Jarıq nwrdıñ säulesi

Abız qoja tarihı men wrpaqtarı

Keşegi ötken keñes ökimetiniñ totalitarlıq jüyesi barlıq halıqtardı bir-aq jüyege bağındırıp, bir ğana Keñes wltı boluı kerek degen qağidasınıñ äserinen köptegen wlttar, wlıstar men adamdar öziniñ şıqqan atategine onşa män bermedi, tipti köp adamdar özderiniñ äkesiniñ esimi men familiyasın bilumen ğana şekteldi, arğı ataların biludiñ qajettiligi joq dep wqtı. Qazir endi bwrınğı sayasi jüye küyregen kezde ärkim öz atategin izdey bastadı, şamaları jetkenşe jiberilgen kemşilikti ornına keltiruge tırısuda. Biraqta, bwl üzilgen jiptiñ wştarın qayta jalğau oñay bolmay şıqtı. Sebebi, atatekterin biletin ziyalı – bwrınğı buın ökilderi bwl dünieden ötip ketkendikten mağlwmat-derekterdi beretin adam qalmadı. Osınday jağdayğa tap bolğan adamdar köptep sanaladı. Mısal retinde aytsaq, Bwqaşev Mañğaz ağamızdıñ, laqap atı Abız atalatın – altınşı babasınan arı qarayğı atategin ayta almaydı. Biluge nieti zor, biraq mağlwmat beretin, biletin kisi joq. Endi osı ağamızdıñ bilgen atategi turalı dereginiñ özin wrpaqtarı bile jürsin degen nietpen keltire ketkendi jön kördim.

Osınday jağdayğa tap bolğan bwdan da basqa birneşe ata şejirelerin nazarlarıñızğa wsınamın. Osı materialdardı oqığan oqırmandardıñ osı atatekterdi tolıqtıratınday derekteri bolsa habarlasuın swraymın nemese özderi osındağı şejirege özderindegi materialdarmen qosıp dwrıstap, tolıqtırıp alar degen oydamın.

Endi meniñ qolımdağı qazirgi bar şejirelerdi söyleteyik.

Mañğazdıñ ruı – qoja. Tüp atası – Almwhammed (Abd al-Mwhammed), Onıñ balasınıñ esimi Abız (Laqap atı, şın atı belgisiz), Din taratuğa, islamdı uağızdauğa, medreseler aşıp, sabaq beru maqsatımen Taşkentke erte zamanda kelipti. Osı Taşkent şaharında din uağızdau jolında jürgende bas müftimen kelispey qaladı da quğınğa tüsedi. Aqırı şariğat jolımen onı qılmısı üşin darğa asuğa bwyrıq bolğan desedi. Sodan bas sauğalap qaşuğa bel baylaydı. Qaşudıñ jolın izdestirip jürip bazarda Arqadan sauda isimen barğan süyegi Qwleke Bayqwlaq degen bay-saudagerge kezigedi. Abız sol kisimen tanısıp, bilisken soñ barlıq öziniñ jeke basınıñ jağdayın aytıp, mümkinşiligi bolsa özimen birge qazaq eline ala ketuin ötinedi. Bayqwlaq baydıñ da sol kezde balağa zar bolıp jürgen uaqıtı eken. Qısqarta aytqanda, saudager-bay Abızdı bala qılıp alıp ketuge kelisedi de, ekeui uağdalasadı.  Sodan abız üyine kelip barlıq jağdaydı bayandaydı: bas müftidiñ darğa asuğa bwyrıq bergenin, sonımen birge qazaq jerinen kelgen bay-saudagerge jolıqqanın, onıñ balasınıñ joqtığı jäne özin bala qılıp aluğa keliskenin bastan ayaq bayandap, ketuge äkesinen rwqsat swraydı. Sonda äkesi: «Jalğız wlım ediñ, er jetkizip endi qızığıñdı köremiz, üylendirip nemere-wrpaq süyemiz degende qalay jiberemin» – dep kelispeydi. Amalı tausılğan Abız: «Äke, şınıñdı aytşı meni elge qiyasıñ ba, älde jerge qiyasıñ ba?» – depti. Äkesi oylanıp: «Balam-au, Qwdaydıñ bwyrığınsız qalay jerge qiyam, ne de bolsa elge qiyam» – dep şarasızdıqtan balasına batasın berip şığarıp salğan eken deydi.

Sonımen 18 jastağı Abız Sarıarqağa kelipti. Kelgen soñ Bayqwlaq bay asıqtı jilikti wstatıp, toy jasap bala qılıp alıptı. Abızdıñ ayağı qwttı bolıp Bayqwlaqtıñ äyeli keyinnen 4 wl, 1 qızdı ömirge äkelipti.

Sodan jası kelgen Abızdı bay üylendirmekşi bolıp ruı – Qwttımbet bolıp keletin Nwrımbet degen baydıñ qızına qwda tüsipti. Sonda Nwrımbet: «Ey, Bayqwlaq, seniñ Taşkentten satıp äkelgen qwlıña qızımdı qalay beremin?» – depti. Sonda bay: «Bayqap söyle, ol bala qwlım emes, keşegi küni asıqtı jilikti wstatıp toyın jasap alğan wlım – qwttıayağım, artınan ergen bauır-qarındastarı bar» – dep jauap beripti. Nwrımbet: «Endeşe, wlım deseñ qızımnıñ qalıñ malına toqpaq jal ayğırıñdı üyirimen beresiñ» – depti. Eki jaq kelisimge kelip, jeke otau üyin tigip, bölek şañıraq etip şığarıptı deydi. Osı Abız atamızdan Ordabay tuıptı. Ol öz zamanına say qazirgi Tarbağatay äkimşiligine qaraytın Ökpeti degen jerden jer alıp, qora salıp örkendep ösipti: Sol qoranı el: «Qoja qorası» – dep atağan eken jäne äli de solay atalatın körinedi.

Bağdat Oralbaywlı , «Tegimizdi biluge talpınıs» Almatı – 2015 jıl

 

 

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan

Sonday-aq, oqıñız

Jabu