عالىمنىڭ حاتى

تەكتىدەن تۋعاننىڭ دەگدارلىعى

تەكتىدەن تۋعان دەگدارلىعى رۋحاني مۇراعا قامقورلىعىنان تانىلعان ەدى. داۋكەڭدى – داۋمەن اعا شومانوۆ ەسىمىن جاڭاقورعاندا اۋدان باسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە جاستاي ەستىپ وستىك. 1984 جىلى كومسومول جۇمىسىنا اۋىسقاننان باستاپ جاقىن تانىسۋعا مۇمكىندىك بولدى. اۋداندىق كومسومول كوميتەتى، «ءبىلىم» قوعامى جانە اۋداندىق پارتيا كوميتەتىندە قىزمەت ىستەگەندە اۋىلشارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداقتارى اۋداندىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى داۋكەڭمەن بىرگە قىزمەت بابىندا تىعىز ارالاستىق. ءتىپتى، اۋداندىق «قازاق ءتىلى» قوعامى بولىمشەسىن قۇرىپ، ونىڭ «ميراس» اتتى اپتالىق گازەتىن شىعارۋ سياقتى جۇمىستاردا اعانىڭ قادىر-قاسيەتىن تاني ءتۇستىم. ونى ايتاسىز، 1991 ج. تامىز ايىنداعى گكچپ وقيعاسىنان سوڭ كوممۋنيستىك پارتيا تارقاعاندا جۇمىسسىز قالعان مەنى باۋىرىنا تارتقان اعامنىڭ ورىنباسارى بولىپ 6-7 اي بىرگە قىزمەت ىستەگەنىم دە بار.

ول كەزەڭدە مانساپ قۋعان جاستامىز عوي، اعانىڭ اقىل-كەڭەسىن قۇپ الامىز، ءسوزى مەن ءىسىن ونەگە تۇتامىز. سول كەزدە داۋكەڭ اعامىزدىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن قۇرىلىپ، جاڭابەرگەن احاتاەۆ، زينابدين شەرماعامبەتوۆ، زويا ورعاراەۆا سياقتى اۋدان باسشىلارىنىڭ قولداۋىمەن قىزمەت ىستەگەن اۋداندىق «قازاق ءتىلى» قوعامى سوتسياليزمنەن كاپيتاليزمگە قادام باسقان ءولارا تۇستا حالىقتىڭ بويىنداعى ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا دەگەن ىنتا-ىقىلاستى وياتا العان بۇقارالىق ۇيىمعا اينالىپ ەدى. سالت-ءداستۇر مەن ادەت-عۇرىپتاردى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ وزەگى اتەيزمنەن باس تارتىپ، حالىقتى دىنگە بەت بۇرعىزۋدا ەكەندىگىن سول كەزدىڭ وزىندە-اق جەتە سەزگەن داۋكەڭ «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ مىندەتىنە جاتپاسا دا اۋىلدىق جەرلەردە مەشىتتەر اشۋعا، وسى مەشىتتەر جانىنان ءدىني ساۋات اشۋ ۇيىرمەلەرىن قۇرۋعا وسى قوعامدىق ۇيىمنىڭ بەدەلىن پايدالاندى.

مىنە، وسىنداي كەزدە داۋكەڭ اعا قازىنالى قاريالارعا ءتان اقىل-پاراساتىمەن اۋداندىق دەڭگەيدە وتكىزىلەتىن مادەني-رۋحاني شارالارعا اقىل قوسىپ، باعىت بەرىپ، يگى ىستەرگە باستاماشىل بولا ءبىلدى.

داۋمەن شومانوۆ كەڭەستىك قوعامداعى پارتيالىق-مەملەكەتتىك نومەنكلاتۋرانىڭ تيپتىك وكىلدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ ءومىر سالتىن ۇستاندى، قىزمەت ەتتى. بىراق ول كىسى ءوز قاتارلارى اراسىندا ەرەكشە تۇلعا بولاتىن. تۇلعا دەگەنىمىز ءوز پىكىرى، كوزقاراسى بار جانە ونى قورعاي دا، وزگەلەردى سوعان يلاندىرا دا الاتىن ىقپالدى ادام دەسەك، داۋكەڭ ول قاسيەتتەرىمەن بىرگە رۋحاني قازىناسى مول، بيىك پاراسات يەسى بولاتىن. التىننىڭ سىنىعىنداي، جىبەكتىڭ ۇزىگىندەي بۇل قاسيەتتەر داۋكەڭ اعاما قايدان دارىدى دەگەنگە قازىرگى قوعامدىق عىلىمداردا قولدانىسقا ەنگەن ەليتا تەورياسىمەن جاۋاپ بەرۋگە بولاتىنداي. جۇزدەن جۇيرىكتى، مىڭنان تۇلپاردى، ۇزدىكتىڭ ۇزدىگىن، بەكزات تۇلعانى قوعامنىڭ ەليتاسى دەپ اتايدى. قوعامدى قاناۋشى مەن قانالۋشىعا بولگەن قاعيدادان باس تارتساق، وندا كەز كەلگەن قوعامنىڭ ءوز ەليتاسى بولادى. كوممۋنيستىك يدەولوگيا «قارا تۇنەك» دەپ ايدار تاققان فەودالدىق قوعامدى قازىرگى كەزدە ءداستۇرلى قوعام دەپ اتايمىز. ال قاناۋشى دەپ تانىعان يگى-جاقسىلارىمىز – حاندار مەن سۇلتاندار، باتىرلار مەن بيلەر، جىراۋلار مەن يشاندار سول قوعامنىڭ ەليتاسىن قۇرادى. قوعامدىق-الەۋمەتتىك قۇرىلىمنىڭ ساياسي، اكىمشىلىك، اسكەري ەليتاسىمەن بىرگە ءدىني ەليتانىڭ دا اتقارار ءوز قىزمەتتەرى بولدى. سولاي دەر بولساق، ءدىني ەليتا ءداستۇرلى قازاق قوعامىنىڭ تۇتاستاي مادەني-رۋحاني ۇدەرىستەرىنە باسشىلىق جاسادى، سول ارقىلى ۇلتتىڭ رۋحىن قالىپتاستىردى. بىراق، ءبىر نارسە ەستە بولۋى كەرەك، اقسۇيەك اتالعانىمەن تورەنىڭ ءبارى ساياسي ەليتانى، قوجانىڭ ءبارى ءدىني ەليتانى قۇراعان جوق. تەك ۇزدىكتەرى عانا.

باقساق، ءداستۇرلى قوعامدا ءدىني ەليتانىڭ تەكتى اۋلەتىنەن تامىر تارتقان داۋكەڭنىڭ بويىندا بەكزات تۇلعالارعا ءتان قاسيەتتەردىڭ تابىلۋى وسىنداي ساباقتاستىقتىڭ جەمىسى ەكەن عوي.

داۋكەڭدى ءبىر كىسىدەي تانىدىم دەگەنىم بەكەر ەكەن. ول كىسىنىڭ جاڭا قىرى – پاراسات-پايىمنان تۋعان قازىنالى قاريانىڭ دانالىعى دەپ قابىلداۋعا بولاتىن رۋحاني دۇنيەگە جاناشىرلىعىمەن قىزمەت بابىمەن ءبىر-بىرىمىزدەن ۇزاپ كەتكەندىكتەن دە كەش تانىستىم.

2003 جىلى 5 قاڭتاردا دۇنيەدەن قايتقانعا دەيىن داۋمەن شومانوۆ ۇلكەن ىزدەنىس ۇستىندە بولدى. ايدان-ايعا، جىلدان جىلعا سوزىلعان ەل ارالاپ، اڭىز-اڭگىمەلەر مەن شەجىرەلىك دەرەكتەر جيناۋ، الماتى مەن تاشكەنت، سامارقاندتىڭ عىلىمي مەكەمەلەرىندە قولجازبا قورلارىن اقتارۋ ناتيجەسىندە بۇل كۇندە ارامىزدا اعامىزدىڭ ءوزى جوق بولسا دا سوڭىنداعى ۇرپاققا مۇرا ەتىپ قالدىرعان مازمۇندى رۋحاني دۇنيەسى قولىمىزدا قالدى. داۋمەن قاجى شومانۇلىنىڭ 2006 جىلى الماتىنىڭ «مۇراگەر» باسپاسىنان عۇمىرنامالىق «عيبراتناما» كىتابى، 2016 جىلى شىمكەنت قالاسىنداعى «ازيات» باسپاسىنان «ءماۋلانا ءشامشىدىن ء(شامشى بۇزىرىك) ۇرپاقتارىنىڭ شەجىرەسى جانە حيكمەتتەرى» كىتاپتارى جارىق كوردى.

قازىر نە كوپ، ءدىني ادەبيەت كوپ. وقىساڭ نە قيىرعا سالادى. ىزدەيمىن دەپ بارىڭدى جوعالتاسىڭ. تاراتىپ ايتار بولساق، حانافي مازحابىن تارك ەتەسىڭ، ياساۋي جولىن ۇستانعان اتا-باباڭنىڭ ارۋاعىن قۇرمەتتەگەنىڭ – قۇدايعا سەرىك قوسقانىڭ بولىپ شىعادى. داستۇرىڭنەن بەزىپ، يمانىڭنان ايرىلاسىڭ، ءتول تاريحىنان جەريسىڭ. زايىرلى مەملەكەتىمىزدىڭ سىندارلى ءدىني ساياساتى مەن قمدب-نىڭ بەلسەندى ارەكەتى بارىسىندا بۇل ولقىلىقتاردىڭ ورنى تولىپ كەلەدى قازىرگى كەزدە.

داۋكەڭنىڭ كىتاپتارى ونداي سىرتتان كەلگەن داستۇرگە جات سارىنداردان مۇلدەم ادا. بۇل كىتاپتىڭ باستى مازمۇنى ۇلت رۋحىنىڭ وزەگىن قۇراعان ياساۋي جولىن ۇستانعان قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءدىني ەليتاسىنىڭ تاريحى. سونشالىقتى سۇيىسپەنشىلىكپەن، اسا ءبىر سىپايى ادەپپەن جازىلىپ، قازاقتىڭ مادەني-رۋحاني ءومىرىن بايىتقان تۇتاس ءبىر اۋلەتتىڭ زەردەلەنگەن شەجىرەسى.

اۋلەتتىڭ تاريحى دەگەننەن شىعادى. قازاقتىڭ ءداستۇرلى قوعامىنىڭ رۋحاني وزەگىن قۇراعان قوجا تايپاسىنىڭ قوراسان (ابجالەل باب) رۋىنان شىققان قوجىقوۆتار اۋلەتى حح عاسىرداعى قازاق تاريحى مەن مادەنيەتىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانىن بىرەۋ ءبىلىپ، بىرەۋ بىلمەس. اقمەشىت ۋەزىندە تۋعان قوڭىرقوجا قوجىقوۆ سىرداريا وبلىسىندا جاديتتىك مەكتەپتىڭ نەگىزىن قالادى، قارناق مەكتەپ-مەدرەسەسىندە ءدارىس بەرە ءجۇرىپ، العاشقى جاديتتىك ۇلگىدە الىپبە جازعان (احمەت بايتۇرسىنوۆپەن قاتار), اقىن ءشادى تورەمەن بىرىگىپ، رومانوۆ اۋلەتى بيلىگىنىڭ 300 جىلدىعىنا ۇلكەن داستان جازعان. قوڭىرقوجا تۇركىستان ولكەسى وتارلىق بيلىگىنىڭ قۇرىلىمدارىندا قىزمەتكە دە ارالاسقان ەليتالىق تۇلعا. الاش پارتياسىنىڭ، تۇركىستان مۇحتارياتى ۇكىمەتىنىڭ مۇشەسى، تۇركىستان ولكەسىندە رەسپۋبليكالىق «قوسشى» وداعىنىڭ توراعاسى. كەڭەستىك بيلىكتىڭ باسشىلىعىنداعى ۇلتجاندى سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ ساياسي اقىلشىسى بولعان. ونىڭ ءياساۋيدىڭ حيكمەتتەرىن ىزدەپ تاۋىپ، ۇلتتىق كىتاپحاناعا وتكىزۋىنىڭ ءوزى ءبىر سالا اڭگىمە. ال ونىڭ بالالارى قۇلاحمەت، قوجاحمەت قوجىقوۆتار – رەسپۋبليكادا كەسكىندەمە ونەرىنىڭ نەگىزىن قالادى، سۇلتاناحمەت قوجىقوۆ ۇلتتىق كينو ونەرىن جاڭا بيىككە كوتەردى. دەمەك، قوجىقوۆتار اۋلەتىنسىز قازاق تاريحى مەن مادەنيەتى سولعىن تارتقان بولار ەدى.

سول سياقتى داۋكەڭ سىر ەتىپ شەرتكەن ورتاعاسىرلىق عۇلاما، ويشىل ءماۋلانا شامشىدىننەن تىكەلەي وربىگەن اۋلەتتىڭ شەجىرە-تاريحىنداعى قازاقتىڭ رۋحاني ومىرىنە ۇستىن بولعان عۇلاما عالىمدار مەن شايىرلار، ءدىني ۇستازدار مەن اۋليە-امبيەلەردىڭ ونەگەسى مەن مۇراسى ءداستۇرلى قوعام مادەنيەتى مەن تاريحىنىڭ مازمۇنىن بايىتا تۇسەتىن بولادى. وسى اۋلەتتەن وربىگەن مۇحامەدجانوۆ ءالىمجان، مۇحامەدجانوۆ عافۋر، شاۋحامانوۆ سەيىلبەك، ءادىلوۆ احمەت سياقتى رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق دارەجەدەگى باسشى قىزمەتتەر اتقارعان ساياسي، اكىمشىلىك ەليتا وكىلدەرىنىڭ قازاق قوعامىنىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ءوسىپ-وركەندەۋىنە قوسقان ۇلەسى، ونىڭ تاريحىنا قالدىرعان ءوز قولتاڭباسى بار.

يسلام ءدىنىنىڭ قازاق قوعامى ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە. سونىڭ ىشىندە يسلام ءدىنىنىڭ تۇركى حالىقتارى اراسىندا قۋاتتى سوپىلىق اعىمعا اينالعان ياساۋيا تاريقاتى – تۇتاستاي مادەني-رۋحاني جانە ساياسي-يدەولوگيالىق جۇيە. ونىڭ قازاق تاريحىنداعى اتقارعان ۇلتتى ۇيىستىرۋشىلىق رولىنە، مەملەكەتشىلىك سيپاتىنا كەيىنگى كەزدەگى زەرتتەۋلەردە شىنايى باعا بەرىلە باستادى. التىن وردا مەملەكەتىندە باتۋ حان قايتىس بولعاننان سوڭعى تاق تالاسى ەلدىڭ ىرگەسىن شايقالتىپ كەتكەنى بەلگىلى. ونىڭ ءمانى ورتاق يدەولوگيانىڭ قالىپتاسپاعاندىعى بولاتىن. وسى تۇستا «قۇتلىق تەمىر باستاعان امىرلەر جوشى ۇلىسىنىڭ تۇتاستىعىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ءدىني يدەولوگيانى نەگىزدەۋ قاجەتتىگىن ايقىن ءتۇسىندى. ولار ونى تۇرىكتەردە يسلام ءدىنىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ فورماسى بولىپ قالىپتاسقان قوجا احمەت ياساۋي نەگىزىن قالاعان سوپىلىق تاريقات – ياساۋي جولىنان تاپتى» (زىكىريا جانداربەك), ويتكەنى، تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني-مادەني بولمىسى جالپى يسلام دىنىندەگى حالىقتارعا ورتاق شاريعات جولىمەن بىرگە ياساۋيا تاريقاتى قاتار قولدانىستا بولعاندا عانا قامتاماسىز ەتىلۋى مۇمكىن ەدى. ياساۋي ءىلىمى –  قازاق قوعامىندا كونفۋتسيدىڭ ىلىمىمەن پارا-پار ەكەندىگى تۋرالى ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باعاسى (11 ناۋرىز 2011 جىلى تۇركىستان قالاسىندا زيالىلارمەن كەزدەسۋدەگى ءسوزى) بۇل ءىلىمنىڭ قازىرگى قوعامدا رۋحاني جاڭعىرۋ ۇستانىمدارىنا ءتان ماڭىز الا الاتىندىعىن تانىتادى.

قوجا احمەت ياساۋي نەگىزىن سالعان سوپىلىق پوەزياسى قازاق ءداستۇرلى مادەنيەتىنىڭ تۇتاستاي ءبىر سالاسىن قامتىپ قانا قويمايدى، ول كەرەك دەسەڭىز ءداستۇرلى قوعامداعى دۇنيەاۋي وي-سانانىڭ دا قاينار كوزى بولدى. ياساۋيدەن باستاۋ العان بۇل سوپىلىق پوەزيا بۇگىنگى كۇنگى ماڭعىستاۋلىق اقىن سۆەتقالي نۇرجاننىڭ شىعارماشىلىعىندا كلاسسيكالىق مازمۇن مەن تۇرلىك سيپات الدى. توعىز عاسىر بۇرىنعى ۇلگى-ونەگەنىڭ ءداستۇر ساباقتاستىعىنسىز بۇگىنگە جەتۋى نەعايبىل تىرلىك. دەگەندە، قۇل قوجا احمەت ياساۋيدەن كەيىنگى سوپىلىق پوەزيا وكىلدەرىنىڭ ىشىندە جازبا اقىنداردىڭ قاتارى ادەبيەت تاريحىندا ساۋساقپەن سانارلىقتاي عانا ەكەندىگى جاسىرىن ەمەس. قازىر ياساۋيدەن باستاۋ العان سوپىلىق پوەزيانىڭ ەكى باعىتى ايقىن بولىپ تۇر. ونىڭ ءبىرى – اسان قايعى، شالگيىزدەن باستاپ مۇرات موڭەۇلى سياقتى جىراۋلار بولسا، ەكىنشى باعىت – ءدىني ورتادان شىققان سۇلەيمەن باقىرعاني، احمەت يۇگنەكي سياقتى جازبا اقىندار. مىنە، بۇگىن داۋمەن شومانوۆتىڭ ىزدەنىستەرى ارقىلى ادەبيەت تاريحىنا سوپىلىق پوەزيانىڭ تاعى ءبىر ءىرى وكىلى كەلىپ قوسىلدى. ول – ياساۋي بابانىڭ ءىنجۋ-مارجانداي ولەڭ ولشەمدەرىن، وي ورامدارىن، ونىڭ اسپەتتەگەن تۇركىلىك-يسلامدىق قۇندىلىقتارىن جالعاستىرىپ، تاريحي تانىمدى جاڭا كوركەمدىك بيىككە كوتەرە بىلگەن شىعارماشىل ەليتانىڭ ءبىرى – وسى ءماۋلانا ءشامشىدىن دەپ بىلەمىز. ونىڭ شىعارماشىلىعىنا العاش نازار اۋدارعان سارسەنبى ءداۋىتوۆ 1993 جىلى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە جاريالاعان «كونە مۇرا قامقورلىققا ءزارۋ» ماقالاسىندا 1834 جىلى حاتقا تۇسىرىلگەن ءياساۋيدىڭ قولجازباسىندا وزگە اۆتورلارمەن قاتار «حيكمەت ءشامسي وزگەنديدىڭ» دە شىعارمالارى بار ەكەندىگىنە نازار اۋدارعان. ايتسە دە، م.اۋەزوۆ اتىفنداعى ادەبيەت جانە ونەر ءينستيتۋتىبولىمىنىڭ قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى جابىلىپ قالۋىنا بايلانىستى وسى قولجازبامەن جۇمىس توقتاپ قالعاندىعىن تىلگە تيەك ەتەدى.

سونىمەن، ءماۋلانا ءشامشىدىن دەگەنىمىز كىم؟ ول ناسابناما دەرەكتەرى بويىنشا ءابۋ باكىر سىددىقتىڭ 27-ءشى ۇرپاعى. ارعى باباسى ءالي قوجا (القوجا) بابا قوجا احمەد ءياسساۋيدىڭ قىزى گاۋھار اناعا ۇيلەنگەن، ونىڭ بالاسى سۇلەيمەن ءۋالى ورتاعاسىرلىق ادەبيەت تاريحىندا سۇلەيمەن باقىرعاني، سۇلەيمەن حاكىم-اتا جانە حاكىم قوجا سۇلەيمەن ەسىمدەرىمەن بەلگىلى. ول قوجا احمەد ءياسساۋيدىڭ دارىندى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى بولعان جانە ۇستازىنىڭ حيكمەتتەرىن كەيىنگى ۇرپاققا جەتىزۋگە كوپ قىزمەت ىستەگەن. سۇلەيمەن ءۋالىنىڭ بالاسى ءابدىل ءازيز ءماۋلانا (ابىلعازى وزگەنتتىك), ودان ياحيا قوجا، اينا قوجا تۋعان، سول اينا قوجادان ءماۋلانا ءشامشىدىن ء(حىV-حV عاسىرلار) دۇنيەگە كەلگەن. بۇل كىسى ءشامشى بۇزىرىك دەپ تە اتالعان. جاڭاقورعاننىڭ قىر وزگەنتىندە تۋىلعاندىقتان ونىڭ ەسىمىنە «وزگەندي»، «ۋزكاندي» اتاۋلار تىركەسەدى. عۇلاما-ويشىلدىڭ ەسىمى ءشامشى قوجالاردىڭ (مولدا ءشامشى) تاكسونومىنا اينالعان.

داۋمەن شومانوۆ ءماۋلانا ءشامشىدىننىڭ 40 حيكمەتىن جيناپ، كىتاپقا ەنگىزىلگەن. ول حيكمەتتەردىڭ اراسىندا كوپشىلىگى ءياساۋيدىڭ جوعارىدا اتالعان جيناعىنا ەنبەگەن. حيكمەتتەردىڭ ءتىلى مەن قۇرىلىمى سوڭعى شۋماقتاردا مىندەتتى تۇردە اۆتوردىڭ ەسىمىنىڭ قوسىلىپ وتىرۋىنا قاراپ، حيكمەت اۆتورىنىڭ كىم ەكەندىگى اڭعارىلىپ وتىرادى. ءشامشىدىن دە وسى تاسىلگە جۇگىنەدى. مىسالى،

«اي، تاۋباسيز عاشىقلار، مايحانادا كۋب ياتۋر،

دارديڭ تەگدي، شامسۋددين، مايحاناعا كيريب كۋر»  نەمەسە

«كەل يمدي، شامسي عاسي، قوي بۋ سۋزني،

ديدار ۋچۋن حاق يولىنا كيرماين مۋ؟»،

«قوجامسىماي ەي، ءشامشىدىن ءوزىڭ بىلگىل،

ءوزىڭ ءبىلمىش ءىلىمىڭ ءبىرلا امان قىلعىل» دەگەن تىركەستەردى اقىننىڭ اۆتورلىق قولتاڭباسى دەپ بىلەمىز.

ونىڭ سوڭىنا قالدىرعان از عانا مۇراسىنىڭ ءوزى سوپىلىق پوەزياداعى ءداستۇرلى ساباقتاستىقتى ساقتاعان وراسان زور رۋحاني بايلىق. ماسەلە اقىن حيكمەتتەرىنىڭ از-كوپتىگىندە ەمەس، ونىڭ كوركەمدىگىندە. «تەڭىزدىڭ ءدامى تامشىدان» دەگەن بار، ينشاللا، وسى از مۇرانىڭ ءوزى ءماۋلانا ءشامشىدىندى ءياساۋيدىڭ ءداستۇرىن جالعاعان اقىن دەپ تانۋعا جەتىپ جاتىر. وسى مۇرانى ەرىنبەي-جالىقپاي ىزدەپ تاۋىپ، كوپتىڭ يگىلىگىنە ۇسىنعان داۋكەڭنىڭ تاباندىلىعى اتا-بابا مۇراسىنا دەگەن ادالدىقتان تۋعان دەسەك، ەكىنشى جاعىنان سول اتا-بابالاردىڭ الدىنداعى پارىزى دەۋگە بولادى. دەمەك، داۋكەڭ وسى ەڭبەگى ارقىلى سونداي ادالدىقپەن اتا-بابا الدىنداعى پارىزىن وتەۋمەن بىرگە ءبىر اۋلەتكە عانا ەمەس، تۇتاستاي قازاق ۇلتىنىڭ رۋحاني مادەنيەتىن بايىتۋعا قىزمەت ەتىپ كەتتى.

ءار جازبانىڭ وزىنە لايىق جانرى بولادى. قالىپقا تۇسكەن ەڭبەكتىڭ كاسىبي ساپاسى ءھام باعاسى بولادى. ەۋروپانىڭ قازاققا تاڭعان قاعيداسىنان شىعا الماعان تاريحشى د.شومانوۆتىڭ بۇل ەڭبەگىنىڭ ءادىل باعاسىن بەرە المايدى. ويتكەنى، ەۆروپوتسەنتريزمنىڭ ولشەمدەرى مەن تانىم-تۇيسىگى قازاقتىڭ ءداستۇرلى تاريحىن قۇرايتىن اۋىزشا، جازباشا دەرەكتەردى قابىلداۋعا قۇلىقسىز. اتالعان ەڭبەكتەردىڭ سيپاتى سول ءداستۇرلى تاريح، مازمۇنى تاريح ايتۋدىڭ ءداستۇرلى دەرەكتەرىنەن قۇرالعان. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «ۇلتتىق كود، ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا، ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى» دەگەنىندەي رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ مىندەتتەرىنى ىسكە اسىرۋدا وسىنداي ەڭبەكتەردىڭ عىلىمي قۇندىلىعىن تانۋ ءۇشىن جاڭا تانىم، ۇلتتىق مۇددە كوزقاراسى كەرەك بولادى. ءتول تاريحىمىزدى ءتول دەرەكتەردەن ىزدەگەن ءبىزدىڭ پىكىرىمىز – ءماۋلانا ءشامشىدىندى عىلىمي تۇلعالاندىرعان داۋمەن شومانوۆتىڭ ەڭبەگى ورتاعاسىرلىق قازاق تاريحى مەن ادەبيەتىنىڭ جاڭا بەتتەرىن اشاتىن بولادى.

 

تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، احمەت ياساۋي اتىنداعى

حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسور      حازرەتالى تۇرسۇن

 

 

 

 

 

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان