بۋراحان قوجا

ماقتۋم اعزامنىڭ تۇڭعىش ۇلى مۇحامماد ءاميننىڭ ۇرپاعىنان – مۇحامماد يۋسۋف – اپپاق قوجا – امينقوجا – قوجا جاحان جانە قىلىش بۇرحانيددين قوجالار قاشقارداعى وكىمەت باسىنا كەلگەن بولسا، اپپاق قوجانىڭ اتاعى يسلام ءىلىمىن تاراتۋ مەن عىلىمي يسلام تاساۆۆۋفتە دۇرىلدەپ شىقتى. 17-ءشى عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جاركەنت تاعىندا وتىرعان شىعاتاي اۋلەتىنەن ىسمايىل حان داۋىرىندە 1670-1682 جىلدارى ماقتۋم اعزام اۋلەتىنىڭ ءبىر ءىرى تۇلعاسى ماقتۋم اعزامنىڭ ۇلى قوجا كالاننىڭ ءۇشىنشى ۇلىنىڭ ۇرپاعى اپپاق قوجا تاق ءۇشىن تالاسى باستالادى. ونىڭ مۇريتتەرىنىڭ «ەلدى پايعامبار اۋلەتى باسقارۋى كەرەك» دەگەن تىلەكتەرىنە رازىلىق بىلدىرگەن اپپاق قوجا قاشقار تاعىنا وتىرادى. 300 جىل شىعاتاي اۋلەتتەرى ۇكىم جۇرگىزگەن وكىمەتكە شەك قويىلىپ، اكادەميك بارتولد ايتقانداي، شىعىس تۇركىستاندا قوجالار ۇكىمدارلىعى دۇنيەگە كەلەدى. بۇل پاتشالىق 78 جىل ءومىر ءسۇرىپ، اپپاق قوجادان كەيىن حانقوجا، ماحديقوجا، مومىنقوجا، قوجا جاحان، جاقىپ قوجا، بۇرحانيددين قوجا سەكىلدى پەرزەنتتەرى مەن قارىنداستارى وكىم جۇرگىزدى. جوڭعار حاندىعى ءوز وكىمىن توقتاتقان سوڭ چين يمپەرياسى قوجالارعا قارسى ەكى جىل توقتاۋسىز سوعىس جۇرگىزىپ، 1759-شى جىلى 6-شى اۆگۋستا قاشقار مەن جاركەنتتى باسىپ الدى. سول سەبەپتى قوجا جاحان قاشقاردى، قوجا بۇرحانيددين جاركەنتتى تاستاپ باداحشانعا قاشىپ كەتتى. باداحشان ۇكىمدارى سۇلتان شاح ولاردى جاقسى كۇتىپ الدى. بىراق، ساتقىندار جاردەمىندە 1759-شى جىلى وكتيابردە اعايىندى قوجالار قۇپيا جاعدايدا ءولتىرىلدى. چين مەملەكەتىنىڭ ۇكىمىمەن قوجا جاحان جاساتىن پەكينگە الىپ كەلىپ دارعا اسادى. بۇرحانيددين قوجانىڭ قابىرىن تابا المادى. (ومونبەك جاليلوۆ. «تۋرون تاريحي» جۋرنالى-1994-ج. تاشكەنت.اۆگۋست).

جاقىن كۇندەردە الماتىدا ءومىر سۇرگەن (مارقۇم) سلامبەك اتتى جىگىت اعاسى جاركەنتتىك قوجالار شەجىرەسىن اكەلىپ بەردى. قازاقتا «ءبىر جوقتى ءبىر جوق تابادى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار. سلامبەك ءوز اتا-بابا شەجىرەسىن ىزدەپ جۇرگەن جىگىت. سلامبەكتىڭ ماعان تاپسىرعان «بۇرحان قاجى ۇرپاقتارىنا  ارنالعان وتباسىلىق مۇرا» شەجىرە-كىتابىندا جوعارىداعى جايعا ءبىراز جارىق ءتۇسىرىپ، ءمانىن ايتا الادى. «ول كەزدە شىعىس تۇركىستاندا ءدىني بيلىكتىڭ اسا ماڭىزدى ءرولى بولدى. سوندىقتان، تسەۆان رابتان اقتاۋلىق (اقتاعلىق) سايد قوجا اپپاق حازىرەتتىڭ ۇرپاقتارىن ورنىنان ىعىستىرىپ، ءوزىن جاقتايتىن، بيلىگىندەگى قاراتاۋلىق (قاراتاعلىق، قىزىلباس قوجا) دانيالدى شىعىس تۇركىستان ءدىني باسشىلىعىنا قاشقارعا اكەلىپ قويادى. دانيال قوجا ۇلدارىنا ۇلەس بەرىپ، قازاق رۋلارىنىڭ جوڭعارعا قارسى ارەكەتىنە توسقاۋىل، تىنىشتىق ورناتۋ ءۇشىن جاركەنت، قاپالداعى قوجالارعا كەپىلدىك مىندەتىن قويىپ، ولارعا جەر بەرىپ، تارباعاتاي، ەرتىس وڭىرىنە كوشىرىپ جىبەرەدى. قولدا بار شەجىرەدە «كوميلحان كاتتاەۆ–سامارقاند. «سۋعديەن» باسپاسىنان 1994 جىلى شىققان «ماقتۋم اعزام ۆا داعبەد» اتتى كىتاپتا ماقتۋم اعزام – مۇحامماد امين (قوجا كالان) – مۇحامماد يۋسۋف -اپپاققوجا(حيدوياتۋللو) دان – ياحياقوجا-احمادقوجا (قوجا ماحمۋد) 1737-38 جىلدارى وپات بولعان بۇرحانيددينقوجا مەن قوجا جاحان دەپ كورسەتەدى دە، ەكەۋىندە 1759-شى جىلى ولگەن دەيدى. بۇل جايدى جوعارىدا جۋرنالداعى ماقالا وسىلاي ايتادى.

«بۋراحاننىڭ ۇرپاقتارى» اتتى كىتاپتا، بۋراحان قاجى ءحۇىىى عاسىردىڭ 20-شى جىلدارى دۇنيەگە كەلسە، ياعني، كەتتى قوجا كەپىلدىكپەن سول جىلدارى كەلىپ، قارابۇلاق، مۇقاشى ايماعىندا قونىستانعان بولسا، 1759-شى جىلدارى بۋراحان-قاجى 35-40  جاس  مولشەرىندە جاركەنتتى تسيندەردەن ازات ەتۋ مايدانىنا حانقوجا (باتىر، بالۋان) ەكەۋى قول باسقارۋى مۇمكىن. (حان قوجا ۇرپاقتارى قارابۇلاقتا وسى ۋاقىتقا دەيىن بار. ولار اتاەۆتار). جانە دە بۋراحاننىڭ (بۇرحانيددينقوجا) قاجىلىق جارسۋ، قارابۇلاق ەلدى-مەكەنى قاريالارى بۋراحاندى قوجا رەتىندە ايتقانى بولماسا، كوبىندە قاجى رەتىندە  ەسكە الاتىندى (تويبازار، سماعۇل، قامزا، اعىمحان قاريالار).

ال، بۋراحاننىڭ قاجىلىققا بارۋى قوجالاردىڭ 1759-شى جىلعى جاركەنتتى بوساتۋ شايقاسىنان كەيىن، قوجالار تسين اسكەرىنەن جەڭىلگەن سوڭ بولۋى كەرەك. بۇرحان (بۋراحان) مەن حان قوجا باداحشان تاجىكستان اسىپ، بەلگىسىز جاعدايدا ءولدى دەگەن ءسوز قاۋەسەت «ءىزىن جاسىرۋ» ماقساتىندا ايتىلۋى مۇمكىن. سەبەبى، حان قوجا ءتىرى، 1783-ءشى جىلى ءوز جەرىنەن بەردىقوجا «ستارشىنعا» ۇلەس بەرگەن، سول سياقتى سانياز دا (بۋراحان قونىستارى قاتار) ۇلەس بەرگەن. دەمەك، بۇرحانيددين (بۇراحان) قوجا مەن قوجا جاحان وزدەرىن ءولدى دەگىزىپ، ەكى ادامنىڭ مۇردەسىن قىتايعا اقپارات بەرگىزىپ، وزدەرى ءجۇز تاسالاپ قاجىلىققا كەتكەن. 4-5 جىلدان سوڭ ءوز تۋعان جەرلەرىنەن اۋلاق قازاقستان ايماعىنا كەلىپ ومىرلەرىنىڭ اقىرىنا دەيىن تىنىش تىرشىلىك ەتكەن بولىپ وتىر. بۇل جايدى سلامبەك ءوز كىتابىندا «ەل ادامدارى بۇرحان قوجانى تەك قاجى رەتىندە اتايدى» دەپ بۇل ەكى قوجانىڭ وتكەنىنەن زايسان ماڭىنداعى حالىقتىڭ حابارسىز ەكەنىن ءدوپ باسىپ ايتىپ وتىر. تاعى دا، ي.پ.اندرەەۆتىڭ جازعانىنا قاراعاندا، قاجىلىق وتە اۋىر، ەرەكشە تاباندىلىقتى، قايتپاس قاجىرلىقتى كورسەتكەن مۇسىلماندارعا ءتان قاسيەت. ولار 2 جىل بويى كەرۋەندەرگە جاياۋ ىلەسىپ، جول بويىندا  مۇسىلماندار بەرگەن ساداقامەن قورەكتەنىپ، بارىپ-قايتۋعا تىپتەن 4 جىل ءومىرىن قاجىلىق جولىنا قيعان. سولاي دەپ ويلاعاندا قوجا «ءىزىن سۋىتىپ» ەلگە كەلۋى، ال، بۋراحان قاجىلىق پارىزىن وتەپ، 1764-ءشى جىلداردىڭ باسىندا ەل ىرگەسى تىنىشتالعاندا، ءوز قونىسىنا ورالدى ما دەپ بولجام جاساۋعا بولادى.

اكەم بەگىمحان كەتتى قوجا اق قوجادان تارايدى دەپ ءوز قاتىم قاعازىنا سۇيەنىپ ايتاتىن. (شىن مانىندە ياحيا قوجانىڭ لاقاپ اتى كاتتا (ۇلكەن قوجا) بولۋى بەك مۇمكىن) ولاي بولسا، اق قوجا اپپاق قوجانىڭ ءسينونيمى بولدى ما دەگەن وي تۋعىزادى. بۋراحاننىڭ اپپاق قوجا ۇرپاعىن جاركەنتتە بيلىككە اكەلۋ سوعىسىندا باس تىگىپ، قول جيناپ، تسيندەرمەن شايقاستا ەرەكشە كوزگە تۇسۋىنە سەبەپتى جاعداي دەپ بولجاۋعا بولادى. قالاي بولعاندا دا بۋراحان (بۇرحانيددين) ءتىرى قالىپ ءوز ءومىرىنىڭ سوڭىن تىنىشتىقپەن وتكىزگەن. بۇعان دالەل وسى كۇنى بۇل ءازىزدىڭ ۇرپاعىنىڭ ءوسىپ-ءونىپ وتىرعانى .

اقيقاتتىڭ اقيىق قىرانى

بۋراحان (بۇرحانيددين) نەگىزىنەن ارنايى ولەڭ جازۋمەن شۇعىلدانباعانىمەن توسىن، كەزدەيسوق وقيعالارعا بايلانىستى سۋىرىپ-سالىپ ايتا بەرگەن. اقىننىڭ قالىپتاسقان قوجالار ءداستۇرى بويىنشا ەشكىمنىڭ بەدەل داڭقىنا قاراماي، شىندىقتى ايتاتىن قاسيەتىن قامبار تورە ءوزى دە قوشتاپ:
«اقىن جالتاق بولسا، اقيقات اداسادى.
اقىننىڭ ءپىرى – اقيقات.
ءبىزدىڭ ءپىرىمىز – بۋراحان قوجا،
اقيقاتتىڭ اقيىق قىرانى»، – دەپ قاناتتاندىرىپ، قايراپ وتىراتىن دەگەن اڭگىمە «كونە كوز» قاريالار  ارقىلى وسى كۇنگە جەتتى. ول ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسىنىڭ كوركەم دە باي تابيعاتىن جىرلاۋدان جالىقپايتىن ەدى. ونى مىنا كەرەمەت ولەڭ جولدارىنان كورۋگە بولادى:

ءور التاي ساۋىرمەنەن بىرگە تۋعان،
تۋلاپ كەپ، ءار سالادان وزەن قۇيعان.
قارا ەرتىس ەكى ارادا بۇلاڭ قاققان
بارشا ءوڭىر سول ەرتىستەن بەتىن جۋعان.

