Jarıq nwrdıñ säulesi

Ötkennen qalğan belgi

Qarpıqtıñ şejiresinde: Qarpıqtan – Közey – Qaratoqa – Besim – Satıpaldı – Ernazar – Aqjigit – Serkebay taraydı. Babamız Ermek Aqjigitpen tös tüyistirip dos bolğan eken. Bir  wrısta qaytqan Aqjigittiñ  süyegi jau qolında qalıp, babamızdıñ wrpaqtarı jau qolında qalğan Aqañnıñ, süyegin alıp şığuğa taysaqtap twrğanda Wlı babamız Ermekqoja dindarlığına qosa erjürek batır adam eken «dosımnıñ süyegin jauğa qorlatpaymın» dep astındağı bäygi «Qwstorı atpen» jalğız şauıp, süyekti alıp şığıptı. Osıdan keyin Serkebay babamız wrpağına: Erekeñnen tarağandardıñ aldınan kelmeudi ösiet etken eken. Babalarınıñ ösietine adal wrpaqtarı bizben qattı sıylastı.

Meniñ on-onbir  jastağı kezim. Atam üyi jılqını jaylauğa Qwmköl, Jarköl degen kölderdiñ jağasına aparıp, sol mañayda küzge deyin bir tabın siır bağatın Jwmajannıñ üyimen birge jaylaydı. Mağan auılda jürgennen Atam üyinde bolıp jazday atqa mingen qızıqtı. Onıñ  üstine jazğı demalıs kezinde auıldıñ men qatarlıların jaz boyı wjımşardıñ jwmısına paydalanadı. Ol uaqıtta jasöspirimderge, jwmıstıñ käzirgidey jeñildetilgen ne jartı kündik siyaqtı türi qaralmağan. Jwmıskerlerdi  brigadir, tañ qwlan iektep atqanda, är üydiñ esigin qağıp attarın atap-atap oyatadı, bwlardıñ işinde onnan asqan balalardıñ bäri bar. Men jazğı demalıstı Atam üyinde ötkizgendikten wjımşardıñ jwmısına, kanikuldıñ bas kezi men ayaq kezinde jäne oquşılardı jwmısqa paydalanu üşin sabaqtı bir ayğa keş bastağan uaqıttarda ğana qatısatınmın. Jwmıs küşiniñ jetimsizdigi sonşa, jaz aylarında bükil balanı jwmıs basına jinap, tanıs-tuıstarınıñ üyine jatqızıp jwmısqa paydalanatın. Jwmıstan äbden ığır bolğan balalar üylerine jwmıs basınan jazda bir emes birneşe ret qaşadı. «Qaşqandardı» jolda wstasa joldan qaytaradı, bolmasa üyinen barıp alıp keledi. Mwndayda brigadirdiñ qaşqındardı at bauırına alıp, qamşılap alatın uaqıttarı boladı. Mine, men jwmıstan qaşqaqtaymın ba, älde at üstinde jürip jılqı jayğan wnay ma, däl qazir esimde joq, äyteuir jazda Atam üyinde bolatınmın.

Bwdan basqa jaylaudıñ bir qızığı, Qwmköldiñ jağalauı jazıq, sondıqtan da şeti sayaz, jayuat ortası oydım-oydım aral, şetkeri ornalasqan araldarğa adam öz ayağımen su jaldap jete aladı. Bwğan qarama-qarsı Jarköldiñ jiegi jarlauıt, suınıñ tüsi qap-qara bolıp tünerip. adamnıñ boyına birtürli ürey tudıradı. Onıñ sebebi köldiñ ornalasqan jeriniñ tım tereñ şwñğıma boluınan bolar. Jieginiñ jarlauıttığınan, maldıñ özi kez-kelgen jerinen suğa jetip su işe almaydı. Ol kezderde Qwmköl men Jarkölde qwstar jırtılıp-ayrıladı. Negizgi kölik – at, onıñ özi ekiniñ biriniñ qolına tüse bermeydi, osıdan da eldiñ bäriniñ atalğan kölderge kelip, qws aulauğa şamaları da, uaqıtı da bola bermeydi. Mine, kölderdiñ beti qwstan körinbeydi, äsirese, qws balapandarın şığarğan jazdıñ ayağı, küz aylarında. Jaylauğa köşip-qonğan betimiz, tayğa mine salıp, künniñ ıstığınan Qwmköldiñ suına boylay tüsip, jas qwraqtı marğau şalıp twrğan jılqığa bardım. Köldiñ beti künge şağılısıp, janğa jaylı samaldan azğana terbelip, kün säulesinen neşe aluan türge bölenip adamnıñ köz jauın aladı. Al kölden wşıp köterilgen jäne köl betine wşıp kelip qonıp jatqan qwstardıñ qalıñdığınan asıra aytqanda kün közi körinbeydi. Men jaratılısımnan ornitolog emespin, sondıqtan da qwstardıñ birli-jarım jii körip jürgenderimnen basqasın tanımaymın. Biraq, kölden wşıp, qayta qonğan qwstıñ türi öte köp. Mwnday jağdaydı bwrın-soñdı körmegen basım, közim qarauıtıp taymen kölge tüstim. Abıroy bolğanda, köldiñ jağası jaylauıt eken, jaqın jatqan aralğa eş qiındıqsız jettim. Mümkin közimen körmegen adam senbes, biraq şını solay, ayaq attam jerden wya basıp jatqan analıq qwstar pır-pır etip wşıp jatır, men bolsam wyadağı jwmırtqalardı şalbarımnıñ qaltasına sala berdim. Qanşa jwmırtqa sıysın şalbardıñ qaltasına, birazdan soñ tayıma minip, üyge kelsem, bütin qalğan bir jwmırtqa joq, eki qaltam da   qoymaljıñ swyıqtıqtan basqa eşteñe joq.

Jaylaudıñ tağı bir tamaşası, tünde tañ qılañ bergenşe Atam, wlı Zarlıq jäne men üşeumiz jılqını üş jağınan qoğamdap, jusağanşa işinde bolıp, üyge kelip, tañ appaq atqanşa köz şırımın ala salıp, üy irgesindegi baylaulı attarğa mine salıp, jılqını tünde iñirttep qaldırğan jaqqa jetip, jılqı jinaymız. Keyde mal jatqan jerinen asa wzamay, tügendep jaylap qayırıp, suğa qwlatamız. Jılqı su işip jaylanğanşa kün köterilip qızadı, jılqı malı kündizgi ıstıqtan, bügelikten barlığı bir jerge jinalıp, üyezdep jan saqtaydı. Mal tügel bolsa, tañğı şäyimizdi işkennen keyin köz şırımın alıp, dem alamız. Keyde mal tügel bolmasa Atam şäyin işer-işpesten mal qarauğa ketedi. Keyde tez, keyde biraz izdep äurege tüsedi.

Sol jıldarı atam üyine wjımşardıñ basqarma bastığı Tümenbaywlı Kädirsiz kelip qondı. Alğaşqıda Atam Kädekeñmen jap-jaqsı äñgimeleri jarasıp otır edi, älden uaqıtta şartpa-şwrt renjisip qaldı. Söz arasında Atam Kädekeñe, «babam Ermek seniñ babañ Aqjigittiñ süyegi jau qolında qalıp, atalarıñnıñ eşqaysısınıñ alıp şığuğa batılı barmay, senderdiñ twqımdarıña mäñgi küye jağılatın jağdaydan, «Dosımnıñ süyegin jauıma qorlatpaymın» dep, Qwstorı atpen jalğız şauıp, atalarıñnıñ süyegin alıp şıqqandağı: «Ermektiñ wrpağınıñ aldınan şıqpañdar» degen atalarıñnıñ ösietin wmıtıp, meniñ taqımıma basqan atqa köz salasıñ. Alla razı bolsın, attı da jılqıñdı da al, men erteñ auılğa köşeyin» dep twrıp ketti. Qanşa degenmen, bwrınğınıñ adamdarınıñ ülkendi, ata-baba sözin qadirlep sıylauı erekşe edi ğoy. Kädekeñ de ornınan wşıp twrıp, «Äuke, ğapu et, menen bir bilmestik ötti» dep Atamnıñ qolın aldı. Jaña ğana renjisip otırğan ekeui qayta jarasıp, mereylesip ketti. Sol jolı babamızdıñ erligi turalı birinşi, aqırğı ret estip, mäñgilik esimde qaldı. Adamnıñ psihologiyası qızıq jaratılıs qoy dep oylaymın. Öytkeni, talay basqa adamdardıñ baylığın da, batırlığın da estip jürmin ğoy, biraq olardıñ eşqaysısı Ermek babamızdıñ erligindey anıq jadımda saqtalınbaptı.

Atam barğa qanağat jasaytın qanağatşıl bolatın. Birde ağayındı ekeu Atam, inisi Tätem men añğa şığadı. Säske tüs kezinde bir tülki alıp, Atama baylaptı. Biraz  tülki qağıp jürgenimen añ da, jaqında jortqan añnıñ izi de kezdese qoymaptı. Älden uaqıtta Atam: «jür, Ahmetjan, auılğa qaytayıq, dalanıñ tışqanın (tülkini) tauısamız ba» dep alğan bir tülkini qanağat sanap, qaytıp ketpekşi bolğan jerinen Tätem: «Äuke, onıñız ne, üyden şıqqanımız jaña ğana, añnıñ bir qızığı onıñ jortatın jerlerin bilip, izdep-tauıp quğanda emes pe?» dep azğırıp äreñ toqtatıptı. Keyin Tätem aytatın: «bizdiñ Äukeñniñ qanağatşıldığı keremet qoy, dalanıñ añınıñ özin bireuin alğannan soñ basqasın qaytemiz»  degen.

Audanbay qajı Ahmetjanwlı

Tañbalar

Wqsas maqalalar

Pikir qaldıru

E-poşta mekenjayıñız jariyalanbaydı. Mindetti örister * tañbalanğan

Жабу