جارىق نۇردىڭ ساۋلەسى

اققوجا بابا

اققوجا بابا قاراتاۋدان ارقا وڭىرىنە مۇسىلماندىقتى، يسلامدى ۋاعىزداۋ ءارى ۇرپاق تاراتۋ ماقساتىندا كەلگەن. باباعا قاتىستى ەل اراسىندا تاراعان بىرقاتار اڭىز-اڭگىمەلەر بارشىلىق. سولاردىڭ ءبىر پاراسىن مىناداي:

***

بىردە اققوجا بابا ەل ارالاپ ءبىر ۇيگە تۇسەدى. داستارحاندا وتىرعان ساتتە بابا شاي قۇيىپ وتىرعان سول ءۇيدىڭ قىزىن ۇناتىپ، ءۇي يەسىنەن قىزىن سۇراعان ەكەن. ءۇي يەسى وتىرعان ورنىندا اشۋلانىپ، «كولدەنەڭ كوك اتتىعا بەرەر قىزىم جوق»، دەيدى. سول ساتتە بابا تۇرىپ، «ءوزىن ىزدەپ بەرەسىڭ»، – دەيدى ءجۇرىپ كەتەدى. بابا كەتكەننەن كەيىن الگى ءۇيدىڭ قىزى قاتتى ناۋقاستانىپ اۋىرادى. ءۇي يەسى «مىنا ادام تەگىن بولمادى»، دەپ بابانى ءوزى ىزدەپ شىعىپ، ءۇشىنشى اۋىلدان تابادى. ءسويتىپ قىزىن بەرگەن ەكەن.

***

اققوجا بابا ەل ارالاپ كەلە جاتىپ، ءبىر سۋدىڭ جاعاسىنا اتىن جىبەرىپ قويىپ، نامازعا جىعىلادى. سول ۋاقىتتا ءبىر باي جىلقىلارىن شۋلاتىپ سۋعا ايداپ كەلگەن ەكەن. بابا نامازعا كەدەرگى جاساعان بايعا اشۋلانىپ، شاپانىن سىلكىپ قالىپ «اتتىم» دەپتى. سول ساتتە بايدىڭ جىلقىلارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى سۇلاپ ءتۇسىپ، ولە بەرەدى. باي ارەكەتىنىڭ ەرسى بولعانىن تۇسىنە قويىپ، بابادان ءبىر بىلمەستىك بولعانىن ايتىپ، كەشىرىم سۇرايدى. بابا «مەن سەنى اتىپ ەدىم. وق قاعارىڭ بار ەكەن»، دەپ ءجۇرىپ كەتىپتى.

***

اققوجا بابادان تاراعان قىز بالالار دا تەگىن بولماعان دەسەدى جۇرت. بىردە اققوجا بابانىڭ ۇرپاعىنىڭ ءبىرى ءبىر قىز بالا كوشىپ كەتكەن جۇرتقا كەلىپ، قالىپ قويعان ىدىستى الماق بولادى.  بارىپ الايىن دەپ اتپەن شاۋىپ كەلە جاتسا، جۇرتتا ءبىر ادەمى قىز وتىر ەكەن. قوجانىڭ قىزى تۇرىپ «اپەر انا ىدىستى» دەيدى. الگى جۇرتتا قالعان ادەمى قىز تۇرىپ: «ءتۇسىپ ءوزىڭ ال» دەيدى. سول ساتتە قوجانىڭ قىزى اقىرىپ قالىپ، «وتىرع كانە الدىما» دەيدى. الگى قىز قورىققانىنان وتىرا قالادى. قوجانىڭ قىزى ونىڭ قىز ەمەس، ءىبىلىس ەكەنىن بىلە قويىپ، شاشىنان جۇلىپ قالىپ، تەڭگەسىن تابانىنان سالىپ قويادى. سول ساتتە الگى «سەنىڭ جەتى ۇرپاعىنا دا جولامايمىن» دەپ قاشقان ەكەن.

***

قاراعاندى وبلىسى، جاڭارقا اۋدانى، اينابۇلاق دەگەن اۋىلدى ايماقتا قوجا تاۋى بار. ەلدە قالعان اڭىز بويىنشا، تاۋعا قوجالار جەرلەنگەن. كەڭەس داۋىرىندە ءبىر توپ ورىس كەلىپ، تاۋعا ەلەكترلىك ستانتسيا سالماق بولادى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ «ول جەرگە سالۋعا بولمايدى. قوجالار جاتىر. قاسيەتتى جەر» دەگەن ءسوزىن ەلەمەگەن ورىستار ستانتسيا تارتىپ، جارىق جىبەرەدى. ءسويتىپ ستانتسيا سالىنعاننان كەيىن كۇندە ءبىر ورىس ولە بەرگەن. ورىستار مۇنىڭ تەگىن ەمەس ەكەندىگىن ءتۇسىنىپ، قاشىپ كەتكەن ەكەن.

***

اققوجا بابا – قاراتاۋدان ارقا وڭىرىنە مۇسىلمان ءدىنىن ۋاعىزداۋ جانە ۇرپاق تاراتۋ ءۇشىن كەلگەن. دەرەكتەر بويىنشا اققوجا ارقا وڭىرىندەگى توقا رۋىنىڭ قوجاسى بولعان. اققوجانىڭ ۇرپاقتارى بۇگىندە ارقا وڭىرىندە ناقتىراق ايتقاندا قاراعاندى وبلىسىندا مەكەن ەتۋدە.  اپپاققوجا-ما، اققوجاما-اجىراتا الماي وتىرمىن.

 ارعىن ىشىندە توقانىڭ  قوجالارى جاڭا ارقا اۋدانىندا: اققوجا – مۇراتقوجا، قۇدايبەرگەن،تورەقوجا،تامەنقوجا بولىپ، ءارى قاراي جالعاسا بەرەدى.

دەرەكتەردى كەلتىرگەن، شەجىرەلەردى جيناستىرعان  سايلاۋباي تەگى سابينا اقتايقىزى.

 

 

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان

Жабу