باسقى بەت / جارىق نۇردىڭ ساۋلەسى / ىلگەرىدە وتكەن جاقسىلار

ىلگەرىدە وتكەن جاقسىلار

ءسات قوجا جايلى اڭىز

ۇشى-قيىرى جوق ماڭ دالامىزدىڭ قاي ايماعىنا ساپار شەكسەڭىز دە جول جيەگىنەن كونە زامانداردان سىر شەرتەتىن كەسەنەلەردى كورەرىڭىز حاق. بىلمەگەندى بىلمەككە ۇمتىلىپ، سول ماڭايداعى ەل ىشىنە بارىپ، اقساقالدارىنان جاي سۇراساڭ كوپ دۇنيەگە قانىعاسىڭ. بۇگىندە  «ساكرالدى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا بىلمەيتىنىمىزدى ءبىلىپ، تانىمىمىزدى كەڭەيتىپ جاتىرمىز. ارينە، الداعى ۋاقىتتا بۇل تىزىمگە قازاق دالاسىنداعى تالاي كيەلى …

تولىعىراق وقۋ »

اقمۇحاممەد يشان

سايىن دالا توسىندە ەسكەن جەلشە ەركىن ءومىر سۇرگەن حالقىمىز اۋليە-امبيەلەرگە كەندە بولماعان. تابيعاتپەن تىكەلەي سىرلاسقان، سەزىمى تەرەڭ، قيالى جۇيرىك ەلدىڭ كىم كورىنگەندى ءپىر تۇتپاسى انىق. ءپىر تۇتۋ – پەندەگە تابىنۋ ەمەس، كەرىسىنشە، ناعىز ادامدى ۇلىقتاۋ بولىپ ەسەپتەلگەن. اللانىڭ اق جولىنان تايماعان، قۇران ىلىمىنە جەتىك اقيقاتشىل ادامدى حالىق وزىنە ۇستاز تۇتىپ، …

تولىعىراق وقۋ »

بۋراحان قوجا

ماقتۋم اعزامنىڭ تۇڭعىش ۇلى مۇحامماد ءاميننىڭ ۇرپاعىنان – مۇحامماد يۋسۋف – اپپاق قوجا – امينقوجا – قوجا جاحان جانە قىلىش بۇرحانيددين قوجالار قاشقارداعى وكىمەت باسىنا كەلگەن بولسا، اپپاق قوجانىڭ اتاعى يسلام ءىلىمىن تاراتۋ مەن عىلىمي يسلام تاساۆۆۋفتە دۇرىلدەپ شىقتى. 17-ءشى عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جاركەنت تاعىندا وتىرعان شىعاتاي اۋلەتىنەن ىسمايىل حان …

تولىعىراق وقۋ »

قۇتتىقوجاۇلى ءابساتتار

بايمەنقوجا ۇرپاعى قۇتتىقوجاۇلى ءابساتتاردىڭ  ءوزىنىڭ باسىنان  وتكەندەرىن بىلايشا ەسكە الادى: «ءبىر كۇنى ىشكىلىككە سالىنعان  سەيسەن دەگەن جىگىتتى اناسى  الدىما كەلىپ  قالدى.  سودان ءۇش كۇن،  دەم سالدىم، اراعىن قوياتىن بولدى دا، ۋادە بەرىپ  ۇيىنە كەتتى.  سودان ۇيىنە بارعاسىن ، ءۇش كۇن بويى  دەم سالعان  مەنى سىناپ كورەيىن، ارۋاعى بولماق تۇگىلى زور …

تولىعىراق وقۋ »

شالاپ قوجا (باتىرقوجا) اۋليە

بايمەنقوجانىڭ  اۋليەنىڭ كەنجە بالاسى  باتىرقوجا (1870-1945) جاس كۇنىندە  شالا تۋىلعان، جەڭگەلەرى اتىن اتاماي  «شالاپجان» دەپ شالاپقوجا اتانىپ كەتكەن.  شالاپ جاسىنان اكەسىنەن ءىلىم ۇيرەنىپ، اكەسىنىڭ اۋلەيلىگى بويىنا دارىپ، اۋىزى دۋالى بولعان ادام. پەرزەنت كورمەگەندەر ارنايى ىقىلاس ەتىپ الدىنا كەلىپ باتاسىن الىپ، ۇلى جوق  ۇل كورگەن، قىزى جوق قىز كورگەن دەيدى، كونە …

تولىعىراق وقۋ »

بايمەنقوجا (بايمۇحاممەد)

بايمەنقوجا – 1850 جىلى جاڭاقورعان  اۋدانىنا قاراستى اققورعان ەلدى  مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. (قازىرگى تۇگىسكەن كەڭشارى). جاسىنان اكە وسيەتىن تىڭداپ وسكەن زەرەك ءارى اكەدەن ارابشا ساۋات الىپ ءبىلىمىن كەڭەيتەدى، اكەسى نۇرمان دا ءبىلىمدى  كىسى  ەدى. بىردە بايمەن ۇيدەن شىعىپ، قاراڭعى بولسا دا داريا باسىنا كەلەدى. كەلسە قايىقشى كەتىپ قالعان ەكەن. ءبىراز …

تولىعىراق وقۋ »

شىن اتى ۇمىت بولعان اۋليە

ەت جەمەس ەشان اتانىڭ تۋىلعانىنا 185 جىل تولدى ازان ايتىپ قويعان ەسىمى ۇمىت بولعان ەت جەمەس ەشان اتا، ءبىر زامانداردا ۇلى ءجۇز قازاقتارىنىڭ استاناسى بولعان تاشكەنت قالاسى ماڭىنداعى، قازاقتار كوپ تۇراتىن «كوكشە» ەلدى مەكەنىندە، سونداعى مەشىت يمامىنىڭ جانۇياسىندا 1833-جىلى دۇنيەگە كەلگەن. جاستايىنان مەشىتكە بارىپ نامازعا قاتىسىپ ءجۇرىپ، ءدىني ساۋاتىن اشقان. …

تولىعىراق وقۋ »

ەت جەمەس ەشان اتانىڭ تاشكەنت ماڭىنان كەلەس دالاسىنا قونىس اۋدارۋى

ونىڭ ەكى سەبەبى بولعان سياقتى. ءبىرىنشىسى دەپ، باسقىنشى ورىس ساياساتىن ايتۋعا بولادى. ورىس شەندىلەرى سوپىلىق جولدى ۇستانعانداردان، اسىرەسە ەشانداردان اياعىن تارتتى. قورىقتى دەسە دە بولادى.سول زاماندا قازىرگى وزبەكستان مەن وڭتۇستىك قازاقستاندا  باسقىنشىلارعا قارسى ەشاندار ۇيىمداستىرعان ۇلكەن كوتەرىلىستەر بولعان. سوعان بايلانىستى ەشاندارعا سەنىمسىزدىك تۋىنداپ، قىسىمدار ءورشي تۇسكەن. سول كەزدە بولسا كەرەك، …

تولىعىراق وقۋ »

ەتجەمەس يشان دەرەكتەرى

بالادان بالاعا جەتكەن اڭگىمەلەردىڭ تالايىن ءبىز دە ەستىدىك.  ەتجەمەس يشان اتا تۋرالى سول زاماندا جازبا دەرەك قالدىرعان ەكى-اق ادام. باسقا دا بولعان بولۋى مۇمكىن، بىراق ونىڭ ءبارىن جازالاۋشى قۇرىلىمداردىڭ ادامدارى جويىپ جىبەرگەن. ءبىرىنشىسى اۋليەنىڭ زامانداسى، سىرلاسى مايلىقوجانىڭ (1835-1898) ۇلى جولبارىس اقىننىڭ ەتجەمەس يشانعا ولەڭمەن جازعان حاتى. ونداعى مىنا جولداردى  وقىساق …

تولىعىراق وقۋ »

ەت جەمەس ەشان اتانىڭ ۇرپاقتارى

وسىنداي ساياساتتىڭ كەزىندە ەت جەمەس ەشان اتانىڭ ۇرپاقتارى دا قۋعىنعا ۇشىرادى. ەشان،مولدالاردى دا بايلارمەن بىرگە جازىقسىز جازالادى.ەشان اتانىڭ ۇلى تورەجاندى ميليتسيا باستىعى جۇمان دەگەن 1929-جىلى تۇتقىنداپ،ۇلكەن ءىستى تىندىرعان بولىپ،ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن تۇرنيككە اسىلىپ، ءار ءتۇرلى جاتتىعۋلار كورسەتىپ جاتقانىندا قۇلاپ، ەكى اياعى بىردەي سىنىپ، ويبايلايدى دا قالادى. كۇندە ويناپ جۇرگەن تۇرنيكتەن نەگە …

تولىعىراق وقۋ »