قىلمىسىڭ،

وزىڭە لايىق پا بۇل جۇمىسىڭ؟

 

جاۋعا شابار نە ءبىر جايساڭ ەر جىگىتتەر

اش ءجۇرىپ، توق بولۋدا سەندەگى يتتەر.

ەر قادىرى – يت قادىرىنەن بولعان سوڭ كەم،

عالامدا قورلىق بار ما ءدال بۇعان تەڭ؟

 

حان ءىسى مە بۇل دەگەن قانداي ءىسىڭ،

اتتىڭ قۇنىن بەرگەنىڭ ءبىر يت ءۇشىن.

ەر قاناتى ەجەلدەن ات ەمەس پە،

حان بولساڭ ءدايىم ساقتا بۇنى ەستە.

 

قۇلاعىڭا ناسيحات ءدۇرىن قۇيىپ الماساڭ،

قال جايىنا جىگىتتەردىڭ قاراماساڭ.

سالماساڭ ناسيحاتقا بۇل قۇلاعىڭدى،

سەنىڭ ءىسىڭ حالىققا زيان مۇلدە.

 

بۇل ءبىر زايا كەتكەن ءىس – حان ءىسى ەمەس،

ەل حوش كورىپ بۇنىڭدى دۇرىس دەمەس.

قاسىڭنان شىقپاي تالاي اقىلى كەم،

وزدەرىن كورسەتەر دانامەن تەڭ.

 

وزدەرىن قۋلىق پەنەن ەتىپ جاقىن،

جۇزدەرىن ءجۇز قۇبىلتىپ ايتار داتىن:

سەنى ءبىر مايحانادا ءىرى ەتىپ،

وزدەرىن ءايداھاردىڭ ءبىرى ەتىپ.

 

باسقالاردى ۇكىمەتتىڭ قۇلى ەتىپ،

وزدەرى ءىشىپ-جەۋمەن كۇنى ءوتىپ.

ءبارى دە جارلىعىڭدى تاپتاۋتا بار،

تەرىس قارايدى تەگىن وعان بەرمەسەڭ مال.

 

اڭ اۋلاي قىزىعىنا بولساڭ دا قارىق،

دوسىڭ مەن دۇشپانىڭنان كورە ءبىل پارىق.

جاننان كەشىپ قىزمەتتى قىلسا ەگەر،

ودان ادام اياماس مال مەنەن زەر.

 

ىلايىق قىزمەتىنە سىي بەرمەسەڭ،

جىلىتار تون قادىرىن سەن بىلمەسەڭ.

بىلەرسىڭ وي ءورىسىڭ بولسا تەرەڭ،

كوزەسى سۋ بەرگەننىڭ سىنعانمەن تەڭ.

 

بولا قالسا باسىڭا دۇشپان تونەر،

كەلە قويماس قاسىڭا جان جەلەپ-جەبەر.

ماس بولىپ، ماسقارا بوپ ءىشىپ-جەمە،

قازىنام تەك كوبەيە ءتۇسسىن دەمە.

 

جينالسا داۋلەتىڭە قازىنا مول،

ونى ورنىنا جۇمساۋدىڭ قامىندا بول.

قازىناڭ مولايسا ەگەر اشقىن ونى،

جومارتتىق قولىڭ مەنەن شاشقىن ونى.

 

اركىمگە ونى ءوزىڭنىڭ قولىڭمەن بەر،

قولىڭمەن بەرمەگەندى يت پەن قۇس جەر.

كىسى ارىزىنا سالعىن تەك ءوزىڭ نازار،

ءار ءىستى كوزبەن كورىپ قول ۇستاسا وزار.

 

جاڭالىق ىسكە قولدى قايىم ەتكىن،

سىپايىلار قاجەتىن دايىن ەتكىن.

بۇل ءبىر جاڭا ناسيحات، بۇل جاقسى ءسوز —

ۇعا الماس كوكىرەگىندە بولماعان كوز.

 

بۇل ايتقان ناسيحاتتىڭ ماڭىزدارى،

اقيقات — ەرتەگى ەمەس اڭىزداعى.

يت جەتەكتەپ، كارتا ويناپ، پارا جەگەن،

كولەڭكەلەر سياقتى جانىمداعى.

 

نارىقتىق زامانادا قالىپتاسقان،

اڭساۋدا اياقتارىن شالىس باسقان.

يت قۇمار، كارتا قۇمار، داڭق قۇمار،

ازعىندار دا از ەمەس اسىپ-تاسقان.

 

مۇلىكتى قولى جەتكەن تالاپ الىپ،

زاۋىت، فابريكا توقتاعانى قالادا انىق.

ونگەن ءونىم كەمەيىپ كۇن-كۇن سايىن،

شارۋا شايقالعانى دالادا انىق.

 

ساۋدا دەپ قاتىن-قالاش قىز بالا دا،

سانسىراۋدا دەپ ەپتەپ پۇل قالا ما.

رەكەت-زاڭگەرلەردە جانىن سالىپ،

دەگەن كوپ سىباعامنان قۇر قالام با؟

 

باق قۇمار، اتاق قۇمار، داڭق قۇمار،

سىبايلاستار قاۋىشىپ ۇمار-جۇمار.

اراقتى قولدان جاساپ ساتقاندار كوپ،

شولمەككە جاڭا ەتيكەت تاعىپ تۇمار.

 

ەل قامىن ويلاۋ دەگەن ەستەن شىعىپ،

باس قامىمەن ەسەنسىز جۇرگەن ىعىپ.

وسىلارعا ارنالعان ۇقساپ كەتتى

قۇديارعا موللاحان ايتقان ۇگىت.

 

فەرعانانىڭ تاريحىن جازىپ كەتكەن

جۇنايدۋللا قوجاۇلى جاريا ەتكەن

ولەڭدى وقىپ كورىپ كىتاپتاعى،

ءتۇرسىنالى اينابەكۇلى ءتارجيما ەتكەن.

 

قوقان، بۇحار اراسى شيەلەنىپ،

شەكارالار بۇزىلىپ يەلەنىپ.

تاق تالاسى شەگىنەن شىققان كەزدى،

حاندىقتان ءبىرى كەتىپ، ءبىرى كەلىپ.

 

موللابەك – قۇدياردان تارتىپ الىپ

حاندىقتىڭ سالتاناتىن قۇرعانى انىق.

ورناتىپ قاتاڭ ءتارتىپ شاريعاتتىڭ

شارتىنا جۇرتشىلىق باس يگەنى انىق.

 

«قۇديار بۇحار قاشىپ ءامىر كەتتى،

موللاحان شاريعاتتى انىق ەتتى.

كوپ قازاق بايتاباسىن باسىن وراپ،

رايىس بازارشىنى جابىرلەتتى.

 

تۇزەلدى ءۇش جىلعاشا كوپ جۇمىستار،

ءار حان-اق شاريعاتتى سولاي ۇستار.

كىسىلەر ءىلىم بىلگەن عازيز بولىپ،

كۇشەيدى قازى-ءمۇفتى، رايىستار».

 

دەپ جىرلاعان ۋاعىندا مايلىقوجا،

دارىپتەپ موللاحاندى جۇرتتان وزا.

ولگەنىندە قايعىرىپ كارى-جاستار،

دەپ ايتار قارا كيىپ تۇتقان ازا.

 

قۇديار ءىسىن قولداپ ميات قىلار،

مىڭباسى مىرزاحمەت سياقتىلار.

حاندىقتىڭ ماڭايىنان الاستاندى،

يت قۇمار، قوراز قۇمار، قىزىق قۇمار.

 

كەزىندە تاق تالاسپەن جۇرگەن شەتتە،

الىمقۇل اتقوسشى ەكەن موللابەككە

موللابەكتى الىمقۇل قىرعىزداعى

تانىستىرعان سەيىتبەك، الىمبەككە.

 

قىرعىز تۋىسىن ۇگىتتەپ موللا الىمقۇل،

قىپشاقتار ۇلىعىمەن دە تابىسقان ءتىل.

ماڭىنا موللابەكتىڭ توپتاستىرعان،

ءبىر جەڭنەن – قول، شىعارىپ باس – جاعادان ءبىر.

 

اتقوسشى ءابزال باسشى، جەمگە باسشى،

اكىم بولعان دوڭگەلەپ ورگە تاسى.

مىرزاداۋلەت قىزىنا ۇيلەندىرىپ،

موللاحان بەردى امالىن پانسات باسى.

 

حانداردىڭ قالماعان دەپ قايدا باسى،

ءولتىرىپ موللابەكتى اينالاسى.

حان تاعىنا قاراۋىل بولۋ ءۇشىن،

جارايدى دەپ سۇلتان-ءسايىد جاس بالاسى.

 

مىڭ باسى، پانساتباسى، پارماناشى،

مولدا-ءمۇفتى، قازى-كالان، قازىناشى –

ءسايىدتى حان كوتەرىپ اق كيىزبەن،

موللا الىمقۇل بولدى – ءامىر، لاشكار باسى.

 

مەملەكەتتى قولىنا العان باسىپ،

الىمقۇل باسقارۋدا جانتالاسىپ.

بۇحاردىڭ ءامىرى دە كوقانعا حان،

قۇدياردى قويماق قايتا بولسا ءناسىپ.

 

بۇل جايدان حابارى بار ورىس قولى،

قازاقتىڭ دالاسىندا بولىپ جولى.

اۋليە اتا، تۇركىستان، پىسپەك، شىمكەنت،

تاشكەن مەن قوقاندى الماق كەلسە وڭى.

 

بالاسى كەنەسارى – سۇلتان سىزدىق،

اتا جولدان كەتپەستەن كۇدەر ءۇزىپ.

قوقاندى ورىس السا بۇحار بارىپ،

كۇرەسۋگە الادى بەتتى تۇزەپ.

 

تايشىق پەنەن ءىنىسى احمەت سۇلتان،

ورىس جاققا شىعۋعا بەلىن بۋعان.

وسىلاي ەكى جاققا بولىنەدى،

ادامدار اعايىندى بىرگە تۋعان.

 

ماڭىنا اقمەشىتتىڭ كوشىپ بارىپ،

اكىمنەن دەبۋ اتتى رۇقسات الىپ.

جاڭاقورعان قامالىن ورىس الاردا،

تايشىق، احمەت ەرلىگىن كورگەنى انىق.

 

جولەكتە «قارامۇرىن» شايقاسىندا،

قوقان مەنەن ورىستىڭ ايقاسىندا.

ءتورت ءجۇز اسكەر، مىڭ سان قول قوقاندىقتى،

جەڭەدى تايشىق، احمەت ارقاسىندا.

 

سول سوعىستا ءۇش بىردەي اسكەر باسى:

بەكتىباي، ايداربەك، قوڭىراتتىڭ تەلقوجاسى،

تايشىققا تاپ بەرگەندە، ۇشەۋىن دە،

سايىستا سانسىراتقان باسىپ تاسى.

 

بەكتىباي باتىر – ءجالاڭتوستىڭ ۇلىن،

نايزامەن تۇيرەگەندە تايشىق بۇرىن،

اۋزىنان كىرگەن نايزا جەلكەسىنەن،

شىعىپ شەيىت كەتكەن دەر ءۇزىلىپ جۇلىن.

 

تەلقوجا نايزاسى دا سول ءبىر شاقتا،

تايشىقتىڭ سول يىعىنا باتقان ۋاقتا،

ىرعاعاندا ءارى اۋىپ ساۋىرىنا ات،

نايزا سىنىپ تىكتەلگەن ارەڭ اتقا.

 

سول جارادان ەر تايشىق قازا بولىپ،

احمەت باستان وتكىزىپ تالاي جورىق،

مىڭ سەگىز ءجۇز سەكسەن سەگىز جىلدا ءوتىپتى،

بىرنەشە لاۋازىمعا يە بولىپ.

 

ورىستان بەتىن بۇرعان سىزدىق سۇلتان،

قوقاننىڭ حاندىعىنان كەلىپ ءپارمان:

سوزاققا اكىم بولىپ تاعايىندالدى،

ورىستى وتكىزبەۋگە شەكارادان.

 

تاريحىن سىزدىق سۇلتان ايتسام باستان،

ءوز الدىنا ءبىر بولەك بولار داستان.

