بىلگەن شايىر ايتادى

حارون پاتشا جانە ءازىم تۋرالى حيكايات

ب-يسمي اللاح ار-راحماني ار-راحيم!

ءبىر قۇمارپاز بار ەكەن ءازىم دەگەن،

پاتشامەنەن وتىرىپ، ازىلدەگەن.

قۇمارىنان ۇتىلسا اقشا تاپپاي،

پاتشادان اپەرەمىن قازىر دەگەن.

نەشە جىلداي جۇرەدى قۇمار ويناپ،

تاماشادان وتكىزدى تويىن تويلاپ.

پاتشا قۇمارپازبەن جولداس بولدى دەگەندى ەستىپ،

ول شاھاردان كەتىپ قالدى ءتۇبىن ويلاپ.

بارعان جەردە وينادى تاعى قۇمار،

ادەت قىلعان نارسەدەن قايدان تىنار.

قۇمارعا قاتىنىن تىگىپ قويىپ،

پاتشادان اكەلەم دەپ تاعى شىعار.

سۋ تابا الماي ءبىر تاۋعا كەلدى شولدەپ،

جان جاعىنا جۇگىردى قۇدىق ىزدەپ.

قاي جاقتان سۋ تاۋىپ الامىن دەپ جۇرگەنىندە،

كوزى اشىق ءبىر قۇدىقتى كوردى تەزدەپ.

سۋ الماققا قۇدىققا قاۋعا سالدىم،

– جەتە مە، – دەپ قاراعان ەدىم،

ءبىر تاقتا ءبىر قىز جانە ءبىر شال وتىر.

جوعارىعا قىز قاراپ مەنى كورىپ،

قاۋعاما ەكى گاۋحار اكەپ سالدى.

قاۋعامدى جوعارىعا الدىم تارتىپ،

ولجانى كىم بەرەدى مۇنان ارتىق.

گاۋحارىمدى اپارىپ بازار سالدىم،

پاتشاعا بارماي كەتەيىن دەپ، السام ساتىپ.

 

بازارشى ۇستاپ الدى ۇرىسىڭ دەپ،

قازىنادان گاۋحاردى ۇرلاپ الدىڭ،

ۇرىدان سەن ناعىپ قۇرىسىڭ دەپ.

پاتشاعا ءبىز اپارىپ تاپسىرايىق،

پاتشا ءوزى بىتىرەر بۇل ءىسىن دەپ.

ۇرى اكەلدىك – دەپ، پاتشاعا الدى بارىپ،

حارۋن-راشيد ءازىمدى قالدى تانىپ.

– كوپتەن بەرى بۇل جەردەن كەتىپ قالىپ،

بۇل بالەگە ۇشىرادىڭ، قايدا بارىپ؟

– ءبىر شاھارعا كەتىپ ەم سىزدەن بوتەن،

نەشە جىلداي سول شاھاردى قىلدىم وتان،

تاعى دا ول شاھاردا قۇمار ويناپ،

 

قاتىن تىگىپ، ءبىر جۇمىس باسىما بولدى تۇسكەن.

سىزگە كەلە جاتىر ەم ارىزىمدى ايتايىن دەپ،

اقشا بەرسە، قاتىنىمدى الىپ قايتايىن دەپ.

ءبىر قۇدىققا كەلدىم دە قاۋعا سالدىم،

جەتتى مە دەپ قارادىم، بايقايىن دەپ.

قاراسام ءبىر شال، ءبىر قىز وتىر تاقتا،

بۇل نەسى دەپ قاراپ، سىناپ تۇردىم حاققا.

قاۋعاما ەكى گاۋحار سالىپ بەردى،

– سول قىزدى تاباسىڭ با بارسام ەرىپ،

ارتىمدا ءبىر ءسوز بولىپ قالار ەدى،

اجال جەتىپ، دۇنيەدەن كەتسەم ءولىپ.

 

ەرىپ بارىپ ازىمگە قىزدى تاپتى،

«ناعىپ وتىرعان قىزسىڭ؟» دەپ ايقاي سالدى.

– مەن پەرىنىڭ پاتشاسىنىڭ قىزى ەدىم،

مىناۋ، پەندە جولىقتى ادامزاتتىڭ،

جاسىنان بەرى ماعان عاشىق بولعان،

ورتاداعى قازانى قايناپ تۇرعان.

استىندا وتى بار تۇرعان جانىپ،

ونە بويى استىنا وت جاعىلىپ.

بۇل قازان نە، نارسە نە تۇرعان قايناپ؟

ىشىندەگى ماي ەدى شومىلاتىن،

شومىلعان ادام ماعان جولىعاتىن.

ەگەر دە بۇل مايعا شومىلماسا،

قوسىلا الماي بىزدەرگە تورىعاتىن.

 

مايعا شومىلماي ەشكىمگە قوسىلمايدى،

قايناعانمەن مايى مۇنىڭ تاۋسىلمايدى.

ونە بويى ايتامىن تۇسە بەر دەپ،

وسى مايدىڭ قاسيەتى وسىنداي-دى.

شالعا ايتتى – تۇسپەيسىڭ مايعا نەگە،

مايعا تۇسسەڭ بولاسىڭ قىزعا ەگە.

– قاراپ وتىرعان بەتىنە ماعان جەتەر،

قايناپ تۇرعان قازانعا تۇسكىن دەمە.

– بىرەۋ ءتۇسىپ ولمەسە، تۇسەر مە ەدىڭ؟

– ول ولمەسە، البەتتە، تۇسەر ەدىم.

مايعا ءتۇسىپ ولمەستەن امان قالسام،

ويناپ-كۇلىپ وسىمەن وتەر ەدىم.

تاۋەكەل دەپ حارۋن پاتشا مايعا ءتۇستى،

قۇداي ءوزى وڭلاعاي ءاربىر ءىستى.

«ەندى ءسىز ماعان لايىق بولدىڭىز»، دەپ،

قىز كەلىپ پاتشانىڭ موينىن قۇشتى.

– الايىن دەپ سەنەن ءۇمىت قىلعامىن جوق،

ءوزىم ءتۇستىم، ءتۇس دەپ مەنى تۇرعانىڭ جوق.

عاشىعىڭ ءوزى ءتۇسىپ، ءوزى ءولسىن،

مۇنان باسقا بەرەتىن، الارىم جوق.

ولمەگەن سوڭ قازانعا ءتۇستى شال دا،

ەكى عاشىقتىڭ جۇمىسىن ءبىتىردى اللا.

 

ەكى عاشىقتىڭ جۇمىسىن بىتىرگەن سوڭ،

ەلىنە كەپ جۇرە بەردى بۇرىنعى حالدا.

ەكى عاشىقتى سەبەپپەن قوستى حارۋن،

تاۋەكەل دەپ مايعا ءتۇستى، قويىپ جانىن.

ءار ۋاقىتتا اقىلى بار جاقسى ادامدار،

بۇل دۇنيەدە ول دۇنيەنىڭ ويلار قامىن.

 

اتىمتاي جومارت تۋرالى حيكايات

 

ءبىر پاتشا بار ەدى ابدەن ساقي،

ساقيلىقتان قالعان جوق وندا حاقى.

ونان باسقا ساقي دا تولىپ جاتىر،

باسقالاردىڭ ساقيلىعى مۇلدەم تاقىر.

ءبىر كۇندەرى پاتشا ويلاپ بۇكىل جۇرتىن،

قازىناسىن اشتىردى بەرىپ كىلتىن.

قاجەتىن جىلاعان كوپكە ءبارىن بەرىپ،

بۇرىنعى جالعاستىردى ادەپ-عۇرپىن.

 

«مەندەي ساقي بار ما، – دەپ، – ماقتانادى، –

ءوزىم ىلگەرى، وزگەلەر ارتقا قالدى.

ءالىڭنىڭ كەلگەنىنشە ساقي بولساڭ،

ارتىڭدا ساقي دەگەن ات قالادى.

سادۋاقاس ساقي بولعان جاننان كەشىپ،

دەرتتىگە ماسەلەسىن بەرگەن شەشىپ.

رەتىن جەپ، سول اۋرۋ شيپا تاپتى،

سول سەبەپتەن ساقي دەگەن بولدى ءناسىپ.

 

ءبىر جىگىت تورتكۇلدەن بەرىپ جاۋاپ،

اياعىنا پاتشانىڭ قىلدى تاۋاپ.

– ۇرىمدە اتىمتاي دەگەن ءبىر ادام بار،

ساقيلىقتان سىزدەن كوپ وندا ساۋاپ.

جانى اشيتىن ءىنىسى بار تىلەيتۇعىن،

سونى سۇراپ ساقيلىعىن بىلەتۇعىن.

جەلتابان دەيتىن استىندا ءبىر اتى بار،

جاقسى كورىپ ۇستىنە مىنەتۇعىن.

 

پاتشانىڭ ادامدارى اتىمتايدى كەلدى سۇراپ،

تۇسە قالىپ بارلىعى، بولدى قوناق.

سوياتۇعىن بۇلارعا مال جوق دەيدى،

بۇيىردەگى جەلتابان – جالعىز سول-اق.

جەلتابان مەيماندارعا سويىلادى،

الدىنا اس اكەلىپ قويىلادى.

قازى، قارتا الدىنا ءۇيىپ قويىپ،

اسىن جەپ مەيماندارى تويىنادى.

استى جەپ مەيماندارى جاتا بەردى،

جاتقان سايىن مەيماندىق اسا بەردى.

 

– ءبىز ەندى ەلىمىزگە قايتامىز دەپ، –

قايىر قوش، – دەپ مەيماندار باتا بەردى.

– نەشە كۇن جولدى ءجۇرىپ، تۇنەپ كەلدىڭ،

نە نارسەنى بىزدەردەن تىلەپ كەلدىڭ؟

ايتقانىڭدى بەرەيىن قالت قىلماستان،

قۋانىشقا تولسىنشى جۇرەكتەرىڭ.

– اتىمتاي، سىزدەن جەلتابان تىلەگىمىز،

ونان باسقا، ءجۇدا، جوق كەرەگىمىز.

جەلتاباندى ويناقتاتىپ الىپ قايتساق،

قۋانىپ كەتەر ەدى جۇرەگىمىز.

اتىمتاي وتىرىپ قالدى تومەن قاراپ،

جەلتاباندى بۇلار كەلگەن مىڭعا بالاپ.

بەرە مە دەپ سول اتىن قاپالانىپ،

قينالدى قويعانىنا قيىن تالاپ.

– قاپالانعانىم ەمەس ەدى، قيماعانىم،

سول ات ەدى سىزگە سويىپ، سىيلاعانىم،

سىزدەرگە سول ات ەدى سويىپ بەرگەنىم،

دالاعا كەتىپ قالىپ باسقا مالىم.

 

پاتشانىڭ ادامدارى قايتىپ باردى،

جەلتابان سويىلعانىن ايتىپ باردى.

ول مەنەن ساقيلىعى اسقان ەكەن دەپ،

ءوز كوڭىلى وزىنەن قايتىپ قالدى.

اتىمتاي ساقيلىعى جۇرتقا ءمالىم،

ءار كىسى ساقيمىن دەر، بىلمەي ءحالىن.

پاتشانىڭ سۇراعان اتىن مەيمانعا سويىپ قويعان،

انە سول، ساقيلىقتان السا ءتالىم.

 

اۋليە تۋرالى حيكايات

ب-يسمي اللاح ار-راحماني ار-راحيم!

 

ۋاقىتىنداعى ءبىر يشان

ابدراحمان حان ەدى،

قىزمەتىن اللا كوپ قىلعان،

كەرەمەتتەي ەر ەدى.

عاۋىس وندا جاس ەدى،

اۋليەلىك كەرەمەتىن بىلەدى،

شاھاردان عاۋىستى قۋ دەيدى

تاماق تەككە بەرمەدى،

ەرتىپ الىپ بارشانى،

قولىنا ۇستار تۋ دەيدى.

 

نەشە كۇن ءجۇردى ايتا الماي،

ايتۋعا قورقىپ باتا الماي.

اقىرى ءبىر كۇن «شىق» دەيدى،

پەرىنىڭ ءسوزىن قايتارماي.

ىستەكەنى ءمىنىپ اپ،

جانىنا تاۋىق بايلادى.

شىعار دەگەن سوزىنەن

حاننىڭ ءپىرى تايمادى.

تاۋىعىن بايلاپ جانىنا

شاھارعا بوتەن ايدادى.

 

ءبىر ديقانعا كەز بولدى،

كوتەرىپ قىرمان قاپتاعان،

– اتىما ءبىر جەم بەر، – دەدى،

ءبىر ديۋانا كەلىپ اقتاعان.

ديقان ايتتى –  ارتىنان بەرەم جەم، – دەدى

جوق ەدى ارتىنا ساقتاعان.

تۇندە كوتەردى قىرمانىن

دۋانا ايتتى – اتىما ءبىر جەم، بەر، – دەدى،

ايتقانىما سەن، – دەيدى.

ساحار تۇرىپ، تاحارات قىپ،

وقى ناماز ۋزۋدى،

ارتىنان قىل قىرمان سوزۋدى،

جان-جاعىڭا قاراما،

قىبلاعا بەر ءجۇزىڭدى.

قىرمانىن تۇندە سوزدى ەندى

تاۋسىلماستان قىرمانى

سوزۋدان ءۇمىت وزدى ەندى.

شارشاپ، جوعارى قاراسا،

ديۋانا بيداي قۇيىپ تۇر،

جارىلقادى قۇداي ءوزى ەندى.

 

دۋانانى ىزدەيدى

جولىنا قىزىم ءنازىر، – دەپ،

كەرەمەتىن كوردىم قازىر، – دەپ،

«قىزىمدى سوعان بەرەمىن،

ويلاماڭدار ءازىل»، – دەپ.

قولىنا بەردى ءۇش پۇلدى،

ديقانعا قيىن ءىس قىلدى.

ءوزىم جەيتىن، ەسەگىم جەيتىن، تاۋىعىم جەيتىن،

وعان قوسقىن، دەيدى، ءبىر پۇلدى.

بازارعا قاراي شابادى،

ماڭدايدان تەرى اعادى.

بىرىنە بولسا، بىرىنە جوق،

ۇشەۋىنە قايدان تابادى.

– ءۇش پۇلعا قاۋىن الىڭىز،

دۋانعا الىپ بارىڭىز.

ءجۇزىن ءوزى جەيسىڭ قاۋىننىڭ،

قابىعىن بەرەسىڭ ەسەككە،

شوپاعىن بەرەسىڭ تاۋىققا،

– مۇنى ساعان كىم ايتتى؟

– بەرەتىن سىزگە قىز ايتتى.

– اقىلدى ەكەن قىزىڭىز.

نەكەلەپ قىزدى الىپتى،

سوڭىنا ەرتىپ حالىقتى.

عاۋىستى قۋىپ شاھاردان،

ابدراحمان حان

ءوز شاھارىندا قالىپتى.

حاۋاس ال-ءازىم ىزا بوپ

ابدراحمان حانعا

وعىن اتتى كەرەمەت.

وعىن پەرى قايتارىپ،

بولدى قانشا سالامات.

تاعىنان پاتشا قۇلادى،

وعى ءوتىپ بۇيىردەن،

تاعاسى بولىپ جاراقات.

ءسوزىمدى ايتقان تىڭداڭدار،

اۋليەنى قاپا قىلماڭدار.

 

يبراھيم پايعامبار تۋرالى حيكايات

ب-يسمي اللاح ار-راحماني ار-راحيم!

 

يبراھيم پايعامبار

ءۇش كۇن ورازا تۇتتى ۇزبەستەن،

ءۇش كۇنگە دەيىن اشپادى،

ۇيىنە مەيمان كەلمەيتىن،

ءۇش كۇنىنە ماقتانىپ،

بار ما دەيدى ادام مەنىمەنەن تەڭەسكەن.

ماقتانعان ول جۇمىسى ءبىر اللاعا ءبىلىندى،

ءۇش كۇنگە ماقتانىپ اشپا وعان ءتىلىڭدى.

پالەن تاۋدا زاحيد بار،

بارعاسىن ءوزىڭ بىلەسىڭ ءمىنىڭدى.

زاحيدعا بارىپ جولىققاي،

مەيمان بولىپ قونىپتى.

ءۇش كۇندە ءبىر اشادى،

ءوزىنىڭ اۋزى تۇراقتى.

«سىزدەن دە بار ما، – دەيدى، – ارتىق تۇتاتىن، –

قىزمەتىنەن اللا ۇتاتىن.

«پالەن تاۋدا بار»، دەيدى، –

سونى ىزدەپ يبراھيم كەز بولدى.

جيىرما كۇندە ءبىر اشادى ول،

زاحيدتىعى قارام ەدى،

اقىلدان يبراھيم حاليل جاڭىلدى،

بۇگىن سىزگە قونايىن،

ءبىر كۇن مەيمان بولايىن،

ارتىق ەكەن بارلىعى،

ماعان بولدى ۇدايى.

 

بۇلاردان ارتىق ىزدەسە،

تابا الار ما ەكەن ىزدەرىن،

راحمەتى كوپ اللانىڭ،

اللادان ءۇمىت ۇزبەيىن.

زاحيد تاعى تابىلدى،

قاسىنا وتىردى ايتىپ حاباردى.

كيىك الدىنا كەپ وزىنەن ءوزى سويىلدى،

بەرەيىن ءبولىپ الدىنا ەكەۋىنىڭ قۇلىڭدى،

اۋزىن اشىپ، اسىن جەپ،

ەكەۋى دە تويىندى.

 

«تۇرىپ ەندى كەت»،  – دەيدى،

«جولداسىڭا جەت»، – دەيدى.

ءتىرىلىپ كەت قايتادان،

«تويدىق ابدەن ەتىڭىزدى»، –  جەپ دەيدى.

كيىك كەتتى ءتىرىلىپ،

كەرەمەتى زاحيدتىڭ قالدى سوندا ءبىلىنىپ.

يبراھيم حاليل پايعامبار

ماعان دۇعا قىل، – دەيدى،

ەكى بىلەگىن ءتۇرىنىپ.

قابىل ەمەس دۇعام دەپ

زاحيد دۇعا قىلادى،

ءبىر دۇعا ماعان جاسا دەپ،

يبراھيم حاليل قينادى.

زاحيدقا تۇرىپ جالىنىپ،

وتىرىك ەمەس، شىندادى.

وتىرۋشى ەدىك قالادا،

ءبىر كۇن شىقتىق دالاعا.

جايىلعان كوپ مال كوردىم،

يبراھيم حاليل «اللانىڭ» دەيدى ول،

نەشە جىل ءوتتى ارادا،

جولىقسام، دەپ، يبراھيم حاليل، اللاعا.

بولمادى قابىل تىلەگىم،

جەتپىس جىلدان بەرى

قابىل بولماي تىلەگىم،

كۇماندى بولدى جۇرەگىم».

 

«قابىل بولدى دۇعاڭىز،

يبراھيم حاليل اللامەن، – دەيدى،

وتىرىك ەمەس، سەن»، دەيدى.

سەبەبىنەن قوسىلدىق،

كورىسەيىك، كەل، – دەيدى.

سول ۋاقتا ول زاحيد ساجدەگە قويدى،

باس ءيىپ، موينىنا قويىپ قولدارىن،

ءساجدادا جاتىپ جان بەردى.

جەردەن ۇزبەي باستارىن،

قىزمەت قىلىپ ول زاحي

جاساعانعا قاراپ كوز تۇتتى،

زاحيدتار قويدى اسقانىن.

عالامات كورىپ، يبراھيم قايتتى ەلىنە.

 

 

تاعى دا اتىماي تۋرالى حيكايات

 

ءناۋپىل دەگەن ءبىر پاتشا

جيناپ كەلدى اسكەرىن،

اتىمتاي ەلىن الماققا،

حابارسىز اتىمتاي وتىر ەدى ول تاقتا.

تۇندە باستى شاھاردى،

وياتپاستان ەشكىمدى،

ۇرىسسام اسكەر ولەر دەپ،

اتىمتاي قاشتى سول شاقتا.

قاشىپ بارىپ اتىمتاي

ءبىر ۇڭگىرگە تىعىلدى.

نەشە كۇن جاتتى ۇڭگىردە،

قىلماستان، ءجۇدا، قيمىلدى.

 

اتىمتاي قاشىپ كەتكەن سوڭ،

قالعان اسكەر بارشاسى اياعىنا جىعىلدى.

پاتشامىزدى تاعىنا

تاپقانعا پالەن ءدىلدا بەرەم دەپ،

شاپتىردى ادامداردى جان-جاعىنا.

تاپساق پالەن ءدىلدا الام دەپ،

ىزدەدى ءبارى جابىلا.

ءبىر جارلى شال بار ەدى

ارقالاپ وتىن ساتاتىن،

ۇيىندە تاماعى جوق ەدى،

بالالارى ءىشىپ، تاتاتىن.

تۇنىمەن شۋلاپ بالالارى،

بولمادى تاڭى اتاتىن.

وتىنىمدى ەشكىم المادى

اتىمتايدى تاپسام ءدىلدا الام دەپ،

شاھاردا ادام قالمادى.

– قايتەيىن، بالام، جىلاما،

وتىنىم بۇگىن جانبادى،

اتىمتاي ءسوزىن ەسىتتى،

ۇيىنە كىردى، اشىپ ەسىگىن.

– مەنى اپارىپ ءدىلدانى ال،

ءدىلدا ساعان ءناسىپ-ءتى.

مەن، اتىمتاي جاتىر ەدىم ۇڭگىردە،

الامىن دەپ ءدىلدانى ىزدەيدى ءبارى بۇگىندە.

 

اتىمتايدى تاپتىم دەپ

ءدىلدانى ال سەن، دەيدى،

سول ۋاقتا شال ايتتى:

دىلداعا سەنى ساتپايمىن،

دىلداعا سەنى ساتقانشا،

ديۋانا بولىپ اقتايىن.

جانىن قيعان مەن ءۇشىن،

سەندەي ساقي تاپپايمىن.

اتىمتاي ايتىپ قورقىتتى:

– پاتشاعا بارىپ ايتامىن،

وسى دەپ مەنى جاسىرعان.

بەرمەيمىن دەپ پاتشاعا،

تاۋدان تاۋعا اسىرعان.

ادامىڭ مەن دەپ قاشىرعان.

اتىمتايدىڭ موينىنا ءجىپ بايلادى،

پاتشاعا قاراي ايدادى.

«باي قىپ ولسەم شالدى»، دەپ

ۋاعداسىنان اتىمتاي تايمادى.

ەكى ادام كەلىپ تارتىپ الدى قولىنان،

بولدى دەپ ءىسىم وڭىنان.

اتىمتايعا ەرىپ شال دا كەلدى سوڭىنان،

مەن تاپتىم دەپ ۇرىستى،

ءبىر بىرىنە كونىسپەي تۇرىستى.

سول ۋاقتا پاتشا ايتتى:

– قايسىسىنىڭ تاپقانىن،

ءوزى بىلەر بۇل كىسى.

– ەكەۋى دە تاپقان جوق،

مەنى تاپقان شال، – دەدى.

وتىرىك، ءجۇدا، ايتپايمىن،

سوزىمە مەنىڭ نان، – دەدى.

الدىڭا مەنى اكەلدى،

مىنە تۇرمىن، وسىنداي حال، – دەدى.

سول ۋاقتا پاتشا ايتتى:

– ولىمگە ناعىپ قيدىڭ جانىڭدى،

ايتشى ماعان ءحالىڭدى؟

– باي قىلىپ سەنى ولسەم، دەپ، –

الىپ بار، –  دەپ ءوزى جالىندى.

تاعىن بەردى وزىنە،

ىرزا بولدى ايتقان سوزىنە.

مۇلكىن وزىنە تاپسىردى،

ەلىنە قايتتى تەزىنە.

 

ءبىر پاتشا تۋرالى حيكايات

 

كەلە جاتىر ەدى پاتشا

اسكەرمەن شاھار ارالاپ،

ءۋازىر، ساردار قاسىندا،

ابدەن العان سارالاپ.

ءبىر ديۋاناعا جولىقتى

وتىرعان اعاش پانالاپ،

«توقتا – دەدى، – ديۋانا،

ايتاتىن ءسوزىم بار،

مىڭ ءدىلدا بەرسەڭ ايتامىن، ءۋازىرىڭ بار،

ساناپ بەرىپ مىڭ ءدىلدا ايتقان ءسوزىمدى ال.

مىڭ بولدى بەرگەن ءدىلداڭىز،

ءسوزىمدى ايتقان تىڭداڭىز.

ءار ءىستىڭ ءتۇبىن ويلانباي،

جۇمىستى، ءجۇدا، قىلماڭىز».

جازىپ الىپ «ماقۇل»، دەپ،

جولىنا پاتشا جۇرەدى.

 

ءتۇبىن ويلاماي ءىس قىلدى دەپ،

ءۋازىر، ساردار كۇلەدى.

كۇلگەنىن ءۋازىر، سارداردىڭ

ىشىنەن پاتشا بىلەدى.

كەلىپ ءتۇستى ورداعا

«ءار ءىس قىلعىن ءتۇبىن ويلا» دەپ.

دۋال ۇستىندە وردادا

جازۋسىز جەر قالمادى.

تولتىردى جازىپ وردانى،

كۇلگەنىمەن ءىسى جوق،

كوڭىلىنە وسى ۇنادى.

ءبىر پاتشا بار ەدى،

دۇشپان ەدى جاسىنان،

حان الاتىن قانشىعى

ورىن بەردى قاسىنان.

 

زاھارمەنەن سۋارتىپ،

ءمۇساتىر بەرىپ قولىنا.

«زاھارى جايىلىپ ولەدى

قان الساڭ ەگەر باسىنان

ون مىڭ ءدىللدا بەرەمىن قولىڭا،

تۇرامىن قاراپ جولىڭا.

شەن، مانساپ، ورىن بەرەمىن،

ىنساپ قىل مەنىڭ سونىما».

«ماقۇل» دەپ ۋاعدا قىلىستى،

پاتشاعا قاراپ جىلىستى.

قول الىستى پاتشامەن،

«بىتىرەمىن – دەپ – بۇل ءىستى».

«قان ال»، دەپ پاتشا شاقىردى،

قۇداي ءوزى بىلەدى،

تەنتەك پەنەن ماقۇلدى.

 

ءار ءىستى ءوزى قىلادى،

پەندە بايعۇس عافىل-ءدى.

قولىنا الدى ءمۇساتىردى

بىتىرمەككە ىستەرىن.

اجالى بولماي پاتشانىڭ،

كوزىنە قارا جازۋ تۇسكەنىن.

مۇساتىرمەن قانىن المادى،

وتىر ەدى قولعا الىپ،

قان الماي ءبىراز كىدىردى،

ولاي-بۇلاي تولعانىپ،

باسقا ءمۇساتىردى قولعا الىپ،

بۇرىنعى العان ءمۇساتىردى تاستاعانىن كورەدى.

الىپ نەگە تاستادىڭ،

قازىنادا جوق

مىڭ ءمۇساتىر بۇل باسقانىڭ.

 

شىنىڭدى ەگەر ايتپاساڭ،

كەسىلەدى باستارىڭ.

ءمۇساتىردى سول بەرىپ ەدى،

پالەن پاتشا دۇشپانىڭ.

ەندى سىزگە ايتايىن،

ونىڭ قىلعان ىستەرىن،

سونىمەنەن قان الدىڭ،

ون مىڭ ءدىلدا بەرەم دەپ ەدى،

سول ەدى ول ءمۇساتىرىم،

ونى ناعىپ تاستادىڭ.

ولجاعا اياق باسپادىڭ،

تالاي تۇردىڭ ويلانىپ،

نە جۇمىستى باستادىڭ

جان جاعىما قاراسام،

جازۋدى كوردىم جازىلعان.

ءىس قىل دەپتى ءتۇبىن ويلانىپ،

سوعان تۇردىم ويلانىپ.

قان السام پاتشا ولەدى،

سەن ءبىر بالە قىلدىڭ دەپ،

مەنى دە ولتىرەر سوڭىنان.

وسى سوزدەن ءتالىم اپ،

تۇر ەدىم ءمۇساتىر قولعا الىپ.

اسكەرىن پاتشا جينادى،

تاماق بەرىپ سىيلادى،

مىنا سوزدەن ءتالىم اپ،

ولتىرۋگە مەنى قيمادى.

 

بەرگەندە ءدىلدا كۇلدىڭدەر،

ءىس قىلام دەپ ءتۇبىن ويلاماي

مىنا سوزدەن ءتالىم الماسا،

ولتىرەر ەدى اقىر ءتۇبىن ويلاماي.

وسىنداي قاشىپ سوزدەردەن،

مىڭ ءدىلدا الماي بولا ما؟

 

 

 

 

يبراھيم پاتشا تۋرالى حيكايات

 

باسرادان ءبيبى رابيا مەككە كەتتى،

تاۋاككالات ءالي «اللاھ»، – دەپ جەكە كەتتى.

ءار قادامدا ەكى راكات ناماز وقىپ،

نەشە جىلداي مەحنات كورىپ، مەككە جەتتى.

پاناتدان يبراھيم ادحام پاتشا شىقتى،

پاتشالىعىن تارك قىلىپ، بولدى دىنگە مىقتى.

ءار قادامعا ەكى راكات ناماز وقىپ،

ءبيبى رابيانىڭ قىلعانىن ول دا قىپتى.

تۇندە كەتىپ قالىپتى ەشكىم بىلمەي،

پاتشالىقتى تارك قىلدى كوزگە ىلمەي.

شاھارىنان شىقتى جاياۋ، اتقا مىنبەي،

ارعىماقپەن بۇرىن جۇرگەن، جاياۋ ءجۇردى.

ەرتە تۇرىپ قاراسا تاعىندا جوق،

وتىراتىن پاتشالىق باعىندا جوق.

ەشكىم ىزدەپ، ويلانىپ تابا المادى،

اينالادا، اۋىلدىڭ ماڭىندا جوق.

مالىنىڭ ءبارىن بەردى باققاندارعا،

تاپتىرمادى اينالا شاپقاندارعا.

مال-مۇلكى، پاتشالىعىن تاستاپ كەتتى،

قۇدانىڭ راحمەتى حاقتان باردى.

ءتاجىن بەرىپ، قولىنا الدى شارىق،

جولعا ءتۇسىپ ءمۇساپىر، بولدى عارىپ.

كۇناسىنا ىلگەرگى وتكەن تاۋبە قىلىپ،

قىزمەتىندە جۇرە بەردى اشىپ-ارىپ.

اياققا شارىق كيىپ، جولعا ءتۇستى،

قۇدىرەتىمەن جاراتار ءاربىر ءىستى.

باستا پاتشا بولعانمەن، كەدەي بولدى،

ءار نە قىلسا اللانىڭ ءامىرى كۇشتى.

ارىپ-اشىپ، ءمۇساپىر بوپ مەحنات تارتتى،

حوشۋاقتىعىن تاستادى، ويلاپ ارتتى.

قاتىن-بالا، مال-جان ءبارىن تاستاپ،

جىلاپ ءجۇرىپ، اقىرى جولىن تاپتى.

مەككە بارسا ورنىندا جوق، قالعان كەتىپ،

مەحنات قىپ، كەلىپ ەدى زورعا جەتىپ.

ءبيبى رابياعا زياراتقا كەتتى دەگەن،

ءبىر اللا بىلدىرەدى وعان يلھام ايتىپ.

يبراھيم ءبيبى رابيانى كەتتى ىزدەپ،

كىدىرمەستەن ول جەردەن جەتتى تەزدەپ.

حال-جايىن سۇراسىپ ءبىر-بىرىنەن،

ەكەۋى ءبىر قۇدىقتىڭ باسىنا كەپ.

يبراھيم مەن ءبيبى رابيا

قۇدىقتىڭ تۇردى باسىنا،

– نە سەبەپتەن مەككە كەلدىم، قاسىما.

– شولدەگەن يتكە سۋ بەردىم،

سول يت تىلەك تىلەدى،

تولتىرىپ كوزىن جاسىنا.

مەككە تۇردى اينالىپ،

كەتپەي تۇردى بايلانىپ.

باسىمنان مەنىڭ كەتپە دەپ،

تۇراتىن بۇرىن جايقالىپ،

مەككەنى ءىلتيپات قىلمادىم.

 

بەتىمدى وعان بۇرمادىم،

ۇيگە قايتتىم كىدىرمەي.

قۋانىپ وعان تۇرمادىم،

قۇرمەت، پارىز بىلمەدىم،

مەككەنى كوزگە ىلمەدىم.

جامباستاپ كەتتىم مەككەگە،

اياعىممەن جۇرمەدىم.

وقىدىم ناماز تۇردىم دا،

اللاعا كوڭىل بۇردىم دا.

ءجاننات كەتتىم جانباستاپ،

بۇرىنعىداي قۇربىم دا،

جەتى جىلدا جەتتىم جانباستاپ،

بارعان جوق ەشكىم مەنى باستاپ.

 

مەھناتتى جولدا كوپ كوردىم،

وتىرعان مۇندا ەل تاستاپ.

مەككەنىڭ كەلدىم قاسىنا،

قيامەتتىڭ كۇنىندە

بولا ما دەپ پايدا باسىما.

قابىل قىل دەپ جىلادىم،

تولتىرىپ كوزدى جاسىما.

بارعان سوڭ جولىم تيىلعان،

كوپ اۋليە كوردىم جيىلعان.

ويناپ-كۇلىپ ولار ءجۇر،

ريزىعىن جەپ بۇيىرعان.

ءار قايسىسى تىلەك تىلەيدى،

بەر دەپ ريزىق اسپاننان.

بەرگەنىنە قاراي باي ءبارى،

الدىنا ءتۇستى داستارحان.

بىرەۋىنە بەس، بىرەۋىنە ون ءتۇسىپ،

ءبارىنىڭ ءىسى ءوتتى باستاردان

ەڭ ارتىندا يبراھيم پاتشا سول

ريزىق بەر، دەپ اللاعا تىلەپ، قولىن جايادى،

تۋرا ءجۇز داستارحان ءتۇستى الدىنا.

كۇللى جيىلعان الەۋمەت

اشىپ جەپ، ءبارى تويادى.

بۇعان مۇنشا كوپ بەردىڭ دەپ،

كۇللى اۋليە كۇندەيدى.

نە سەبەپتەن كوپ بەرگەنىن

ەشقايسىسى بىلمەيدى.

پاتشا بولىپ جۇرگەندە

بەرەتىن مۇنداي داستارحان،

«بولمايسىڭ، سەندەر، تەڭ» دەيدى.

ساقيدىڭ قارا ارتىعىن،

مەككەنىڭ وزگە حالقىنىڭ

قيامەتكە بارعاندا

باسىڭا بولار سالقىنىڭ.

قۇلىمبەت قوجا يشان – قوجاحمەت قوجا بالاسى

قۇلىمبەت قوجا ۇرپاقتارى  

 

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان

سونداي-اق، وقىڭىز

جابۋ