Басқы бет / Ғалымның хаты

Ғалымның хаты

Шортанбай жырау мұрасындағы ұлттық идея

«Шортанбай ұлы дарын… қоғам қайраткері, ірі идеолог.» Тұрсынбек Кәкішев.          ХІХ ғасырда Ресей отаршылдығының қатыгез саясатына қарсы қазақ халқының мүддесін қорғап, ұлт болашағы үшін жанталасып, елінінің сөзін сөйлеген дуалы ауыз ақын – жырауы, абызы Шортанбай жырау еді. Бар ғұмырын туған халқының өзіндік қайталанбас болмыс – бітімін сақтауға арнап, елінің жоғын …

Толығырақ оқу »

Қанай датқаға айтқан өлеңнің соңғы табылған нұсқасы

Қазақ хандығының тарихында Ордабасы тауының алатын орыны ерекше екені белгілі. Өйткені бұл жерде Ақтабан шұбырынды-Алқакөл сұлама трагедиясын басынан өткерген халқымыздың бетке ұстарлары 1726 жылы бір тудың астында бас қосып, тізе біріктіріп жоңғар шапқыншыларына қарсы аттануға ант ішкен. Сол жолғы жиынның басты жемісі – ел басына күн туғанда қазақтардың жүзге, ру-руға …

Толығырақ оқу »

«Әкең – сүдір, сен – орақ, Мәмедәлі Содан-ақ көрмейсің бе кемдігіңді»

2007 жылы жарық көрген «Мәделіқожа» кітабында батырдың бұрын талай мәрте жарияланған 12 шумақтан тұратын Майлықожа ақын екеуінің арасында болған айтыстың бұрын кем тараған тағы 4 шумағы алғаш рет басылған болатын. Ол шумақтардың алғашқы екі екеуі бұрыннан белгілі нұсқасындағы сөз жолдарымен үндес келгенімен, соңғы екі шумағында бар тың деректер біраз ой …

Толығырақ оқу »

Мәделіқожаның мөрі

Мәделіқожа Жүсіпқожаұлының өміріне қатысты соңғы жылдары жария көрген мәліметтердің ішінде ең елеулісі деп батырдың жеке мөрі басылған құжатты айтса болады. Бұл сирек документ «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы» топтамасының тек Кенесары ханның әулетіне қатысты құжаттар мен түрлі дереккөздер жинақталған 5-томында басылған. Менің қолыма бұл кітаптың PDF-форматындағы нұсқасы бір танысым арқылы түскен болатын …

Толығырақ оқу »

Мұхамеджан – Қарамолда атылды ма?

Қазақтың «Тектіден текті туа­ды, тек­тілік тұқым қуады» – деген мақалы бекер айтылмаған. Оны биыл тірі болғанда 90 жасқа толатын қазақтың Қалтайы (Қалиолла) Мұ­хамеджановтың бабаларының өмір жолы арқылы дәлелдеуге болады. Қалтайдың төртінші атасы Қыз бен жігіт айтысының жұмбақ аралас келетін көне түрінің негізін қалаған Күдеріқожа Көшекұлы (1820-1858 жж.). Оның Үлбике Жанкелдіқызымен …

Толығырақ оқу »

Орта ғасыр ғалымы Низам ад-дин ас-Сайрами

 Орта ғасырларда тегі Орта Азиядан шыққан ғалым-филолог Әбу Йакуб Сирадж ад-дин ас-Саккаки (1160-1299) жазған «әль-Мифтах фи илм әль-балага» шығармасын әл-Хатыб әл-Казуини (?-1338) «Талхис әл-мифтах фи илм әл-балага» атты еңбегінде қысқаша баяндаған, ол кезінде атағы шығып, ғалымдардың назарын аударып, қызықтырған. Ғалымдар осы трактатқа жазған түсіндірмелер (шархи) мен түсініктердің ішінде ең танымалысы …

Толығырақ оқу »

Ғибратты ғұмыр

(Мәулен Балақаев өмірі мен шығармашылық қызметі жайында) (1907-1995) Бала Мәулен Соғыстан бұрынғы және соғыстан кейінгі сан құбылған ауыр жылдарда мектеп көрген қазақ баласы түгел Мәулен Балақаев деген есімді көңіліне тоқып, көкейіне жаттап өскен. Олай болатыны бұл адамның бүкіл саналы өмірі қасиетті қазақ тіліне қызмет етудің асқан үлгісі іспетті болды. Ол …

Толығырақ оқу »

А.Л. Кунның құжаттар топтамасы

Атақты ориенталист және өлкетанушы Александр Людвигович Кун 1840 ж. мұғалімнің отбасында дүниеге келген. Бастауыш білімді Ставрополь губерниясындағы гимназияда алған, сосын Петербург университетінің шығыс тілдері факультетіне түсіп, оны 1865 ж. «араб-парсы-түрік топтары бойынша» кандидат дәрежесімен бітірді. Өз мансап жолын А.Л. Кун 1866 ж. Оренбург генерал-губернаторлығыкеңсесінің үстелбастығы болып бастады. 1868 ж. 24 қарашада Түркістан генерал-губернаторлығына шенеунік …

Толығырақ оқу »

Ишандық мектеп жайында

Егер біз ишанға анықтама бере алсақ, қазақтың ұлттық діни ұстанымы айқындала түседі. Тіпті біздің ұлттық мінезіміз де, ашық-шашық көрінетін қалпымыз да діни ұстанымымызға тікелей байланысты. Оның негізі – ишандық мектептен бастау алады. Сонымен, ишан деп кімді айтамыз? Білген жөн, діндардың бәрі ишан бола алмайды. Бүгінгі діни түсінік тұрғысында сараласақ, ишандық …

Толығырақ оқу »

Аңызға айналған «Атлах»

Алапат шайқастар жаңғырығы Адамзат тарихындағы алып шайқастар тарихын тарамдасаңыз – сол тарих беттерінде таңбаланып, халық жадында жаңғырған аңыздар мен әфсаналар желісінен, кез-келген шайқаспен тұспа-тұс дәуірлердегі империялар ұстынының, мемлекеттер мәртебесінің, заманалар бейнесінің, арпалыстарға алғышарт болған мақсат-ниеттердің айқын суретін көзіңізге елестете аласыз… Мысалы, ежелгі дәуірлердің елесі санатына айналған Коринф шайқасы, біздің дәуірімзге …

Толығырақ оқу »