Jarıq nwrdıñ säulesi

Bäymenqoja (Baymwhammed)

Bäymenqoja – 1850 jılı Jañaqorğan  audanına qarastı Aqqorğan eldi  mekeninde düniege kelgen. (qazirgi Tügisken keñşarı). Jasınan äke ösietin tıñdap ösken zerek äri äkeden arabşa sauat alıp bilimin keñeytedi, äkesi Nwrman da bilimdi  kisi  edi.

Birde Bäymen üyden şığıp, qarañğı bolsa da dariya basına keledi. Kelse qayıqşı ketip qalğan eken. Biraz kidiredi. Sol şaqta 20 şaqtı qasqır kelip balanı qamalaydı. Ol qorıqqanınan  şapanın bürkep jatıp, wyıqtap qaladı. Tañ ata arqasınan türtip bireu oyatadı. Sonda  Äziret Ğausılazam (Ğayıp Eren Qırıq şiltenniñ basşısı):

-Jür, artıma otır, alıp ketem, eki dünie ortasında sayran salıp jüresiñ. Tündegi qasqırlardı men jiberdim. Seni eşqayda ketpesin dep qasqırlarğa qamatıp ketken edim. Sonda Bäymen jılap:

-Barmaymın,-deydi.

-Onda auzıñdı aş, tükireyin,-dep, auzına tükirip:  «Wlsızğa wl, qızsızğa qız beretin äulie bol, aytqanıñ alğıs, qara degeniñ qarğıs bolsın, tüp degen tükirigiñ jerge tüspesin, aldıña kelgen adamğa em bolsın! Bükil diyullerdiñ patşası jalğız közdi däudi qwl qılıp, baylap berdim, jındanğandarğa jwmsaytın. Bwl jeti wrpağıña qızmet etedi,-dep batasın beredi. Sodan keyin:

-Endi Qazalı jaqtan  meşit aşqan Qosımqoja degen işan bar. Sodan üş jıl sabaq alasıñ, oğan da ayan beremin,-dep ketip qaladı. Bala üyine kelip,  äke-şeşesine körgenin aytıp aqıldasıp,  jolğa azığın alıp Qazalığa atpen keledi. Mwnıñ keletinin bilip, Qosım işan töbe basında kütip twradı. Qosım işannıñ bwl kezde seksenge kelgen kezi eken.  Bäymenge bas iip, betinen süyip meşitke aparıp, moynına mingizip, üyine äkelip qws tösek üstine otırğızadı. Şäkirtteri, «Kir-qojalaq balanı sonşa kötermelep, bizden nesi artıq»,-dep renjidi.

-Sender ne bilesiñder. Öli men tirilerdiñ, äulielerdiñ patşası Ğauzılazamnıñ tükirigin jwtıp otır. Mwnı süymegende kimdi süyemin,-degen. Demaldırıp, juındırıp, üş jıl oqıtıp batasın beredi. Bäymenniñ birinşi piri  Qosımqoja işan boladı.

Bäymen üylengenmen, köp uaqıt perzent körmey jüredi. Sonda Allağa Meni nege sonşa qinaysıñ dep jılaydı. Sonda Alla tağala tilegin berip, 40 jasında perzent köredi. Ülken wlı Qwlmanqoja oqımıstı bolıp medresede sabaq beredi. Ekinşi wlı Begimbet Bwharada jeti jıl oqıp, damılla atanıp, Tügiskendegi «Börik» araldan meşit soğıp bala oqıtadı. Batırqoja şala tuğan soñ, jeñgeleri qoyğan laqap atımen Şalap atanadı. Bwl da arabşa sauattımen ömirde izi qaladı.

Bäymenniñ bir keremeti, bir küni Şäuildirge barğanda bir baldızı aldınan şığıp perzentsiz qalğanın aytıp, Alladan perzent swrap ber,-dep şılbırına oraladı.Sonda Bäymenniñ közi esiginiñ aldında jürgen kök qozığa tüsip:

-Ananı qwdayı etip ata, eki wl beremin kökpardan  qaytarda erteñ alıp ketemin-deydi. Sodan erteñine Bäymen kelse aytqan jerinde qozı emes, eşki baylaulı twr.

-Qozı qayda?

–Alaşa toqığandarğa  qozı arıqtau bolğan soñ soyıp, ornına eşki qoydım,-deydi baldızı.

-Sen qwdaydı aldadıñ. Endi  men de aldayın, keşegi eki wlımdı qızğa aynaldırdım,-depti. Sol düniege kelgen qızdar Äbiba, Äzipa Qaraköl sovhozında ösip-önude.  Endi birde Bäymenge jasında sınau üşin ayranğa tarınıñ kebegin aralastırıp bergen, atastırğan qızın aynıtqan qız  jeñgesi keledi.

-Perzentsizbin. Qattı  qinalıp keldim, mağan järdemdesiñiz-deydi.  Sonda Bäymen ötkendi eske salıp:

-Sen meni qorladıñ, men de sağan sonı qaytaramın. Bir beti qolmen bwrağanday, beti bürisken qız berdim,-deydi. Sol qız Jañaqorğan audanınıñ Qojakent auılına twrmısqa şığıp, jaqında köz jwmdı.

Tağı bir jay, Bwhara medresesiniñ bir imamınıñ perzenti bolmağan. Bäymenniñ balası Begimbet damılla Bwharada oqıp jürgen kezinde, «Sizge ayta almay jür edim. Siz meniñ äkemnen bata alıñız.  Mümkin Alladan şın köñilmen tileseñiz, perzentti de bolarsız»,-deydi.  Sonda wstazı äkesin alıp keludi  ötinedi. Begimbet elge kelip äkesin Bwharağa alıp keledi. Bäymen jayşılıqta toqtamay söyleytin kisi bolğan eken. Bwl jolı eş söylemey tomsırayıp otıradı.  «60-qa jaqındap qaldım, äli perzent körmedim,-dep, bwharalıq bwyımtayın aytadı.

-Sizge qwday eşteñe jazbağan, eşteñe közge körsetip twrğa joq, biraq öz äuletimniñ atınan sizge qız bala swrap berdim, atın Säpiyahanım qoy,-degen eken. Sonda wstaz: «O, taqsır mwnıñızdı wl qılmadıñız ba?» deydi.

Aşuğa berilgen äulie «meni qwday deysiñ be, qolımnan kelgen jaqsılığımdı jasap otırmın ğoy,-dep, Bäymen qoja bata tilep ketken eken. Qazirgi uaqıtta Säpiyahanımnan tarağan wrpaqtarı Bwharada tirşilik etude eken.

Bäymen äulieniñ baba jolın wstağan  şöberesi Äbsattar baba jöninde mınaday estelikter qaldırğan eken.

«Babam 1850 jılı düniege kelip, 1928 jılı  78 jasında dünieden ötken. Ömiriniñ soñına qaray baba wyıqtap jatqan jerinen jieni Baban qoja oyatıp jiberedi. Oğan nalığan äulie:

-E, Baban, beker oyattıñ, tüsimde aldağı künderimiz jöninde  ayan berip jatır edi deydi. Ol körgen ayandarın aytıp beredi.

-Batıstan jaman zaman kele jatır (1929 jılğı aşarlşılıqtı aytqan) Sodan keyin eldi qıratın soğıs kele jatır. Osıdan keyin tınış zaman bastaladı. Men osı aşarşılıqtı körmeymin- dep üş kün qwbılağa qarap jılap otırıp, Alladan tilep dünieden ötken eken. Köz jwmar aldında balarına, nemerelerine:

-Qasımda otırıp imanımdı üyiriñder- dep, YAsin Täbäräk sürelerin oqıp,  ömirin ayaqtaydı. Osı  sätte  äulieniñ keudesineen aq kögerşin wşıp şığıp, qabirge qoyğanda älgi kögerşin birge kirip, keudesine qonıp ölgen eken.

Ötken äziz äulieler kitabınan aldındı. Jinaqtağan Şaydarbek qajı Äşimwlı

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan

Sonday-aq, oqıñız

Jabu