Jarıq nwrdıñ säulesi

Sät qoja jaylı añız

Wşı-qiırı joq mañ dalamızdıñ qay aymağına sapar şekseñiz de jol jieginen köne zamandardan sır şertetin kesenelerdi köreriñiz haq. Bilmegendi bilmekke wmtılıp, sol mañaydağı el işine barıp, aqsaqaldarınan jay swrasañ köp düniege qanığasıñ. Büginde  «Sakraldı Qazaqstan» bağdarlaması ayasında bilmeytinimizdi bilip, tanımımızdı keñeytip jatırmız. Ärine, aldağı uaqıtta bwl tizimge qazaq dalasındağı talay kieli jerler men jwmbaq mekender enetin boladı.

Qazaq dalasına Islam dinin alıp kelgen, köşpendi elge alğaşqı din taratuşılar Qojalar dep ülkender aytıp otıratın. Soğıs körgen qarttardıñ sarqıtın körip qalğan balamız ğoy. Sol qariyalar özderinen kişi bolsa da Qoja ruınan şıqqan adamdardı «Qojekelep» törge şığarıp otıratın. Degenmen, el işindi äli de keudesi qazınağa tolı qarttar jeterlik. Tek, tilin tauıp äñgimege tarta alsañ boldı. Qarağandı oblısı, Botaqara audanı, Aqöre auılınıñ twrğını Jetpis Balabaev attı aqsaqaldıñ tañdı tañğa wrıp aytarlıq äñgimeleri bar. Biz sol kisiniñ auızınan estigen  Qojalar jaylı birer añızdı sizderge jetkizudi jön sanadıq.

Sät qoja babamız jaylı añız-äñgimeler köp. Mäşhür Jüsip Köpeywlınıñ estelikterinde «Sät qoja soñına jüz it ertip jüredi eken. Barğan jerinde itterine bir mal, özine bir mal soyğıztadı eken. Älgi itteri bir-birimen töbelesudi bilmeydi eken» degen derekter qaldırğan eken. Men estigen añızda Sät qoja  soñına otız it ertken dep te aytılıp jür. Sol Sät qoja babamız bir küni el aralap kele jatıp,  Aqküşik degen baydıñ köşine jolığadı.  Aqküşik baydıñ jılqısınıñ bası sanalatın torı ayğırı bolğan eken. Sol torı ayğırı auırıp, Bauır özeniniñ boyında qos tigip twrsa kerek.  Söytip, eki bağıtta kele jatqan eki top sol özenniñ bauırında toqaylasıp qaladı. Aqküşik bay maldan bölek bala-şağağa da bay bolsa kerek. Jetilip twrğan on wlı bar eken. On  auıl bolıp otırğan on wldı arqalanıp, jelpinip söyleytin ädeti bolıptı.  Sol ädetine basıp:

– Äy, Sät qojamın, Sät qojamın deysiñ. Mına Torayğırım auırıp twr. Bwğan ne istey alasıñ?- depti. Sonda Sät qoja «E, Aqküşik! Baymın, baymın deysiñ, sen meni şınımen bir jılqığa salıp twrsıñ ba? Şın aytasıñ ba?» – dep üş märte swrağan eken.  Aqküşik te «Şın aytamın, şın aytamın, şın aytamın» dep üş märte jauap qatqan eken.

– Jaraydı olay bolsa. Malğa salsañ malğa sal. Körset ayğırıñdı, – deydi  Qojekeñ. Sodan ayğırğa taqalsa, ayğır rasımen de jamandatıp, auırıp twr eken. Sät qoja qolındağı tobılğı saptı qamşısımen ayğırdı jauırınnan tartıp-tartıp jiberip, qamşısınıñ sabımen bauırın ısqılap-ısqılap «Bar, ket äri, şüu!» dep ayğırdı sauırınınan alaqanımen wrıp jiberedi. Jaña ğana bürsiip twrğan ayğır bir sätte oynaqtap şığa kelip, sonaday jerde jürgen tabın jılqığa qosılıp, bir baytalğa şauıp jibergen eken desedi.

Ayğırı sestengenine mäz bolğan bay Sätqojağa bir tay, otız itine bir tay soyıp sol jerde märe-säre bolıp bir-eki kün qonıp, eki jaq öz jönderine attanadı.

Kelesi jılı Aqküşik bay küzekke ketip bara jatıp tağı da sol özenniñ boyına toqtaydı. Tağdırdıñ jazuımen Sät qoja ekeui sol Bauır özeniniñ boyında qayta jüzdesedi. Bwl jolı Aqküşiktiñ Äumejan degen jiırma bes jasar wlı auırıp kele jatır eken. Auırğanda da halı naşarlap, teñge artıp kele jatsa kerek. «Bayeke, el-jwrtıñız aman ba? Köş qayırlı bolsın!» dep Sät qoja äñgime bastaptı. Bay bolsa «Osılay da osılay. Mına Äumejanım auırıp, keşeuildetip kele jatırmız. Bwğan ne isteysiñ?» deydi.  Sät qoja «Ey, Aqküşik! Men sağan aytıp edim ğoy. Meni malğa salma dep. Är närseniñ öteui boladı. Sen osı jerde üş kün qon. Sodan soñ arı qaray jıljisıñ» depti de özi qarauıldamay, jıljıp ketipti. Söytip, Aqküşik sol jerde qala beredi. Äumejanı sol toqtağan jerlerinde qaytıs bolğan eken. Sol Äumejanıñızdıñ beyiti Bauır özeniniñ boyında töbeşik bolıp tompiıp äli jatır. Ol oqiğağa da büginde 300-400 jıl boldı ğoy. Bertinge deyin «Boz tam» dep atalıp keldi. Boz tam deytin sebebi kirpişin ayran men süt qwyıp, aq kirpişten qalağan eken.Minekey, Qojalardıñ qasieti jaylı bir äñgimem osı.

Ayswltan Jaqıp

El.kz

 

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan

Sonday-aq, oqıñız

Jabu