باسقى بەت / جارىق نۇردىڭ ساۋلەسى / ىلگەرىدە وتكەن جاقسىلار

ىلگەرىدە وتكەن جاقسىلار

سوڭعى ابىز

ۇزىن اققان سارىسۋدى، ءوزىڭ جايلاپ، جاعالا. جۇيرىك پەنەن جورعاڭدى ءوزىڭ ءمىنىپ باعالا، – دەپ قازاقتىڭ جەرى مەنەن بايلىعىن تەك قازاق يەلەنسە دەگەن ويدا زار قاعىپ، «قازاق دالاسىنىڭ تاسى قازاق بالاسىنىڭ جەيدەسىنە تۇيمە بولىپ قادالسىن» ء(اليحان بوكەيحان) دەگەندى ول باستا ارمانداپ كەتكەن ادەبيەتتەگى زار زامان اقىندارىنىڭ باسىندا تۇرعان جىراۋ شورتانباي قانايۇلى …

تولىعىراق وقۋ »

عازيز قاجى ءامىرحانوۆتىڭ ءومىرى مەن قوعامدىق قىزمەتى

عازيز قاجى ءامىرحانوۆ  كيەلى تورعاي جەرىندە جاس ۇرپاققا بىلىممەن تاربيە بەرۋدە جانە يسلام ءدىنىن ەل ومىرىنە قايتا ەنگىزۋدە، ادەبيەتپەن ونەردى، مادەنيەتتى دامىتۋدا، مۇراجايلارمەن مەشىت- مەدرەسە جۇمىستارىن جاڭا زامان تالابىنا ساي جۇرگىزۋدە ەرەسەن ەڭبەك ءسىڭىردى.   عازيز ءامىرحانوۆ 23 اقپان 1927 جىلى قازىرگى قىزبەل اۋىلىنىڭ تەكە وزەنىنىڭ بويىندا مەشىت قونىس ورنىندا،  …

تولىعىراق وقۋ »

عازيز اعاي ءامىرحانوۆ

     «تەز قاسىندا قيسىق اعاش جاتپايدى» دەگەن حالىق ماتەلى ەستەرىڭىزدە شىعار. بۇل جەردە تەز دەپ وتىرعانىم كيىز ءۇيدىڭ ەسىگى مەن كەرەگەسى جاسالاتىن تال-داراقتى تۇزەتەتىن كونە اسپاپ. تابيعاتتا وقتاۋداي ءتۇزۋ اعاش سيرەك كەزدەسەدى، ادامزات دۇنيەسى دە سولاي. «مال الاسى سىرتىندا، ادام الاسى ىشىندە». تەلى-تەنتەك، قيسىق-قىڭىر ەل ىشىندە جەتىپ ارتىلادى. ءۇي  …

تولىعىراق وقۋ »

شۇعاي حالفە كەنەبايۇلى

قۇرانىمىز–كوممۋنيستىك ۋستاۆ، ۇرانامىز–كوممۋنيزم بولعان كەشەگى ءبىر پارىقسىزداۋ زاماندا قاي جاقسىنىڭ قادىرىنە جەتە الدىق. باسقاسىن بىلاي قويعاندا، تىرىسىندە اۋليە اتانعان ءماشھۇر-ءجۇسىپتىڭ زيراتىن ورتاسىنا تۇسىرگەن يمانسىز قوعام ەل ارداقتىسى بولعان تالايلاردىڭ اتتارىن ۇمىتتىردى. ولاردىڭ قايسىبىرىن ەندى ىزدەپ جاتىرمىز، قايسىبىرىنىڭ اتى-جوندەرى ءبىرجولى ۇمىتىلعان. سونداي ادامداردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – شۇعاي حالفە كەنەبايۇلى.    …

تولىعىراق وقۋ »

سارمانقوجا جۇنىسقوجاۇلى (1850-1924)

سارمانقوجانىڭ كۇرەسكەنى 1893 جىلدىڭ كۇزى. جارمەڭكەگە تىگىلگەن ۇيلەردىڭ سانى اسا كوپ. قالانىڭ قىرات جەرىندە ورنالاسقان جارمەڭكەنىڭ وڭتۇستىك بەتىندە قوشقار اتا، تەرىسكەيىندەگى قاراتاۋ جاعىندا قىر بۇلاقتى ءمولدىر سۋىن جاعالاپ تىگىلگەن ۇيلەردە پالاۋ باسىلىپ، ەت اسىلىپ، شايلار قايناپ جاتىر. جارمەڭكەگە الىپ كەلگەن ۋاق مال ءبىر بولەك، قارا مال ءبىر بولەك، جىلقى ءبىر …

تولىعىراق وقۋ »

«راشاحات اين ءال-حايات – تىرشىلىك كوزىنىڭ سىر تامشىلارى»

قوجا احمەت ياساۋي  قوجا ءجۇسىپ ءحامادانيدىڭ ءۇشىنشى حالپەسى ەدى. تۋعان جەرى – ياسى. ول تۇركىستانداعى تانىمال قالا. قوجا حازىرەتى ەسىمىنىڭ سوڭىنداعى لاقابى وسى قالاعا بايلانىستى الىنعان. ول كىسىنىڭ  قابىرى سوندا. تۇركىستان حالقى ونى قوجا اتا ياساۋي دەپ اتايدى. «اتا» ءسوزى نوعاي تىلىندە «اكە» ماعىناسىن بەرگەنىمەن، ونى تۇركىلەر شەيحتاردىڭ ۇلىلارىنا قولدانادى. …

تولىعىراق وقۋ »

بالتا قوجا

قاراعاندى وبلىسىنىڭ جاڭاارقا اۋدانىنداعى تۇگىسكەن ەلدى مەكەنىنىڭ تۋمالارى ىسقاق ءاجى مەن بالتا قوجانى وزسا قاراعاندى وبلىسى، قالسا جاڭ-ارقا اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى «اۋليە» دەپ تانىپ،قۇرمەت تۇتىپ، ول كىسىلەردىڭ «كاراماتتارىن» اڭىز قىلىپ، اتادان بالاعا ايتىپ وتىرۋ ۇردىسكە اينالعان.    بالتا قوجا ون توعىزىنشى عاسىردىڭ سوڭىندا دۇنيەگە كەلىپ، جيىرماسىنشى عاسىردىڭ قىرقىنشى جىلدارىنا دەيىن ءومىر …

تولىعىراق وقۋ »

حالىقتى يماندىلىققا باۋلىعان

ەرتەرەكتە كوشپەلى قازاق حالقى «الەمدى ءبىر جاراتۋشى بار» دەپ كوك تاڭىرىنە سەنىپ كەلگەن. ءتاڭىر دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى جاراتۋشى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزگە قوجالار كەلىپ يسلام ءدىنىن تاراتقاندا قازاقتاردىڭ ءبىرى اللانىڭ بارلىعىن تەز قابىلداۋى وزدەرى سەنگەن تاڭىرگە ورايلاس كەلۋىنەن دەۋگە بولادى. ويتكەنى، اللا دا الەمدەگىنىڭ بارلىعىن جاراتۋشى عوي. ال يسلام …

تولىعىراق وقۋ »

اۋليەلى اقكول – قاسيەتتى مەكەن

–  وسى كۇنگى اقكول اۋىلى ءالى كۇنگە اۋليەلى اقكول دەپ اتالىپ كەلەدى. يسلام ءدىنىن ۋاعىزداعان يسابەك يشان حازىرەت اتامىز ءدال وسى وڭىرگە تابان تىرەپ، «تۇبىندە بۇل جەر ماعان قونىس بولار» دەپ تاياعىن شانىشقان ەكەن. ول جەر اقكول اۋىلىنىڭ تەرىسكەيى، اۋليەكول ماڭى، يشان اتامنىڭ ماڭگىلىك مەكەنى – اتام زيراتى. جەر-جەردەن دەرتى …

تولىعىراق وقۋ »

  مۇقاڭ مەن باۋكەڭ

مۇحتار اۋەزوۆتىڭ تۋعانىنا 120 جىل  قازاق رۋحانياتىنىڭ نارتۇلعالارىنىڭ قاتار ءجۇرىپ، قادىرىن بىلگەن كەزدەرىنەن قالعان سىردى قاعازعا تۇسىرگەن جازۋشى، باۋىرجانتانۋشى مامىتبەك قالدىبايدىڭ ەستەلىكتەرىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز. مۇحاڭ وكىنىشى – مۇحاڭ سىرقاتتانىپ، موسكۆاعا ەمدەلۋگە اتتانباق، – دەگەن حاباردى ەستىپ، ۇيىنە باردىم. جايدارى، جارقىن مىنەزبەن قارسى الدى. – جەڭگەڭ ۆالەنتينا نيكولاەۆنا  جول جابدىعىنا كەرەك-جاراقتى …

تولىعىراق وقۋ »