ياساۋي مۇراسى

ماۋلانا سافي اد-دين ورۇڭ قويلاقى تۋرالى اڭىز-اڭگىمەلەر

(…) يبراھيم شايىق اتادان ەكى بالا بولادى. سول بالانىڭ ءبىرىنىڭ اتى – سادىر شايىق. سادىر شايىقتان ەكى بالا تاراعان: ءبىرىنىڭ اتى ابد ال-مالىك، ەكىنشىسىنىڭ اتى دانىشماند قوجا (لاقاپ اتى ورۇڭ قويلاقى). دانىشماند قوجادان ماۋلانا سافي اد-دين ورۇڭ قويلاقى دۇنيەگە كەلەدى. بۇل كىسى قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ نەمەرە ءىنىسى ءارى ءىزباسارى سانالادى. شەجىرەنى اقىرعى ۇستاعان كىسى، وسى قويلاقى. وسى اڭىز-اڭگىمەلەر جەلىسى سول اتالمىش شەجىرەنى پايدالانا وتىرىپ جازىلدى. ءارى وندا ايتىلعان، كورسەتىلگەن جەرلەرگە ارنايى بارىپ، كوزبەن كورىپ، وي جەلىسىن جالعاستارىپ وتىرمىز.

بۇل كىسى توقسان ءۇش جىل ءومىر سۇرگەن، عۇمىر بويى تاۋىپشىلىكپەن اينالىسقان. ماۋلانا سافي اد-دين ورۇڭ قويلاقى بابامىزدىڭ سۇيەگى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جاڭاقورعان اۋدانىنداعى وزگەنت دەگەن جەردە جاتىر. ول جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي، قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ نەمەرە ءىنىسى، ءارى ءىزباسارى. (…) ياساۋي ۇرپاقتارىنىڭ شەجىرەسىن جازعان دا وسى كىسى.

باسقا اۋليە كىسىلەردەن بۇل كىسىنىڭ دە وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى اڭىز-اڭگىمەلەرى بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى مىناداي: بىردە وعان سىرداريانىڭ جوعارعى اعىسىندا تۇراتىن اۋليە كىسى تۇسىندە ايان بەرەدى. الگى كىسى: «ەي، ماۋلانا سافي اد-دين ورۇڭ قويلاقى، مەن ساعان ءمورى بار تاس جىبەردىم، ول پالەن يىرىمدە تۇر، سەن بارىپ سونى ال»،- دەپتى. ورنىنان تۇرىپ، جىگىتتەرىنە الگى تاس تۇرعان جەردى سىلتەپ جىبەرىپ الدىرتادى. شىنىندا دا، الگى تاس يىرىمدە شىركوبەلەك اينالىپ تۇرعان ەكەن. ەندى بۇعان جاۋاپ بەرەيىن دەپ ويلانادى. سودان ىشىنە سۋ وتپەيتىن مىقتى ءبىر ساندىقتى جاساتىپ، تابانىنا اق ماتا توسەپ، ورتاسىنان ماي شىراعدان جاعىپ قويادى. سىردىڭ سۋىن كەرى اعىزىپ، الگى ساندىعىن سۋعا جىبەرەدى دە، ءوزى الگى كىسىگە ايان بەرەدى. ول كىسىمەن ەرتەمەن تۇرىپ دارياعا بارسا، ايتقان جەرىنەن ساندىقتى كورەدى. اشىپ قاراسا، شىراعدان، ءالى جانىپ بىتپەگەن، ماقتاسى دا قۇپ-قۇرعاق، سول كۇيىندە. سودان اۋليە كىسى قايتا ايان بەرىپ: «مەن سەنى مويىندادىم، اۋليەلىگىڭە كۇمانىم جوق»،- دەگەن ەكەن. قويلاقىنىڭ باسىنا قام كەسەكتەن سوعىلعان مازاراتى بار، الگى تاس سول جەردە ءالى دە تۇر. قاسىندا اكەسى دانىشماند شايىق جاتىر. ءسال ارىدە باباسى جاتىر.

سادىر شايىق بەيىتى ورنالاسقان جەردە ول كىسى جايىندا ەل اۋزىندا وسىنداي اڭگىمەلەر كوپ ساقتالعان. ءبىز اڭگىمە قىزىقتى، تارتىمدى، ءارى دالەلدى بولۋ ءۇشىن وسىلاي قىسقا مىسالدارعا عانا جۇگىندىك.

XXXX

بىلىڭدەر: قازىرەتى راسۋل اللا قازرىرەتى ارسلان باپقا ءبىر حىرقا، ءبىر قۇرما بەرىپ ايتقان: ميعراج كەزىندە ءمالىم بولدى. مەككەدەن ماديناعا حيجرات جاسالعاننان سوڭ، فاتيما پەرزەنتى يمام حاسان ناسىلىنەن سوڭ جانە ەكىنشى حاليفا ومار ۇرپاعىنان سوڭ جانە مەنىڭ ءۇشىنشى حاليفام قازرىرەتى وسمان ءزۇررياتىنان جانە مەنىڭ ءوزىم نەكەلەگەن پەرزەنتىم ىشىنەن مەنىڭ ءتورتىنشى حاليفام قازرەتى ءالي پەرزەنتى يمام مۇحاممەد حانافيا ۇرپاقتارىنان سايرام قالاسىنان بولعان قوجا احمەت اتتى (بالاعا) – اتاسى شايىق يبراھيم، اناسى تاعاي بيبىشە ءبيبى، لاقابى قاراشاش انا قازىرەتى ارسلان باپ اتالعان اماناتتى ساقتاۋى كەرەك. پايعامبار قايتىس بولعان كەزدە حابار كەلدى: «ەي، ارسلان باپ، سەن مۇنداي اتاقتى عالىمدى قالاي كورەسىڭ، قايتىپ تاباسىڭ؟» ودان كەيىن ارسلان باپ ۋاحار تاركە دەگەن ءۋالاياتىندا تاقۋالىقپەن 40 جىل ءومىر كەشتى. قىرىق جىلدىق قىلۋەتتەن كەيىن سايرامعا كەلدى. قازىرەتى يبراھيم شايىقتى تاپتى. ونىڭ ايەلىن دە سۇرادى. ودان كەيىن ولاردان: «سەندەردىڭ ۇل پەرزەنتتەرىڭ بار ما؟»، – دەپ سۇرادى. ودان كەيىن شايىق يبراھيم ءياساۋيدى كيىندىرىپ، ارسلان باپ الدىنا اكەلدى. سادىر شايىققا ارسلان باپ دۋا قىلدى. «سەنىڭ بۇل بالاڭ ءدىن دۇنيەسىنە اتاقتى بولادى. سەندەردىڭ نازارلارىڭا بۇل بالا لايىقتى ەمەس». اكەسى ايتتى: «بۇنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى باسقا بالالارعا ۇقسامايدى. كەيدە ءوزىن توپىراققا تاستايدى، كەيدە تازا جۇرەدى، كەيدە مەكتەپكە بارمايدى، كەيدە ءوزىنىڭ ەسىن بىلمەي جاتادى. مۇندا ءار ءتۇرلى ادام قاسيەتى بار. مۇنىڭ بالالىعىنىڭ ىقپالى عاجايىپ». مۇنى ەسىتىپ ارسلان باپ قۋانىپ كەتتى. بالالاردىڭ ويناپ جاتقانىن كوردى. ءبىر بالانىڭ ويناپ جاتقان بالالاردىڭ كيىمىنىڭ ۇستىندە ويناماي وتىرعانىن كوردى. بارىپ وعان سالەم بەردى. ول بالا باقىردى: «ەي بابا! قاشانعا دەيىن مەنىڭ كويلەگىمدى قارايسىز، ساقتايسىز جانە قاشانعا دەيىن بالالاردىڭ كويلەكتەرىن ساقتايمىن». ارسلان باپ ايتتى: «اي، جان بوتام، بۇل كيىم قازىرەتىڭىزگە مۇباراك. قازىرەت سۇلتان ال-اريفين ايتتى: «مەنىڭ اماناتىمدى بەرمەدىڭىز. مەن سوندىقتان كەيدە – توپىراقتا، كەيدە – سۋدا، كەيدە – ولەڭ ايتۋدامىن، كەيدە – عىلىم ىزدەنۋدەمىن. قازىرەتى ارسلان باپ مىڭ ىقىلاسپەن (مىڭ جۇرەك سەزىمىمەن) قۇرمانى قازىرەت سۇلتان ال-اريفينگە بەردى. قازىرەت ارسلان باپ ماعان دا بەرەر مە ەكەن دەپ قاراپ تۇردى. قازىرەت سۇلتان ال-اريفين ايتتى: «قۇرمانىڭ ءتاتتىسىن ءسىز جەدىڭىز. ماعان قابىعىن بەردىڭىز». قازىرەت ارسلان باپ ءجۇز مىڭ شۇكىرلىكپەن شۇكىر نامازىن وقىدى. ارسلان باپ بۇل دۇنيەدەن ول دۇنيەگە ساپار قىلدى.

XXXX

سادىر اتا – قوجا احمەت ياساۋيدىڭ اعاسى، ول اۋليە ادام بولعان ەكەن. قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ بالاسى جاس بولسا دا، اڭعا قۇمار بولىپتى. قاراسۇيىر تاۋىن جايلاعان ءبىر رۋلى ەلمەن قاسەن شايىق اۋلەتى تاۋ وزەنىنىڭ سۋىن ۇشكە تەڭ ءبولىپ، ەگىن ەگىپ كۇن كورىپ ءجۇرىپتى. بىردە ازىرەت سۇلتاننىڭ بالاسى ساداقپەن اڭ اۋلاپ جۇرگەندە، ونىڭ ساداعىنىڭ ەكى جەبەسى قاراسۇيىر رۋىنىڭ قۇلاق ارىعىنا قادالىپ، سۋعا بوگەت بولىپتى. قاراسۇيىر رۋىنىڭ سۋشىسى نەگە سۋ بولماي قالدى دەپ كەلسە، ساعادان ەكى ساداق وعىن كورەدى. تومەنگى جاعىندا ساداقپەن اڭ اۋلاپ جۇرگەن ازىرەت سۇلتاننىڭ بالاسىنا كەلىپ، «مىناۋ نە؟» – دەپتى. بالا: «مەن بىلمەيمىن»، – دەگەندە، الگى سۋشى قولىنداعى كەتپەنمەن بالانىڭ باسىن شاۋىپ، دەنەسىن سوندا تاستايدى. باسىن لەگەنگە سالىپ، بەتىنە اق شۇبەرەك جاۋىپ، ازىرەت سۇلتانعا: «مىناۋ ءبىزدىڭ قاراسۇيىر ادامدارىنان ساۋعا»، – دەپ الدىنا قويادى.

– ەي، بەيادەپ، پىسپەي ۇزىپسىندەر، – دەيدى ازىرەت سۇلتان. سوندا سادىر شايىق قىلىشىن سۋىرىپ، تۇرا ۇمتىلعاندا، ازىرەت سۇلتان ونى توقتاتىپ، «مەن دۋا ەتەمىن، بارساڭ ريزا ەمەسپىن، قىلىش جۇمساما»، – دەيدى. بۇعان سادىر شايىق وكپەلەپ، قويلاقى اتا جاققا كەتەدى.

– ەگىنىڭ جۇلما بولسىن، قاۋىنىڭ الما بولسىن، كوتەنىڭە قۇيرىق شىقسىن، تۇقىمىڭ ءسويتىپ قۇرىسىن، – دەپ ازىرەت سۇلتان قاراسۇيىر اۋلەتىنە قارعىس ايتقان ەكەن. سودان ولار ازىپ-توزىپ كەتكەن.

(ماتەريالدار “قوجا احمەت ياساۋي ەسىمىمەن بايلانىستى اڭىز، ءاپسانا، حيكايالار” كىتابىنان الىندى.  قۇراستىرعان ف.ع.ك.، ب.قورعانبەك. الماتى: “ەففەكت”، 2011ج.)

 

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان