باسقى بەت / جارىق نۇردىڭ ساۋلەسى / ىلگەرىدە وتكەن جاقسىلار

ىلگەرىدە وتكەن جاقسىلار

شىن اتى ۇمىت بولعان اۋليە

ەت جەمەس ەشان اتانىڭ تۋىلعانىنا 185 جىل تولدى ازان ايتىپ قويعان ەسىمى ۇمىت بولعان ەت جەمەس ەشان اتا، ءبىر زامانداردا ۇلى ءجۇز قازاقتارىنىڭ استاناسى بولعان تاشكەنت قالاسى ماڭىنداعى، قازاقتار كوپ تۇراتىن «كوكشە» ەلدى مەكەنىندە، سونداعى مەشىت يمامىنىڭ جانۇياسىندا 1833-جىلى دۇنيەگە كەلگەن. جاستايىنان مەشىتكە بارىپ نامازعا قاتىسىپ ءجۇرىپ، ءدىني ساۋاتىن اشقان. …

تولىعىراق وقۋ »

ەت جەمەس ەشان اتانىڭ تاشكەنت ماڭىنان كەلەس دالاسىنا قونىس اۋدارۋى

ونىڭ ەكى سەبەبى بولعان سياقتى. ءبىرىنشىسى دەپ، باسقىنشى ورىس ساياساتىن ايتۋعا بولادى. ورىس شەندىلەرى سوپىلىق جولدى ۇستانعانداردان، اسىرەسە ەشانداردان اياعىن تارتتى. قورىقتى دەسە دە بولادى.سول زاماندا قازىرگى وزبەكستان مەن وڭتۇستىك قازاقستاندا  باسقىنشىلارعا قارسى ەشاندار ۇيىمداستىرعان ۇلكەن كوتەرىلىستەر بولعان. سوعان بايلانىستى ەشاندارعا سەنىمسىزدىك تۋىنداپ، قىسىمدار ءورشي تۇسكەن. سول كەزدە بولسا كەرەك، …

تولىعىراق وقۋ »

ەتجەمەس يشان دەرەكتەرى

بالادان بالاعا جەتكەن اڭگىمەلەردىڭ تالايىن ءبىز دە ەستىدىك.  ەتجەمەس يشان اتا تۋرالى سول زاماندا جازبا دەرەك قالدىرعان ەكى-اق ادام. باسقا دا بولعان بولۋى مۇمكىن، بىراق ونىڭ ءبارىن جازالاۋشى قۇرىلىمداردىڭ ادامدارى جويىپ جىبەرگەن. ءبىرىنشىسى اۋليەنىڭ زامانداسى، سىرلاسى مايلىقوجانىڭ (1835-1898) ۇلى جولبارىس اقىننىڭ ەتجەمەس يشانعا ولەڭمەن جازعان حاتى. ونداعى مىنا جولداردى  وقىساق …

تولىعىراق وقۋ »

ەت جەمەس ەشان اتانىڭ ۇرپاقتارى

وسىنداي ساياساتتىڭ كەزىندە ەت جەمەس ەشان اتانىڭ ۇرپاقتارى دا قۋعىنعا ۇشىرادى. ەشان،مولدالاردى دا بايلارمەن بىرگە جازىقسىز جازالادى.ەشان اتانىڭ ۇلى تورەجاندى ميليتسيا باستىعى جۇمان دەگەن 1929-جىلى تۇتقىنداپ،ۇلكەن ءىستى تىندىرعان بولىپ،ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن تۇرنيككە اسىلىپ، ءار ءتۇرلى جاتتىعۋلار كورسەتىپ جاتقانىندا قۇلاپ، ەكى اياعى بىردەي سىنىپ، ويبايلايدى دا قالادى. كۇندە ويناپ جۇرگەن تۇرنيكتەن نەگە …

تولىعىراق وقۋ »

اۋليە ايتقان ءسوز

ەلىمىز ازاتتىققا قولى جەتكەن سوڭ، كەلەس زيالىلارى ەت جەمەس ەشان اتانى حالىققا  قايتا تانىستىرۋ ماقساتىندا بىرنەشە مادەني كوپشىلىك شارالار وتكىزۋگە مۇرىندىق بولدى. 2006-جىلى اباي اۋىلىنداعى اۋداندىق كىتاپحانا وسى تاقىرىپقا وقىرماندار كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى. 2014-جىلى جازۋشى ورىنكۇل تاجيەۆانىڭ تاپسىرىسىمەن وسى جولداردىڭ اۆتورى «ەت جەمەس ەشان اتا» دەپ اتالعان تانىمدىق كىتاپ شىعاردى. 2015-جىلى …

تولىعىراق وقۋ »

مىرزابي وقيعاسى جانە اسقارقوجا

مادەلىنىڭ قوقان حاندىعىنا قارسى كۇرەسىنىڭ ۇلكەن ءبىر بەلەسى مىرزابي وقيعاسىنا بايلانىستى. ول كەزدە  قازىرگى  وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ءوڭىرىن تاشكەنت بەگى مىرزاحمەت باسقاردى.  ونىڭ زۇلىمدىعىندا، قاتالدىعىندا شەك بولمادى.  ول تۋرالى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ەڭبەكتەرىندە دە بىرقوس جاقسى باياندالعان.  مىرزابي – مىرزاحمەتتىڭ ءىنىسى ءارى تۇركىستان-شىمكەنت ءوڭىرىنىڭ باس زەكەتشىسى.  ول مال-جاندى بىلاي قويىپ، ءتاۋىر …

تولىعىراق وقۋ »

قۇلىمبەت اتا

كونەدەن كەلە جاتقان ادبەي جانرلاردىڭ ءبىر سالاسى – ءدىني ولەڭدەر. مۇسىلمان قاۋىم بۇل جىرلاردى جاتتاپ، ۋاعىز ورنىنا ايتىپ جۇرگەن. تەك كەڭەس ۇكىمەتى ورناعان سوڭ وعان تيىم سالىندى. سىرداريا وزەنىنىڭ جاڭاقورعان وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن قوجاحمەتۇلى قۇلىمبەت مولدا (حوراسان قوجا)  وسىنداي ءدىني  ناسيحاتتاۋ باعىتىندا كوپ جىرلار جازعان. ول ءارى كۇشتى  عۇلاما بولعان. …

تولىعىراق وقۋ »

جۇسىپقوجانىڭ ءتورت ءبورىسى

جۇسىپقوجا باتىرلىعىمەن  ەلگە تانىمال جىگىت اعاسى بولىپ قالعان شاعىندا، سىر بويىنداعى العي رۋىنىڭ قالمانتاي-قاراتەكە اتالاتىن از عانا اتالىعىنىڭ  اۋىلىنا توي-جيىنعا بارادى. تۇندە الاڭسىز كەتىپ بارا جاتقان جۇسىپقوجانىڭ ارتىنان ءبىر قىز كەلىپ، وكشەسىن باسادى. بايقاماي قالعان شىعار دەپ جۇرە بەرگەن باتىردىڭ وكشەسىن الگى قىز تاعى باسادى. قايىرىلىپ، وڭداپ قاراسا، جاسى ون …

تولىعىراق وقۋ »

بالىقشى اۋليە

بۇل اۋليەنىڭ مۇردەسى تەرىسكەيدەن تۇركىستانعا اساتىن سۋىندىق دەگەن جەردە. باسىندا  ۇلكەن بۇلاعى بار. بۇلاعىندا شۇپىرلەگەن بالىق. سۋى تاستاي، شيپالىق قاسيەتى ءمالىم. بۇلاق باسى نۋ توعاي-ورمان تال. بالىعىنا ەشكىم تيىسپەيدى، جەم تاستاپ ىرىم قىلادى. ۇستاعان كىسى جامانشىلىققا كەزىگەتىن كورىنەدى. قاسيەتى: جولاۋشىعا اق جول وڭعارادى. تازالىقتىڭ، ادالدىقتىڭ، ىرىس-ىنماقتىڭ دانەكەرى، باتاگوي رۋح. تۇسىنان …

تولىعىراق وقۋ »

وسپانقوجا اۋليە

وتەيۇلى وسپانقوجا 1862 جىلى تورعاي ۋەزىنىڭ قىزبەل اۋىلىنىڭ شوبان بولىمشەسىندە دۇنيەگە كەلگەن. بالا كەزىنەن باستاپ بابالارىنىڭ سالىپ كەتكەن ءدىن جولىنداعى ىستەرىن جالعاستىرىپ، وسى ۋەزدىڭ يسلام ءدىنىن تاراتۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولعان. حالىقتى جيناپ، الداعى بولاتىن تابيعات دۇلەيلەرى مەن قۋاڭشىلىق، مولشىلىق كەزەڭدەرىن كىتاپ كوتەرۋ ارقىلى جەتكىزىپ وتىرعان، كورىپكەل اۋليە ادام. ول ءدىني ساۋاتتىلىقتى …

تولىعىراق وقۋ »