وتارلاۋشى ورىسپەن كۇرەسۋدە،

سان قيلى وقيعا وتكەن عازيز باستان.

 

سۋرەتتەپ مادەلىنىڭ قايىن جاعىن،

ولەڭمەن ەتە بەرسەم جايىن ءمالىم.

مىڭ ءبىر ءتۇننىڭ ەرتەگى سياقتانىپ،

كەتەتىنى وزىمە زايىر ءمالىم.

 

جازىلىپ كەسەلىنەن جارالانعان،

مادەلى جان-جاعىنان حابار العان.

اقمەشىتتەن ورىستار وت-كەمەسى،

كەز ەدى سىردى ورلەپ جاعالاعان.

 

قوقان قولىن باسقارعان قاناعات شاح،

قىرىق مىڭ ساربازداردان قۇرىلعان ساپ.

جەتىسۋدا سەگىز ءجۇز ورىس قولىنان،

جەڭىلىپ قايتتى دەگەن بار قاۋەسەت.

 

تۇركىستان، اۋليە اتا، پىسپەك، توقپاق،

قارۋلى ورىس قولى كەلگەن توقتاپ.

كارتاسىن سىزىپ جەردىڭ يە بولىپ،

بيىكتەرگە بەلگى ۇرىپ، قازىق قاقپاق.

 

مادەلى وي جىبەرىپ شارتاراپقا،

ويداعى ورىس، وردەگى قوقان جاققا.

بۇقارايى-ءشارىپتى ءجون كورەدى،

قولايلى قونىس تاۋىپ جاي الماققا.

 

 

«بەلبەۋدىڭ بەل قىشيدى شەشەرىندە،

جىلقى مال تەبىسپەيدى وسەرىندە.

سىر مەنەن مادەلىنىڭ قوشتاسقانى،

بۇحارعا جوعارىلاپ كوشەرىندە.

 

امان بول، قوسجارسۋات — تۋعان جەرىم،

كىندىك كەسىپ كىرىمدى جۋعان جەرىم.

جەلى تارتىپ جەم بەرىپ بەدەۋ اتقا،

دۇرىلدەتىپ جىلقىنى قۋعان جەرىم.

 

مادەلى بۇحار بارىپ قونىس الار،

ءبىر جىلدان سوڭ بۇل جەردى ورىس الار.

شىمكەنت پەنەن تۇركىستان، جەتىكەنتتى

اسىپ بارىپ تاشكەنگە قولىن سالار.

 

بالالار كۇلىسەسىڭ حوش ۋاقتا،

ءازىر جاعاڭ كاپىردەن بوس ۋاقتا.

ءبىزدىڭ ءسوز ەش دالاعا كەتپەيتۇعىن،

جەتپەيدى ەندىگى جىل وسى ۋاققا».

 

«اق پاتشا ءادىلمىن دەپ سەندىرىپ تۇر،

اۋزىنان شىققان ءسوزىن ەم قىلىپ تۇر.

وي مەن قىر، جەر مەن سۋعا يە بولىپ،

ءار جەردەن قازىق قاعىپ، بەلگى ۇرىپ تۇر».

 

دەپ جازىپ كەتكەندەرى وسى تۇستا،

ۋاعىندا لۇعاتتاي بولعان نۇسقا.

وقىرمان تانىسسىن دەپ ءجون سىلتەدىم،

ولەڭىنەن ءۇزىندى بەرىپ قىسقا.

 

ادىلەت پەن شىندىق بوپ ىزدەگەنى،

حاق دىنىنەن كۇدەرىن ۇزبەگەنى.

ءدىن يسلام تۋىن تىككەن بۇحار جاققا،

كوتەرىلدى مادەلى تۇز دەگەنى.

 

ماقساتى – ءدىن يسلامنىڭ تۋىن ۇستاپ،

قايىر ءدىندى قايتارۋ كورگەن قىسپاق.

قوقانعا دا قول شوقپار بولعىسى جوق،

ەلدەن زەكەت ەسەلەپ العان قىستاپ.

 

سوڭىنا ەرتىپ جىگىتى مەن جەلەڭدەرىن،

ماقتانىش ەتەتىندەي ونەرلەرىن.

بەت بۇرىپ جىزاق جاققا كوشكەن ەكەن،

بىرگە الىپ مايلى، اپپازداي ورەندەرىن.

 

«كەشەگى جۇرگەن اپپاز ەڭ،

سەن قاي جاقتان تاپ-تازا ەڭ

مادەلى اعامنىڭ اياعىن ۋقالاپ،

جىزاقتا بىزگە اسپاز ەڭ».

 

اپپازعا بولىستىق باق قونعان كەزدە،

ارتىقتاۋ اۋزىنان شىققان سوزگە.

مايلى اقىننىڭ ءبىر اۋىز ءسوزى ەكەن،

كەسىپ ايتقان كەمشىلىگىن تۇسكەن كوزگە.

 

مادەلى سىردان كەشىپ جىزاق بارىپ،

جاقىپبەكتىڭ قولىندا بولعانى انىق.

بارعاندا بۇحار ءامىرى مۇزاففارعا،

جىزاقتى قورعا دەپتى قولقا سالىپ.

 

بۇل كەزدە ورىس كەلىپ اۋليە-اتا،

شىمكەنتكە بەت العان كەز قامال تارتا.

ورىس پەنەن كۇرەستە موللا الىمقۇل،

جۇرت ايتار جىبەرگەن دەپ ۇلكەن قاتا.

 

اقمەشىتتەن تۇركىستان كەلىپ اسكەر،

كىرىلعان دەيدى قولى ءامىر-لاشكەر.

مىلتىقتى، زەڭبىرەكتى ورىستارعا،

نىسانا بولىپ – جاياۋ، اتتى اسكەر.

 

قارۋلانعان ورىستىڭ ساربازدارى:

مىلتىق، زەڭبىرەك، جارىلعىش وق پەن ءدارى.

ءجۇز ساربازدى مىڭ اسكەر جەڭە الماي،

قارسىلاسقان قىرىلىپ قالدى ءبارى.

 

اتابەك داتقا، بايۇزاق، ءنيازالى،

ءىس بىلەر قولباسشىنىڭ جيىلىپ ءبارى.

كامال تارتىپ مىلتىق تەك زەڭبىرەكپەن،

ورىسپەن سوعىسۋدىڭ بولعان جاعى.

 

بۇل ءادىس ساتقىندىق دەپ قولداماستان،

ون مىڭ سان اسكەرىمەن العا باسقان.

ناتيجەدە كوپ ادام ءشاھيت بولىپ،

ولمەگەنى ىلاجسىز كەيىن قاشقان.

 

«ازىرەتى قاراتاۋ» دەپ باستالاتىن،

جىرىندا ۇزاق سونار مادەلى اقىن

ولەڭ مەنەن سيپاتتاپ جازعان ەكەن،

ورىس پەنەن الىمقۇل اتاپ اتىن.

«باس كيىمى تالىستاي،

ورىس الدى قونىستى-اي.

مۇسىلماننىڭ ىشىڭە،

كاپىرلەر قويدى بولىستى-اي.

اتاسى جامان الىمقۇل —

مۇسىلماننىڭ بالاسى،

كاپىرگە قويدى پەندە قىپ،

قولدان بەرىپ نامىستى-اي

ون توعىز كەنتتى الىپ تۇر،

مۇسىلماندار نالىپ تۇر،

قۇدايدان قورىقپاي بۇل ورىس،

تاشكەنگە قولدى سالىپ تۇر.

الىمقۇل قاشتى قوقانعا،

ورىسقا تاشكەن قالىپ تۇر».

جالعاسىسىن مىنا سىلتەمەدەن وقىڭىز: http://kozhalar.kz/20185696-madeli-qozha

 

سونداي-اق، وقىڭىز

جۇسىپقوجاۇلى مادەلىنىڭ اۋلەتى

(داستاننىڭ سوڭى) مادەلىنىڭ ۇلدارى تورتەۋ بولعان، ەرلىگىمەن اتانعان ەلگە قورعان: ەسىمحان مەن قوجابەك، ءبورىحان-ەر، كەنجەسى …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان