جارىق نۇردىڭ ساۋلەسى

وتكەننەن قالعان بەلگى

قارپىقتىڭ شەجىرەسىندە: قارپىقتان – كوزەي – قاراتوقا – بەسىم – ساتىپالدى – ەرنازار – اقجىگىت – سەركەباي تارايدى. بابامىز ەرمەك اقجىگىتپەن ءتوس ءتۇيىستىرىپ دوس بولعان ەكەن. ءبىر  ۇرىستا قايتقان اقجىگىتتىڭ  سۇيەگى جاۋ قولىندا قالىپ، بابامىزدىڭ ۇرپاقتارى جاۋ قولىندا قالعان اقاڭنىڭ، سۇيەگىن الىپ شىعۋعا تايساقتاپ تۇرعاندا ۇلى بابامىز ەرمەكقوجا دىندارلىعىنا قوسا ەرجۇرەك باتىر ادام ەكەن «دوسىمنىڭ سۇيەگىن جاۋعا قورلاتپايمىن» دەپ استىنداعى بايگى «قۇستورى اتپەن» جالعىز شاۋىپ، سۇيەكتى الىپ شىعىپتى. وسىدان كەيىن سەركەباي بابامىز ۇرپاعىنا: ەرەكەڭنەن تاراعانداردىڭ الدىنان كەلمەۋدى وسيەت ەتكەن ەكەن. بابالارىنىڭ وسيەتىنە ادال ۇرپاقتارى بىزبەن قاتتى سىيلاستى.

مەنىڭ ون-ءونبىر  جاستاعى كەزىم. اتام ءۇيى جىلقىنى جايلاۋعا قۇمكول، جاركول دەگەن كولدەردىڭ جاعاسىنا اپارىپ، سول ماڭايدا كۇزگە دەيىن ءبىر تابىن سيىر باعاتىن جۇماجاننىڭ ۇيىمەن بىرگە جايلايدى. ماعان اۋىلدا جۇرگەننەن اتام ۇيىندە بولىپ جازداي اتقا مىنگەن قىزىقتى. ونىڭ  ۇستىنە جازعى دەمالىس كەزىندە اۋىلدىڭ مەن قاتارلىلارىن جاز بويى ۇجىمشاردىڭ جۇمىسىنا پايدالانادى. ول ۋاقىتتا جاسوسپىرىمدەرگە، جۇمىستىڭ كازىرگىدەي جەڭىلدەتىلگەن نە جارتى كۇندىك سياقتى ءتۇرى قارالماعان. جۇمىسكەرلەردى  بريگادير، تاڭ قۇلان يەكتەپ اتقاندا، ءار ءۇيدىڭ ەسىگىن قاعىپ اتتارىن اتاپ-اتاپ وياتادى، بۇلاردىڭ ىشىندە وننان اسقان بالالاردىڭ ءبارى بار. مەن جازعى دەمالىستى اتام ۇيىندە وتكىزگەندىكتەن ۇجىمشاردىڭ جۇمىسىنا، كانيكۋلدىڭ باس كەزى مەن اياق كەزىندە جانە وقۋشىلاردى جۇمىسقا پايدالانۋ ءۇشىن ساباقتى ءبىر ايعا كەش باستاعان ۋاقىتتاردا عانا قاتىساتىنمىن. جۇمىس كۇشىنىڭ جەتىمسىزدىگى سونشا، جاز ايلارىندا بۇكىل بالانى جۇمىس باسىنا جيناپ، تانىس-تۋىستارىنىڭ ۇيىنە جاتقىزىپ جۇمىسقا پايدالاناتىن. جۇمىستان ابدەن ىعىر بولعان بالالار ۇيلەرىنە جۇمىس باسىنان جازدا ءبىر ەمەس بىرنەشە رەت قاشادى. «قاشقانداردى» جولدا ۇستاسا جولدان قايتارادى، بولماسا ۇيىنەن بارىپ الىپ كەلەدى. مۇندايدا بريگاديردىڭ قاشقىنداردى ات باۋىرىنا الىپ، قامشىلاپ الاتىن ۋاقىتتارى بولادى. مىنە، مەن جۇمىستان قاشقاقتايمىن با، الدە ات ۇستىندە ءجۇرىپ جىلقى جايعان ۇناي ما، ءدال قازىر ەسىمدە جوق، ايتەۋىر جازدا اتام ۇيىندە بولاتىنمىن.

بۇدان باسقا جايلاۋدىڭ ءبىر قىزىعى، قۇمكولدىڭ جاعالاۋى جازىق، سوندىقتان دا شەتى ساياز، جايۋات ورتاسى ويدىم-ويدىم ارال، شەتكەرى ورنالاسقان ارالدارعا ادام ءوز اياعىمەن سۋ جالداپ جەتە الادى. بۇعان قاراما-قارسى جاركولدىڭ جيەگى جارلاۋىت، سۋىنىڭ ءتۇسى قاپ-قارا بولىپ تۇنەرىپ. ادامنىڭ بويىنا ءبىرتۇرلى ۇرەي تۋدىرادى. ونىڭ سەبەبى كولدىڭ ورنالاسقان جەرىنىڭ تىم تەرەڭ شۇڭعىما بولۋىنان بولار. جيەگىنىڭ جارلاۋىتتىعىنان، مالدىڭ ءوزى كەز-كەلگەن جەرىنەن سۋعا جەتىپ سۋ ىشە المايدى. ول كەزدەردە قۇمكول مەن جاركولدە قۇستار جىرتىلىپ-ايرىلادى. نەگىزگى كولىك – ات، ونىڭ ءوزى ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنا تۇسە بەرمەيدى، وسىدان دا ەلدىڭ ءبارىنىڭ اتالعان كولدەرگە كەلىپ، قۇس اۋلاۋعا شامالارى دا، ۋاقىتى دا بولا بەرمەيدى. مىنە، كولدەردىڭ بەتى قۇستان كورىنبەيدى، اسىرەسە، قۇس بالاپاندارىن شىعارعان جازدىڭ اياعى، كۇز ايلارىندا. جايلاۋعا كوشىپ-قونعان بەتىمىز، تايعا مىنە سالىپ، كۇننىڭ ىستىعىنان قۇمكولدىڭ سۋىنا بويلاي ءتۇسىپ، جاس قۇراقتى مارعاۋ شالىپ تۇرعان جىلقىعا باردىم. كولدىڭ بەتى كۇنگە شاعىلىسىپ، جانعا جايلى سامالدان ازعانا تەربەلىپ، كۇن ساۋلەسىنەن نەشە الۋان تۇرگە بولەنىپ ادامنىڭ كوز جاۋىن الادى. ال كولدەن ۇشىپ كوتەرىلگەن جانە كول بەتىنە ۇشىپ كەلىپ قونىپ جاتقان قۇستاردىڭ قالىڭدىعىنان اسىرا ايتقاندا كۇن كوزى كورىنبەيدى. مەن جاراتىلىسىمنان ورنيتولوگ ەمەسپىن، سوندىقتان دا قۇستاردىڭ ءبىرلى-جارىم ءجيى كورىپ جۇرگەندەرىمنەن باسقاسىن تانىمايمىن. بىراق، كولدەن ۇشىپ، قايتا قونعان قۇستىڭ ءتۇرى وتە كوپ. مۇنداي جاعدايدى بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن باسىم، كوزىم قاراۋىتىپ تايمەن كولگە ءتۇستىم. ابىروي بولعاندا، كولدىڭ جاعاسى جايلاۋىت ەكەن، جاقىن جاتقان ارالعا ەش قيىندىقسىز جەتتىم. مۇمكىن كوزىمەن كورمەگەن ادام سەنبەس، بىراق شىنى سولاي، اياق اتتام جەردەن ۇيا باسىپ جاتقان انالىق قۇستار پىر-پىر ەتىپ ۇشىپ جاتىر، مەن بولسام ۇياداعى جۇمىرتقالاردى شالبارىمنىڭ قالتاسىنا سالا بەردىم. قانشا جۇمىرتقا سىيسىن شالباردىڭ قالتاسىنا، ءبىرازدان سوڭ تايىما ءمىنىپ، ۇيگە كەلسەم، ءبۇتىن قالعان ءبىر جۇمىرتقا جوق، ەكى قالتام دا   قويمالجىڭ سۇيىقتىقتان باسقا ەشتەڭە جوق.

جايلاۋدىڭ تاعى ءبىر تاماشاسى، تۇندە تاڭ قىلاڭ بەرگەنشە اتام، ۇلى زارلىق جانە مەن ۇشەۋمىز جىلقىنى ءۇش جاعىنان قوعامداپ، جۋساعانشا ىشىندە بولىپ، ۇيگە كەلىپ، تاڭ اپپاق اتقانشا كوز شىرىمىن الا سالىپ، ءۇي ىرگەسىندەگى بايلاۋلى اتتارعا مىنە سالىپ، جىلقىنى تۇندە ىڭىرتتەپ قالدىرعان جاققا جەتىپ، جىلقى جينايمىز. كەيدە مال جاتقان جەرىنەن اسا ۇزاماي، تۇگەندەپ جايلاپ قايىرىپ، سۋعا قۇلاتامىز. جىلقى سۋ ءىشىپ جايلانعانشا كۇن كوتەرىلىپ قىزادى، جىلقى مالى كۇندىزگى ىستىقتان، بۇگەلىكتەن بارلىعى ءبىر جەرگە جينالىپ، ۇيەزدەپ جان ساقتايدى. مال تۇگەل بولسا، تاڭعى ءشايىمىزدى ىشكەننەن كەيىن كوز شىرىمىن الىپ، دەم الامىز. كەيدە مال تۇگەل بولماسا اتام ءشايىن ىشەر-ىشپەستەن مال قاراۋعا كەتەدى. كەيدە تەز، كەيدە ءبىراز ىزدەپ اۋرەگە تۇسەدى.

سول جىلدارى اتام ۇيىنە ۇجىمشاردىڭ باسقارما باستىعى تۇمەنبايۇلى كادىرسىز كەلىپ قوندى. العاشقىدا اتام كادەكەڭمەن جاپ-جاقسى اڭگىمەلەرى جاراسىپ وتىر ەدى، الدەن ۋاقىتتا شارتپا-شۇرت رەنجىسىپ قالدى. ءسوز اراسىندا اتام كادەكەڭە، «بابام ەرمەك سەنىڭ باباڭ اقجىگىتتىڭ سۇيەگى جاۋ قولىندا قالىپ، اتالارىڭنىڭ ەشقايسىسىنىڭ الىپ شىعۋعا باتىلى بارماي، سەندەردىڭ تۇقىمدارىڭا ماڭگى كۇيە جاعىلاتىن جاعدايدان، «دوسىمنىڭ سۇيەگىن جاۋىما قورلاتپايمىن» دەپ، قۇستورى اتپەن جالعىز شاۋىپ، اتالارىڭنىڭ سۇيەگىن الىپ شىققانداعى: «ەرمەكتىڭ ۇرپاعىنىڭ الدىنان شىقپاڭدار» دەگەن اتالارىڭنىڭ وسيەتىن ۇمىتىپ، مەنىڭ تاقىمىما باسقان اتقا كوز سالاسىڭ. اللا رازى بولسىن، اتتى دا جىلقىڭدى دا ال، مەن ەرتەڭ اۋىلعا كوشەيىن» دەپ تۇرىپ كەتتى. قانشا دەگەنمەن، بۇرىنعىنىڭ ادامدارىنىڭ ۇلكەندى، اتا-بابا ءسوزىن قادىرلەپ سىيلاۋى ەرەكشە ەدى عوي. كادەكەڭ دە ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ، «اۋكە، عاپۋ ەت، مەنەن ءبىر بىلمەستىك ءوتتى» دەپ اتامنىڭ قولىن الدى. جاڭا عانا رەنجىسىپ وتىرعان ەكەۋى قايتا جاراسىپ، مەرەيلەسىپ كەتتى. سول جولى بابامىزدىڭ ەرلىگى تۋرالى ءبىرىنشى، اقىرعى رەت ەستىپ، ماڭگىلىك ەسىمدە قالدى. ادامنىڭ پسيحولوگياسى قىزىق جاراتىلىس قوي دەپ ويلايمىن. ويتكەنى، تالاي باسقا ادامداردىڭ بايلىعىن دا، باتىرلىعىن دا ەستىپ ءجۇرمىن عوي، بىراق ولاردىڭ ەشقايسىسى ەرمەك بابامىزدىڭ ەرلىگىندەي انىق جادىمدا ساقتالىنباپتى.

اتام بارعا قاناعات جاسايتىن قاناعاتشىل بولاتىن. بىردە اعايىندى ەكەۋ اتام، ءىنىسى تاتەم مەن اڭعا شىعادى. ساسكە ءتۇس كەزىندە ءبىر تۇلكى الىپ، اتاما بايلاپتى. ءبىراز  تۇلكى قاعىپ جۇرگەنىمەن اڭ دا، جاقىندا جورتقان اڭنىڭ ءىزى دە كەزدەسە قويماپتى. الدەن ۋاقىتتا اتام: «ءجۇر، احمەتجان، اۋىلعا قايتايىق، دالانىڭ تىشقانىن (تۇلكىنى) تاۋىسامىز با» دەپ العان ءبىر تۇلكىنى قاناعات ساناپ، قايتىپ كەتپەكشى بولعان جەرىنەن تاتەم: «اۋكە، ونىڭىز نە، ۇيدەن شىققانىمىز جاڭا عانا، اڭنىڭ ءبىر قىزىعى ونىڭ جورتاتىن جەرلەرىن ءبىلىپ، ىزدەپ-تاۋىپ قۋعاندا ەمەس پە؟» دەپ ازعىرىپ ارەڭ توقتاتىپتى. كەيىن تاتەم ايتاتىن: «ءبىزدىڭ اۋكەڭنىڭ قاناعاتشىلدىعى كەرەمەت قوي، دالانىڭ اڭىنىڭ ءوزىن بىرەۋىن العاننان سوڭ باسقاسىن قايتەمىز»  دەگەن.

اۋدانباي قاجى احمەتجانۇلى

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان

سونداي-اق، وقىڭىز

جابۋ
Жабу