اسەم-اۋ، قاتار جاتقان سايقان، ساۋىر،
تورقاداي توپىراعى قارا باۋىر.
وسىرگەن ءتورت تۇلىك مال وسى ارادا
قۇرادى ساۋىق-سايران بۇگىنگى اۋىل.

القابەك، بىلەزدىك پەن قالجىر، تاقىر،
بوگەنباي، قارابۇيرەك الدا جاتىر.
باسىنا شاكىرمىستىڭ شىعا كەلسەڭ،
مارقادان كورىنەدى تىككەن شاتىر.

ءور التاي تاۋ-تاۋلاردىڭ باباسى ەكەن،
مارقاكول ءزامزام تولى ساباسى ەكەن.
قارا ەرتىستى قىسى-جازى تالماي ەمگەن
زايساننىڭ ناعىز جۇماق جاعاسى ەكەن.

ماڭىراق تۇمسىعىندا قۇلىن ويناق،
جاتاتىن قوجا، تورە سوندا جايلاپ.
جاعالاي قارا ەرتىستى اۋىل قونىپ،
تۋلاتىپ كوك شالعىنعا قۇلىن بايلاپ.

سول كەزەڭدە، وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاقستانعا قونىستانىپ جاتقان كەزىندە حالقىن وتىرىقشىلىققا شاقىرىپ، استىقتارىن ەككىزىپ، ەلىنىڭ ەرتەڭىن ويلاعان قامبار تورەنىڭ اناسى قاراجانعا ارناپ مىنا ولەڭدى جازعان ەكەن:

ماڭىراق مال وسۋگە بولعان ۇيا،
وسەتىن يزەن، جۋسان، قىزىل ميا.
قاراجان ۇيدەنەدەن توعان تارتىپ،
حالقىمدى اسىراپ تۇر قاراقيا.

قاراقيا حالقىڭدى اسىراسىن،
بايبىشە، كوڭىل بىراق تاسىماسىن.
سيىرىن ساۋىپ ىشپەي، ساۋىق قۇرعان
كوپ جالقاۋعا سونشاما باس ۇراسىڭ.

قاراقيا حالقىڭدى اسىراسىن،
نيەت كەمىپ، تالابىڭ جاسىماسىن!
كوپ جالقاۋدان ءبىر قايىر شىقسا جاقسى،
تاراتساڭ دا بايىڭنىڭ مال مەن اسىن.
– دەپ، كەزىندە اباي ايتقانداي حالقىنىڭ جالقاۋلىعىنا دا قىنجىلادى، ءارى بۋراحان ادىلەتسىزدىككە قارسى كۇرەسىپ، ەڭبەك ادامدارىنىڭ قۋانىشىنا ءسۇيسىنىپ، رەنىشىنە بىرگە كۇيىنگەن اقىن. بىردە، ول جاس تالدان ساڭىلاۋسىز ورىلگەن قوي قوراسىن ماقتانىش ەتكەن باي كورشىسىنە بىلاي دەپ جاۋاپ ايتىپتى:

نە بولمايدى ەرتىستىڭ سۇلۋ تالى،
سىزگە قىمبات ادامنان مالدىڭ قامى.
شەبەر قولدى ءبىر بايعۇس توقىعان عوي،
بايقالىپ تۇر ونەرلى قولدىڭ تابى – دەپتى. جەلتوقسان ايىنىڭ تۇماندى كۇندەرىنىڭ بىرىندە بۋراحان ماڭىراقتاعى تاۋ قىستاۋىنان قايتار جولدا قارابۇلاق ماڭىنا ءبىر توپ جولداستارىمەن اداسىپ جۇرەدى. سوندا قارايعاننىڭ بارىنە قارايلاي بەرەتىن جولداستارىنا كەيىپ:

مەن بىلسەم، بۇل كورىنگەن قارابۇلاق،
ءالى دە ءبىزدىڭ اۋىل اراعىراق.
قارا كوردەي قاراڭعى جىم-جىرت ەكەن،
جاتپاس پا ەدى يت ءۇرىپ، بالا جىلاپ.

الدى ءجون، اداسقاننىڭ ارتى سوقپاق،
بولمايىق بوسقا اۋرە باردى جوقتاپ،
دۇلەي ءتۇن كەيىگەنمەن جەڭگىزبەيدى،
جان-جاقتى شولىڭدارشى ءبىراز توقتاپ – دەپ كەڭەس بەرەدى. اقىننىڭ عيبرات الارلىق ولەڭدەرى دە از بولماعان. مىسالى:
ەڭ الدىمەن ادامعا ساۋلىق كەرەك،
جۇبايىڭ شيراق بولسىن، ۇلىڭ زەرەك.
باسىڭ سىيلى، ءۇي – ءىشىڭ تاتۋ بولسا،
ودان ارتىق قۇرمەتىڭ نەگە كەرەك.

جىگەرسىز، ىنجاق بولسا قىزىڭ جامان،
كەلىنىڭ كۇڭكىلدەگەن سازبەت بولسا،
تۇندىرعان قۇلاعىڭدى ىزىڭ جامان.
سوڭ قالىپ قارتايعاندا زايىبىڭنان،
كۇڭىرەنگەن ۇيدە جالعىز كۇنىڭ جامان.
سوعان قاراعاندا، اقىن قارتايعان شاعىندا بالالارىنىڭ قولىنا قاراپ قالعان سياقتى.
كۇشىڭ جوق جاس كەزدەگى، مىقتىم ەندى،
قۇيىن قۋعان قاڭباقتاي ىقتىڭ ەندى.
قارسى جۇزگەن تولقىنعا قايران جۇرەك،
شايلىعىپ جوق نارسەدەن بۇقتىڭ نەگە؟ – دەسە، ءومىرىڭنىڭ سوڭعى شاعىندا كەلىندەرىنەن كەتىپ، تۇرمىستاعى قىزىنىڭ قولىندا وتكىزگەندەي:
ىزدەدىم، ەت ءدامدىسىن تۇزدان كوردىم،
ىزدەدىم، سۋ تۇنىعىن مۇزدان كوردىم.
قىز بولسا، قىرىن قاراپ قىنجىلۋشى-ەم،
قۇرمەتتى قارتايعاندا قىزدان كوردىم.
– دەپ ءومىر جولىنىڭ ەلەۋلى كەزەڭدەرىنە بارلاۋ جاسايدى.

ر. ءابىلماجينوۆتىڭ «وي تولقىندارى» اتتى ەڭبەگىندە بۋراحان تۋرالى بىلاي دەلىنگەن: «ەرتەدە، تارباعاتاي وڭىرىندە بۋراحان قوجا دەگەن شەشەن، ءاربىر ءسوزىن قيسىنمەن تاقپاقتاپ سويلەيتىن، بەدەلدى ادام بولىپتى. ءوزى تۇستاس زامانداستارىمەن كەلە جاتىپ، ءبىر وزەن سۋىنان وتە بەرگەندە، قاتار كەلە جاتقان ءبىر قۇرداسى باسىنداعى بورىگىن سۋعا قاراي قاعىپ جىبەرەدى. بۋراحان بورىكتى ۇستاماق بولىپ، ەكى قولىمەن بىردەي قالباڭداپ ۇلگەرگەنشە، بورىكتى ەكىنشى بىرەۋ سۋعا تۇسىرمەي قاعىپ الادى. بورىكتى قاعىپ جىبەرگەن ادام بۋراحاننىڭ قالباڭداپ بورىككە ۇمتىلعان ەكى قولىن شاپ بەرىپ ۇستاپ الىپ: «ال اقىن بولساڭ، وسىنى قولما-قول ولەڭ ەتە قوي» – دەيدى. سوندا ويلانباستان:
باسىمنان ۇشىپ كەتتى ءاپ بەرگەنىم،
ءاپ بەرگەنىم ۇشقاندا تاپ بەرگەنىم.
وزىممەن بىرگە تۋعان قول – اياعىم،
كانە، سەنىڭ سوندا ماعان ءاپ بەرگەنىڭ.
بوركىمدى ۇشىرعان دا باسقا ەمەس،
ءوزىمنىڭ كاسىمداعى دوس كورگەنىم – دەگەن ەكەن. بۋراحان قوجا جايلاۋعا شىعىپ بارا جاتقاندا مىنگەن اتىن تاعالاعاندا اياعىنا شەگە تيسە كەرەك، الدىڭعى اياعىن ءسال شەكىپ باسىپ كەلە جاتادى. وسى كەزدە ءوزىنىڭ ەجەلگى تۇستاس ادامدارى جول ۇستىندە ازىلدەسىپ: «وي، بۋراحان قوجا-اۋ، مىنا ءمىنىپ العان اقساق اتىڭ نە؟» – دەگەن ەكەن. سوندا:
ە، بالا-بالا دەگەنگە بازارىمىز،
بالادان بولار ما ەكەن اجالىمىز،
جۇيرىگى مەن جورعاسىن ءوزى ءمىنىپ،
اقساق اتتى بەرگەنگە رازىمىز.
– دەپتى.

***

بۋراحان قوجا قارتايعان كەزىندە داۋلەتى ازايىپ، سودان ەكى باي جيەنى بولادى ەكەن، سولاردان جىل سايىن سوعىم الىپ جۇرەدى. تاعى دا ءبىر جىلى كەلىپ جيەندەرىندە اۋناپ-قۋناپ، بىرنەشە كۇن جاتقان سوڭ: «بالالار، مەنىڭ اتىمدى الدىرىڭدار، مەن قايتايىن» – دەيدى. ەكى جيەنى اقىلداسىپ: «وسى ءبىزدىڭ ناعاشىمىز بۇرىنعىداي شالىمى بار ما ەكەن، سىناپ كورەلىك» – دەپ، ءبىر كارى كوك بيەنى نوقتالاپ قويادى. بۋراحان قوجا اتقا قونعاننان كەيىن جيەندەرى: «ناعاشى، مىنا بيەنى جولداسىڭىزعا جەتەكتەپ الا كەتىڭىز» – دەيدى. سوندا اقىن بيەگە قاراپ تۇرىپ:
ە، ارقاما تاڭۋ قىلعان قوس جيەنىم،
جۇگى جولدا قالمايدى نار تۇيەنىڭ.
اۋىزىندا ءتىس، كوتىندە قىرتىسى جوق،
نوقتاسىن اپ قويا بەر كوك بيەنىڭ دەگەن ەكەن. سوندا جيەندەرى: «وي ناعاشىمىز ءالى قارتتىققا جەڭىلمەگەن ەكەن» – دەپ، باسقا سوعىم اكەپ بەرگەن ەكەن.

***

بۋراحان قوجانىڭ تۇستاس ادامدارى ءبىر جەردە باس قوسىپ وتىرىپ بۋراحان قوجاعا: «ويلانباستان ءتورت تۇلىك مالدى ءبىر اۋىز ولەڭگە سىيعىزشى، كانە!» دەگەندە:
قىپ-قىزىل، قىزىل جاساۋ – قويدىڭ ءجۇنى،
جىلقىنىڭ قىمىزى بار جازدىڭ كۇنى.
اۋىرتپالىق ارتۋعا تۇيە جاقسى،
بارىنەن سيىر وزار كۇزدىڭ كۇنى – دەگەن ەكەن. اقىن شىعارماشىلىعى وسى عانا دەۋدەن اۋلاقپىز، ونىڭ ولەڭدەرىنىڭ كوبى ءالى دە ەل اراسىندا بار ەكەندىگى انىق. اقىن بۋراحاننىڭ ولەڭدەرىنىڭ كوبى سوناۋ 1930-شى جىلدارى كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ كەزىندە جوعالعان-دى. قىتاي اسىپ كەتكەن ابزالحان ۇرپاقتارىندا بۋراحان قوجانىڭ ءبىرشاما شىعارماسى بولۋى مۇمكىن. ءساتى تۇسسە، ەكى جاقتى كۇش سالىپ، شەجىرەنى تولىقتىرىپ، كەلەر ۇرپاققا ۇسىنساق دەگەن ويلار بار. اراعا ءۇش ءجۇز جىل سالعان سوڭ، ارينە، كوپ سوزدەر ۇمىتىلعان. ايتپەسە، ەسكەلدى سياقتى ەل باستاعان داڭعايار بي، قول باستاعان باتىر ايتقان ۇلى سوزدەر ۇشان-تەڭىز بولۋعا ءتيىس. بۇل اۋليەنىڭ رۋحى دا، ءىسى دە ۇرپاقتار جادىندا ماڭگى ساقتالارىنا كۇمان جوق.

سونداي-اق، وقىڭىز

شالاپ قوجا (باتىرقوجا) اۋليە

بايمەنقوجانىڭ  اۋليەنىڭ كەنجە بالاسى  باتىرقوجا (1870-1945) جاس كۇنىندە  شالا تۋىلعان، جەڭگەلەرى اتىن اتاماي  «شالاپجان» دەپ …

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان