ياساۋي مۇراسى

ءياساۋيدىڭ جاس كەزى

قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ اتا-باباسى، اناسى جانە ۇرپاقتارى تۋرالى

ق.ا.ءياسساۋيدىڭ اكەسى يبراھيم اتا سايرامدا جاساعان عۇلاما كىسى بولىپتى. ول ءوزىنىڭ ۇستازى مۇسا شايحتىڭ قىزى ايشاعا (كاراشاش) ۇيلەنىپ، گاۋھارشاحناز اتتى قىز بەن ودان ون جاس كىشى احمەت دەگەن ءبىر ۇل بالا كورەدى. احمەتتىڭ شەشەسى جاستاي دۇنيە سالادى، اكەسى دە جەتى جاسىندا قايتىس بولادى. بالا احمەتتىڭ نەگىزگى ۇستازى، تاربيەشىسى وزىنە اتالاس تۋىس بولىپ كەلەتىن ارىستان باب ەكەن. قا.ءياسساۋيدىڭ ەكى ۇلى، ەكى قىزى بولىپتى. ءبىر ۇلى تاشكەنت ماڭىندا جەرلەنگەن، ەكىنشىسى ەل اڭگىمەسى بويىنشا تۇركىستاندا سۋعا تالاسىپ سارتتار قاستىقپەن ولتىرگەن دەلىنەدى. ءبىر قىزىنىڭ اتى جامال، ەكىنشىسىنىڭ اتى گاۋھار. سوڭعىسىنىڭ كۇيەۋى — ءالي قوجا. وسىلاردان تاراعان ياسساۋي اۋلەتى ەكى جۇزگە جەتسە كەرەك. وزدەرىن “قوجامىز” دەگەن اۋلەتپەن عانا قىز الىساتىن بولعان ەكەن…

حححح

ەرتەرەكتە  سايرام وڭىرىندە ىبىرايىم اتا دەگەن كەدەي ادام ادال ءومىر كەشىپتى. قارت ەرتەلى-كەش تىنىمسىز ەڭبەك ەتسە دە ەشتەڭەگە  جارىعان ەمەس. ونىڭ بار بايلىعى وزەن جاعاسىنداعى شاعىن باقشا عانا بولاتىن. الگى ادامنىڭ بالالارى كوبەيگەن سايىن شىعىندارى دا كوبەيە ءتۇستى. ونىڭ قىزدارى ۇزاتىلىپ، ۇلدارى ەرجەتە باستادى. اللا ىبىرايىمعا مەيىرىم دارىتتى، وعان بالالارى قۋانىش بەرىپ،  قارت كوز الدىندا ويناعان ۇلدارىن كورگەندە كوكىرەگى  نۇرعا  تولادى. الايدا ىبىرايىم ءوزىنىڭ ۇلكەن ۇلى احمەتكە كوزى تۇسكەن ىشتەي مۇڭداناتىن. ول وزگەلەردەن ەرەكشەلەنىپ جۇرەتىن. ءاردايىم وي ۇستىندە ول ءبىر جاققا جالعىز كەتىپ قالاتىن، ءارى كوپ سويلەمەيتىن، تۇيىق  جان ەدى.

بالانىڭ اۋىر جۇمىسقا ەبى بولمادى، ودان بويىن اۋلاق سالىپ جۇرەتىن. احمەت مەيىرباندى ەدى، قايىرشىلارعا جاردەمدەدى ۇمتىلاتىن، ولارمەن جالعىز ءتىلىم نانىن دا ءبولىسىپ جەيتىن. قارت ىبىرايىم وسى ۇلىن قاراپ وتىرىپ ۇزاق ويعا قالدى. “بۇل — اللانىڭ قاسيەتتى ەركى عوي” دەگەن سەنىمگە كەلەتىن. جىل ارتىنان جىلدار وتە بەردى. احمەت 15 جاسقا تولدى. جازدىڭ قاپىرىق ىستىعى تۇسكەن، احمەت بازارعا بارماقشى «ول ادەتتەگىسىنشە قاريالارداي قولىنا ۇزىن تاياقتى ۇستاپ شىعىپتى. جولدا باقتاعى اكەسىنە جولىقپاقشى بولدى. ول شىجىعان كۇن استىندا ءاجىمدى بەتىنەن تەر سورعالاپ، جۇمىس جاساپ جاتقان قارتتى كوردى. ءالى جۇلىناتىن ءشوپ كوپ ەدى. احمەت اكەسىنە قاراپ تۇردى وعان دەگەن ايانىش سەزىمى وياندى.

—  اكە، ءسىز ءشوپتى نەگە قولىڭىزبەن تازارتاسىز؟ بىلاي دەدى- “ارام شوپتەر تەز شىعىندار، مەنىڭ باقشامدا تەك قانا جەمىس عانا وسەتىن بولسىن!”. وسى ءسوزدى احمەت ايتتى دا، ءوزىنىڭ اسا تاياعىن سەرمەپ قالىپ ەدى، سول كەزدە ارام شوپتەر باقتان وزدەرى ۇشىپ شىعىپ   ءبىر شومەلە بولىپ جينالىپ قالدى.

ىبىرايىم اتانى بۇل عاجايىپ قاتتى تانداڭدىردى. ول العان ساتتە نە ايتارىپ  بىلمەسە دە اللانىڭ ءوز ۇلىنا وسىنداي  دارىتقانىن تۇسىنگەن سوڭ، اسپانعا قاراپ قولىن جايىپ:

— ۇلىم مەنىڭ، اللا سەنى باسقا ادامداردان بولەك ەتىپ جاراتىپ ساعان كەرەمەتتەر جاسايتىنداي ۇلى كۇش دارىتىپتى. سەن ەندى مەنىڭ  ءۇيىمدى كەرەك تە قىلمايسىڭ، سوڭدىقتان پايعامبار قايدا سىلتەسە سونىڭ بار — دەدى.

احمەت كەرى بۇرىلدى دا جۇرە بەردى، ول مۇمكىن ەندى ۇيىمە قالاي ورالماسپىن دەگەندەي جاي قوزعالدى. ول اۋىلدى تەگىس ارالاپ شىققان سوڭ، كۇن باتىسقا قاراي بەت الدى.

احمەت سول بەتىمەن بىرنەشە كۇن ءجۇرىپ، قاراتاۋ دەپ اتالعان تاۋعا كەلىپ تىرەلدى. وسى جەردە ءوزىنىڭ اساسىن قادادى، سول جەرى بۇلاق كوزى اشىلدى، بۇل تازا سالقىن سۋ ەدى. احمەت ودان ءارى قاراي تۇركىستان قالاسى تۇرعان تۇسقا توقتادى، جان-جاعىنا قاراپ وسىنىڭ  تۇراقتانۋعا بەكىندى.

وزىنە ءۇي تۇرعىزدى، شاعىن باق ەگىپ، وسىندا جۇمىس ىستەپ تاماشا اسىراۋدى ماقسات ەتتى.

احمەت بوس ۋاقىتىندا اللانى اۋىزعا الىپ قۇلشىلىق ەتۋمەن  بولدى. ءوز ءۇيى جانىنان وتكەن ادامدارعا شاما-شارقىن جەتكەنشە جاردەمدەسۋگە تىرىستى.

وعان قارىپ بولىپ قالعاڭدار مەن ءارتۇرلى كەسەلگە دۋشار بولعان كەلىپ جاتتى. احمەت ولاردى ەمدەپ جىبەرەتىن، كەيىن ونىڭ داڭقى عاجايىپ ىستەرى كوپشىلىككە ءمالىم بولدى.

بىرتە-بىرتە اۋليەنىڭ جانىنا اللاعا، ۇلى پايعامبارعا قۇلشىلىق  ەتۋ ءۇشىن ونىمەن بىرگە بولۋعا نيەت ەتكەڭدەر دە قونىستانا باستادى. جىلدار وتە بەردى، ءبىر لاشىق ءۇي باي كەنتكە اينالدى.

قوجا احمەت ۇزاق جاسادى، ول ءوزىنىڭ عۇمىرىندا كوپتەگەن عاجايىپتار جاسادى.

حححح

احمەت ءياساۋيدىڭ بالالىق شاعىنان باستاپ، قۇدايعا جانىن تاپسىرعان ساتىنە دەيىن بويىنداعى دانالىق كورىنىپ تۇرادى. دىنگە بەرىلۋىنەن باسقا تاپقىرلىق، شەشەندىك سوزدەرى، ناقىل-تامسىلدەرى دە ونى تۇلعالاندىرا تۇسەدى، اكەسى يبراھيممەن جاس كەزىندە ءوز دۇنيەتانىمى  بويىنشا قايشىلىقتى پىكىرلەرگە كەلەتىن كەزدەرى دە بار. تۇركىستانعا بارىپ قايتا ءبىر ورالعاندا، اكەسى ودان ول جاكتىڭ ەلى قالاي ەكەن دەپ سۇرايدى. سوندا بوزبالا احمەت: «ول  جەردىڭ حالقى ارقاڭنان قاعىپ تۇرادى، اياعىڭنان شالىپ تۇرادى – دەيدى. «وسىنى بىلە تۇرا وندا نەگە كەتتىڭ»، – دەيدى. «جاقسىنى جولعا سالۋ وڭاي، ەندى جاماندى دا جولعا سالىپ كورەيىن دەپ ەدىم»، – دەيدى.

حححح

ءازيز رۋحىن اللا كيەلى قىلعاي شايىق احمەت ءياساۋيدىڭ ارتىقشىلىقتارى. قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ اتاسى يبراھيم شايىقتىڭ ءبىر – مۇسا قوجا اتتى اسحابى بار ەدى. بۇل مۇسا قوجا 15 جىل يبراھيم شايىقتىڭ قىلۋەتىندە قىزىمەت قىلدى. يبراھيم شايىق مۇسا قوجاعا: «قىزىر (الايح يس-سالامنىڭ) يشاراتىمەنەن ياسى ەلىندە سۋفرا تۇتقىن»،- دەپ يجازات بەردى. 43 جىل ياسى ەلىندە سۋفرا تۇتتى. 40 جىل قىزىر (الايح يس-سالاممەن) بىرگە سۇحباتتا بولدى. ول ۋاقىتتا ياساۋي احمەت قوجا 20 جاستا ەدى. قىزىر (الايح يس-سالام) ايتتى: «ەي، قوجا احمەت ياساۋي يەلىگىڭدى بىزگە بەرگىن»، – دەدى. قازىرەتى قوجا ياساۋي يەلىكتەرىن ولارعا بەردى. قىزىر اتا يەلىكتەرىن الىپ، بىلاي دەدى: «120 جىل ءومىرىڭىز بولسىن جانە تاعى قالىڭ ءمۋريتى بار ۇلى ماشايىق بولعايسىز». شايىق احمەت ياساۋي (راحمات اللاح الايحي) سايرام ءۋالاياتىنان كەلىپ، ياسى ەلىندە 100 جىل شايىقتىق قىلدى. قوجا احمەت ياساۋي (راحمات اللاح الايحي]  بامدات نامازىنىڭ سۇندەتىن ياسىدا قىلىپ، پارىزىن كاعبادا قىلار ەدى. جانە تاعى ادينا نامازىن ياسىدا قىلىپ جانە قىزىرمەن بىرگە كاعبادا قىلار ەدى جانە دە سايرامدا قىلار ەدى، جانە عيد نامازىن ھام وسىنداي. جانە سۋفي مۋحامماد دانىشماند زارنۋقي كەلدى. قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ قىزىمەتىندە بولىپ،  40 جىل قىلۋەت قىلدى. سودان سوڭ شايىق احمەت ياساۋي سۋفي مۋحامماد دانىشماندقا يجازات بەردى: «بارعىن، وتىراردا سۋفرا تۋتقىن»،- دەپ ايتتى. سۋفي مۋحامماد دانىشماند وتىراردا 40 جىل سۋفرا تۋتدي. 70 جىل قىزىر (الايح يس-سالاممەن) بىرگە سۇحباتتا بولدى. جانە تاعى سۋفي مۋحامماد دانىشماندتىڭ ءبىر ءمۇريتى – سۇكسۇك قوجا (الايح يس-سالام). ياساۋي احمەت قوجا اتا قاسىندا 12 جىل قىزىمەت قىلدى. 112 جىل ءومىرى بولدى. 3 مىڭ ءمۇريتى بولدى. ناعىز ءمۇريتى – اۋليە مالىك ەدى. اۋليە مالىك ورنىن مالىك اتاعا بەردى. مالىك اتانىڭ 90 جىل ءومىرى بولدى. قىزىر، ءىلياس جانە ابدالدارمەن بىرگە 70 جىل سۇحباتتا بولدى. ياساۋي احمەت قوجا اتانىڭ 120 جىل ءومىرى بولدى. 12 مىڭ سەيىتتەرى مەن مۇريتتەرى بولدى. 40 قىلۋەتحاناسى بار ەدى. قىلۋەتكە كىرەر ەدى. 41-ءشى كۇنى شىعار ەدى. ياساۋي احمەت قوجا اتا كاعباعا بارار ەدى. جانە تاعى ايتار ەدى: «شايىق كىم بولادى، 40 جىل قىلۋەتپەن بىرگە ءمۇريتتى يەلەنسە، ولاي بولماسا شايىقتىققا جاراماس دەپ، تاعى شايىقتىققا كىم لايىق، كىم ءوز كىناسىن كورسە، جانە باسقا بىرەۋدىكىن كورمەسە – ونىڭ قولداۋشىسى قىزىر مەن ءىلياس الايح يس-سالامدار بولار»،- دەپ ايتار ەدى. «شايىق دەۋگە كىم لايىق، سۇندەتتى مۇندا قىلىپ، پارىزدى قاعبادا قىلىپ، وعان شايىقتىق حالال بولار. ولاي بولماسا، حارام بولار»،- دەپ ەدى. سۇلەيمەن قوجا حاكىمگە ۋرگەنىش ءۋالاياتىن بەردى. 95 جىل ءومىرى بولدى. 70 يىل قىزىرمەن  (الايح يس-سالام) بىرگە سۇحباتى بولدى. 5 مىڭ ءمۇريتى بولدى. ياساۋي احمەت قوجا اتا ھار كۇندە ءوز جاعاسىن ۇستاپ، حاققا سيىنار ەدى. نيازبەن ايتار ەدى: «يلاحي الەم حالقى وڭالدى، مەن وڭالمادىم». ياساۋي احمەت قوجا اقىرەتكە ۇلاسار بولدى. سوندا ءوز ورنىنىنا تۋىسىم، بالام دەپ ماۋلانا سافي اد-دين ورۇڭ قويلاقىعا بەردى. ماۋلانا سافي اد-دين ورۇڭ قويلاقىنىڭ 93 جىل ءومىرى بولدى. 50 جىل قىزىر مەن ءىلياس الايح يس-سالامدارمەن سۇحباتى بولدى. بىراق سۋفي مۋحامماد دانىشماندتىڭ ءبىر كەرەمەتى بۇل ەدى: بۇلىتقا ءمىنىپ بارار ەدى، تاۋدان تاۋعا اسار ەدى. مازارى وتىراردا سوپىحانادا تۇر. سوپىحانانىڭ جەر سۋىن 300 قىزىل التىنعا ەلىنەن ساتىپ الدى. سۋفي مۋحامماد دانىشماند حاناقاعا ۋاقىف قىلدى. بىراق  قايۋ تەگىن سۋفي مۋحامماد دانىشماندتى «شايىق اتام بولارسىز»، – دەپ، شەتتىڭ جەر-سۋىن بەردى. 9 اتامنان كەلە جاتقان بار  ادال مۇلكىم بولار. باسى – وگىز تاۋدان، اياعى – قاراشىققا دەيىن 200 قوستىق جەر. ءتاڭرى (اززا ۋا دجاللا)  ريزالىعى ءۇشىن، مۋحامماد راسۋل اللاح شافاعاتى ءۇشىن ۋاقىف قىلدىم. بىراق  قارعالىق – ىسقاق باپتىڭ  بار.  جانە 11 اتالارىمىز دۇنيەدەن ءوتتى.

(ماتەريالدار “قوجا احمەت ياساۋي ەسىمىمەن بايلانىستى اڭىز، ءاپسانا، حيكايالار” كىتابىنان الىندى.  قۇراستىرعان ف.ع.ك.، ب.قورعانبەك. الماتى: “ەففەكت”، 2011ج.)

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان