Bir surettiñ sırı

Mwstafa Öztürik – wmıtılatın wl ma edi?!

Qazbay Qwdaybergenov – QMU-niñ professorı, Ä.Täjibaev atındağı oblıstıq Ämbebap ğılımi kitaphanasınıñ Ğılımi qızmetkeri.

Elbasımız N.Ä.Nazarbaevtıñ «Wlı dalanıñ jeti qırı» attı maqalasındağı: – Bizdiñ dañqtı batırlarımız, oyşıldarımız ben el bileuşilerimiz tek Qazaqstan ğana emes, sonday-aq bükil älem boyınşa elikteuge layıqtı twlğalar» – degen joldar meni Mwstafa Öztürik jaylı maqala jazuğa itermeledi. Onıñ üstine Mwstafanıñ öz sözimen aytsaq: – Men älemdi kördim, sosın öz elimdi kördim. Nesin aytasız ülken ayırmaşılıq. Sondıqtan elime öz bilimimmen, küşimmen kömektesu üşin elde qaluğa şeştim depti. Önerimen älemge tanımal bolğan, ata jwrtına degen şeksiz süyispenşililigin aşıq aytqan esil er – 15 naurız 1995 jılı belgisiz jağdayda qazağa wşıradı. Onıñ ömirimen qoştasqan küni meniñ ömirge kelgen künimmen säykes boluı, Mwstafa jaylı tebirene tüsuime türtki bolğanday.

Mwstafa Öztürik jaylı jazba derekterdiñ birazın aqtarıp şıqtım. Mwstafa Qabenwlı Äbdrahman Türkiyanıñ Qayseri qalası Mwsahodjalı auılında 23.11.1954 jılı ömirge kelgen. Äkesi Qaben qajı, jauırını jerge timegen baluan bolğandıqtan, oğan türikter Öztürik dep laqap at qoyğan. Anası Räziya Öztürik 15 jasında Qabenge twrmısqa şığıp, Mwstafa men Feruhandı ömirge äkelgen. Qaben atamız bäybişesi Mälikeden wrpaq körmegen. Mälike men Räziya tuğan apalı siñilidey öte tatu tätti ömir süripti.

Mwstafanıñ jwbayı Nwrila qarapayım qazaq qızı. Näzirbek, Näsilhan, Asılhan attı perzentteri qazir Germaniyanıñ Myunhen qalasında twradı. Mwstafanıñ ruı nayman, onıñ işinde Bayjigit, onıñ Mämbeti. Babaları Qarağandı jaqtan bir tünde üdere köşip, Wlastı özenin jağalap Şıñ eline ötedi. Alayda bwl jerge de Qızıldardıñ qırğını kelgen soñ arağa jiırma jıl salıp, adamzat ayağı timegen Takmala şölin basıp ötip, Ündistan şekarasına jetip, Pakistan arqılı Türkiyağa taban tireydi. Sondağı Qayseri qalasınan pana tauıp Türikterdiñ qamqorlığına bölenedi.

Mwstafa 16 jasında Stambul qalasındağı mektepti ayaqtap, arnayı joldamamen Tayvanğa oquğa attanadı. Bwl älemniñ tükpir-tükpirinen talanttı balalardı jinap oqıtqan Taypey qalasındağı Halıqaralıq sayasat universiteti edi. Osında Mwstafa jurnalist mamandığın aladı. Eki mıñ jıldıq tarihı bar Korey halqınıñ tılsım jekpe-jek öneri Taekvondamen aynalısıp, mwsılmandardıñ alğaşqısı bolıp qara belbeu 6 dan, keyin  7 dan sarı belbeu iegeri atandı. Germaniyağa köşip barıp Myunhen qalasında öz mektebin aşadı. Sonımen birge äskeriler men policilerge Şığıs jekpe – jeginen jattıqtıruşı boladı.

Korey tilinde «TE» degen «ayaq» degen söz. «On» degen «jwdırıq» degen söz. «DO» nıñ köp mağınası bar. Sonda Taekvonda jwdırıqtıñ, ayaqtıñ, ruhtıñ,tärbieniñ bärin qosıp qimıldaytın ülken öner. Al Mwstafa bolsa osılardıñ barlığın tolıq meñgergen, osı önerdi qazaq halqına amanat etip qaldırğan qazağım dep özeurep ökinişpen ötken wlı twlğa.

1990 jılı köktemde Mwstafa Öztürik tarihi ata jwrtına keledi. Eñ aldımen qazaqtıñ bir tuar wlı D.A.Qonaevqa barıp arnayı sälem beredi. Osı jıldıñ ayağında 12 şäkirtimen Almatınıñ sport sarayında Taekvondadan adam tañqalarlıq şou programmasın ötkizedi. Adam aytsa nanğısız qiın, qauipti, däldikti qajet etetin tömendegidey tryukterdi orındaydı.  1. Jeti şäkirtin jüresinen otırğızıp solardıñ üstinen qarğıp ötip, aldındağı qalıñ taqtay tosqauıldı ayağımen qaq böledi. 2. Adamnıñ töbesine qoyğan almanı, ayağımen öte däldikten qağıp tüsiredi. 3. Temekiniñ külin şegip twrğan kisige eş janastırmay ayağımen sipap tüsiredi. 4. Pışaq jüzine ilingen bir paraq qağaz jırtılıp ülgirgenşe köldenen tayaqtı qaq böletin önerdi älemde Mwstafaday orındaytın eşkim bolmağan eken. Şäkirtterimen birge Batıstıñ bedeldi dünie jüzine taraytın gazetterinde jwmıs isteytin eki jurnalisti erte kelip,  qazaqtıñ wlı dalasın, bay salt – dästürin, şeksiz köñilin, tabiği baylığın älemge paş etkizedi. Osı şäkirtterimen ötkizgen şoudan keyin Mwstafa esimi bükil qazaq dalasın aralap  ketti, bedeli östi. Bwnı köre almaytındardıñ qızğanıştan zığırdanı qaynağanı aytpasa da tüsinikti.

Qazaqstanda Taekvondo mektepterin aşıp, federaciyasın qwrıp, onı älemdik Taekvondo federaciyasına (WTF) qostı. Nätijesinde köptegen şäkirtteri Halıqaralıq Taekvondo jarıstarına qatısıp jüldeli orındardı ielene bastadı. Men bwl maqalamda Mwstafa bauırımızdıñ sport salasındağı köpke belgili jetistikterine köp toqtalmay, onıñ keybir kezdese bermeytin erekşe adami psihologiyalıq, biologiyalıq, pedagogikalıq erekşelikterin aytsam, maqala oqırmandar üşin tartımdıraq bolar.

Joğarıda atap ötkenimizdey, Mwstafa joğarı bilimdi jurnalist äri akter. Ol 6 fil'mde bastı rol'de oynap, scenarilerin jazğan. Öziniñ qamşınıñ sabınday az ğwmırınde küş jigerin, talantı men mümkindigin qazaq halqına bağıştap ötken azamat. Bir mısal. 1986  jılı Stambulda rejisser Rahim Gyulkyuoğlı tüsirgen «Alatay» fil'minde Mwstafa bastı rol'de oynaydı. Atalmış fil'miniñ scenariyin özi jazdı. Kinonıñ bir epizodında mafiya basşısı tığılıp jatqan Mwstafanı tauıp alıp, jigit bolsan şıq deydi. Şıqpaydı. Batır bolsan şıq deydi. Oğanda şıqpaydı. Qazaq bolsan şıq degende arıstanday atılıp şığa kelip, qas qağım sätte bärin jaypap qwlatadı. Kezinde bwl fil'm Evropanıñ köptegen elderinde körsetildi. Qazirde ekrannan tüsken joq. Milliondağan Evropalıqtarğa Mwstafa akterlik şeberligi arqılı qazaq halqın, qazaq atauın älemge paş etip twr ğoy!

Mwstafa Öztürik altı tildi erkin meñgergen. Öziniñ ana tiline onıñ tazalığına erekşe män bergen. Taekvondadan biraz tabıstarğa jetken şäkirtterine jattığu kezinde tek qazaqşa söyleudi, qazaqşa aura qalıptastırudı talap etken. Al özi arenağa şıqqanda közi ot şaşıp, qaharlanıp, arqalanıp ketetin bolğan.

Bizge jetken basılımdarda Mwstafa Öztüriktiñ säuegeyligin däleldeytin jazbaşa joldar köptep kezdesti. Mwstafanıñ dosı, şäkirti onıñ wstazdığın jalğastıruşı suretşi Bekseyit Tülkeevtiñ de (1955-1998 j) ajalı jwmbaq küyinde. Ol bir esteliginde: -Mwstafa bärimiz Altınemelde demalğanbız. Sol jolı qwlandar üyirin alıstan dürbimen qarap qızıqtadı. Nege ekenin bilmeymin Mwstafa: «Oypırmay, mına qwlandar ana dünieden qarap twrğanday ğoy», – degeni bar. «Män bermeppiz, sodan özi de köp wzağan joq» – dep jazıptı.

Mwstafa Öztüriktiñ deputattıq saylauğa tüsken uaqıtta Elbasınıñ qorğauşıların jattıqtırğan. Halıq qanşa qoldağanmen ötpey qalğanı, saylau nauqanınıñ zañsız bılıq pen ötkenin däleldese kerek. Bedeli şarıqtap ketken Mwstafanı köre almay qızğanğandarda äreketsiz bolmağan au. «Nwr Astana» gazetinde (21.23.05.2007 j) jariyalanğan «Aqboz at mingen aq joltay» attı maqaladan mına joldardı oqimız: – Sätsiz saylau nauqanındağı sapardan oralıp kele jatqan Mwstafanıñ avtoköligi jolda tayıp ketedi. Kök mwz üstimen şır aynalğan avtomobil' aqırı eşteñege soğılmay toqtaydı. İştegiler din aman. Sonda Mwstafa: «Bwl aynalıp ketken mäşine emes meniñ tabanım» – depti. Alla onıñ soñğı deminiñ jaqın qalğanın özine sezdirgendey-au!

Jurnalist Serik Janbolat Mwstafanıñ Almatıda ötken şou programmasın derekti fil'm retinde tüsiripti. Ol Mwstafanıñ avtokölikte aytqan mına sözin keltiredi. «Meniñ atı jönimde, danımda Koreyada jazulı twr. Men öle ölgenşe danım öse beredi. YAğni, qazaq balasınıñ jetistigi de menimen birge biiktey bermek». Biraq soñğı sözi ekenin ol özi de bizde bilgen joq edik – dep jazıptı. Ne degen säuegeylik!

Mwstafa öner körsetuge arenağa şıqqanda qızıp, arqalanıp ketetinin ayttıq. Onıñ alaqanında biotok bolğanın kez-kelgen auruğa şipa jasaytının qarındası Feruhannıñ mına sözinen bayqauğa boladı. Birde Feruhan anasınan swranıp bir jerge barmaqşı boladı. Mwstafa onı jaqtırmağanımen, qarındasın alaqanınıñ wşımen qwlağınıñ şetinen süykep jiberedi. Arada jıldar ötip Mwstafa älemge tanılıp oralğanda qarındası aldınan erkelep şığıp:  -«Ağa, bayağı siz tağıp bergen sırğa meni san märte päle-jäleden saqtadı, Rahmet», – depti. Al nemere inisi Abdul Aziz Teyji Mwstafanıñ öz energiyasımen bas, buın auruların emdeytinin alğa tartadı.

Qazaqtıñ wlttıq dästürine, önerine bir qayau tüsirmey sonı däriptep ötken Mwstafanıñ äkesi Qabenge arnap «Jwldızdardı tileysin be» degen öleñin aytpağanda, Qarajorğa, t.b. qazaq bilerin näşine keltirip bileydi eken.

Mwstafanıñ anası Räziya Öztürik apamızda Almatığa kelip, jağdayı jasalmağandıqtan qaytadan eline ketedi. Mwstafanıñ jwmbaq ölimi anasınıñ jalğız wlına degen sezimi mına bir tömendegi joqtau joldarın: –

Sureti twr özi joq,

Qayğıdan basqa sözim joq.

Jalğızım eske tüskende,

İşim -bir jalın, sırtım-şoq – tuındatıp ana jüregin

öksigen, ökinişke bölegeni anıq. Räziya apamızda 86 jasında dünieden ozıp, jwbayı Qabenmen, jalğızı Mwstafa men ruhtarı Türkiya topırağında tabıstı.

Mwstafa ajaldı da qaysarlıqpen qarsı alğanğa wqsaydı. O düneiege attanıp bara jatqanın jüregimen sezingen ayaulı jan tösekten qarğıp twrıptı. Ajalğa köngisi kelmegen bolar Alla depti dauıstap. Arı qaray kübirlep ketipti. Bälki Allağa, jaratqağa jalbarındı ma eken, bälki öz imanın özi ayttı ma eken ol bir Allağa ayan.

Mwstafa bauırımız Qazaqstanda elge tanımal biraz azamattarmen jaqsı qatınasta boldı. Olar Toqtar Äubäkirov, Imanğali Tasmağambetov, Doshan Joljaqsınov, Talğat Temenov, Twñğışbay äl-Tarazi, Nesip Jünisbaywlı, Qaldıbek Qwrmanäli t.b. Qabibek Mwhitov, Qayrat Qırğızbaev, Swltanmahmwd Şoqpıtov t.b. Mwstafanıñ süyikti şäkirtteri, onıñ amanatın jalğastıruşılar.

Bükil älemdik taekvondo federaciyasınıñ prezidenti Çung Çvon Ço Nwrswltan Nazarbaevqa taekvondodan qwrmetti toğızınşı dan därejesi belgisin, sonday-aq tiisti belbeu men kimono tapsırğandı. Bwl söz joq eki el arasındağı mızğımas dostıqtı nığaytuğa, Mwstafa bauırımızdıñ amanatınıñ tek Qazaqstanda ğana emes, älemdik deñgeyde orındala beretinine öz ıqpalın tigizdi. Qazir Qazaqstannıñ barlıq oblıs, audan, auıldarında taekvondo mektepteri aşılıp, belsendi jwmıs isteude.

Qazaqta kindiginiñ qanı tamğan degen qasietti wğım bar. Key jağdaylarda wlılardıñ ömirlerin şektegisi kelmey ma, tuğan topırağı, yağnı, jer ana olardı qwşağına aluğa asıqpaydı. Mümkin olardıñ ömirlerin jalğastıra beruine meñzeytin qwbılıs pa dep oylaymın. Wlı jazuşı Mwhtar Äuezovtıñ soñğı demin Allanıñ qwzırına ötkizui Mäkeude, Mwstafa Şoqay babamızdıñ soñğı demin Parijde berui, adamzattıñ Aytmatovınıñ soñğı deminiñ nemis jerinde ötui, Oralhan Bökeydiñ Indiyanıñ Deliinde qaytıs boluı, qazaqtıñ halıq jazuşısı Qaltay Mwhamedjanovtıñ Mäskeude qaytıs boluı, al biz äñgime etip otırğan Mwstafa Öztürik bauırımızdıñ Türkiya jerinde kindiginiñ qanı tamğanımen, ata jwrtı Qazaqstanğa kelip baqilıq saparğa attanuı onıñ erekşe qasietin däleldey tüsetindey.

Maqalanıñ basında bükil qazaqqa ortaq Mwstafa bauırımızdıñ ruına deyin qadap ayttıq. Ondağı oyımız onı bir ruğa ğana tañu emes, ağayındarına oy tastau. Osı jıldıñ qaraşa ayında Mwstafa alpıs bes jasqa toldı. Biraq onı wlıqtau şaraları joqtıñ qasında. Eşten keş jaqsı degendey, Mwstafa Öztürikti wlıqtau şaraların belsendi türde jalğastıra berse nwr üstine nwr bolmaq. Qalila Omarov inimizdiñ «Barıp qayt, balam auılğa» Mwstafa jaylı tüsirgen fil'min keñeytip, ruhani jañğıru talabına say körermenderge qayta wsınsa, onı jüzege asırudıñ naqtı mısalı bolatınına eşkim şübä keltirmeydi.

 

 

 

 

 

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan