YAsaui mwrası

YAsauidiñ jas kezi

Qoja Ahmet YAsauidiñ ata-babası, anası jäne wrpaqtarı turalı

Q.A.YAssauidiñ äkesi Ibrahim ata Sayramda jasağan ğwlama kisi bolıptı. Ol öziniñ wstazı Mwsa şayhtıñ qızı Ayşağa (Karaşaş) üylenip, Gauharşahnaz attı qız ben odan on jas kişi Ahmet degen bir wl bala köredi. Ahmettiñ şeşesi jastay dünie saladı, äkesi de jeti jasında qaytıs boladı. Bala Ahmettiñ negizgi wstazı, tärbieşisi özine atalas tuıs bolıp keletin Arıstan bab eken. QA.YAssauidiñ eki wlı, eki qızı bolıptı. Bir wlı Taşkent mañında jerlengen, ekinşisi el äñgimesi boyınşa Türkistanda suğa talasıp sarttar qastıqpen öltirgen delinedi. Bir qızınıñ atı Jamal, ekinşisiniñ atı Gauhar. Soñğısınıñ küyeui — Äli Qoja. Osılardan tarağan YAssaui äuleti eki jüzge jetse kerek. Özderin “qojamız” degen äuletpen ğana qız alısatın bolğan eken…

HHHH

Erterekte  Sayram öñirinde Ibırayım ata degen kedey adam adal ömir keşipti. Qart erteli-keş tınımsız eñbek etse de eşteñege  jarığan emes. Onıñ bar baylığı özen jağasındağı şağın baqşa ğana bolatın. Älgi adamnıñ balaları köbeygen sayın şığındarı da köbeye tüsti. Onıñ qızdarı wzatılıp, wldarı erjete bastadı. Alla Ibırayımğa meyirim darıttı, oğan balaları quanış berip,  qart köz aldında oynağan wldarın körgende kökiregi  nwrğa  toladı. Alayda Ibırayım öziniñ ülken wlı Ahmetke közi tüsken iştey mwñdanatın. Ol özgelerden erekşelenip jüretin. Ärdayım oy üstinde ol bir jaqqa jalğız ketip qalatın, äri köp söylemeytin, twyıq  jan edi.

Balanıñ auır jwmısqa ebi bolmadı, odan boyın aulaq salıp jüretin. Ahmet meyirbandı edi, qayırşılarğa järdemdedi wmtılatın, olarmen jalğız tilim nanın da bölisip jeytin. Qart Ibırayım osı wlın qarap otırıp wzaq oyğa qaldı. “Bwl — Allanıñ qasietti erki ğoy” degen senimge keletin. Jıl artınan jıldar öte berdi. Ahmet 15 jasqa toldı. Jazdıñ qapırıq ıstığı tüsken, Ahmet bazarğa barmaqşı «ol ädettegisinşe qariyalarday qolına wzın tayaqtı wstap şığıptı. Jolda baqtağı äkesine jolıqpaqşı boldı. Ol şıjığan kün astında äjimdi betinen ter sorğalap, jwmıs jasap jatqan qarttı kördi. Äli jwlınatın şöp köp edi. Ahmet äkesine qarap twrdı oğan degen ayanış sezimi oyandı.

—  Äke, siz şöpti nege qolıñızben tazartasız? Bılay dedi- “Aram şöpter tez şığındar, meniñ baqşamda tek qana jemis ğana ösetin bolsın!”. Osı sözdi Ahmet ayttı da, öziniñ asa tayağın sermep qalıp edi, sol kezde aram şöpter baqtan özderi wşıp şığıp   bir şömele bolıp jinalıp qaldı.

Ibırayım atanı bwl ğajayıp qattı tandañdırdı. Ol alğan sätte ne aytarıp  bilmese de Allanıñ öz wlına osınday  darıtqanın tüsingen soñ, aspanğa qarap qolın jayıp:

— Wlım meniñ, Alla seni basqa adamdardan bölek etip jaratıp sağan keremetter jasaytınday wlı küş darıtıptı. Sen endi meniñ  üyimdi kerek te qılmaysıñ, soñdıqtan payğambar qayda siltese sonıñ bar — dedi.

Ahmet keri bwrıldı da jüre berdi, ol mümkin endi üyime qalay oralmaspın degendey jay qozğaldı. Ol auıldı tegis aralap şıqqan soñ, kün batısqa qaray bet aldı.

Ahmet sol betimen birneşe kün jürip, Qaratau dep atalğan tauğa kelip tireldi. Osı jerde öziniñ asasın qadadı, sol jeri bwlaq közi aşıldı, bwl taza salqın su edi. Ahmet odan äri qaray Türkistan qalası twrğan twsqa toqtadı, jan-jağına qarap osınıñ  twraqtanuğa bekindi.

Özine üy twrğızdı, şağın baq egip, osında jwmıs istep tamaşa asıraudı maqsat etti.

Ahmet bos uaqıtında Allanı auızğa alıp qwlşılıq etumen  boldı. Öz üyi janınan ötken adamdarğa şama-şarqın jetkenşe järdemdesuge tırıstı.

Oğan qarip bolıp qalğañdar men ärtürli keselge duşar bolğan kelip jattı. Ahmet olardı emdep jiberetin, keyin onıñ dañqı ğajayıp isteri köpşilikke mälim boldı.

Birte-birte äulieniñ janına Allağa, wlı payğambarğa qwlşılıq  etu üşin onımen birge boluğa niet etkeñder de qonıstana bastadı. Jıldar öte berdi, bir laşıq üy bay kentke aynaldı.

Qoja Ahmet wzaq jasadı, ol öziniñ ğwmırında köptegen ğajayıptar jasadı.

HHHH

Ahmet YAsauidiñ balalıq şağınan bastap, Qwdayğa janın tapsırğan sätine deyin boyındağı danalıq körinip twradı. Dinge beriluinen basqa tapqırlıq, şeşendik sözderi, naqıl-tämsilderi de onı twlğalandıra tüsedi, Äkesi Ibrahimmen jas kezinde öz dünietanımı  boyınşa qayşılıqtı pikirlerge keletin kezderi de bar. Türkistanğa barıp qayta bir oralğanda, äkesi odan ol jaktıñ eli qalay eken dep swraydı. Sonda bozbala Ahmet: «Ol  jerdiñ halqı arqañnan qağıp twradı, ayağıñnan şalıp twradı – deydi. «Osını bile twra onda nege kettiñ», – deydi. «Jaqsını jolğa salu oñay, endi jamandı da jolğa salıp köreyin dep edim», – deydi.

HHHH

Äziz ruhın Alla kieli qılğay şayıq Ahmet YAsauidiñ artıqşılıqtarı. Qoja Ahmet YAsauidiñ atası Ibrahim şayıqtıñ bir – Mwsa qoja attı ashabı bar edi. Bwl Mwsa qoja 15 jıl Ibrahim şayıqtıñ qıluetinde qızımet qıldı. Ibrahim şayıq Mwsa qojağa: «Qızır (alayh is-salamnıñ) işaratımenen YAsı elinde sufra twtqın»,- dep ijazat berdi. 43 jıl YAsı elinde sufra twttı. 40 jıl Qızır (alayh is-salammen) birge swhbatta boldı. Ol uaqıtta YAsaui Ahmet qoja 20 jasta edi. Qızır (alayh is-salam) ayttı: «Ey, Qoja Ahmet YAsaui ieligiñdi bizge bergin», – dedi. Qazireti Qoja YAsaui ielikterin olarğa berdi. Qızır ata ielikterin alıp, bılay dedi: «120 jıl ömiriñiz bolsın jäne tağı qalıñ muriti bar wlı maşayıq bolğaysız». Şayıq Ahmet YAsaui (rahmat Allah alayhi) Sayram uälayatınan kelip, YAsı elinde 100 jıl şayıqtıq qıldı. Qoja Ahmet YAsaui (rahmat Allah alayhi]  bamdat namazınıñ sündetin YAsıda qılıp, parızın Kağbada qılar edi. Jäne tağı adina namazın YAsıda qılıp jäne Qızırmen birge Kağbada qılar edi jäne de Sayramda qılar edi, jäne ğid namazın ham osınday. Jäne Sufi Muhammad Danışmand Zarnuqi keldi. Qoja Ahmet YAsauidiñ qızımetinde bolıp,  40 jıl qıluet qıldı. Sodan soñ Şayıq Ahmet YAsaui Sufi Muhammad Danışmandqa ijazat berdi: «Barğın, Otırarda sufra tutqın»,- dep ayttı. Sufi Muhammad Danışmand Otırarda 40 jıl sufra tutdi. 70 jıl Qızır (alayh is-salammen) birge swhbatta boldı. Jäne tağı Sufi Muhammad Danışmandtıñ bir müriti – Swkswk qoja (alayh is-salam). YAsaui Ahmet qoja ata qasında 12 jıl qızımet qıldı. 112 jıl ömiri boldı. 3 mıñ müriti boldı. Nağız müriti – Äulie Malik edi. Äulie Malik ornın Malik atağa berdi. Malik atanıñ 90 jıl ömiri boldı. Qızır, İliyas jäne abdaldarmen birge 70 jıl swhbatta boldı. YAsaui Ahmet qoja atanıñ 120 jıl ömiri boldı. 12 mıñ seyitteri men müritteri boldı. 40 qıluethanası bar edi. Qıluetke kirer edi. 41-şi küni şığar edi. YAsaui Ahmet qoja ata Kağbağa barar edi. Jäne tağı aytar edi: «Şayıq kim boladı, 40 jıl qıluetpen birge müritti ielense, olay bolmasa şayıqtıqqa jaramas dep, tağı şayıqtıqqa kim layıq, kim öz kinäsin körse, jäne basqa bireudikin körmese – onıñ qoldauşısı Qızır men İliyas alayh is-salamdar bolar»,- dep aytar edi. «Şayıq deuge kim layıq, sündetti mwnda qılıp, parızdı Qağbada qılıp, oğan şayıqtıq halal bolar. Olay bolmasa, haram bolar»,- dep edi. Süleymen qoja hakimge Urgeniş uälayatın berdi. 95 jıl ömiri boldı. 70 yıl Qızırmen  (alayh is-salam) birge swhbatı boldı. 5 mıñ müriti boldı. YAsaui Ahmet qoja ata har künde öz jağasın wstap, Haqqa siınar edi. Niyazben aytar edi: «Ilahi älem halqı oñaldı, men oñalmadım». YAsaui Ahmet qoja aqıretke wlasar boldı. Sonda öz ornınına tuısım, balam dep Maulana Safi ad-din Orwñ Qoylaqığa berdi. Maulana Safi ad-din Orwñ Qoylaqınıñ 93 jıl ömiri boldı. 50 jıl Qızır men İliyas alayh is-salamdarmen swhbatı boldı. Biraq Sufi Muhammad Danışmandtıñ bir keremeti bwl edi: bwlıtqa minip barar edi, taudan tauğa asar edi. Mazarı Otırarda sopıhanada twr. Sopıhananıñ jer suın 300 qızıl altınğa elinen satıp aldı. Sufi Muhammad Danışmand hanaqağa uaqıf qıldı. Biraq  Qayu tegin Sufi Muhammad Danışmandtı «şayıq atam bolarsız», – dep, şettiñ jer-suın berdi. 9 atamnan kele jatqan bar  adal mülkim bolar. Bası – Ögiz taudan, ayağı – Qaraşıqqa deyin 200 qostıq jer. Täñri (azza ua djalla)  rizalığı üşin, Muhammad Rasul Allah şafağatı üşin uaqıf qıldım. Biraq  Qarğalıq – Isqaq baptıñ  bar.  Jäne 11 atalarımız dünieden ötti.

(Materialdar “Qoja Ahmet YAsaui esimimen baylanıstı añız, äpsana, hikayalar” kitabınan alındı.  Qwrastırğan f.ğ.k., B.Qorğanbek. Almatı: “Effekt”, 2011j.)

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan