Bilgen Şayır aytadı

Mädeli qoja (dastannıñ jalğası)

(jalğası)

«Bir twtam qu qwyrığı» deydi halıq,

Qulıq pen abıroyğa eşkim bolmas qarıq.

Qoşemetşil qu ataq alğandarıñ,

Aqırı jaqsı bolmau aydan anıq.

 

Äuletin Äzderhannıñ az dep aytar,

Qu atanğan bolmaydı mäz dep aytar.

Qu-zalım, opasızdar – ağayındı,

Wyalas bir birimen söz dep aytar.

 

Mırzabi qırğınında Asqar datqa,

Sırt berip ketken eken Taşken jaqqa.

Basında dürbeleñniñ boldı degen,

Ie bolıp qalmayın dep jamanatqa.

 

Dau tağdırın şeşuge dayındalıp,

İstiñ auır ekenin moyınğa alıp.

Asqar habar kütude balasınan,

Künine on oylanıp jüz tolğanıp.

 

Jäbek bi Ordabası mañında bop,

Mırzabidi qabıldau qamında bop.

Sır bermey sırttan kelgen zeketşige,

Qızmet etken bekterdiñ jağında bop.

 

Jäbek Asqar datqağa jedel jetip,

Beredi bolğan jaydı äñgime etip,

Qazınaşı da Beglerbek qwzırına,

Jağdaydı habarlaydı mälim etip.

 

Asqar datqanı aldırıp Beglerbegi,

«Oylauşı edim elge ie er dep seni,

Eser qaptap ketken be el-jwrtıñdı,

Bayanda qalay deydi mwnıñ jöni?»

 

Tik qarap Beglerbekke Asqar datqa,

Eseri joq demeymin düyim halıqta.

«Adam alası – işinde, mal alası –

sırtında» degen söz bar qazaq, sartta.

 

Ne ayıp bar mal jayğan momın halıqta

El riza eñseni ezbes alım-salıqqa.

Swmdıq qoy «qızdan zeket bergin» degen

Sıymaytın şariğat-zañ, dästür-saltqa.

 

Osı bir jäytti eptep sınağan bop,

Bwl soyqan mağan dedi wnağan joq.

Ordamnıñ oyran bop qwlağanın,

Esittirdi Jäbegim jılağan kep.

 

Bwl istiñ bilip tügel mäni jayın,

Keñ türde öziñizge bayandayın

Teli menen tentekti tezge salu,

İsinen qızmetimdi ayanbayın.

 

Dep Asqar aytıp sözin mämileli,

Beglerbekten kütti tıñ äñgimeni.

Bek ayttı ashanadan as-su işip,

Eliñizge qaytıñız endi dedi.

 

Jetemiz biz de jedel artıñızdan,

Siz jağdaydı bilgenşe halqıñızdan.

Jan-jaqtı istiñ jayın anıqtañız,

Kimder eken iritki sap, eldi bwzğan?!

 

Oy kelip köñiline zımiyandıq,

Oydağısın bükpelep riya qıp.

Bwl jaydan tım habarsız emessiñ dep,

Betine basa almadı aytıp anıq.

 

Qarağan bop qası men qabağına,

As-su iş te jet jedel Badamıña.

Dep jiberdi Asqardı ashanağa,

U qosqızıp jeytin as-tağamına.

 

Alañsız tamaqtı jep minip atqa,

Taşkennen attandı endi Badam jaqqa.

Jete almay el şetinen Espesayda,

Jan täsilim qıladı Asqar datqa.

 

Aq jauıp arulanıp Asqar datqa,

Jerlendi Qızır jatqan ziyaratqa.

Mırzabidiñ daulı isin tındıruda,

Mädeli qolğa aldı endi siınıp haqqa.

 

Mırzahmet Mırzabidiñ öktemdigin,

Auırlap el arqağa köşkendigin,

Äulie-ata mañında Mırzahmet,

Qosınımen qorşauda qap ketkendigin,

 

Esitip Qwdiyarhan Qoqandağı,

Su seuip basıñdar dep otalğandı,

Ağası Mollabekpen Şadman qoja,

Mıñbasını jiberdi basalqalı.

 

Mwhammad-Salıq degen tarihşınıñ,

Jahannama tarihı şın men sırın,

Jariyalap jaña Taşkent tarihında

Bayandaptı Mırza bi ozbırlığın.

 

Sirgeli, Qoñırat Şımkent mañındağı,

Rular bas köterip tegis bäri,

Mırza bi zeketşini jasağımen,

Öltirgen dep kitapta jazılgan-dı.

 

Sarbazımen Mırzahmet Beglerbegin,

Osı dep senderdiñ de öler jeriñ,

Qwtılmastay qorşauğa alğanında,

Mollabekter keltirgen istiñ jönin.

 

Mıñbası Şadmanqoja, Mollabek te,

Qarsı küş qoldana almay qalıñ köpke.

Qabıldap qazaqtardıñ talaptarın,

Bostandıq alğan deydi Mırzahmetke.

 

Osılay tarihtağı derekteme,

Demes jwrt tıñ derekti kerek nege.

Qazaqtıñ bay tarihın jazu qiın,

Arab, parsı, türkiden bölektene.

 

Ketsek te orıstanıp, qıtaylanıp,

Bastan bwlt tarqar bir kün jaylanıp.

Oljastıñ «Älip jäne meni» sındı

At qazığın tabuı haq tübi aylanıp.

 

«Tarihı jahannama» — jaña Taşkent,

Parsı tilde jazılğan eken eñbek.

Parsı til dariyasınıñ aydınına,

Kösile jüze almadım qwlaş sermep.

 

Qoqannıñ tarihın tek etip ermek,

Öleñ menen surettep boldım bermek.

Betinen alpıs segiz oqıp alsın,

Talaptılar bolsa eger közben körmek.

 

Badam keldi – Mollabek, Şadmanqoja,

Alsın dep ayıptılar ädil jaza.

Janında bar Mırzabi qart anası,

Qaralı balasına twtqan aza.

 

Mırzabidi öltirgen kim degende,

Tappadı jauap berer elden pende.

Köldeneñ kök attını tergeuge alıp,

At oypattı oy menen ördegi elge.

 

Mädeli bwl jağdaydan habarlanıp,

Şadmanqoja men Moldabekke barıp.

Jauabın tizip jırmen aytqan eken,

Bar jazanı öziniñ moynına alıp.

«Qarağaştı Taşkennen

Mırzabi degen bek şıqtı.

Eki iinin jep şıqtı,

Qatın menen qızıñnan,

Zeket bergin dep şıqtı.

Qoqannıñ beybas bekteri,

Jäbek bidiñ üyinde,

Qımızğa toyıp balqıp ap,

Qazı menen qarta jep,

Otırğan kezde şalqıp-aq,

«Asqanğa-tosqan» osı dep,

Bekterdiñ bastarın keskenbiz,

Şariğattıñ şartı wnap».

 

Bayqadıq jauabıñdı bizge bergen.

Er ekensiñ tuılğan tüzdegi elden.

Hanğa qanday jauaptı berer ediñ,

Jağdaydı közben körip tilge kelgen.

 

Degende Moldabekke qarap batır,

«Ölgen jannıñ basında — zaman aqır».

Tirlikte şariğattan şalğay şığıp,

Der edim zaman qayda bara jatır?

 

Dep termelep jır menen jöneledi,

Öleñmen jauap beru öneri edi.

Tarihat-şariğattan habarı mol,

Kemeñger aqıl oyı tereñ edi.

 

«Bwl jerden üş jwrt ötipti:

Parsı, dari, qızılbas,

Aqtaban noğay, qalmaq-ay —

Törtinşisi biz edik,

Bizge de tüsti salmağı-ay.

Bekteriñniñ qorlağan,

Zorlığına şıdamay,

Köşti elim japa-tarmağay.

Adamğa tän ar-wyat,

Bekteriñde qalmadı-ay.

Atadan qalğan jol ma edi,

Qu näpsige qwl bolıp,

Hayuanday toyat almaq-ay.

Biz bilmeytin bolmasa,

Şariğatta bar ma jol,

Qızdan zeket almaq-ay?

Ayt deseñ aytıp bereyin,

Aq şındıqtı aytudan,

Til men jağım talmağay.

Jazıqsız eldi jazğırma,

Ayıptıñ twr aldıñda.

Mırza bidi öltirgen,

Basın kesip almaday.

Kesseñ kes, keşseñ mine bas,

Şariğat jolın sara der,

Dañğıl jatqan sarnap-ay —

Jarlı menen bayğa da-ay,

Qara menen hanğa da-ay!”

 

Mırzalar şariğattıñ bwzıp şartın,

Aytqan soñ qarğıs-nağlat jalpı halqım.

Öltiruge ayıptı bir menmin dep,

Mädeli tüyindeydi sözdiñ artın.

 

Sol kezde bas köterip azalı ana,

İsine perzentiniñ ızalana.

Alla aldında balamnıñ keştim qanın,

Jürmesin depti bir jan jazalana.

 

O, basta payda bolıp ozbırlıqtan,

Halıq qarğısın alıptı zwlımdıqpen.

Dep ädil ükimin aytıptı ana,

Qaralap Mırzabidiñ tegin şıqqan.

 

Mollabek pen mıñbası Şadmanqoja,

Mädelige joq depti sağan jaza.

Köterile köşken eldi qaytarğanda,

İsiñdi atqara ber depti taza.

 

Mırzabi dauı osılay tınsa dağı,

Jalğasıp Qoqan menen bir sabağı,

Mırzabidiñ tuısı Mırzahmettiñ,

Köñilinde kek bar ketpes qusa dağı.

 

Ötken soñ dünieden Asqar datqa.

Mädeli ornın baspaq minip atqa,

Degen söz etek alıp el işinde,

Jayıladı ağayın jamağatqa.

 

«Asqardıñ jas toqalı Aqbaldaq ta,

Oyı bar dep Mädelige qosılmaqqa.

Mädeli de tanıtıp jılı şıray,

Ket äri dey almaptı asıl zatqa».

 

Dep aytqan ösek tarap el işinde,

Aynalıp köp mäsele terisine

Jäbek bidiñ tiip bwl namısına,

Aynaladı jaña dau örisine.

 

Anamnıñ bar tise eger – ämeñgeri,

Aynalıp ketpese eger zaman keri.

Jol bolsın jamağayın Mädelige,

Basına bere me dep adam tegi.

 

Äkemniñ därejesin armandağan,

Mädeli dep ordamdı oyrandağan.

Asqardı silaytwğın wlıqtarğa,

Qıyğıştap mäseleni qoyğan joldan.

 

Sözimniñ aytıñdar dep dwrıs jerin,

Nemese şekten şıqqan bwrıs jerin.

Saladı ağayınnıñ talqısına,

«Teris degi Mädeliniñ bwl isterin.

 

Ağası Mädeliniñ Ismayıl,

Jan eken sözge şorqaq qarapayım.

«Adam degen äuirin büytemin» dep,

Aqbaldaqqa añdatqan söz rayın.

 

Aqbaldaq aru eken aqılı asqan,

Ağayın keşir depti jazım bassam.

Asqar datqa inisi Älimge jwrt,

Neke qiıp jeñgesin eken qosqan.

 

Jäbek bi bitispeydi bwnımenen,

Aq orda kökke wşuı küli menen.

Tereñ ketsem äkemniñ ölimide,

Boldı deydi Mädeli tilimenen.

 

Bedel men abıroyın alğa salıp,

Äkemniñ mert boluı bekten anıq.

Mädeli maqsatına jetpek deydi

Äkemniñ amaldarın özi alıp.

 

Dau jayı barğan sayın şielenip,

Aqqa qara jağılıp küyelenip.

Taşken asıp Qoqannıñ mıñbasısı,

Mırzahmetke jetedi jüyelenip.

 

Oñay jau emes dep ol tüz degeniñ,

Jerden taptı kökten ol izdegenin.

Mädelini twtqınğa alu jaylı,

İske asırmaq köpten ol közdegenin.

 

Zwlımnıñ alauızdıq wnağanı,

Intımaq auız birlik tua jauı.

Tas-tüyin tüzdiñ elin iritetin,

Özine özin salu bir amalı.

 

Jat jwrttıqtar tüz elge qadau etip,

Tünde adaspas samala alau etip.

«Bölip al da, biley ber» qağidasın,

Paydalanğan janına jalau etip.

 

Qazaqtıñ bilip eñ bir osal jerin,

Qarsı qoyıp ruğa rulı elin.

Jik-jikke bölip tastap jegideyin,

İşinen iritudiñ bilgen jolın.

 

Qoqanı da, qıtayı, orısı-da,

Qazaqtıñ közin tigip qonısına.

Basıp alıp şıraylı keñ dalasın,

Baylığın tonau maqsat bolmısında.

 

Twtqındağı oy örisi üzdikterdi,

Mäñgürt etip köşpendi tüzdikterdi.

Maqsatı jwrday etu til menen din,

Eldik penen ıntımaq, birlikterdi.

 

Mädeli bwl jağdaydı bilip anıq,

Jaular men küresude janın salıp.

Qarsı şıqqan orısqa, Qoqanğa da,

Erligin el körude auıq-auıq.

 

Bwqar, Qoqan, Hiuanıñ qayşılığın,

On oylap jüz-tolğanıp qaysı birin.

Tün wyqısın tört bölip ötkizude,

Tuğanın kütip oñnan Ay-swludıñ.

 

Bwqarayı-şaripke bwrıp nietin.

Basqadan artıq-au dep qwdiretin.

Tize qosıp ayqasu jön be deydi,

Qaytaruğa qadalğan jaudıñ betin.

 

Atası Jüsipqoja qızmet etken,

Erligin bwhar eli qwrmet etken.

Ämirdiñ qwzırınan qonıs alıp,

Dep oylaydı bir jola köşip ketsem.

 

Jäbek pen qırği-qabaq bolğan jayın,

Dau sıñayı wşqınğan kün-kün sayın,

Basqa is tüserinde sırt aynalıp,

Jattan bwrın bezer dep bwl ağayın.

 

Er köñildi dep jürgen elindegi,

Jigitterdi şaqırıp köñildegi,

Bwhar barıp qonıs körip qaytu üşin,

Zikir bas bop soñımnan ergin dedi.

 

Mädeli Qoqandıqtan küdiktengen,

Kün bwrın şığıp ketip jigitterden,

Sırdariya Şınazınan kütem depti,

Zikir basşı jigitterdi iriktelgen.

 

Zikir paluan bas bolıp jigitterdi,

Espe-Sergel boyına suıt keldi.

Jäbektiñ jılqı, tüye, qara malın,

Soñına Mädeliniñ quıp keldi.

 

Zikirge beker boptı bwnıñ dedi,

Jäbektiñ qarañ qıpsıñ künin dedi.

Adamnıñ bası aman bolsa jarar,

Tabamız basqasınıñ tilin dedi.

 

Bası aman adamdarı qaldı depti,

Daladan biz aydadıq maldı depti.

Dübiri dürildetip keñ dalanı,

Quğınşı kelui ıqtimaldı depti.

 

Bolsa amal tabıladı adam aman,

Adam ölse joq bolar odan jaman.

Tügeldep maldıñ basın twrğın deydi,

Dayındap qaytaruğa kelgen zaman.

 

Jäbek quıp jetkende qolımenen,

Ilayıqtı bwrınğınıñ jolımenen:

«Batır malıñ tügel» dep Mädeli er,

Qaytarıp bergen eken malın kelgen.

 

Estiyar eldiñ jaqsı ağaları,

Öştesip ketpesin dep araları.

«Daudı qız bitiredi» dästürimen,

Boludı qwda-jegjat qalağan-dı.

 

Balası Jäbek bidiñ Ädilbekke,

Mädeli qızın berip äyeldikke.

Qız alısqan Jüsip, Qonar balaları

Jetkende bir şöbere, bir şöpşekke.

 

Qolaylı qonıs izdep, siınıp haqqa,

Ketedi Mädeliler Bwhar jaqqa.

Bir daudıñ bası tındı degende endi,

Bir daudıñ wşığı tüsti Jarsuatqa.

 

Jibek jol silemimen Sır jağalay,

Jarsuat – Darbaza asıp, Taşken qaray.

Jüzdegen tüyelerge dünie artıp,

Jappastan şığıptı iri saudager bay.

 

Oralıp joldı ötudi qiın körip,

Wlıq pen mıqtılarğa siın berip.

Şığının joldan qayırıp aladı eken,

Kezdesse orayına reti kelip.

 

Bwl jolı öterinde Jarsuattan,

Quatın jigit joğın bilip arttan.

Qos üyirin qısıraqtıñ qosa aydaptı,

Mañında Aqdalanıñ jayılıp jatqan.

 

Saylanğan saygülikpen jigitteri,

Siñiruge sırımtanı bilikti edi.

Taşkenniñ qasabına tapsırğan soñ,

Et bolıp şengekteldi jilikteri.

 

Bwhardan qaytarında elden barğan,

Suıt habar estedi adamdardan.

Jappastıñ bir iri saudageri,

Esitedi olja etkenin jılqı maldan.

 

Mädeli bwl jäyitten habarlanğan,

Saudagerdi aldınan kütip alğan.

Kerilgen keñ dalada sıyğa-sıy dep,

Mal-mülkin tügelimen tartıp alğan.

 

Mädeli bärin onıñ alıp kelip,

Taratqan der halıqqa bölip berip.

Bwl erligin dualı auız azamattar,

Surettegen uağında közben körip.

 

«Tizilip qızıl tüye Kenereden,

Bwhar-şarif erleri ere kelgen.

«Batır, sauğa» dep kelgen adamdarğa,

Mädeli bir tüyeden bere bergen».

 

Degen söz halıq auızında ketken qalıp,

Halıq aytqan söz ejelden ketpes qalt.

El toymas, er de toymas degen söz bar,

Ejelden bülingennen büldirgi alıp.

 

Jappastıñ iske aspay san aylası da,

Batırdıñ dau şeşilgen paydasına.

Paralı aytıs-tartıs, jalaqorlıq,

Wqsaydı taqağanday täubasına.

 

Qanayğa bir jüz tillä para berip,

Süyengendey datqanı qala körin,

Jağdayın kuä bolu ötinedi,

İsine Mädeliniñ nala bolıp.

 

Sapaqqa jeti qızıl tüye berem,

Bidiñ tilin tapqandı jüye körip.

Qojadan jüz tüyeni öndire alsaq,

Alasız jäne tüye ielenigi.

 

Dep Jappas datqa, bidi paralaydı,

El işin tegis kezip aralaydı.

Mal joğalttım degendi kuä tartıp,

Daudı jeñu şarasın jobalaydı.

 

Baradı Türkistannıñ wlığına,

Wlıq narazı Mädeli qılığına:

Mädeli, Qanay datqa, Sapaq bimen,

Jappastı şaqıradı qwzırına.

 

Mädeli wlıqqa alğaş aytıp datın,

Kuäsi bolsa alsın dep Jappas haqın.

Közimen körgender tek kuä bolsın,

Dep şidemnen şığarıp qoyğan sapın.

 

Daudı ädil şeşiñiz taqsır deydi,

Ädildik sizge ata dästür deydi.

Bwl Jappastıñ japqanı jala mağan,

«Özin – qoy, meni – azulı qasqır» deydi.

 

Men qasqır bolsam eger, bwl da qasqır,

Qasqırlıqtan daulap jür qara basqır.

Qısıraqtı qırıq birdey jaylap alıp,

Mağan jala jauıp jür deydi taqsır,

 

Wlıq qarap Qanay men Sapaq jaqqa,

Ayt deydi aq şındıqtı eki datqa.

Köz ben körip qolıñmen wstamasañ,

Nahaqtan deydi wlıq jala jappa.

 

Esitkenge bolğanbız taqsır kuä,

Tiline bwl qojanıñ ketken dua.

Köz ben körip qol menen twtqan joqpız,

Kuälikke kelsek te beldi bua.

 

Dep Qanay söz söyledi sasqalaqtay,

Jüz taydırıp wlıqtan basqa jaqqa-ay.

Sapaq ta Mädelige qaray almay,

Lajısız bas izeydi jauap qatpay.

 

Sol sätte wlıq qarap Jappas jaqqa,

Äzaldan aqtıq wnar Jappar haqqa.

Dep üşeuin şığarıp jiberdi-de,

Qaradı Mädelige tastap şaqşa.

 

Mädeli de şaqşanı qulana alıp,

Auzına nasıbaydı qağıp salıp.

Tilimen tisten sığıp tızıldatqan,

Suı jetken esikke biraq barıp.

 

Nasıbay qwrğap qalğan til astında,

Qoymas dep eşnärseni ılas qıla,

Şetine tekemettiñ tastay saldı,

Şaqşasın wlıq jaqqa wzattı da.

 

Tañdana Mädelige wlıq qarap,

Batırğa saual qoydı tilin janap.

Sarayğa kiruiñe jol bolsın dep,

Bildirmey qoyınına tığıp jaraq.

 

Taqsır daudı şeştiñiz ädil dedi,

Bwğan köñlim sengentin kämil dedi.

Jalğan kuä körsetse jäbir dedi,

Sapı twrsın dep edim äzir dedi.

 

Qanatıp şınaşağıı sapımenen,

Bwl jolı is tındı dep sätimenen,

Qaytadan qınabına salğan eken,

Şidemge şıjımdağai qatımenen.

 

Mädelige wlıq, qarap basın şayqap

Sen de tegin emessiñ twrmın bayqap.

Bwdan bılay tınış jür degen eken,

Qayrattı janğa wqsaysıñ şıli jaypat.

 

Bülikti jasap Jappas äu basında,

Erinbepti san jıldar daulasuğa.

Dau tınıptı Türkistan şaharında,

Şeşililip Mädeliniñ paydasına.

 

Mädeli daudan qaytıp minip atqa,

Bet alıp kele jatsa Aqbwlaqqa,

Soñınan quıp jetip sälemdesip,

Til qatadı Sapaq bi, Qanay datqa:

 

-Qojeke jasıñ kişi inim ediñ,

Bwrın köp aytqanıma jürip ediñ.

Bwl eldiñ siz ben bizden asarı joq,

Deytindey uaj aytıp jüginemin.

 

İstegen isiñ qoja öziñe ayan,

Söz köbeyer termelep etsem bayan.

Daudan bizge bergen bwl sauğañ bolsın,

Kel deydi jarasayıq beri taman.

 

Mädeli sonda qarap Qanay jaqqa:

– Kim qızıqpas bastağı däulet-baqqa.

Bar edi menen jaqın qanday dosıñ,

Ne sebepten jeridiñ osı uaqta?

 

Men Datqaeke osında tuıp edim,

Sağan keler jaulardı quıp edim.

Betime badırayıp kuä boldıñ,

Tiriñde – pir, ölgende tuıñ edim.

 

Jasımnan jaqsılarğa juıq edim,

Jamandarğa zımstan suıq edim.

Şañıraqtı şayqatpay twratwğın,

Sen-kerege, men bolsam-uıq edim.

 

Qisayıp qılğan isin moynına alğan,

Sen siyaqtılardıñ men biri me edim,

Qalğan soñ sözi jerde öldi-au dep em,

Qabattap kep qalıpsıñ, tiri me ediñ? —

 

Dep Mädeli söz aytıp datqalarğa,

«Ilayıq is pe osı maqtanarğa.

Üş jüzdiñ balasında asarıñ joq,

Jüyeli söziñdi aytıp aqtalarğa»,

 

Degende köterip bas Qanay datqa,

Daudı qız bitirgen dep är uaqta,

Äygili Ayımswlu — Sapaq qızın,

Kenjehan alsın depti qalıñdıqqa.

 

Osımen bir dau tınıp aradağı,

Jazılıp köñildegi jaraları.

Ayımswlu qosılıp Kenjehanğa,

Halıqqa atı añız bolıp taraladı.

 

Mıñ toğız jüz jetnis üş millet jılı,

Qoqannıñ tarihın jazğan Näbiwlı –

Mühammad Salih attı tarihşınıñ

Dereginen üzindi aytqan iri.

 

Wlıqtıñ Mırzahmet zwlımdığın,

Şığarğan alım-salıq aluan türin.

Qos pwlı, kök pwlı, tütin pwl dep,

Pwlı joqtıñ tartıp alğan qız ben wlın.

 

Türkistan, Äulie ata, Şımkent jaqta,

Salmağı auır salıqtar batıp halıqqa.

Är jerden bülik şığarıp dürlikken el,

Bet bwruda küreske minip atqa.

 

Ämirge Mädeli aytıp qonıs jayın,

Kün sanap alğa basqan orıs jayın.

Türkistanda qoqandıq Mırzadäulet,

Aytadı qwtırğanın kün-kün sayın.

 

Bayqağan bwl jağdaydı Bwhar ämiri,

Şeşemiz qonıs jayın deydi täyiri.

Qalağan jerden qonıs berem deydi,

Aldımen şeşip alsaq mınau jaydı.

 

Osılay Bwhar ämiri sözdi bastap,

Eldiñ jiıp erlerin mingen jaqsı at.

Sizder menen biz bolıp Türkistandı,

Qoqandıqtan qwtqaru bastı maqsat.

 

Paydalanıp halıqtıñ dürlikkenin,

Toptastırıp ıntımaq birlikterin.

Qamalın talqan etu qajet deydi,

Tozdırıp Mırzadäulet jigitterin.

 

Wrımtal sätti bwl bir paydalanıp.

Bizden biraz qosındı saylap alıp.

Qoñırattıñ erlerinen jiıp sarbaz,

Osı iske bas bol deydi elge barıp.

 

Mädeli Ämirdiñ bwl tapsırmasın,

Qabıl etip qaytarmay ıqılasın.

Tañdaulı sarbazınıñ tobın qwrıp,

Bwradı Türkistanğa attıñ basın.

 

Sır boyı qoñıratınan jiıp qoldı,

Jasaq qwrıp jaypaytın oñ men soldı.

Türkistan qamalına attanadı,

Jaratqan bere gör dep öziñ joldı.

 

Türkistan atırabında ereuilge,

Şıqqan el mañayınan teuip irge.

Qamalğa qaray qanşa wmtılsa da,

Ala almay keyin qaray şeginude.

 

Sarbazı Mırzadäulet twzaq qıyğan,

Şabuılın üdetip twtqiıldan

Añğırt eldi jatqanda abırjıtıp,

Mädeliniñ qolı da keldi Sırdan.

 

Jigitter atı saylı jarağımen,

Habarı bar soğısu sabağımen.

Ayqastı sarbazımen Mırzadäulet,

Attan sap elge taylı tayağımen.

 

Mädeli suırıla şığıp jekpe-jekke,

Qayratın tanıtadı qalıñ köpke.

Talayın terideyin jayıldırdı,

Nayzamenen audarıp tastap şetke.

 

Qoqandıqtar tığılıp qamalına,

Qarsılasar qalmadı şama dımda.

Qıtayşa zeñbirekten oq jaudırıp,

Qaşudıñ kiristi endi amalına.

 

Şayqasta bolğan osı Türkistanda,

Qamaldı qala etip şıbın janğa.

Sarbazı Qoqandıqtıñ sansıradı,

Keri ketip, basa almay adım alğa.

 

Qıtayşa zeñbirektiñ oğı darıp,

Mädeli elge kelgen jaralanıp.

Körsetken erligine riza boptı,

Bwhardıñ Ämiri odan habarlanıp.

 

 

Közsiz eren erlikpen daralanğan,

Eñbegi Mädeliniñ bağalanğan.

Bwhardıñ Ämiriniñ jarlığımen,

«Batır bası”, «Südirlik» amal alğan.

 

«Ozğan ediñ alğanda,

Türkistan Şahar qamaldı.

Jekege şıqqan uaqta,

Jetkerdi oñnan samal-dı.

Jeke kirip at şaptıñ,

Batırlıq bağıñ jamaldı.

Bwhardan aldıñ erlikpen,

Batır bası amaldı.

Arğımaq mindiñ patşadan,

Altınnan jabdıq battastı.

Amalıñ jetti Südirge,

Bwhardıñ eli maqtastı»

 

Dep bosqa Maylıqoja jırlamağan,

Mıñnan bireu Mädelidey tuğan adam.

Sauıt jırtıp qarnına oq darığanda,

Şıbın şaqqan qwrlı da tıñdamağan.

 

Aqköldik Omar täuip oqtı aluğa,

Qalay dep batırğa til qatqanında.

Ayaq-qoldı baylauğa äurelenbey,

Kirise ber depti işimdi aqtaruğa.

 

Tek qana Qalipanı şaqır deydi,

Janımda otırğanı maqwl deydi.

Erligim Naurızbaydan qanday eken,

Körsin sınap qalmastan ğapıl deydi.

 

Talabın Mädeliniñ äl qıladı,

Qasına Qalipanı aldıradı.

Pışaqpen tilip şelden oqtı alğanda,

Basbarmaq säl qimıldap qaldı dağı.

 

Osı edi Qalipanıñ añdığanı,

Jara ornın täuipke tandıradı.

«Qatın, qalay?» degende Qalipa da,

Depti «barmaq qimıldap qaldı dağı».

 

Batırğa barmaqtı aytıp äzildepti,

Dertiñnen şıbın tepken jazıl depti.

Naurızbay qılışımen barmağımdı,

Şapqanın eteyin men mälim depti.

 

Twrğanımda sabadan qımız pisip,

Twtqın orıs qımız dedi közin qısıp,

Qımızdı men de oğan bergenim joq,

Köz qısqan qılığına eregisip.

 

Bwl jaydı şağınğanda ol Naurızbayğa,

Orıstı aydap keldi qoymay jayğa.

Qolıñdı qımız bermegen keseyin dep,

Qılış siltedi qaramay ay men şayğa,

 

Qolımdı jedel tartıp alğanımda,

Üşıp tüsti şıntaq barmağımda.

Sabağa basın tığıp iş dep orısqa,

Qılışpen qidı moynın qanğanında.

 

Kesilgen şıntaq şorşıp oynay jattı,

Bas döñgelep tilin tis şaynap jattı.

Basqa bäle tilden tek keletinin,

Köz körip, aqıl sezip oylap jattı.

 

Qan ağıp şığıp jatqan jerden jaylap,

Kiiz küydirip şıntaqtı aldım baylap.

Nauan da atqa minip kete berdi,

Sıbağanı aldıñ degendey qoyğan saylap.

 

Qojeke, qılıp twrmın sizden qauip,

Bäleni almayın dep tilden tauıp.

«Qalay, qatın?» degen soñ ayta saldım,

Körgenimdi qoymastan jılı jauıp.

 

Bauırınıñ erlik penen ädildigin,

Däripteude äserlep sözdiñ jigin.

Armanda ketti ğoy dep joqtaydı eken,

Jeñildetip qayğımen şerdiñ jügin.

 

«Arqada ösken boz quray,

Basına qonar boz torğay.

Orıstan barıp mal alğan,

Qonısına qondırmay.

Qırğızdan barıp jan alğan,

Qoqilatıp oñdırmay.

Armanda ketken bauırım-ay —

Kenesarı, Naurızbay.

 

Eske alıp bauırların aytıp joqtau,

Özine beredi eken özi toqtau.

Qırğızdan kegimdi alıp bermediñ dep,

Batırğa oqta-tekte aytqan der dau.

 

Sipattap Qalipanıñ qılıqtarın,

Könbeytin öjettigin ırıqqa tım.

Äserlep qariyalar bayandaytın,

Aqiqat pen añızğa juıqtarın.

 

Qalipa jeleu tappay qağısarğa,

Bozbalaşa kiinip tanısarda.

Sudı qwyıp qaynağan qwmandağı,

Batırdı sınap körgen tabısarda.

 

Mädeli bolğannan soñ qolın juıp,

Serigi su qwyğanda ketken twrıp.

Sol kezde külki qılıp Qalipanı,

Eriksiz ketken deydi üyden şığıp.

jalğası mına siltemede: http://kozhalar.kz/20185699-madeli-qozha-2

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan