سىر-سۇحبات

مەنىڭ قاسيەتتى ساپارىم

قاجىلىقتىڭ ءبىرىنشى كۇنى - مينادا

(قاجىلىق كەزىندە سۋرەتكە ءتۇسىرۋدى ءجون كورمەدىم سول سەبەپتى سۋرەتسىز جاريالاپ وتىرمىز) 

تاڭعى ۇشتە قاجىلىق پارىزىمىزدى وتەۋگە نيەت ەتىپ، مەككەدەن ميناعا كەلدىك. بۇل العاشقى قاجىلىق قادامىمىزدىڭ باستالاتىن جەرى. مينا اتاۋى قۇرباندىققا شالىنعان مالدىڭ قانىمەن بايلانىستى ۇعىمدى بىلدىرەدى دەيدى. مۇندا شالىنعان مالدىڭ قانى جەرگە تيگەنشە پەندەنىڭ كۇناسى دە توگىلەدى ەكەن. ءبىر قىزىعى، مەككەدە مايدا قارا شىبىن بولسا دا، ميلليونداپ مال سويىلىپ، قانى اعىپ جاتقان جەرگە ۇيمەلەگەن شىبىندى كورمەدىك. قىزىل جوسا قانعا قانعا قۇس تا جوق. بۇل دا اللانىڭ امىرىمەن بولىپ جاتقانعا ۇقسايدى. قۇرباندىققا شالىناتىن توقتىلار ءۇش قاتارلى تورعا توعىتىلىپ ۇلكەن ماشينەلارمەن الىپ كەلىپ جاتتى.

سونىمەن ميناداعى قاز-قاتار تىزىلگەن پالاتكالاردىڭ شەتىنەن ءبىزدىڭ ەلدەن كەلگەندەرگە دە جاي بەلگىلەگەن ەكەن. ول بيىك بوكتەردىڭ ءدال ەتەگىندە، پالاتكالار مەن تاۋدىڭ اراسىن شاعىن كوشە ءبولىپ تۇر. باستاۋشىلارىمىز ارقايسىمىزعا 50 سم ورىن بەلگىلەپ، قاتار ورنالاستىق. باسىمىزعا مەككەدەن الا شىققان شاعىن سومكەمىزدى جاستاندىق. ماعان بۇيىرعان جەر جەلدەتكىشتىڭ استى ەكەن، ونشا جاقتىرماسام دا ۇندەمەستەن، ءسال-ءپال مىزعىپ الماق بولدىم. ءبىراز ۋاقىت وتكەن جوق، ەتجەڭدىلەۋ كەلگەن ءبىر كەلىنشەك، «سىزبەن ورىن اۋىستىرۋعا بولادى ما، ماعان جەلدەتكىش بولماسا، دەمالىسىم قيىنداۋ بولىپ تۇر» دەدى. قۋانا كەلىسىپ، كەلىنشەكپەن ورىن اۋىستىرىپ، جەتپىستەردەگى ءبىر اپانىڭ جانىنا باردىم. قالادا جۇرگەندە كوپ قاجىلاردىڭ اراسىنان كەزدەسپەگەن ەكەنمىن، جىلىۇشىراپ سويلەستىك. بوتان دەپ ءوزىن تانىستىرعان اپامىز وڭتۇستىكتەن كەلگەنىن ايتتى. باس جاعىندا ەلەكتر شاينەگى تۇر ەكەن، «ەشكىم الىپ كەتپەسىن، قاراپ قوي» دەپ ءوزى ۇيقىعا كەتتى. ۇلكەن كىسىنىڭ سوزىنە جىميىپ، اقىرىن ورنىمنان تۇرىپ سىرتقا شىقتىم. جان-جاعىما قاراپ، پالاتكانىڭ ءبىر شەتىنە شۇبەرەك بايلاپ (اداسىپ كەتپەس ءۇشىن بەلگىم عوي) قورشاۋدان اسىپ، شاعىن تاۋدى بەتكە الدىم. اقىرىنداپ ورلەپ كەلىپ، ورتان بەلىنە جەتكەندە ءبىر تاستى تاسالاپ، جايلاسىپ، پالاتكالار قالاشىعىنا كوز سالدىم.

كەرەمەت! كەرەمەت! ايتۋعا ءسوز جوق دەيتىندەي! بۇكىل الەمنەن كەلگەن قاجىلار اعى، قاراسى سارىسى بار، بارلىعى مىنا مينا تاۋىنىڭ باۋرايىنا ۇلكەن ءبىر مەرەكەگە جينالعانداي. ءدال وسى كوڭىل-كۇي اركىمدە دە بار. كەشە كەشكىسىن ءبىز تۇسكەن قوناقۇيدىڭ يەسى، مەشىتتىڭ يمامى جانە قوناقۇي ورنالاسقان كوشەنىڭ اقساقالدارى مەن شەيحتارى جينالىپ بىزدەرگە قوناقاسى بەرگەن ەدى.

«سىزدەر اللانىڭ قوناعىسىزدار. مەككە سىزدەردىڭ ەكىنشى وتاندارىڭىز»، ءوز ۇيلەرىڭىزگە، ءوز باۋىرلارىڭىزعا كەلدىڭىزدەر» دەپ، ىقىلاستارىن بىلدىرگەن-ءدى. جايشىلىقتا «ەكىنشى وتان» دەگەن سوزگە كوپ كۇمانىم بولاتىن. بۇل رەتتە وتە ورىندى ايتىلعانداي. ءيا، بىزدەر رۋحاني وتانىمىزعا كەلىپپىز. ۇلكەن داستارحان باسىندا جينالىپ، قولدىڭ باسىنداي عانا ەت سالىنعان ارابتاردىڭ اسىلعان كۇرىشىن جەدىك. داستارحان ۇستىندە ءبىزدىڭ جاقتىڭ ادامدارى سۇراقتارىن قويدى. «نەگە باسىمىزدى قۇبىلاعا بەرىپ ۇيىقتايمىز؟»، «ەكى كەشتىڭ اراسىندا نەگە ۇيىقتاماۋ كەرەك؟» تاعىسىن تاعىلار. شەيحتار سوزىنەن جاڭىلىپ، سۇراقتىڭ ءمانىن تۇسىنبەدى دە. بىراق وسىنىڭ الدىندا ۋاعىزدا ايتىلعان جايتتاردى قايتالاپ سۇراپ، ونىڭ جاۋابىن الىپ وتىرىستىڭ ءسانىن بۇزبادى. بۇل جەردە ەلدىڭ سالت-ءداستۇرىن يسلامعا تەلىگەن ءبىزدىڭ جاقتىڭ ادامدارى قاتەلەسكەن سىڭايلى. تاعى ءبىر تارتىنىپ قالعانىم، كوشەگە كىلەم توسەپ تاستاپ، داستارحاندى جايعان ارابتاردىڭ قوناقجايلىعىنا كۇمانمەن قارادىم.  ويتكەنى  بىزدەر قوناق كەلسە مەيرامحانادان ءبىر-اق شىعارار ەدىك، بۇلار ولاي ەتپەي، كوشەنى قولايلادى. ەگەر وزدەرى دە كىلەمنىڭ ۇستىندە شىنتاقتاپ جاتسا، تەڭىندەي كورگەنى، ءارى ەۋروپالىق مادەنيەت جەتپەگەنى دەر ەدىم. بىراق شەيحتارىمىز كرەسلوعا جايعاسىپ، داستارحان باسىندا تىزىلگەن بىزدەرگە توبەدەن قاراپ وتىردى. بۇل ارينە، قوناق از وتىرىپ كوپ سىنايدىنىڭ كەرى عوي.

مەككەنىڭ قاپىرىعىنان تىنىسىمىز تارىلعانداي بولۋشى ەدى. مينانىڭ  قوڭىر سالقىنى، اراسىندا ءۇپ ەتكەن سامالى بار ەكەن. قۇمىرسقانىڭ يلەۋىندەي جىبىرلاپ جۇرگەن ادامدارعا قاراپ ءبىر ويعا كەتەسىز. ءبىرىن-ءبىرى بىلمەيتىن مىڭ سان ادامدار ءناسىپ بۇيىرىپ،  ءبىر تاۋدىڭ ەتەگىندە جارتى مەتر جەرگە تۇمسىعىن تىققانىنا ءدان ريزالىقپەن  اللادان ءۇمىت كۇتىپ ءجۇر. قالاي تۇسىندىرەرسىڭ. ارقايسىسى اللانىڭ سۇيىكتى  قۇلى ءوزى ەكەنىن سەزىنىپ، قۇلشىلىعىمەن جاقىنداي تۇسەدى. وسىنشاما ءنوپىردىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ تە، اللانىڭ الدىنا كەلگەن جالعىز وزىڭدەي سۇحباتتاساسىڭ. بوكتەردىڭ ءبىر قالتارىسىنا  تىزە بۇگىپ، اينالاڭا كوزىڭ سالىپ وتىرعاندا كوڭىل تولقىپ كوزگە جاس كەلەدى. جەر ورتاسىنا جەتكەن بىزدەردىڭ جوقتايتىن نارسەلەرىمىز كوپ بولسا كەرەك-ءتى، وسىندايدا و دۇنيەلىك بولعاندار كوز الدىمىزعا ەلەستەپ، تىلگە كەلگەندەي. ەشكىمگە ايتىلماعان بار سىرىڭ كوز جاسىمەن شىعىپ، پەندەلىك قاتەلەرىڭ جۇرەككە تىكەن بولىپ قادالادى ەكەن. جۇرەگىڭدى كوز جاسىڭمەن اقتارىپ بولىپ، ءالى دە قۇدايدان ءۇمىتىڭ ۇزىلمەي جانىڭدا جۇرگەندەردىڭ ومىرىنە شۋاق سۇرايسىڭ. كوڭىل سارايىڭ كوز جاسىمەن تازارىپ، ءبىر اللاعا دەگەن قۇلشىلىققا عانا ورىن قالعان سياقتى.

ويىمدى «اللاھۋ اكبار» دەپ، تاۋدى تەبىرەنتەن توپ ءبولىپ جىبەردى. قاراسى مول تۇرىكتەر ەكەن. ايشىقتى قىزىل تۋىن جەلبىرەتىپ، جەردى جارىپ جىبەرەتىندەي ەكپىندى. ءبىزدىڭ ەلدەن كەلگەندەردىڭ دە از ەمەس شىعار. بىراق شوعىرلانىپ، بايراعىن جەلبىرەتىپ جۇرگەنىن بايقامادىم. مومىن پەيىلىنە قاراي بولار، بار-جوعى سەزىلمەي، شاشىراپ جۇرەدى. بايقامىن تاۋعا ورمەلەگەندەر كوبەيىپ كەلەدى. كۇن كوتەرىلىپ ارقامدى قىزدىرا باستادى. مەندە ادەمى وتىرعان جەرىمدى تاستاپ، اللانىڭ امىرىمەن جايىلعان اق شاتىرىما بارايىن دەپ شەشتىم. ءبىزدىڭ پالاتكالار اۆستراليا، ەۋروپا، تۇركيا مۇسىلماندارىنا ارنالىپ تىگىلگەن تىزبەكتىڭ اراسىندا  تۇر. شەشەن، تاجىكستان، قىرعىزستان رەسپۋبليكالارىنىڭ تۋلارى جەلبىرەپ، قاتار قونعانىن كورسەتىپ تۇر.

ارافاتتا اعىلعان كوز جاسى

مينادا كۇنىمەن بولىپ، ءبىر تۇنەپ، ەرتەسىنە ارافاتقا جەتتىك. مۇندا كۇن باتقانعا دەيىن بولۋ شارت. بۇل قۇلشىلىق كۇنى. ارافاتقا تابانىمىز تيىسىمەن  تىك تۇرىپ، دۇعا-تىلەكتەرىمىزدى ايتىپ، كوپكە دەيىن تىزە بۇكپەدىك. بۇل جەردە تۇرىپ، كۇنام كەشىرىلمەيدى دەپ ويلاۋدىڭ ءوزى كۇنا دەلىنەدى. راسىندا دا، ەڭ جاقسى دۇعا، ارافاتتا ايتىلعان دۇعا. پايعامبارىمىزدىڭ ءوزى (س.ع.س) «قاجىلىق-ارافاتتا تۇرۋ» دەپ ايتقان ەكەن. ەندەشە الىس ەلدەن تابان توزدىرىپ كەلگەندەگى بار دۇعامىز وسى جەردە ارافات جازىعىندا ايتىلادى، وسى جەردە ايتىلعان دۇعا قابىل ەتىلەدى.

ارافات جازىعى قۇمداۋىتتى كەلگەن، ميناداعىداي ەمەس بۇل جەردە اراكىدىك اعاش وسكەن. قاجىلاردى تەمىر قورشاۋلى ورىندارعا، ايەلدەر جاعىن كۇننەن قالقا ىلىنگەن، تازا جەرگە توسەنىش جايىلعان اشىق جەرگە جايعاستىردى. جايدى ويلاپ وتىرعان ەشكىم جوق. ارقايسىسى وزدەرىمەن وزدەرى بولىپ، قۇلشىلىقتارىن جالعاستىرۋدا. ءبىر مەزەتتە «كوپتىڭ تىلەگى قابىل بولادى دەگەن، وسىنداي دا وسىنداي جاعداي ەدى، ءبارىمىز بىرىگىپ قۇلشىلىق جاسايىق» دەگەن وتىنىشتەر شىعا باستادى. بارلىعىمىز جابىلىپ ايتقان ادام ءۇشىن دە جاراتقاننان دۇعا تىلەدىك. بۇل كۇندە قايىر-ساداقا بەرۋ كەرەكتىگى ايتىلعان. سونى بىلەدى مە، قايىرشىلار ارلاپ وتكەندە قولىمىزداعى جەمىسپەن قوسا اقشا قىستىرىپ ريزالادىق. نەگىزى اقشا بەرۋگە تيىم سالىنعان نۇسقاۋدى العان بولاتىنبىز. بىراق تاماق بەرۋگە رۇقسات. بىزدەردىڭ جەمىسكە اقشا قىستىرعانىمىز سول جەردىڭ زاڭىنا تومپاق كەلمەي، ساداقامىزدى دا بەرگەندەگىمىز ەدى.

كۇنى بويى ءبىر اللانىڭ ريزالىعىنا باعىشتاعان دۇعا-تىلەكتەرىن، ءناپىل نامازدارىن وقىپ بولىپ، اينالامداعى جۇرت ەنتىگىن باسقانداي بولدى. كاسىبي قىزعۋشىلىق مۇندا دا تىنىم تاپتىرمادى. توقتاعان جەرىمىزدەن ۇزاڭقىراپ، اينالامىزدا نە بار ەكەن دەگەندەي ءبىر شولىپ كەلۋگە بەل بايلادىم. رەسەي مۇسىلماندارىڭ قوسىنى مەن مۇندالاپ تۇر. ولاردىڭ جايى بىزگە قاراعاندا اباتتىلاۋ كورىندى. شاشلىق جاسايتىن  دا جايلاسىپ وتىراتىن  جايى دا  بار ەكەن.

ەندى ءسال ۇزاسام راحمان تاۋى دەگەن توبە تۇر، وعان دا ورمەلەپ جاتقان جۇرتشىلىق. بىراق بىزدەر وعان شىعۋدى ماقسات ەتپەدىك. بار كۇشىمىزدى سارقىمايىق دەپ تۇستەن كەيىنگى كوپشىلىككە ارنالعان دۇعادا بولۋدى قالادىق. سونىمەن  جول باستاپ كەلگەن يمامدارىمىز ءبارىمىزدى جيناپ، دۇعا وقىلدى. قاسيەتتى كۇننىڭ سيپاتىن تاعى ەسكە سالدى.

ماعان اسىرەسە، كۇننىڭ قىزارىپ، باتىپ بارا جاتقان ءساتى ەرەكشە كورىندى. كەيبىر قاجىلاردىڭ باسى كەۋدەسىنە سالبىراپ، ساقالدارىنان جاس تامشىلاپ،  ەكى يىعى سەلكىلدەپ ەڭىرەپ وتىر. ەكى قولىن كوككە جايىپ، ەكى كوزدەن اققان جاسى بەتتەرىن جۋىپ جاتقانىن كوردىم. ايەلدەرگە قاراعاندا ەر-ازاماتتار بوستاۋ ەكەن دەگەن ويعا كەلدىم. قىزارىپ، ۇياسىنا قونعان كۇندى كوزىمىزبەن ۇزاتىپ سالىپ، مۇزداليفاعا اتتاندىق.

مۇزداليفا. جەر-انانىڭ جاتىرىندا جاتقانداي

تۇنەمەلىككە مۇزداليفاعا كەلدىك. تاۋدىڭ بيىك جالعىز شوقىسىنىڭ باۋرايىنا بارلىق قاجىلار جينالدى. اشىق اسپاننىڭ استىندا باستارىن قۇبىلاعا بەرىپ، جانتايعان قاجىلارعا قاراپ ويعا بەرىلەسىڭ. كۇنى بويى بويىڭداعى بارلىق كۇش تە، كوز جاسى دا سارقىلىپ، تەك قانا دىتتەگەن جەرگە جەتىپ، دەمالۋ عانا قالعانداي. ەكى نامازدى قوسىپ وقىپ بولعان سوڭ، ەرتەسىنە شايتانعا اتاتىن تاستى دا وسى جەردە جيناۋ كەرەك. ونى ىزدەۋدىڭ قاجەتتى از، جەرى مايدا قيىرشىقتى تاستى. ونىڭ ارقامىزعا باتقانىن قولىمىزبەن سىپىرىپ تازالاپ الىپ، كەرەگىن ساناپ، قالتامىزعا ءتۇيىپ سالىپ قويدىق. اسپان اشىق، جۇلدىزدار سامسىراپ تۇر. مەككە دە قول سوزىمداي جەردە، جارىق ايى الىستان كورىنەدى. ءدۇرسىن-ءدۇرسىن اۆتوبۋستان توگىلگەن قاجىلارعا قاراپ ءبىراز ۋاقىت وتكىزدىك. «لاببايكا»، «اللاھۋ اكبار» دەپ  داۋىستاعان قاجىلار ءوز ەلىنىڭ تۋىن جەلبىرەتىن كەلىپ، كوپتىڭ اراسىنا  ەنىپ جوق بولىپ كەتەدى. قاتارىمىز كوبەيىپ، ينە شانشار ورىن قالماعاندا جۇلدىزدى اسپاندى جامىلعى ەتىپ  تىنىم تابۋعا تىرىستىق. ءبىر قىزىعى، مۇنداي جانىڭدا جۇرگەن جاندى ەلەمەيسىڭ. اينالاڭداعى شۋ، ادامداردىڭ  ءارلى-بەرلى قوزعالىسىنا ەلەڭ ەتپەيسىڭ. جەر انانىڭ قۇرساعىندا جاتقانداي قامسىز، ەش قورقىنىشسىز جۇرەگىمىز تىنىشتالىپ، تاڭنىن اتقانىن كۇتتىك.

ۇلكەن جاماراتتىڭ اۋىر جولى

تاڭ نامازىنان كەيىن مۇزداليفادان ميناعا قايتا ورالدىق. بۇگىن ۇلكەن جاماراتقا تاس اتاتىن كۇن. قۇربان ايتتىڭ ءبىرىنشى كۇنى. ءجونباسشىمىز بىزدەن حابار كەلمەيىنشە كۇتىڭىزدەر دەگەن سوڭ، شايتانعا اتاتىن تاسىمىزدى سايلاپ وتىرمىز. ءبىر كەزدە «قۇرباندىقتارىڭىز شالىندى، جولعا شىعامىز» دەگەن حابار جەتتى.  جول بويىندا ىشەرمىز دەگەن سۋدى الىپ سىرتقا شىعا بەرگەنىمدە مەننەن ەرتەرەك جەتكەن بوتان اپامدى كەزدەستىردىم. سۋدى قايدان الدىڭ دەپ سۇرادى. مەن پالاتاعا قايتا ورالىپ، ءبىر بوتەلكەنى بوتان اپاعا ۇستاتتىم. ۇلكەن كوشەنىڭ بويىندا باسقالارى جينالعانشا كۇتىپ تۇرمىز. مەنىڭ جانىمدا تۇرعان كەلىنشەكتىڭ كۇيەۋى اياعىما قاراپ: «مىناۋىڭىز جارامايدى، بار بولسا باسقاسىن كيىڭىز، اياعىڭىز ءىسىپ جۇرە الماي قالاسىز» دەدى ايەلىنىڭ اياعىنداعىسىن كورسەتىپ، ونداي سۋعا كيەتىن سۇيرەتپەم بار بولاتىن، جۇگىرىپ بارىپ اۋىستىرىپ كەلدىم. ءساندى، الدى-ارتى جابىق ءتوپىليىمدى شەشىپ قويدىم. جول ۇزاق، ەكى تۋننەلدەن وتەمىز دەپ ەتكەرتتى. قالىڭ نوپىردە ءبىر-بىرىڭىزدەن اجىراپ قالماڭىزدار دەپ تاعى ايتتى. اللاھۋ اكبار دەپ  جاماراتقا قاراي بەت الدىق. ءبىر بۇيىرىمدە بوتان اپام. اپام  كىشكەنتاي تورعايداي ءبىر ۇشىپ، ءبىر قونىپ جۇرگەندەي  كورىندى. اياعىن جىلدام باسىپ تىنباستان «لاببايكانى» داۋىستاپ ايتىپ كەلەدى. اپاما:«لاببايكانى ىشىڭىزدەن ايتىڭىز، شارشاپ قالاسىز» دەيمىن جانىم اشىپ. اپام ادىمىن تەجەپ، ءبىراز كۇبىرلەپ كەلىپ، قايتادان داۋىستاپ كەتەدى. ءسىرا تولقىعان بولار. ونى دا تۇسىنۋگە بولادى. «لاببايكا» اسپاندا جاڭعىرىپ تۇر. ەرىكسىز قوسىلىپ كەتەسىڭ. ءبىر كەزدە ارتىمىزدان ەكى-ءۇش تانىس ايەل قۋىپ جەتتى. اپامىز اراسىنان تانىسىن كورىپ، ءجۇرىسىن جىلدامداتىپ ەرۋگە تالاپتاندى. ءاپ-ساتتە اپامىز ارقاسىن بەرىپ، ءنوپىردىڭ اراسىندا جوق بولدى دا كەتتى. مەن الىس جولدا شارشامايىن دەپ اياڭداي باسىپ كەلەمىن. قىسقا تۋننەلدەن وتتىك، ەكىنشىسىنە ەندىك. اۋا جوق، ادامدار لىقا تولعان تار جولدا جۇرەگىڭ قىسىپ، لىقسىپ كەتەدى ەكەن. جان-جاعىما جالتاقتاپ كەلەمىن، ارقامدا قىرعىزدىڭ قىزىل جالاۋى جەلبىرەيدى. قاجىلاردىڭ اراسىندا رەسەيدىڭ كوكالاجولاعى بار. ەۋروپا ەلدەرىنىڭ شاعىن بەلگىلەرى جەلبىرەيدى. العا قاراي ۇمتىلسامدا ءبىراز ءجۇرىپ تاعى دا ارقاما قارايلايمىن. ادامداردىڭ توبەسىندە تەك جالاۋلار جەلبىرەپ كەلەدى. قاجىلار: «اللاھۋ اكبار، اللاھۋ اكبار، اللاھۋ اكبار، ءلا ءيلاھا يللاللاھۋ، اللاھۋ اكبار،  اللاھۋ اكبار، ءۋا ءليللاھيل-حامد» دەپ تاكپىرلەتكەندە تاۋ تىتىركەنىپ، تۋننەلدى تۇندىرىپ جىبەردى. وسى ءسوز بارىمىزگە قۋات بەرگەندەي تار جولدان لىقسىپ سىرتقا شىقتىق. كەۋدەنى تولتىرىپ دەم الىپ، ادىمىزدى جىلدامداتتىق.

قۇران بويىنشا، قۇرباندىق شالۋ ءوزىنىڭ باستاۋىن اللانىڭ يبراحيمگە جىبەرگەن سىناعىنان كەيىن پايدا بولعانىن ايتادى. پايعامبار، 86 جاسىنا دەيىن بالا سۇيمەگەن كورىنەدى، تەك 86 جاسقا كەلگەندە عانا يسمايل دۇنيەگە كەلەدى. ءبىر كۇنى يبراحيم تۇسىندە اللانى كورەدى، ول وعان جالعىز ۇلىن قۇرباندىققا شالۋدى ايتادى. جاراتۋشىنىڭ وتىنىشىنە قارسى كەلە الماعان پايعامبار بالاسىن ەرتىپ، ارقان مەن پىشاق الىپ وسى جەرگە كەلەدى. بالاسى ەكەۋى كەلە جاتسا، ءىبىلىس اقساقالعا اينالىپ، «اكەڭنىڭ قايدا الىپ بارا جاتقانىن بىلەسىڭ با؟» دەپ بالا مەن اكەسىن نيەتىنەن تايدىرماققا ارەكەت ەتەدى. سوندا ءىبىلىستى قۋماقشى بولىپ تاس لاقتىرعان ەكەن. ەندى  ءبىر اينالىپ ءىبىلىس ورتا جاستاعى ادامنىڭ كەيپىنە كەلىپ تە بالا بولىپ تا الدىنان شىعادى. قازىر ءبىرىنشىسى جاماراتتىڭ ۇلكەنىنە تاس اتپاقپىز.

وسى ءاپسانا ەسىمە ءتۇسىپ، يبراحيم پايعامباردىڭ اللانىڭ ۇكىمىن ورىنداۋعا تىرىسقان ارەكەتىنە كەدەرگى كەلتىرمەك بولعان شايتانعا تاس اتقالى كەلە جاتقان جايىمدى ويلادىم. نەشە عاسىرلاردان ۇزىلمەي جالعاسىن تاپقان بۇل ارەكەت مۇسىلماننىڭ ءبىرى مەنى اللاعا جاقىنداتقانداي. مۇنىڭ اللانىڭ ۇكىمىن قولداۋ عانا ەمەس، شايتانعا تاس اتۋ ارقىلى ءوزىڭنىڭ دە زور كۇناڭدى لاقتىرىپ تاستاعانىڭ. قيامەت قايىمدا لاقتىرعان تاستارىڭ  جاراتۋشىنىڭ الدىنا  بارعاندا جانىڭدا جاتادى دەيدى ءبىر حاديستە. وسى ويلار الىس جولدى قىسقارتىپ، ۇلكەن جاماراتقا جاقىنداپ كەلدىك. تۇتاسىپ تەڭسەلىپ كەلە جاتقان جۇرت اللانى كومەككە شاقىرعانداي: «اللاھۋ اكبار….» جۇگىرە باسىپ ۇلكەن جاماراتقا جەتتىك. تاسىر-تۇسىر. قۇلاقتىڭ تۇبىنەن زۋىلداپ ءوتىپ جاتىر. مەن دە ۋىسىمداعى تاستى شۇڭقىرلى قابىرعاعا دالدەپ اتىپ، جاماراتتان ۇزاي بەردىم. قايتار جولىمىزدا ىركىلمەدىك. الدەنەدەن قاشقانداي پالاتالار قالاشىعىنا جەتكەنىمدە الدىمنان بوتان اپامنان ارىرەك ورنالاسقان ايەل قارسى شىقتى. «سەنى ىزدەپ جاتىر ەدىك. ءجۇرشى» دەپ باسقا  پالاتاعا الىپ كەلدى.

-تانيسىڭ با، بوتان اپا وسى ما، ءبارى سەنى تانيدى دەپ جاتىر دەدى. پالاتانىڭ تورىندە ءبىر تارامىس دەنەسى سەلكىلدەپ بىرەۋ جاتىر. ءبىر ايەل باسىنا سۋلى ورامال باسىپ، ەكىنشى اياق-قولىن ۇستاپ وتىر. ەس-ءتۇسسىز جاتقاننىڭ ۇستىنە تونگەندەر ابدىراپ ماعان قارايدى. ەكى-ءۇش كۇن كورشى بولعان ادامىنىڭ  ءتۇرىن ەستە ساقتايسىزدار ما؟ بوتان اپانى تانىماي قالدىم، ونسىزدا ارىق ەتى تارتىلىپ جاعى قۋشيىپ، مۇرىن زورايىپ كەتكەن. ءوزىم دە قورقىپ كەتىپ، سول دەۋگە ءتىلىم بارمادى. كويلەگىن جانىنا شەشىپ قويعان ەكەن: -ەگەر مىنا كويلەكتى وسى كىسىدەن شەشسەڭىزدەر، وندا بوتان اپا وسى، – دەدىم داۋىسىم دىرىلدەپ. ءبىر كەزدە ءوزىمىزدىڭ دارىگەر كەلدى. ەسىمە الدىنداعى ەكى كۇندە  تۇماۋاتىپ وتىرعان  سوڭ، پاراتسەتامول بەرگەنىم ەسىمە ءتۇسىپ، ءدارى ىشكەنىن ايتتىم. وعان دارىگەر ەلەڭ ەتپەدى. ەنتەلەگەن ايەلدەرگە اۋانى تارىلتپاڭدار دەگەن سوڭ، باسقالارى اپانىڭ جانىندا ەكى ايەلدى عانا قالدىردى. ەندى جەدەل جاردەم كۇتىپ وتىرمىز. ودان ارىگە جۇرەگىم داۋلاماي سىرتقى شىعىپ كەتتىم.

انشەيىندە «قاجىلىقتا قايتىس بولدى، مەككەدە ءولدى» دەپ جاتامىز عوي. اتالارىنىڭ وسىندا ولگەنىن ماقتانىشپەن ايتاتىندار دا بار. بەيتانىس جانداردىڭ الدىندا جان تاپسىرعاننىڭ جاقسىلىعى جوعىن سەزىنىپ، مەككەدەگى ءولىم وسى ما دەگەندەي قينالىپ كەتتىم. شىنىن ايتايىن، اجالدىڭ ءدال وسىليا كەلگەنىن قالامادىم. كوزىمە جاس تۇنىپ، ءال ۇستىندە جاتقان اپاعا دا قايىرىم بولماي، سىرتقا بەزىپ كەتكىم كەلدى. شىعار ەسىككە جاقىنداي بەرىپ ەدىم، «قاجى، قاجى» دەگەن داۋىسقا قارادىم. پالاتكالارىمىزدىڭ قورشاۋىن اينالا   افريكالىق ايەلدەر بىردەڭە ساتىپ وتىراتىن. ولاردىڭ  شارباقتىڭ ىشىنە كىرۋىنە رۇقسات جوق. داۋىس شىققان جاققا قاراسام ەسىكتە ءبىر اقساقال تۇر. سونى كورسەتىپ، قارا قىزدار شۋلاپ تۇر ەكەن. ءۇندى كوسەمى ماحاتما گانديدىڭ سۋرەتىن كورگەنىڭىز بار ما؟ ءدال سونداي، ەكى بۇكتەلگەن، قولىندا تاياعى بار ءبىر قاريا. جاقىنداپ كەلىپ، سۇراپ ەدىم، وزبەكستاننان كەلگەن ەكەن. اداسىپ قالدىم دەيدى. مەن بوس تۇرعان ەرلەردىڭ ءبىر پالاتاسىنا اپاردىم. ونىڭ ادامدارى كەلەسى بولىگىندە جينالعان-اۋ، ەشكىم كورىنبەيدى. قارياعا سۋ بەرىپ، جاتقىزىپ، ءوزىم وزبەكستاننىڭ پالاتاسىنداعىلارعا حابار بەرەتىن ادامدى ىزدەپ كەتتىم. جاقسى جەرى، استانالىق وزبەكتەر قوعامىنىڭ توراعاسى شەرزود پۋلاتوۆتى كەزدەستىرىپ ەدىم. سونى تاۋىپ الىپ، جاعدايدى ايتىپ ەدىم، وزبەكتەرگە ادام جىبەرتتى. ءوزىم اقساقالدى كۇزەتىپ سىرتتا تۇرمىن. قاريا شارشاعان ەكەن، اقىرىن تىنىستاپ جاتىر. سول ەكى ارادا ءولىپ قالادى ما دەپ تە قورىقتىم. بوتان اپانىڭ ءحالىن كورگەندەگى سوزدەرىمدى  قايتىپ الىپ، مىنا توقسانعا جەتكەن قاريانىڭ مىنا حالىنە قىزىقتىم. وسى جاسقا كەلىپ، مەككەنى نيەت ەتىپ، پارىزىن ورىنداعان مىنا اقساقالدىڭ يمانىنىڭ بەرىكتىگىنە، نيەتىنىڭ مىقتىلىعىنا تاڭ قالدىم. الدىندا عاان جىلت ەتكەن كۇپىرلىگىمنەن قىسىلىپ: «اللام،  كەشىرە گور، وسى جاسقا كەلىپ، وسىنداي اسىل سەنىممەن الدىڭا كەلسەم، الا بەر» دەپ قايتالادىم. اللانىڭ ۇكىمىنە قارسى شىعىپ، اسىلىق ايتقانىمدى ءتۇسىنىپ، شىن جۇرەگىمنەن كەشىرىم سۇرادىم. قۇدايدىڭ قالاۋىنا قارسى كەلگەنىمدى ءتۇسىندىم. ءبىر كەزدە قول اربانى سۇيرەتىپ قاجىلىقتىڭ قىزمەتكەرى كەلدى. اتانى تۇرعىزىپ، ارباعا سۇيەمەلدەپ وتىرعىزدىق. قاريانىڭ العىسىن الىپ، كوشەگە شىقپاق ويىمنان قايتىپ پالاتاما كەلدىم. كەلسەم، مانا الدىمنان شىققان ايەل ۇرپەيىپ وتىر. قولىندا اپامىزدىڭ تەلەفونى. ون شاقتى رەت زۆونداعان سياقتى. «ششۋكا عوي، بالاسى» دەدى. ەسىمە اپانىڭ ءشاي ءىشىپ وتىرعانداعى ايتقان سوزدەرى ءتۇستى. «جارمايمىن-اۋ دەپ ەدىم، ششۋكاعا، قويىڭىز جارايسىز دەپ جىبەردى. نەمەرەم مەن كەتەردە تاس قىلىپ قۇشاقتاپ، «وندا ءولىپ قالاسىز عوي» دەپ جىلاپ ەدى». نە ىستەيمىز؟ تاۋەكەل دەپ تەلەفوننىڭ تەتىگىن باستىم. «اپامىز اۋىرىپ قالدى» دەدىم، ايتپاق ويىمنان قايتىپ. ار جاقتان:«استاعفيرۋللاح!»  بالاسى شوشىپ كەتتى. «ول كىسىنى باسقا جەرگە جاتقىزدى، ال تەلەفونى قالىپ قويدى»-دەدىم. كورشى كەلىنشەككە قارايمىن. قازىر حابار ايتساق، ۆيزا الىپ، شەشەسىنىڭ سۇيەگىن الىپ كەتۋگە جاعدايى جەتە مە؟ سكورىي الىپ كەتتى، بىراق نە بولعانىن بىلمەيمىز عوي. بىرجاعىنان شىندىقتى ايتپاي الداعانداي كورىندىك. بىرەر ساعات وتكەننەن كەيىن، اپادان ءبىر حابار بولماعان سوڭ، تەلەفوندى جولباسشىعا وتكىزدىك.

ۇلكەن جاماراتقا تاس اتقان كۇنى وسىلايشا اۋىر ءوتتى. وسى كۇنى بايقاعانىم، ادامداردىڭ ءبارى ساپىرىلىسىپ، تەرىلەرىنە سىيماي كەتكەندەي. كەزدەسكەن جەردە داۋىرىعىپ، قاتتى داۋىستاپ سويلەپ، سوزگە كەلىپ قالعاندار دا بولدى.  بارلىعىنىڭ كوزدەرى شاتىناپ، بەينەبىر مومىن مۇسىلمانداردى قولمەن اۋىستىرىپ قويعانداي. كەيىنىرەك سۇراستىرىپ ەدىم، العاشقى شايتانعا تاس اتقان كۇنى  كەيبىر قاجىلار وسىلايشا تەڭسەلىپ كەتەدى ەكەن.

كەلەسى كۇنى ەكىنشى جاماراتقا تاس اتامىز. توسىننان بۇيرىق كەلدى. ەندى قارت كىسىلەر مەن ايەلدەر تاس اتۋعا بارمايتىن بولدى. ونى يمامنان بەرىپ جىبەرىپ،  راسىمدى سولار اتقاراتىن بولدى. مەن بۇل شەشىمگە كەلىسپەي جولعا شىقتىم. بايقايمىن جالعىز مەن ەمەس، ءبىرسىپراسى ءوزى بارۋدى قالاپتى. بۇل كۇنى ءبارى تىنىش ءوتتى. بارا جاتىپ، قاعاز قوراپتاردىڭ ءبىرىن جىرتىپ الىپ، قولتىعىما قىستىرىپ الا شىقتىم. ونداعى ويىم قاتتى كارتون  جەلپۋىش بولار دەگەنىم. بارا جاتقانىمىزدا ءبىر ايەلدىڭ قۇلاپ جاتقانىن كورىپ، تۇسىنان ءوتىپ بارا جاتىپ، سەرىگىنە جەلپۋىشتى ۇستاتىپ كەتتىم. يندونەزيالىقتار دا شۇپىرلەپ قىزىل مايلارىن ۇستاتىپ جاتىر. قينالعانعا قول ۇشىن بەرگەنىمىز وسى عانا. ءنوپىردىڭ استىندا قالامىز، قايىرىلىپ قارايتىن شاما جوق. قاعبانى اينالىپ جۇرگەندە دە كورگەنىم بار. قۇلاپ تۇسكەن ادامدى جاستىقشا سۇيرەتىپ، ادامنىڭ اياعىنىڭ استىنان سۋىرىپ الىپ شىعىپ جاتادى. ەندىگى مۇنداي جايتتارعا كوزىمىز دە ۇيرەنەيىن دەدى.

ءۇشىنشى كۇنى جاماراتقا قاراي شىعار الدىندا اۆتوبۋس كەلىپ، ۇلكەن-كىشىلەرى  مىنىپ الدى. 150-گە تارتا جۇرتتان 20 شاقتىمىز عانا شايتانعا ءوز قولىمىزبەن تاس اتۋعا تاۋەكەل ەتتىك. مەن بارمىن، ەكى قازاق اپا بار. جۇگىمىزدى بەرىپ جىبەرىپ ءوزىمىز مەككەگە جاياۋ قايتاتىن بولدىق. تاۋدان ءتۇسىپ قالاعا بارامىز عوي دەپ، سۇيرەتپەمدى شەشىپ ءجونى دۇرىس ءتوپىليىمدى كيىپ الدىم. (اقىلى قىسقا ايەل ەمەسپىز با).

كولىك توساتىن جەرگە كەلىسىمەن، توسا تۇرىڭدار دەپ كەرى قايتاردى. سومكەمىزدى ارقالاپ پالاتامىزعا قايتا كەلدىك. كوپ ۇزاماي شىعىڭدار دەپ تاعى شاقىردى. پالاتانىڭ الدىنا شىعىپ، اياق كيىمىمدى ىزدەپ ەدىم تاپپادىم. ءارلى-بەرى قارايمىن كورىنبەيدى. كولىك كۇتىپ تۇرا ما، دەرەۋ سۇيرەتپەمدى كيىپ الىپ، سومكەمدى كولىككە تيەپ، از توپپەن جولعا شىقتىق. پالاتالار قالاشىعى مينادان جاماراتقا دەيىن، ودان كەيىن مەككەگە دەيىن ۇزاق جول ەكەن. كوك بايراعىمىزدى جەلبىرەتكەن توبىمىز بۇزىلماي ءجۇرىپ كەلەمىز. تاسىمىزدى اتىپ، دۇعامىزدى جاساپ مەككەگە بەت الدىق. قاجىلىقتىڭ كەلەسى شارتى بويىنشا قاعبانى اينالۋىمىز كەرەك.  جول جەتكىزەر ەمەس. كۇن ىستىق.

قالانىڭ شەتىنە كىردىك. كوشە تولى قاجىلار. كولىك جۇرمەيدى. اياعىمىزدىڭ استىندا باۋى ءۇزىلىپ قالعان اياق كيىمدەر شاشىلىپ جاتىر. قالتامىزداعى اۋىز سۋىمىز قايناپ كەتتى. جاقسىسى جولاي سۋ تاراتاتىن فۋرالار قويىلعان ەكەن. ىستىقتان اۋىزدارىن باقاداي اشقان ۇيمەلەگەن قاجىلارعا بوتەلكەلەپ لاقتىرادى. قولىمىزعا تيگەنىنشە دەرەۋ قاعىپ الىپ، ءىشىپ جاتىرمىز. فۋراداعى ۇلكەندەرگە كومەكتەسىپ جۇرگەن جۇگەرمەكتەر بوتەلكەنى تەسىپ، ودان اتقىلاعان سۋدى بىزگە شاشادى. انشەيىندە نە دەر ەدىك، قازىر سول بۇرىككەن سۋدىڭ استىندا ۇيمەلەيمىز. مىنا ءشول تاۋدان تۇسكەندەردى دە تاقتان تۇسكەندەردى دە بىردەي ءمۇساپىر ەتىپ قويدى.

ىستىق كۇندەگى سۋدىڭ قادىرى وسىلايشا ءوتتى. 16 شاقىرىم جەردى جاياۋ ءجۇرىپ، ەكى اياعىمىز كۇپ بولىپ ءىسىپ كەتىپ، مەكەنىڭ ەكىنشى شەتىندەگى قوناقۇيىمىزگە  جەتتىك. قاجىلىقتىڭ ەندىگى شارتى قاعبانى اينالۋ. قاعباعا ادام سىيماي، ۋاقىتشا جابىلدى دەگەن حابار كەلدى.

مينادان جاياۋ جەتكەنىمە قۋاندىم. ءارى اياق كيىمىمنىڭ تابان استىندا جوعالعانىنا تاڭ قالدىم. ەگەر سول  كيىممەن شىقسام  مەككەگە جەتە الماي، جولدا قالادى ەكەنمىن. بۇل دا قۇدايدىڭ قاراسىپ، قاجىلىعىمدى قابىل العانى شىعار، اللاھ ۇلىق دەپ كوڭىلىمدى بىرلەدىم.

ايگۇل ۋايسوۆا

جالعاسى.  باسى:

مەنىڭ قاسيەتتى ساپارىم

مەنىڭ قاسيەتتى ساپارىم

 

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان