YAsaui mwrası

Risala dar adabi tariqat

  Meyirimdi Raqımdı Allanıñ atımen bastaymın

Bwl Qoja Ahmet YAsaudiñ risalası

Qwtb ut-tariqat1, burhan ul-haqiqat2, Äziret Qoja Ahmet YAsaui rahmatullahi ğalayhi3 öziniñ  risalasında, Alla Tağalanıñ qalauımen, tariqat jolınıñ izdenuşileriniñ jürek köziniñ aşıluına paydalı boladı degen ümitpen, birneşe söz aytıp qaldırğan.

Birinşi bap: tarihattıñ ahkamı4  turalı

Ey, däuriş bilip qoy! Tarihattı ñahkamı altau. Birinşi – mağrifat5 , ekinşi – sahauat6, üşinşi – sıdıq7, törtinşi – yaqin8, besinşi – täuekel, altınşı – täfäkkur9.

Ekinşi bap: tariqattıñ arkanı (negizderi) turalı

Ey, däuriş bilip qoy! Tariqattıñ arkanı altau. Birinşi- ğılım, ekinşi –hilım 10, üşinşi –  sabırlılıq, törtinşi – riza11  besinşi – ıhılas, altınşı –qwrb12.

***

1 Tariqattıñ (Payğambar jolınıñ) temirqazığı 

2 Aqiqattıñ däleli

3 Alla ol kisilerge rahım etsin

4 Ükimderi

5 Tanım

6 Jomarttıq

7 Şınşıldıq, turalıq

8 Ayqındıq

9 Pikir etu, oylanu

10 Salmaqtılıq, sabırlılıq

11 Riza bolu, könu

12 Jaqın bolu

Üşinşi bap: tariqattıñ mindetteri turalı

Ey, däuriş bilip qoy! Tariqattıñ  mindetteri  altau. Birinşi – didar talap bolu, ekinşi – şauq1, üşinşi – hauf2, törtinşi – rija3, besinşi – zikir4, altınşı – pikir.

***

1 Allağa qauışu sağınışı

2 Alla tağalanıñ aşu-qaharınan ärdayım qorqıp jüru

3 Alla Tağalanıñ rahmetinen ärdayım ümittenip jüru

4 Alla Tağalanı üzdiksiz eske alıp jüru

Törtinşi bap: tariqattıñ sünnetteri turalı

Ey, däuriş bilip qoy! Birinşi – namazdı jamağatpen oqu, ekinşi – saharda twru,  üşinşi –  ärdayım  boyın taza wstau,  törtinşi –  däretpen jüru, besinşi –  Alla Tağalanıñ zikirin qwrmetpen  aytu,  altınşı – ämbie-äulilerge,  mwsılmandardıñ patşasına, ata-anasına, ruhani wstazdarı men  mwğalimderine, wrpağına arnap bes uaqıt namazda dwğa jasau.

Besinşi bap: tarihattıñ mustahabtarı turalı

Ey, däuriş bilip qoy! Tarihattıñ mustahabtarı altau. Birinşi – qonaqtı körkem minezben kütip alu,  ekinşi – qonaqqa tağam wsınu, üşinşi  – öz üyinde qonaqpen swhbattasudı ğanibet sanau, törtinşi – qonaqtı köñildi türde şığarıp salu, besinşi – qonaqtıñ qajettiligin ketiru, altınşı – iman keltirgen qwlğa kömektesip jüru.

Altınşı bap: tariqattıñ ädepteri turalı

Ey, däuriş bilip qoy! Tariqattıñ ädebi altau. Birinşi – ruhani wstazdıñ aldında ädeppen şökelep otıru, ekinşi – özin basqalardan tömen sanau, üşinşi – özinen ozıq kisilerdiñ aldında söylemeu, besinşi – ruhani wstazdıñ rwqsatınsız äñgime aytpau, altınşı – ruhani wstazdı, mwğalimdi, tağı osı siyaqtı kisilerdi şın jürekten sıylau. Olardıñ rwqsatımen jürip-twru. Olarğa, ata-analarınan bwrın qızmet qıluğa tırısu. Bäyit: Endi öz täsiliñmen josparlama, Ruhani wstazıñ  rwqsat etpegen isti.

Jetinşi bap: ruhani wstazdardıñ şäkirt qabıldauı turalı

Äziret Qoja Ahmet YAsaui Alla Tağala  ol kisiniñ ğaziz  ruhın kieli etsin, aytadı: Mürit1 qabıldau üşin mürşit kemeldikke jetken adam bolu kerek. Şäkirt qabıldaytın kezde, eñ äueli mürittiñ näpsisiniñ sipattarınan, qorlıqtarı men qaralıqtarınan, jüregindegi sırdan habarı boluı kerek. Sol därejedegi  wstaz ğana  şäkirt qabıldauğa haqısı bar, tipti  onday wstaz qoşemetteuge äbden layıqtı. Eger Alla Tağalanıñ farızdarınan3, Äziret Rasuldıñ sallalahu ğalayhi ua sallamnıñ sünneterinen habarsız bolsa, onday şayh düniede qorlanadı, qwridı, erteñ qiyamet küninde Alla Tağalanıñ aldında,  Äziret Payğambardıñ sallalahu ğalayhi ua  sallamnıñ

aldında barşa mazhab pen halıq ğalımdarınıñ aldında, barşa äulie-ämbieler, tariqat jolındağılardıñ aldında wyatqa qaladı. Bwl jaman isten Alla bizdi saqtasın.

Jäne hwtbu tariqat ua burhanu haqiqat Äziret Qoja Ahmet YAsaui qaddassalahu sirrahu bılay deydi: şayhqa mürit bolu degen, äueli ol şayh qırıq tört maqamnan habarı bolu kerek. Eger  bwl maqamdardan habarı bolmasa, jiırma eki maqamnan habarı bolu kerek.

***

1 Öz erigin naqtı mürşitke (tura joldı körsetuşi wstazğa) tapsırğan şäkirt

2  Bağıt körsetuşi, jolbasşı, tura joldı körsetuşi wstaz

3 Bwyrıqtarınan

Eger ol däuriştik maqamdardan habarı bolmasa, mindetti türde segiz maqamnan habarı bolsın. Jäne osı segiz maqamnan segiz ärip şığadı. Äripter mınaday: Birinşi «älip», ekinşi «be», üşinşi «te», törtinşi «sin», besinşi «sad», altınşı «fe», jetinşi «qap», segizinşi «re». Bilip qoy! Älip ärpi tüp-tüzu, däuriş «älip» siyaqtı tura, tüzu bolu kerek, ekinşi «be», «başarat» degen söz, yağni, ärqaşan jaqsı habar kütu kerek, üşinşi «te» dünieni tärik etu kerek, törtinşi «sin», «sayr ua sulukta1» bolu kerek, jetinşi «qaf», qanağatşıl bolu kerek, segizinşi «re» däuriş ärqaşan «riyazatta3» bolu kerek.

Alla Tağala öziniñ haq käläminda bılay dep habarlaydı: «…Alla olardan razı, olar da Alladan razı…»4. Mine, osınday  wstaz şäkirt qabıldauğa, tapsırma (asa tayaq) beruge, mürittiñ halin tekserip twruğa boladı, onday  kisige şäkirt bolğan dwrıs. Eger bwl segiz däuriştik maqamnan habarı bolmasa wstazdıq qılğanı dwrıs bolmaydı.Eger wstazdıq qılam dese mäñgilik azapqa duşar boladı.

Mahabat turalı

Bizdiñ Şayh Alla Tağala ol kisiniñ ruhın kieli qılsın, bılay dedi: «Ey, Däuriş! Jalğanşı, mahabattı köre almaydı. Mahabattı Qwday Tağala jaratqanda  oğan, ey mahabat wlı ğarşığa ornalasıp al dedi, ol twrmadı. Kürsige ornıq dedi, mahabat ol jerge de twrmadı. Sonda äuez keldi: «Ey, mahabat! Mahamdarğa nege jayğaspadıñ» dedi. Mahabat jalınıp, jalbarınıp, ua on segiz mıñ ğalamnıñ Jaratuşısı, Tärbieşisi! Ol maqamdarğa ornığu üşin maqsat kerek, talibqa matlub1 ğaşıqqa mağşuq2 , Zıliqağa Jüsip, Hadişağa Mwhammed sallallahc ğalayhi ua sallam, müridke pir, murşid, däurişke qojayın kerek. Alla Tağalanıñ sözi  bar: «… olardı Alla jaqsı köredi, olar Allanı jaqsı köredi3…»

Bap: ışıq turalı

Bizdiñ Şayh, Alla Tağala ol kisiniñ ruhın kieli qılsın, bılay deydi: ışıq degenimiz – bir hälden ekinşi  hälge kezigu. Ğaşıq adam sol, bir ret «Alla» dep, şaqpaq siyaqtı şauq4 otımen jalındap jansa. Oğan ıhılas bettep, mağrifat5  şamı janadı, mahabat şırağı jalındaydı. Däuriş sol kezde köbelek siyaqtı wşıp, jaynamazdıñ üstinde, ruhani älemde minäjat etedi. Mwnday şayhtı Qoja Ahmet YAsaui rahmatullahi alayhi aytadı: kimde kim dünielik jäne ahirettik uardadan (gül suınan) bir kese işse, yağni dosınıñ qolınan bir wrttam mahabat ıdısımen öz eñbekttenip işse, ol mindetti türde mälämät boladı yağni, sögis estidi.

Bap: al-mağrifat yağni tanım turalı

Jürektiñ tirilui Alla Tağalamen boladı. Ey, däuriş bilip qoy! Ğaşıq bolğan adamnıñ kökireginde twrğnada ışıq opanı6 köbeytpeydi, japanı7 azaytpaydı.

***

1 İzdenuşige izdeu kerek bolğan närse

2 Ğaşıqqa süyikti

3 Qwran Kärim: 5 süre 54 ayat

4 Sağınış. köñildiñ süyiktisimen  kezdesuge degen qwştarlığı, sağınışı

5 Tanım

6 Süyeu demeu, arqasın alu

7 türli qiındıqtar, bäleket

 Mahabattan, oğan  zauıq1 keledi, ol zauıq süyiktimen kezdesu, onıñ aldında ärqaşan  bäsekeles aqıl twradı.

Ey, däuriş! Peyiş – Alla Tağaladan ihsan2, men karam3 talap etuşiler üşin. Tanım momındardıñ jüreginiñ emi, didar talap etuşilerge däri, aurudıñ şipası boladı.

Däuriştiñ eki közinen jas toqtamaydı, Allanıñ  rahmeti  közben keledi, däuriştiñ jüregi ärqaşan qorqınışta bolu kerek, hauf yağni qorqu jürekpen boladı. Däuriştiñ janı biikteu kerek, öytkeni biiktikke ruhpen  jetuge boladı. Däuriştiñ täni täubede bolu kerek,  öytkeni tän ärqaşan täubada bolğanı dwrıs. Däuriştiñ eki qolı jaqsılıq jasaumen bolsın, öytkeni jaqsılıq eki qolmen boladı. Däuriştiñ eki ayağı tağatta bolsın, öytkeni  tağat ayaqpen boladı. Däuriştiñ eki  qwlağı tıñdauda bolsın, öytkeni tıñdau eki qwlaqpen boladı. Däuriştiñ tili zikirde bolu kerek, öytkeni zikir tilmen boladı.  Dos ärqaşan süyiktisimen kezdesudi qalaydı.

Ey, däuriş! Pendeniñ tört närsesi tört närsege bekitilgen. Pendeniñ tili ärdayım zikir etuge, pendeniñ jüregi Allanıñ mahabatımen toluğa, eki közinen jas ağızıp kezdesudi  swrap jüru, pendeiñ sözi ärqaşan täube bolu kerek. Alla Tağalanıñ sözi: «Ey, iman keltirgender! Şın köñilden täube etip Allağa qaytıñdar…5».

***

1 Ruhani läzzat

2 Jaqsılıw

3 Jomarttıq

4 Qwran Kärim: 66 süre, 8 ayat

 Mağrifat turalı

Äziret Qoja Ahmet YAsaui rahmatullahi alayhi aytadı: ey, däuriş, bilip qoy! Mağrifat degenimiz qorğan, mahabat degenimiz patşa, aqıl uäzir. Tildiñ jolı zikir, jürektiñ keni pikir, sol kezde sır aşıladı. İzdenuşiniñ qwlağı ükimde bolıp,  janı mahabat dariyasına batıp ketu kerek. Paqırlar mahabatqa battı.

Bil, ey, izdenuşi däuriş! Alla Tağala peyişte  nu-orman, ağaştar jaratqan, däurişterdiñ jüreginiñ işine mağrifat ağaşın jaratqan, jürekti ñüyin ıhılastan jarataqan, jürekti ñjemisin iğtiqadtan1 jaratqan, jürekterdiñ japraqtarın tasdiqtan2 jaratqan, aqıldı oğan jaqındatıp qoyğan.

Ey, izdenuşi däuriş bilip qoy! Ol ağaştıñ täni – iman, bwtaqtarı hikmet boladı. Peyiştiñ işine Alla Tağala tört arıq jaratqan: bireui – sütten,  bir arıq baldan, tağı bireui şaraban tahurdan, jäne bireui – sudan.

Däuriştiñ jüreginde ğibadattıñ tört dariyası bar. Biri täuekel dariyası, ekinşisi täfäkkur dariyası, tağı bireui tauaazu daryaiı, bireui zikir daryaisı.

Qaysı bir ğaşıq, şınşıl, Alla Tağalanı ñdidarın izdenuşi däuriş osı dariyalardıñ jağasına kelse,  şauq şarabın işse,  şariğat tösegine otırsa,  tariqat jastığına jastansa, mağrifat  gülin iiskese, mahabat tandırında janıp, küyse, dos tarpınan ol däurişke mına habar jetetini haq: «täube etip Rabbısına qaray qaytatındar, oğan  ğibadat jasauşılar, onı köp madaqtağandar,  toqtatpay onı izdeuşiler, oğan iilgender, ol üşin säjde etender, jaqsılıqqa şaqırğandar, jamandıqtardan qaytarğnadar, Alla Tağala qoyğan şekti bwzbay küzetip jürgender, mine osınday momındarğa  süyinşi habarlar bolsın3».

***

1 Negizgi senim, tüyindi oy, tüyilgen şındıq

2 Rastau, moyınswnu

3 Qwran Kärim: 9 süre, 112 ayat

 

Jäne Alla Tağala bılay dep ün qatqanday boladı: «ey, janqiyarlıq tanıtqan däuriş, ey, janıp küyip jürgen,  jüregnide tügi barlar, senderdiñ jandarıñ  mağan qwrban, öytkeni: «ayt ruh meniñ ämirim1 » senderdiñ jürekteriñ meniñ nazarım tüsetin jer,  jäne  jürekteriñniñ işinde bir taq jasadım. Ol taqtıñ üsitnde meniñ wlıq esimim jazılğan, sender odan beyhabarsıñdar. Men nazar salatın jer  momındardıñ, däurişterdiñ jüregi. Künege mıñ ret rahmet nazarımmen olardıñ jürekterine qaraymın.

Bilip qoy! Onıñ tağı iman boladı, patşası aqıl, onıñ uäziri tanım men jüretkerdiñ jeri mahabat maqamı. Sol jerde kälima tayiba degen ağaş ösken, ol: lä illäha illallah muhammad rasulullah, yağni bir Alladan basqa  täñir joq, Mwhammed (s.ğ.s.) onıñ elşisi. Haq subhanahu ua Tağala habar beredi: «Alla Tağalanıñ, körkem jäne tura söz üşin qanday mısal bergenin körmeysiñder me? Ol söz tamırı mıqtı, bwtaqtarı kökke wlasqan ağaşqa wqsaydı2».

Bap: däuriştik turalı

Şayh Qoja Ahmet YAsaui Alla Tağala ol kisiniñ sırın kieli qılsın, aytadı: Däuriş boludıñ  aqiqatı mınau, däuriştiñ jüregi ärdayım zikirde, onıñ iğtiqadı jürekte, jüreginiñ quanışı meşittiñ işinde  namaz oquda bolu kerek, ol ärqaşan qorqınışta boluğa tiis. Köp Qwran oqıp, kündiz oraza wstağanı abzal. Ol Payğambardıñ  ğalayhis salamnıñ sözi bar: «Oraza men üşin, aqısın da özim beremin». Äziret Qoja Ahmet YAsaui Alla Tağala ol kisniñ  sırın kieli etsin aytadı: däuriş sol adam boladı, eger bir momın onıñ basına ayağın qoysa, ol pikir teñizine şomıp, halıqqa onı jaryailamasa. Ey, ğaşıq däuriş! Biilp qoy, tariqat jolı izdenuşi däurişti täfäkkurge jetkizedi, täfäkkur haufqa jetkizedi. Hauf rijağa jetkzedi, rija eki közden jas ağızuğa jetkizedi. Köp jılau hidayatqa 1 jetkizedi. Hidayat taufiqqa 2  jetkizedi. Taufiq tağatqa3 jetkizedi. Tağat zikirge  mahabatqa jetkizedi.  Mahabat Alla Tağalanıñ rizalığına jetkizedi. Alla Tağala Qwran Kärimde habar bergen: «Keybir jüzder ol küni baqıttı, jaltıraydı. Rabbısına qarap twrğanda4» Eñ dwrısın Alla Tağala biledi. Nazım:

Peyiş analardıñ rizalığında,

Analardıñ ayağınıñ astında.

Alla Tağalanıñ rizalığın tileseñ,

Analar riza bolatın isti jasa.

Äziret Qoja Ahmet YAsaui qaddasallahu sirrah ul aziz ual ikramnıñ risalası ayaqtaladı.

 

1 Qwran Kärimniñ 17 süresi, 85 ayatında «ayt, ruh meniñ rabbımnıñ ämirimen boladı» degen

2 Qwran Kärim 24 süre, 84 ayat

1 Bağıt-bağdar körsetu

2 Alla Tağala tarapınan beriletin   arnayı järdem

3 Bağınuşılıq, moyınswnu

4 Qwran Kärim 75 süre, 22-23 ayattar

 

Audarğan Seyfulla MOLLAQANAĞATWLI 2012 jıl

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan