Basqı bet / Jarıq nwrdıñ säulesi / İlgeride ötken jaqsılar

İlgeride ötken jaqsılar

Bäymenqoja (Baymwhammed)

Bäymenqoja – 1850 jılı Jañaqorğan  audanına qarastı Aqqorğan eldi  mekeninde düniege kelgen. (qazirgi Tügisken keñşarı). Jasınan äke ösietin tıñdap ösken zerek äri äkeden arabşa sauat alıp bilimin keñeytedi, äkesi Nwrman da bilimdi  kisi  edi. Birde Bäymen üyden şığıp, qarañğı bolsa da dariya basına keledi. Kelse qayıqşı ketip qalğan eken. Biraz …

Tolığıraq oqu »

Şın atı wmıt bolğan äulie

Et jemes eşan atanıñ tuılğanına 185 jıl toldı Azan aytıp qoyğan esimi wmıt bolğan Et jemes eşan ata, bir zamandarda wlı jüz qazaqtarınıñ astanası bolğan Taşkent qalası mañındağı, qazaqtar köp twratın «Kökşe» eldi mekeninde, sondağı meşit imamınıñ janwyasında 1833-jılı düniege kelgen. Jastayınan meşitke barıp namazğa qatısıp jürip, dini sauatın aşqan. …

Tolığıraq oqu »

Et jemes eşan atanıñ Taşkent mañınan Keles dalasına qonıs audaruı

Onıñ eki sebebi bolğan siyaqtı. Birinşisi dep, basqınşı orıs sayasatın aytuğa boladı. Orıs şendileri sopılıq joldı wstanğandardan, äsirese eşandardan ayağın tarttı. Qorıqtı dese de boladı.Sol zamanda qazirgi Özbekstan men Oñtüstik Qazaqstanda  basqınşılarğa qarsı eşandar wyımdastırğan ülken köterilister bolğan. Soğan baylanıstı eşandarğa senimsizdik tuındap, qısımdar örşi tüsken. Sol kezde bolsa kerek, …

Tolığıraq oqu »

Etjemes işan derekteri

Baladan balağa jetken äñgimelerdiñ talayın biz de estidik.  Etjemes işan ata turalı sol zamanda jazba derek qaldırğan eki-aq adam. Basqa da bolğan boluı mümkin, biraq onıñ bärin jazalauşı qwrılımdardıñ adamdarı joyıp jibergen. Birinşisi äulieniñ zamandası, sırlası Maylıqojanıñ (1835-1898) wlı Jolbarıs aqınnıñ Etjemes işanğa öleñmen jazğan hatı. Ondağı mına joldardı  oqısaq …

Tolığıraq oqu »

Et jemes eşan atanıñ wrpaqtarı

Osınday sayasattıñ kezinde Et jemes eşan atanıñ wrpaqtarı da quğınğa wşıradı. Eşan,moldalardı da baylarmen birge jazıqsız jazaladı.Eşan atanıñ wlı Törejandı miliciya bastığı Jwman degen 1929-jılı twtqındap,ülken isti tındırğan bolıp,öziniñ mıqtılığın türnikke asılıp, är türli jattığular körsetip jatqanında qwlap, eki ayağı birdey sınıp, oybaylaydı da qaladı. Künde oynap jürgen türnikten nege …

Tolığıraq oqu »

Äulie aytqan söz

Elimiz azattıqqa qolı jetken soñ, Keles ziyalıları Et jemes eşan atanı halıqqa  qayta tanıstıru maqsatında birneşe mädeni köpşilik şaralar ötkizuge mwrındıq boldı. 2006-jılı Abay auılındağı audandıq kitaphana osı taqırıpqa oqırmandar konferenciyasın ötkizdi. 2014-jılı jazuşı Orınkül Täjievanıñ tapsırısımen osı joldardıñ avtorı «Et jemes eşan ata» dep atalğan tanımdıq kitap şığardı. 2015-jılı …

Tolığıraq oqu »

Mırzabi oqiğası jäne Asqarqoja

Mädeliniñ qoqan handığına qarsı küresiniñ ülken bir belesi Mırzabi oqiğasına baylanıstı. Ol kezde  qazirgi  Oñtüstik Qazaqstan oblısı öñirin Taşkent begi Mırzahmet basqardı.  Onıñ zwlımdığında, qataldığında şek bolmadı.  Ol turalı Şoqan Uälihanovtıñ eñbekterinde de birqos jaqsı bayandalğan.  Mırzabi – Mırzahmettiñ inisi äri Türkistan-Şımkent öñiriniñ bas zeketşisi.  Ol mal-jandı bılay qoyıp, täuir …

Tolığıraq oqu »

Qwlımbet ata

Köneden kele jatqan ädbei janrlardıñ bir salası – dini öleñder. Mwsılman qauım bwl jırlardı jattap, uağız ornına aytıp jürgen. Tek Keñes ükimeti ornağan soñ oğan tiım salındı. Sırdariya özeniniñ Jañaqorğan öñirinde ömir sürgen Qojahmetwlı Qwlımbet molda (Horasan qoja)  osınday dini  nasihattau bağıtında köp jırlar jazğan. Ol äri küşti  ğwlama bolğan. …

Tolığıraq oqu »

Jüsipqojanıñ tört börisi

Jüsipqoja batırlığımen  elge tanımal jigit ağası bolıp qalğan şağında, Sır boyındağı alği ruınıñ qalmantay-qarateke atalatın az ğana atalığınıñ  auılına toy-jiınğa baradı. Tünde alañsız ketip bara jatqan Jüsipqojanıñ artınan bir qız kelip, ökşesin basadı. Bayqamay qalğan şığar dep jüre bergen batırdıñ ökşesin älgi qız tağı basadı. Qayırılıp, oñdap qarasa, jası on …

Tolığıraq oqu »

Balıqşı äulie

Bwl äulieniñ mürdesi Teriskeyden Türkistanğa asatın Suındıq degen jerde. Basında  ülken bwlağı bar. Bwlağında şüpirlegen balıq. Suı tastay, şipalıq qasieti mälim. Bwlaq bası nu toğay-orman tal. Balığına eşkim tiispeydi, jem tastap ırım qıladı. Wstağan kisi jamanşılıqqa kezigetin körinedi. Qasieti: jolauşığa aq jol oñğaradı. Tazalıqtıñ, adaldıqtıñ, ırıs-ınmaqtıñ dänekeri, batagöy ruh. Twsınan …

Tolığıraq oqu »