سىر-سۇحبات

الا وگىزدىڭ وقيعاسى

اۋدانباي قاجى احمەتجانۇلى

اتاما دالادا سمايىل دەگەن قۇرداسى جولىعىپ، ەسەن-ساۋلىق سۇراسقاننان كەيىن، «اۋەسقان، سەن الا وگىزدىڭ قىزمەتىن بىلەسىڭ بە؟» دەگەن سۇراعىنا مۇدىرمەستەن «ءيا، بىلەم» دەپتى. سمەكەڭ: «بىلسەڭ ايتا قويشى» دەگەندە، «جارايدى، سەن بىلمەسەڭ، مەن ساعان ايتىپ بىلگىزەيىن: «الا وگىزدىڭ قىزمەتى سەندەردى ءسۇزىپ ءولتىرۋ» دەپ جاۋاپ قايىرىپتى. «قوي، سەن بىزگە جالا جاۋىپ تۇرسىڭ، ءبىزدىڭ ەلدە وگىزدىڭ سۇزگەنىنەن وپات بولعان ەشكىم جوق» دەگەن سىمەكەڭنىڭ قارسى جاۋابىنا، «جارايدى، سەن قازىر مويىنداماي تۇرسىڭ عوي، مۇمكىن بىلمەيتىن دە شىعارسىڭ. قازىر اۋىلىڭا جەتىسىمەن، ۇيىڭە سوقپاي جۇماش اعاڭنىڭ ۇيىنە بارىپ سودان سۇرا. ەگەر اعاڭ «ءوي، ونداي جاعداي ءبىزدىڭ ەلدە بولعان جوق، اۋەسقان قاتە ايتادى» دەسە، سونان سوڭ سويلەسەرمىز» دەگەننەن كەيىن سىمەكەڭ بۇل تاقىرىپقا كەيىن جولاماپتى.

قازاق حالقىندا «بايلىق مۇرات ەمەس، جوقتىق ۇيات ەمەس» دەگەن قاناتتى ۇلاعاتتى ءسوز ءجيى ايتىلعانىمەن، وسىعان سايكەس امال جاسالىنبايدى. اشىعىن ايتساق، ءسوز ءبىر ءتۇرلى، كۇندەلىكتى ءىس پەن امال باسقا ءتۇرلى.

جيىرماسىنشى عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا ءبىر اپامىزدىڭ جاستاي ايتتىرعان ادامى كەنەتتەن قايتىس بولىپ، قۇدالار جاعى قىزدارىڭدى الىپ بەرە قوياتىن باسى بوس بالامىز جوق. ولگەن كۇيەۋ بالالارىڭنىڭ اعاسىنا، قاتىن ۇستىنە بەرىڭدەر دەپ ءسوز سالىپتى. ايەل ۇستىنە بارۋعا اپامىز كەلىسپەگەن سوڭ، قىزىن جىلاتىپ بەرۋگە داتتەرى بارماي، قۇدالاردىڭ ۇسىنىسىنان باس تارتىپ، بالالارىن ايەل ۇستىنە بەرمەيتىندىگىن ايتسا، قۇدا جاعى بەرگەن قالىڭ مالدى قايتارۋىن تالاپ ەتىپتى. كىم ءبىلسىن، بايلىققا ۇمتىلماعاندىعىنان با، قوجا اۋلەتىندە بايلار كوپ بولماعان، كۇندەلىكتى تارشىلىق كورمەي ءومىر سۇرۋىنە عانا جەتكىلىكتى مالىنان باسقا، باسى ارتىق مالى بولماعان وتباسىنا بۇرىن الىپ جۇمسالىپ كەتكەن قالىڭ مالدى قايتارا سالۋ اسا وڭايلىققا سوقپايدى.

دەگەنمەن، قۇدالارعا العان قالىڭ مالىن قايتارىپ بەرگەننەن سوڭ سول جىلى مىنەر اتقا زارۋلىك كورىپ، ۇلكەندەرىمىزدىڭ ءبىرى، ەل اراسىنا وگىز مىنگەن ۋاقىتى بولعان سياقتى. سىمەكەڭ «الا وگىزدىڭ قىزمەتىن بىلەسىڭ بە» دەگەندە  جاقىندارىمىزدىڭ ءبىرىنىڭ وگىز مىنگەندىگىن بەتىنە باسپاق ويمەن ايتقانى عوي. بىراق، ەرتەرەكتە سىمەكەڭنىڭ اعايىندارىنىڭ قىستاۋىن جازعىتۇرى كۇرت ەرىگەن قار سۋى باسىپ قالىپتى. ۇيلەرى سۋ استىندا قالعاندار جان-دارمەن جەڭىل-جەلپى دۇنيەلەرى مەن ۇساق مالدارىن قۇرعاق جەرگە شىعارىپ اكەتكەندە قورادا باقاندا بايلاۋلى وگىز قالىپتى. وگىز يەسى باسقا مالدارىن قۇرعاققا شىعارىپ، قايتا كەلىپ وگىزدى الىپ شىعۋ ءۇشىن باس ءجىبىن شەشىپ جاتقان ساتىندە سۋىق سۋدىڭ ىشىندە ۇزاق تۇرىپ قالعان اشۋلى وگىز ءمۇيىزىن شايقاپ قالعاندا يەسىنە باتا ءتيىپ بەيشارانىڭ اجالىنا وگىز سەبەپ بولعان جاعدايى بولعان. ونى اتام بىلەتىندىكتەن، سىمەكەڭە وسى جاعدايدى تۇسپالداپ «الا وگىزدىڭ قىزمەتى سەندەردى ءسۇزىپ ءولتىرۋ» دەپتى. ءبىزدىڭ حالىقتىڭ تۇسىنىگىندە وگىز ءسۇزىپ ءولتىرۋدى ماسقاراشىلىق سانايتىندىقتان سىمەكەڭ بۇل تاقىرىپقا قايتا اينالىپ سوقپاپتى.

سمەكەڭنىڭ جيەنى، اپاسىنىڭ بالاسى بالتابايمەن ورتا مەكتەپتە بىرگە وقيمىز. ول جىلدارى بارلىق ءۇي ءبىرلى جارىم سيىر ۇستاپ سونىڭ سۇتىمەن قورەكتەنەدى. بالتابايدىڭ اكەسى سۇلەيمەن شارعى جۇدەۋ ادام بولاتىن. ورىستەن قايتقان سيىردى بايلاماقشى بولعان سۇلەكەڭدى، سيىر مۇيىزىمەن جاسقاپ قۇلاتىپ، ايەلى بارسا سۇلاپ جاتىپتى. بۇنى كورگەن جۇبايى «جالعىز بالاعا ات بايلاپ كەتتىڭ» دەپ  داۋىس قويىپ جىلاسىن. بۇنى ەستىگەن مەن مىنا كىسىنىڭ  «جالعىز بالاعا ات بايلاپ كەتتىڭ» دەگەنى نەسى، جۇبايىن جوقتاپ جالاماي» دەپ تاڭ قالدىم. اللا ساقتاپ سۇلەكەڭ ءتىرى ەكەن، ءبىرازدان سوڭ ەسىن جيدى. «اللاھتى ءبىر، پايعامبار «س.ع.س» حاق، جاقسىلىق تا، جامانشىلىق تا – ءبىر اللادان» دەپ يمان كەلتىرە تۇرىپ، «بايلىق مۇرات ەمەس، كەدەيلىك ۇيات ەمەس» دەپ ۇرپاعىنا ۇلاعاتتى ءسوز تاستاي تۇرىپ، ادام ومىرىندە جاڭاعىداي كەلەڭسىز جايتتەر كەزدەسسە، مۇندايدى «اللانىڭ اق بۇيرىعى وسىلاي بولىپ، بايعۇستىڭ پەشەنەسىنە وسىنى جازعان عوي» دەپ ءتۇسىنۋدىڭ ورنىنا، ۇلكەن ءبىر ماسقاراشىلىق، ۇياتتى جاعداي رەتىندە ءتۇسىنىپ، سوعان قورلانۋىنىڭ سەبەبىن وسى كۇنگە دەيىن تۇسىنە  المادىم.

نۇرمۇحاممەد بابامىزدان تاراعان ەر ۇرپاقتارىنىڭ ۇلكەنى اتام ىنىلەرىنە ايتقانىن ىستەتەتىن. رىمقوجا اكەمىز ءوزىنىڭ قىزداي العان ايەلىن تاستاپ بايى ولگەن، سوڭىندا جاس قىزى بار ايەلدى الامىن دەگەندە، «قوي، ءوزىڭنىڭ قىزداي قوسىلعان قوساعىڭنان ايرىلما» دەگەنىنە  كونبەدىڭ دەپ اعامىزدى باقانمەن ۇرىپ، باسىن جارىپ قويىپتى. ۇلى وتان سوعىسىنان قايتپاعان ءىنىسىن ساعىنىپ،  «باسىن جارعانىمدا دا الدىمنان شىقپادى عوي» دەپ، كەيىن كوزىنە جاس الىپ وتىراتىن. اللاھ ءناسىپ ەتسە، بۇل جايتكە دە الدا تولىعىراق توقتالامىن عوي دەپ ويلايمىن.

جالعاسى،

باسى: http://kozhalar.kz/20197450-omirding-kejbir-kezengderi

تاڭبالار

ۇقساس ماقالالار

پىكىر قالدىرۋ

ە-پوشتا مەكەنجايىڭىز جاريالانبايدى. مىندەتتى ورىستەر * تاڭبالانعان

Жабу